I SA/Wa 314/23

I SA/Wa 314/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Monika Sawa /sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1257/24 - Postanowienie NSA z 2024-08-06
I OZ 443/23 - Postanowienie NSA z 2023-10-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 195
art. 22, art. 25 ust. 2 pkt 6
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2022 r. nr KOC/6514/Sw/22 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 6 grudnia 2022 r. nr KOC/6514/SW/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO/organ) po rozpoznaniu odwołania K.P. (skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 26 września 2022r., nr 000098/ZZ SW/09/2022.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Prezydent [...] pismem z dnia 20 kwietnia 2021 r. poinformował o przyznaniu K.P. świadczenia wychowawczego na dziecko, A.C., w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2021 do 31 maja 2022 r.
Pismem z dnia 17 sierpnia 2022r., znak: : UD-V-WSZ-RŚR.8250.4142.2021.RBU (16) strona została zawiadomiona o wszczęciu z urzędu, przez Prezydenta [...], postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na syna A.C. w okresie od października 2021 r. do maja 2022 r.
Prezydent [...] decyzją z dnia 26 września 2022r., nr 000098/ZZ SW/09/2022 orzekł w pkt 1 o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, przyznane na A.C. zrealizowane w okresie od 1.10.2021r. do 30.05.2022r w wysokości 4000 zł., a w pkt 2 o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi, przyznanego na A.C., zrealizowanego w okresie od 1.10.2021r. do 30.05 2022r. w wysokości 4.000 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta [...] w ustawowym terminie, wniosła K.P., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, a także nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, przejawiająca się w nie uwzględnieniu dowodów znajdujących się w aktach sprawy, przemawiających za tym, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad A.C.;
- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że skarżąca miała obowiązek zastosować się do - informacji nr 006125/SW/04 z dnia 20 kwietnia 2021 r. podczas, gdy w momencie otrzymania tej informacji skarżąca nie miała informacji o wystąpieniu zmian, zaś cytowanie tylko i wyłącznie podstawy prawnej jest niewystarczające, aby uznać, że doszło do prawidłowego pouczenia;
- art. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia wychowawczego z uwagi na niesprawowanie faktycznie opieki nad A.C.;
- art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędne uznanie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie.
SKO po rozpoznaniu odwołania wskazało, że w dniu 1 stycznia 2022r. weszła w życie ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1981, dalej jako "ustawa zmieniająca"). Na podstawie art. 1 pkt 28 ustawy zmieniającej przepis art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci otrzymał brzmienie: "1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego." Zgodnie jednakże z art. 20 ust. 2 ustawy zmieniającej sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze, przyznane odpowiednio przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast lub starostów są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. Organ wskazał, że z powyższego wynika, że zarówno Prezydent [...], jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie są organami właściwymi do wydania w sprawie rozstrzygnięcia. Podstawę prawną skarżonej decyzji Prezydenta [...] stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019r., poz. 2407, z późn. zm., zwana dalej "ustawą"), w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2022r. Zgodnie z art. 25 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy, uważa się;
- świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2);
- świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze (pkt 3);
- świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie (pkt 5);
- świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6).
Organ wskazał następnie, że swiadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Organ wskazał, że sytuacja wskazana w art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie (z akt wynika, że postępowanie sądowe w sprawie uregulowania kontaktów i miejsca pobytu dzieci nie zostało zakończone). W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. (art. 22 ustawy). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy, jeżeli w stosunku do osoby pobierającej świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, organ właściwy może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Organ ustalił, że ani A.C., ani też K.P. nie zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, czy też w jej wykonywaniu nie są ograniczeni. Organ wskazał, że bezspornym jest, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 złożyła K.P. (w aktach brak jest informacji, że wniosek taki w terminie późniejszym złożył również A.C.). Organ podał, że w dniu 16 grudnia 2021 r. został przeprowadzony telefonicznie wywiad środowiskowy z K.P., w trakcie którego ustalono, że K.P. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką – K.C. Syn, A.C. przebywa w internacie w U., gdzie realizuje obowiązek szklony w Liceum Ogólnokształcącym. Ostatni raz syn nocował u matki w październiku br. (gdzie jest też zameldowany). Obecnie dni wolne od nauki spędza u ojca lub dziadków ojczystych. Z relacji K.P. wynika, że pomimo, iż syn nie zamieszkuje u niej w czasie wolnym od nauki, to ponosi ona wydatki związane z jego utrzymaniem. W Sądzie toczy się postępowanie o uregulowanie kontaktów i miejsca pobytu dzieci.
Z kolei w dniu 27 grudnia 2021r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z A.C. (ojcem A.C.). W trakcie wywiadu ustalono, że syn mieszka z A.C. od września 2021r. Syn A.C. od poniedziałku do piątku przebywa w internacie, a w soboty, niedziele i dni wolne od nauki przyjeżdża do ojca.
Nieprawomocnym postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2022r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] zmienił postanowienie z dnia 19 listopada 2020r., wydane w sprawie [...] w ten sposób, że uchylił obowiązek alimentacyjny A.C. na rzecz małoletniego A.C.
Organ podał, że do akt sprawy załączony został również protokół z rozprawy z dnia 26 kwietnia 2022r. (kopia), a do pisma z dnia 5 września 2022r. załączono kopię raportu detektywistycznego, kopie faktur za opłatę za internat w okresie od października 2021r. do maja 2022r., faktury za okulary korekcyjne i podręczniki szkolne oraz e-mail, w którym skarżąca wskazuje rzeczy przekazane na rzecz syna.
Organ wskazał, że z zebranych dokumentów wynika, że A.C. mieszka w internacie, który jest opłacany przez K.P. K.P. nie zaprzeczyła, że w dni wolne od nauki A.C. mieszka u ojca, co potwierdza dołączony przez nią raport detektywistyczny, zeznania złożone na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2022r. ("syn od połowy października przebywa z ojcem").
Organ podniósł, że norma zawarta w art. 22 ustawy wskazuje, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Temu ma również służyć procedura przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w przypadku wątpliwości związanych z osobą, która sprawuje opiekę nad dzieckiem. Chodzi zatem o sytuację, gdy dwie lub więcej osób składają wnioski o ustalenie prawa do świadczenia na to samo dziecko, ale faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje tylko jedna z nich. Są to przykładowo sytuacje, w których rodzice nie pozostają we wspólnym pożyciu, mają odrębne finanse lub zamieszkują oddzielnie. Po drugie norma prawna zawarta w art. 22 ustawy dotyczy sytuacji, gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka. Jeżeli np. oboje rodzice dziecka złożą wnioski o przyznanie świadczenia w sytuacji równoczesnego sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem tj. zamieszkują wspólnie z dzieckiem, zaspokajają jego potrzeby, wychowują i utrzymują, to wówczas, aby określić jednego rodzica, jako beneficjenta świadczenia, zastosowanie ma reguła pierwszeństwa złożenia wniosku. W tym przypadku to, któremu z rodziców przyznane zostanie świadczenie jest kwestią mniej istotną, skoro oboje rodzice równocześnie sprawują opiekę nad dzieckiem. Organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1569/21 stwierdził: "jeżeli faktyczna opieka sprawowana jest przez oboje rodziców i nie ma żadnych wątpliwości w tej kwestii, to o prawie do świadczenia decyduje kolejność złożenia wniosku. Jeżeli natomiast występują jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie, tj. np. w sytuacji, gdy o świadczenie występują osoby, z których każda twierdzi, że sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem z wyłączeniem pozostałych lub gdy rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie innemu rodzicowi i pojawi się wątpliwość co do sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzica otrzymującego świadczenie, obowiązkiem organu jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego celem ustalenia w jaki sposób faktycznie opieka nad dzieckiem (dziećmi) jest sprawowana". Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że A.C. w dni nauki zamieszkuje w internacie i pozostaje pod opieką opiekunów internatu, zaś w dni wolne od nauki - pozostaje pod opieką A.C. Z powołanych przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że dla oceny, któremu z rodziców przysługuje świadczenie wychowawcze istotne jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica. Ustalenia w tym zakresie zostały poczynione przez organ I instancji. Organ orzekający o przyznawaniu świadczenia wychowawczego, nie pełni roli sądu rodzinnego ani nie rozstrzyga konfliktu między rodzicami na tle sprawowania przez każdego z nich władzy rodzicielskiej. Organy prowadzące postępowanie nie są uprawnione do oceny, w jaki sposób rodzice wywiązują się ze swoich obowiązków rodzicielskich oraz ile czasu poświęcają dzieciom w sytuacji, gdy oboje mają pełnię władzy rodzicielskiej, ustalanie w jakich proporcjach ponoszą koszty utrzymania dziecka. Dlatego też, zdaniem organu, zarzuty odwołania nie mogą zostać uwzględnione. Również wniosek odwołania o przeprowadzenie rozprawy, w ocenie organu, nie zasługuje na uwzględnienie. Organ zarzucił, że skarżąca nie wskazała trybu, w jakim ma być przeprowadzona rozprawa, lecz należy domniemywać, że chodzi o rozprawę administracyjną uregulowaną w art. 89 i nst. k.p.a. Organ zwrócił uwagę, że z art. 22 w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o pomocy-państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że ustaleń istotnych dla przyznania świadczenia wychowawczego należy dokonać przeprowadzając wywiad środowiskowy, co organ I instancji uczynił. Zgodnie z art. 89 k.p.a. organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa. Organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. W ocenie SKO przeprowadzenie rozprawy nie przyspieszy postępowania. K.P. i A.C. przedstawili swoje stanowiska w trakcie wywiadów środowiskowych, a ponadto, Pan A.C. nie jest stroną postępowania w sprawie uznania świadczenia za nienależnie pobrane. W doktrynie prezentowany jest pogląd, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tutaj znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Zatem dla uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, że osoba uprawniona nie miała świadomości, że jej się ono nie należy. W przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego. Z istoty tego przepisu wynika, że odnosi się on zarówno do okoliczności wyłączających nabycie prawa do świadczenia wychowawczego, które istniały już w chwili przyznania tego świadczenia (i to niezależnie od tego czy organ przyznający świadczenie o nich wiedział, czy też nie miał takiej wiedzy), ale i do okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, które zaistniały dopiero w trakcie jego pobierania (zob. Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2019).
Organ podkreślił, że w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy chodzi o świadczenia "nienależnie pobrane", które nie są tożsame ze "świadczeniami nienależnymi". W orzecznictwie przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości.
Organ podniósł, że informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego zawiera informację o treści art. 20 ust. 1 ustawy – w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Ponadto, druk wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zawiera brzmienie art. 5 ust 2a ustawy. Wobec powyższego organ stwierdził, że skarżąca po zapoznaniu się z tymi pouczeniami miała wiedzę, że w przypadku zmian dotyczących sprawowania opieki obowiązana jest poinformować o tym organ właściwy, czego nie uczyniła.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła K.P., zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie podjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, przejawiającą się nieuwzględnieniem dowodów znajdujących się w aktach sprawy tj. m.in.: pisma Skarżącej zawierającej wyjaśnienia w trybie 10 kpa oraz dołączonych do niego dowodów przemawiających za tym. że Skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnim A.C., a w konsekwencji błędne ustalenie, że wypłacone świadczenie wychowawcze za okres od 1.10.2021 r. do 31.05.2022 r. w łącznej kwocie 4.000,00 zł jest świadczeniem nienależnym;
2. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie podjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, przejawiającą w uznaniu na podstawie protokołu z rozprawy z dnia 2022 r., że małoletni A.C. mieszka od września 2021 r. z ojcem podczas gdy z protokołu tego wynika, że małoletni tylko i wyłącznie przebywa u ojca w dni wolne od nauki, zaś w dni powszednie przebywa w internacie w szkole w liceum ogólnokształcącym, którego koszty utrzymania pokrywa wyłącznie skarżąca K. P.
3. Błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że skarżąca miała obowiązek zastosować się do informacji nr 006125/SW/04 z dnia 20.04.2021 r., podczas gdy w momencie otrzymania tej informacji Skarżąca nie miała informacji o wystąpieniu zmian, zaś zacytowanie tylko i wyłącznie podstawy prawnej jest niewystarczające, aby uznać, że doszło do prawidłowego pouczenia.
4. Art. 25 ust 1 oraz ust 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w Wychowaniu Dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się nieuwzględnieniem faktu, że jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze Skarżącą oraz m.in. z faktur za opłaty za internat od października 2021 r. do maja 2022 r. środki otrzymywane w ramach świadczenia wychowawczego były wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem tj. na potrzeby małoletniego A.C.;
5. Art. 4 ustawy o pomocy Państwa w Wychowywaniu Dzieci z dnia 11 lutego 2016 i r. poprzez uznanie, że Skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia wychowawczego z uwagi na niesprawowanie faktycznie opieki nad małoletnim A.C.;
6. art. 4 ww. ustawy poprzez nieuwzględnienie celu świadczenia wychowawczego pobieranego przez stronę jakim jest pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania tego przepisu.
7. Art. 22 ww. ustawy poprzez jego zastosowanie, podczas gdy z decyzji Organu wynika, że brak informacji o złożeniu wniosku o świadczenie wychowawcze przez A.C., podczas gdy zgodnie z przedmiotowym przepisem do zbiegu praw dochodzi w sytuacji złożenia wniosku przez drugiego z opiekunów;
8. Art. 25 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy poprzez błędne uznanie, że Skarżąca pobrała nienależnie świadczenie za okres od 1.10.2021 r. do 31.05.2022 r. w łącznej kwocie 4.000,00 zł z uwagi na to, że świadczenie nienależnie pobrane jest pojęciem o charakterze obiektywnym podczas gdy świadczenie nienależnie : pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania), zaś Skarżąca przedłożyła dowody na fakt przeznaczenia świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego A.C.;
9. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. poprzez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia 26 września 2022 r. zamiast uchylenia decyzji i umorzenia postępowania przeprowadzonego przez Prezydenta [...] w I instancji,
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości oraz ' poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia 26 września 2022 r., umorzenie we wskazanym zakresie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Celem regulacji p.p.ww.d., jest udzielenie przez państwo pomocy rodzicom/opiekunom, w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z tym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, stanowi że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Ustawodawca uzależnił zatem przyznanie świadczenia wychowawczego od faktu utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania. Jest to usprawiedliwione celem przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z treścią art. 22 p.p.ww.d., w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że jako pierwsza wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na rzecz syna A.C. na okres 2021/2022 złożyła matka K.P. W dacie złożenia wniosku faktycznie sprawowała ona bowiem opiekę nad synem. Nie jest również kwestionowane, że małoletni syn skarżącej od września 2021 r. pobiera naukę w Liceum Ogólnokształcącym w U. i zamieszkuje od poniedziałku do piątku w internacie. Skarżąca nie kwestionuje także ustaleń organu, że w okresie od września 2021 syn tylko raz październiku 2021 r. nocował u niej zaś pozostałe dni wolne oraz święta spędza u ojca – A.C. lub dziadków ojczystych. Nie jest również kwestionowane, że skarżąca w okresie od września 2021 nadal pokrywa koszty utrzymania syna - koszty internatu, odzieży i przyborów szkolnych syna. Nie ulega również wątpliwości, ze informacja z 20 kwietnia 2021 o przyznaniu świadczenia wychowawczego zawiera pouczenie o treści art. 20 ust 1 ustawy z przytoczeniem treści tego przepisu stosownie do którego w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. K.P. nie poinformowała organu, że od września 2021 syn przebywa w internacie a od października 2021 faktyczną pieczę nad małoletnim A.C. sprawuje ojciec A.C. Z akt sprawy wynika także, że pomiędzy rodzicami istnieje spór w zakresie sprawowania opieki nad dziećmi, ustalenia miejsca ich pobytu, ustalenia kontaktów dzieci z rodzicami oraz alimentów. Postępowania sądowe w tym zakresie są w toku. Natomiast nieprawomocnym postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2022r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] zmienił postanowienie z dnia 19 listopada 2020r., wydane w sprawie [...] w ten sposób, że uchylił obowiązek alimentacyjny A.C. na rzecz małoletniego A.C.
Tym samym w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, organ miał uzasadnione podstawy do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, z uwagi na zaistnienie okoliczności wypełniających normę powołanego wyżej art. 22 p.p.ww.d.w zakresie wątpliwości dotyczących faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem przez skarżącą zwłaszcza w sytuacji gdy informację w tym zakresie uzyskał od ojca dzieci. Ustalenie bowiem osoby lub osób sprawujących faktyczną opiekę nad dzieckiem spoczywa na organie administracji publicznej, a obowiązek ten aktualizuje się w sytuacji, gdy tak jak w kontrolowanej sprawie, każdy z rodziców dziecka oddzielnie zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko. Wbrew bowiem ustaleniu organu ojciec dziecka złożył taki wniosek w listopadzie 2021 r., co wynika z pisma Urzędu [...] Wydziału Świadczeń dla Dzielnicy [...] z 14 lutego 2022 skierowanego do Urzędu [...] Wydziału Świadczeń dla Dzielnicy [...]. Konieczne jest zatem w każdej takiej sytuacji badanie, która z ww. osób faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Należy się przy tym posłużyć kilkoma kryteriami, które pozwolą na jednoznaczne ustalenie, który z rodziców (opiekunów faktycznych dziecka albo opiekunów prawnych dziecka) rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, takimi jak: posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspokajanie jego potrzeb bytowych, wychowawczych i emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie. Dziecko powinno pozostawać na utrzymaniu uprawnionego do świadczeń rodzica, zaś otrzymane świadczenia muszą być przeznaczone na to dziecko, bowiem taki jest ich cel (por. J. Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic (red.), L. Zacharko (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II LEX/el. 2019 -komentarz). Ustalając kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, organy uwzględniły, że toczą się postępowania o ustalenie miejsca pobytu dzieci , ustalenie kontaktów i alimenty i zasadnie wskazały, że nie są uprawnione do rozstrzygania w zakresie rozwiązania konfliktu między rodzicami w zakresie opieki nad dziećmi. Organy uwzględniły także, że powołanym wyżej nieprawomocnym postanowieniem został uchylony obowiązek alimentacyjny A.C. wobec małoletniego A.C. Z treści uzasadnienia tego postanowienia wynika, że A.C. przebywa u ojca, który zapewnia mu mieszkanie, wyżywienie i ubranie niezależnie od tego, ze znaczną część wydatków ponosi także matka W następstwie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono również, że matka dziecka nie sprawuje bezpośredniej opiekę nad synem, ten w ciągu tygodnia przebywa w internacie w U., zaś dni wolne spędza u ojca lub dziadków ojczystych, którzy w tym czasie zaspokajają jego podstawowe potrzeby. Matka także zaspokaja potrzeby życiowe dziecka min. poprzez pokrywanie kosztów internatu, odzieży, podręczników. Matka nie akceptuje faktu, że syn przebywa u ojca.
W ocenie Sądu, powyższe ustalenia, dały organowi podstawy do przyjęcia, że to ojciec w sensie prawnym i faktycznym sprawuje opiekę nad dzieckiem. Skarżąca uczestniczy w tej opiece poprzez zaspokajanie części jego potrzeb- pokrycie kosztów pobytu w internacie , odzieży czy podręczników Niemniej jednak w okresie spornym to ojciec sprawuje faktyczną opiekę nad synem w dni wolne oraz święta. Spór o ustalenie miejsca pobytu dziecka, który do czasu wydania zaskarżonej decyzji nie został prawomocnie rozstrzygnięty.
W ocenie Sądu, skoro to skarżący, jak wynika z prawidłowych ustaleń organu, pełni roli opiekuna wiodącego to za okres od 1 października 2021 r. do 30 kwietnia 2022 to nie matce lecz ojcu należało przyznać uprawnienie do świadczenia. Skarżąca – matka dziecka nie nabyła w tym okresie uprawnienia do tego świadczenia a w konsekwencji są one nienależnie przez nią pobrane w rozumieniu art. 26 ust 2 pkt 6. Sąd w pełni podziela argumentację organów w tym zakresie bez konieczności jej powielania. Oczywiście skarżąca zaspokaja również potrzeby dziecka ale wynika to z ciążącego na niej ale i na ojcu obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka określonego przepisem art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Natomiast celem świadczenia wychowawczego jest wyłącznie wsparcie rodziców – faktycznie sprawujących te pieczę - w realizacji tego obowiązku i częściowe, a nie zupełne, pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 p.p.ww.d.). Tym samym w ocenie Sądu decyzje organów obu instancji są prawidłowe.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Organy stosując się do obowiązujących norm podjęły wszelkie starania celem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przyjęta ocena zaistniałego stanu rzeczy nie nosi też znamion dowolności i jest zgodna z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Zastosowano również właściwe normy prawa materialnego, co w rezultacie doprowadziło do prawidłowego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ppsa Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.