III SA/Kr 657/22

III SA/Kr 657/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-11-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i utrzymaną w mocy decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
Art. 61  ust. 1  pkt 1, 2, 3  ust. 2d  i ust. 2e, art. 103  ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a  i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
Art. 7, 8, 80 i 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdzejko Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście – Zachód - K.T. sprawy ze skargi A. S. działającego przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu S. Ś. pracownika Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 stycznia 2022 r., znak: SKO.PS/4110/752/2021, w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Zaskarżoną przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu A. S., zwanego dalej skarżącym kuratorem, decyzją z dnia 21 stycznia 2022 r., znak: SKO.PS/4110/752/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 61 ust. 1 pkt. 1,2,3, ust. 2 pkt. 1 i 2d, ust. 2f, ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz.2268, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia 20 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia dla nieznanego z miejsca pobytu A. S. opłaty za pobyt jego żony w domu pomocy społecznej.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 20 września 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta W. ustalił dla A. S. -reprezentowanego przez M. R. - kuratora - odpłatność za pobyt żony – D. S., umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej w W., w kwocie 1 083,50 zł miesięcznie /słownie: jeden tysiąc osiemdziesiąt trzy złote 50/100/ - począwszy od miesiąca sierpnia 2021 r. oraz zobowiązał do uiszczania ww. opłaty na wskazany w decyzji rachunek bankowy do dnia 28-go danego miesiąca.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał na mające zastosowanie w niniejszej sprawy odpowiednie przepisy z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz zasadę odpłatności pobytu podopiecznych w domu pomocy społecznej oraz wyjaśnił, że miesięczną opłatę ponoszoną przez osobę pełnoletnią ustala się na poziomie 70 % dochodu netto osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Pozostałą część opłaty ponoszą jego krewni wg. określonej w przepisie kolejności, a w ostatniej kolejności gmina. Podał warunki określenia wysokości opłaty.
Organ uwzględnił, że w przedmiotowej sprawie pierwszym zobowiązanym do uiszczania ww. opłaty jest nieznany z miejsca pobytu - małżonek osoby umieszonej w domu pomocy społecznej. Jednocześnie wyjaśnił przyczyny ustalenia dla ww. kuratora. Wskazał, że przy uwzględnieniu wniosków dowodowych zgłaszanych w toku postępowania podjęto się ustalenia wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, jednak przeprowadzone postępowanie dowodów nie stworzyło możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości dochodów. Dlatego też organ zastosował regulację z art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej.
W odwołaniu od tej. Decyzji, działający w imieniu skarżącego kurator, zarzucił organowi pierwszej instancji:
- naruszenie art. 7, 8 i 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej i wydanie decyzji bez wyjaśnia zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy,
- naruszenie art. 81a k.p.a. poprzez uznanie, że niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego dotyczącego "innych dochodów" należy rozstrzygać na niekorzyść strony,
- brak wskazania na podstawie jakich dowodów organ ustalił miesięczny dochód skarżącego, a co za tym idzie wysokość opłaty,
- brak wyjaśnienia podstawy prawnej co do wskazanego w pkt. I decyzji początkowego terminu płatności ww. opłaty, a której to termin przypada przed dniem wydania przedmiotowej decyzji.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na treść przepisu art. 60 ust. 1, ust. 2d, ust. 2e ustawy o pomocy społecznej.
Wyjaśniło, że zgodnie z zasadą pomocniczości zobowiązania finansowe w ostatniej kolejności spoczywają na gminie. Chodzi tu o jednostkę samorządową "najbliższą" osobie skierowanej do domu, a więc gminę jej miejsca zamieszkania (choć zasada ta nie zawsze ma zastosowanie, w szczególności dotyczy to osób całkowicie ubezwłasnowolnionych). Obowiązki gminy dotyczące opłacania pobytu w placówce mają dwojaki charakter. Po pierwsze, gmina wnosi opłatę, jeżeli nie można tego obowiązku nałożyć w pełni lub w ogóle na mieszkańca placówki lub osoby mu bliskie. Wówczas gmina ponosi bezzwrotne koszty, które mogą nawet w całości pokrywać opłatę pobytową. Dotyczyć to może sytuacji, gdy mieszkaniec nie uzyskuje żadnych dochodów, jego bliscy są nieznani, zmarli, nie można ustalić ich miejsca pobytu bądź nie uzyskują dochodów na tyle wysokich, aby mogła nastąpić aktualizacja ich ustawowego obowiązku. Jeżeli w opłacie partycypują inne osoby, to gminę obciąża jedynie kwota, która po dodaniu do pozostałych opłat zrównoważy średni koszt utrzymania mieszkańca. Po drugie, gmina zastępczo ponosi koszty pobytu w domu za osoby, które nie wywiązują się z wykonania umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej lub mimo ustawowego obowiązku odmawiają jej zawarcia, bądź też nie realizują obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej. W tym przypadku gmina może żądać zwrotu poniesionych wydatków (także od osób niezobowiązanych do ponoszenia opłat, które dobrowolnie zawarły umowę). Obowiązki gminy powstają z mocy prawa.
Kolegium dodało, że w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 11 czerwca .2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, LEX nr 2500753 sąd jednoznacznie stwierdził, że "wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywająca w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej". Podmiot ustawowo zobowiązany do wnoszenia opłaty musi nie tylko mieć świadomość ciążącego na nim obowiązku, ale również znać jego konkretny wymiar.
Nadto, ustawodawca jednoznacznie wyznaczył dwa tryby, w ramach których może nastąpić powyższa konkretyzacja. Ustalenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej względem małżonka, zstępnych i wstępnych mieszkańca DPS następuje w drodze umowy lub decyzji administracyjnej, przy czym tryb umowny znajduje pierwszeństwo zastosowania. Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej umowę z małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi i osobami, które chcą wnosić opłatę fakultatywną zawiera kierownik ośrodka pomocy społecznej (dyrektor centrum usług społecznych) gminy kierującej do domu pomocy społecznej. Z kolei przepisy art. 61 ust. 2 lit. d i lit. e ustawy wprowadzają możność ustalenia i skonkretyzowania obowiązku uiszczenia opłaty administracyjnej względem podmiotów zobowiązanych, w sytuacji gdy nie ma możliwości zawarcia z nimi umowy. Regulacje te mają służyć uporządkowaniu systemu ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Kolegium podniosło, że zgodnie orzecznictwem sądowoadministracyjnym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego może przybierać różną formę, także bierności osoby, z którą wywiad ma być przeprowadzony. Jak bowiem wskazał m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 27/19 – "Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwienia pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania". Orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjmuje zatem rozszerzoną interpretację stosowania dyspozycji ww. przepisu, także do sytuacji, gdy nie istnieje możliwość ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej osoby zobowiązanej do opłaty, także wówczas, gdy osoba ta nie wyrazi wprost braku zgody, ale zachodzą inne okoliczności uniemożliwiające ustalenie opłaty na podstawie dochodu strony. Z tych przyczyn, również w przedmiotowej sprawie winien znaleźć zastosowanie przepis art. 61 ust. 2 lit. e ustawy o pomocy społecznej.
W sprawie poza sporem pozostaje, że to na skarżącym bezspornie ciąży obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt żony - w Domu Pomocy Społecznej w W.
Z uwagi na niemożność ustalenia adresu zamieszkania ww. osoby zobowiązanej i niemożność przeprowadzić procedury ustalenia odpłatności w sposób przewidziany w art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organ skutecznie doprowadził do ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Po otrzymaniu postanowienia Sądu Rejonowego w W., III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 31 maja 2021 r. sygn. akt [...], organ prawidłowo zawiadomił ww. przedstawiciela o wszczęciu postępowania z urzędu o ustalenie odpłatności za pobyt żony skarżącego w domu pomocy społecznej. Zapewniono mu udział w postępowaniu i tym samym ochronę uprawnień.
Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo też podjął czynności dowodowe celem zweryfikowania sytuacji materialnej strony. W tym celu wystąpiono z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Urzędu Skarbowego w W. oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. celem zweryfikowania sytuacji materialnej skarżącego. Dnia 23 sierpnia 2021 r. do MOPS w W. wpłynęło pismo z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. sprawy: [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., z którego wynika, iż skarżący nie posiada aktualnych zgłoszeń do ubezpieczeń, nie pobiera renty/emerytury oraz zasiłków. Następnie dnia 25 sierpnia 2021 r. wpłynęło pismo z dnia 24 sierpnia .2021 r., znak: [...], Urzędu Skarbowego w W., z którego wynika, że ww. nie złożył zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2020 r., brak również informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11, PIT-8C za 2020 r.
Biorąc pod uwagę definicję dochodu z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej organ ustalił, że skarżący nie posiada co prawda dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym, jak również nie podlega ubezpieczeniu i nie pobiera świadczeń w ZUS, jednakże nie ma możliwości ustalenia czy ww. nie posiada innych dochodów wymienionych w cyt. ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na nieznane miejsce zamieszkania brak jest jednocześnie możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i tym samym nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności i ustalenia czy przekraczają one 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie. Te zaś okoliczności uzasadniają zrównanie sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie, z sytuacjami określonymi w art. 61. ust. 2e ustawy o pomocy społecznej. Według organu odwoławczego, w tej sytuacji wysokość opłat za pobyt w domu pomocy społecznej należało ustalić zgodnie z art. 61 ust. 2e, czyli w drodze decyzji, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2. w zw. z 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej.
Kolegium nie dopatrzyło się zatem naruszenia artykułów: 77, 81, czy 81a k.p.a., bowiem przewidziana w ww. przepisach instytucja ustalenia opłaty w drodze decyzji administracyjnej, dotyczy właśnie sytuacji, gdy istnieje niemożności ustalenia dochodu zobowiązanego. To zaś nie pozostaje przedmiotem sporu. Kolegium nie zanegowało też prawidłowości ustalenia daty początkowej ustalenia obowiązywania opłaty, która związana jest z datą wszczęcia postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję działający w imieniu skarżącego kurator zarzucił SKO w Krakowie naruszenie przepisów:
1. art. 7, 77, 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w tym nie wyjaśnienie:
- czy skarżący posiada jakiś majątek, tj. czy figuruje w rejestrach podatkowych Urzędu Miejskiego w W.,
- co organ administracji publicznej rozumie poprzez sformułowanie " inne dochody" albowiem inne dochody, które nie są opodatkowane, są zgodnie z art. 8 ust 4 ustawy o pomocy społecznej nie wliczane do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust 3 ww. ustawy;
2. art. 81a k.p.a. poprzez uznanie, że niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego dotyczącego "innych dochodów" skarżącego należy rozstrzygać na niekorzyść strony,
3. art. 61 ust.2e ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie że skarżący nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jest w tej kwestii bierny skoro nie ustalono miejsca jego pobytu to z kolei przyczyniło się do uznania, że dochodu tego nie da się ustalić ,
4. art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnianie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji w szczególności nieustosunkowanie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie do zarzutów wskazanych w odwołaniu od decyzji MOPS w W., braku wskazania podstawy prawnej określający co miałoby stanowić "inny dochód" w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.
Mając na uwadze powyższe, kurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swe dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku, ustanowionego przez Sąd kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu A. S., zawartego w piśmie procesowym z dnia 14 lipca 2022 r., k. 40 akt sadowych i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.
Przedmiotem kontroli w niniejszym postepowaniu sądowoadministracyjnym jest decyzja ustalająca opłatę za pobyt osoby w DPS.
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz.2268, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny.
Osoby zobowiązane, sposób ustalania wysokości odpłatności określa art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.
2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.
2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
2d. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.
Mając powyższe regulacje na względzie trafnie wskazało Kolegium, że "wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywająca w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej".
Sąd nie podziela jednakże zaprezentowanej w niniejszej sprawie w kontrolowanych decyzjach wykładni przepisów art. 60 ust. 1, ust. 2 lit. d i e, ust. 2d i ust. 2e oraz art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i ich zastosowania.
Bezsprzecznie rację mają orzekające organy, że na skarżącym – nieznanym z miejsca pobytu - bezspornie ciąży obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt żony - w Domu Pomocy Społecznej w W., zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.
W sytuacji, gdy organy ustaliły, że nieznane jest miejsce pobytu skarżącego, brak jest jednocześnie możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i tym samym nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności i ustalenia czy przekraczają one 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie, to interpretacja art. 61. ust. 2e ustawy o pomocy społecznej, że powyższą, zaistniałą w niniejszej sprawie sytuację należy zrównać z opisaną w hipotezie normy, wysłowionej we wskazanym przepisie, sytuacją, jest nie do zaakceptowania.
Już sama literalna wykładnia art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej prowadzi do zgoła odmiennych wniosków. W przypadku bowiem odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala właściwy organ, na określony podmiot w drodze decyzji. Skoro same orzekające organy podnoszą, że nieznane jest miejsce pobytu skarżącego, a co za tym idzie, brak jest możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i tym samym nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej, co potwierdzają zresztą pisma z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. sprawy: [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. oraz z dnia 24 sierpnia .2021 r., znak: [...], Urzędu Skarbowego w W., to niezrozumiałe jest stanowisko organów. Również wykładnia celowościowa tego przepisu przemawia przeciw przyjętej przez organy jego interpretacji. W konsekwencji nieprawidłowa jest i wykładnia kolejnych przepisów ustawy o pomocy społecznej - art. 61 ust. 2e – tejże ustawy i ich zastosowania w niniejszej sprawie.
Zwrócić bowiem należy uwagę, że "...ust. 2e art. 61 u.p.s. dotyczy małżonka, zstępnych przed wstępnymi, którzy odmówili zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. i jednocześnie nie wyrazili zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takiej sytuacji organ ustala opłatę w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. W rozważanym przypadku wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W analizowanej sytuacji organ nie bierze jednak pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej czy rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się bowiem do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Jednakże brak zgody na wywiad musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy."(por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 677/21; LEX nr 3286349).
Kuriozalne jest więc założenie orzekających organów, że w sytuacji gdy nie jest znane miejsce stałego pobytu skarżącego, zobowiązanego do ponoszenia opłaty za pobyt jego zony w domu pomocy społecznej, uchylał się on od przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego i odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust,. 2 ustawy.
Orzekające organy winny rozważyć i wziąć pod uwagę, czy w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie zachodzi odpowiedzialność finansowa gminy.
Samo Kolegium akcentowała zasadę pomocniczości zobowiązań finansowych.
Otóż, jeżeli obowiązku opłacenia pobytu w placówce nie można nałożyć na mieszkańca placówki lub osobę mu bliską, którą niewątpliwie jest małżonek, to gmina ponosi wówczas bezzwrotne koszty, które mogą nawet w całości pokrywać opłatę pobytową. Sąd podziela zatem poglądy wypowiedziane w tym zakresie w literaturze.(zob. I Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, s. 322 i n oraz P. Zaborniak, Odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej – kwestie wybrane; Samorząd terytorialny 9/2018, s. 18 i n).
Wobec powyższego ustalony w sprawie materiał dowodowy został przez orzekające organy błędnie oceniony, co narusza postanowienia art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), ale art. 7 k.p.a. wyrażające zasadę prawdy obiektywnej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nieprawidłowości te były też wynikiem niewłaściwej, nieprawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego – art. 60 ust. 1, ust. 2 lit. d i e, ust. 2d i ust. 2e oraz art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i ich zastosowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Postawione zatem przez ustanowionego przez Sąd kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego zarzuty naruszenia art. 61 ust.2e ustawy o pomocy społecznej, art. 7, 8, 80 i 107 § 3 k.p.a. okazały się uzasadnione. Rację ma kurator zarzucając Kolegium, że nie odniosło się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów odwołania i podniesionych tam okoliczności, co nie buduje, zgodzić się należy z kurator, zaufania obywateli do organów państwa. W uzasadnieniu zaś kontrolowanych decyzji zabrakło przekonywującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, z jakich powodów organy przyjęły, że stan faktyczny sprawy wyczerpuje hipotezę normy wysłowionej w art. art. 61. ust. 2e ustawy o pomocy społecznej, co dodatkowo narusza postanowienia art. 11 k.p.a.
Z powyższych względów skarga musiała odnieść zamierzony skutek.
W ponownym rozpoznaniu sprawy organy winne uwzględnić treść motywów zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. i podjąć rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa materialnego i procesowego, dbając przy tym o klarowność i czytelność sporządzonego uzasadnienia.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.