III SA/Kr 655/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie uchylił decyzję ZUS odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego za okres od czerwca do grudnia 2024 r., uznając, że matka sprawowała faktyczną opiekę nad dziećmi.
Skarżąca D.H. zaskarżyła decyzję Prezesa ZUS, która przyznała jej świadczenie wychowawcze na dziecko A.H. dopiero od stycznia 2025 r., odmawiając go za okres od czerwca do grudnia 2024 r. Mimo że ojciec dziecka pierwszy złożył wniosek, sąd administracyjny uznał, że kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki i wspólne zamieszkiwanie. Po analizie dowodów, w tym wywiadów środowiskowych, sąd stwierdził, że matka sprawowała faktyczną opiekę nad dziećmi przez cały okres, co uzasadnia przyznanie świadczenia również za okres od czerwca do grudnia 2024 r. WSA uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w tej części.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego skarżącej D.H. na dziecko A.H. za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Decyzją z marca 2025 r. Prezes ZUS uchylił częściowo wcześniejszą decyzję, przyznając świadczenie od 1 stycznia 2025 r. do 31 maja 2025 r. Skarżąca wniosła skargę, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, argumentując, że to ona faktycznie sprawowała opiekę nad dzieckiem i wspólnie z nim zamieszkiwała przez cały sporny okres. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Podkreślono, że kluczowym kryterium przyznania świadczenia jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem i pozostawanie na jego utrzymaniu, a w przypadku zbiegu praw – faktyczne sprawowanie opieki. Analiza akt sprawy, w tym wywiadów środowiskowych, wykazała, że dzieci na stałe zamieszkiwały z matką i pozostawały na jej utrzymaniu, a u ojca przebywały jedynie okazjonalnie. Sąd stwierdził, że organy administracji nie wykazały, dlaczego świadczenie nie przysługiwało skarżącej za okres od czerwca do grudnia 2024 r., mimo że faktyczne okoliczności wskazywały na spełnienie przesłanek. WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i z którym dziecko wspólnie zamieszkuje, niezależnie od tego, kto pierwszy złożył wniosek, jeśli warunki te są spełnione.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że kluczowym kryterium przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem i pozostawanie na jego utrzymaniu. W przypadku zbiegu praw rodziców, decyduje faktyczne sprawowanie opieki. Organy administracji mają obowiązek ustalić te okoliczności, a nie tylko opierać się na kolejności złożenia wniosku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Celem świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.
u.p.p.w.d. art. 22
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Organ może zwrócić się o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd orzeka na podstawie przepisów k.p.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 5 § ust. 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dotyczy opieki naprzemiennej rozwiedzionych rodziców.
u.p.p.w.d. art. 25 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Podstawa do dochodzenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
u.p.p.w.d. art. 27
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dotyczy uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny materiału dowodowego na podstawie faktów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżąca faktycznie sprawowała opiekę nad dzieckiem i wspólnie z nim zamieszkiwała przez cały sporny okres. Organy administracji nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem. Niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Odrzucone argumenty
Argument organu o przyznaniu świadczenia ojcu jako pierwszemu wnioskodawcy, bez należytej weryfikacji faktycznego sprawowania opieki.
Godne uwagi sformułowania
Organy nie mogą poprzestać na bezrefleksyjnym przyznaniu świadczenia wychowawczego temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek o to świadczenie, bez weryfikacji, czy wypełnia przesłanki z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z wnioskodawcą i pozostawanie na jego utrzymaniu. Określenie 'miejsce zamieszkania', o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., dotyczy miejsca faktycznego przybywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania.
Skład orzekający
Janusz Kasprzycki
przewodniczący
Maria Zawadzka
sprawozdawca
Marta Kisielowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w kontekście przyznawania świadczeń rodzinnych, interpretacja przepisów o świadczeniu wychowawczym w przypadku zbiegu praw rodziców, procedury zwrotu nienależnie pobranych świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej ze świadczeniem wychowawczym. Interpretacja przepisów k.p.a. i ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia wychowawczego i kluczowej kwestii ustalenia, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, co ma bezpośrednie przełożenie na prawo do świadczeń. Pokazuje, jak ważne jest udowodnienie faktycznych okoliczności, a nie tylko formalnych wniosków.
“Kto faktycznie opiekuje się dzieckiem? Sąd wyjaśnia, komu przysługuje świadczenie wychowawcze.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 655/25 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2025-11-13 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-04-30 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Janusz Kasprzycki /przewodniczący/ Maria Zawadzka /sprawozdawca/ Marta Kisielowska Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 1576 Art. 4 oraz art. 22 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.) Dz.U. 2024 poz 935 Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędzia WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 marca 2025 r. nr 010070/680/2768175/2024 (postępowanie 459239692) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. H. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. oraz przyznania tego świadczenia na ww. dziecko na okres od 1 stycznia 2025 r. do 31 maja 2025 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zakresie nieprzyznania skarżącej D. H. świadczenia wychowawczego na dziecko A. H. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r.; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej D. H. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 15 marca 2025 r. nr 010070/680/2768175/2024 (postępowanie 459239692) uchylił w części decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 czerwca 2024 r. nr 010070/680/2768175/2024 odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. H. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. i przyznał świadczenie wychowawcze na ww. dziecko od 1 stycznia 2025 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 12 marca 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko A. H. Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał ww. decyzję z dnia 28 czerwca 2024 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że na ww. dziecko został już złożony wniosek przez inną osobę uprawnioną. Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżąca wniosła odwołanie. W wyniku jego rozpatrzenia, Prezes ZUS decyzją z dnia 15 marca 2025 r. uchylił decyzję z dnia 28 czerwca 2024 r. w części i przyznał świadczenie wychowawcze na ww. dziecko od 1 stycznia 2025 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wniosek o świadczenie wychowawcze na ww. dziecko na okres świadczeniowy 2024/2025 r. zgłosili oboje rodzice. P. H. jako pierwszy złożył wniosek w dniu 1 lipca 2024 r. (data wskazana w decyzji przez organ, z akt wynika natomiast ze wniosek został złożony 1 lutego 2024 r.). Do wniosku dołączył wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie, XI Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt [...], o rozwód. W wyroku tym sąd wykonywanie władzy rodzicielskiej nad C. H., A. H. i H. H. pozostawił stronom i nie orzekł o sposobie kontaktów z wyżej wymienionymi małoletnimi. Następnie swój analogiczny wniosek na dziecko A. H. na okres 2024/2025 r. złożyła skarżąca dniu 12 marca 2024 r. Prezes ZUS pismem z dnia 4 kwietnia 2024 r. wezwał wnioskodawców do dostarczenia dokumentów potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Natomiast w przypadku braku takiego dokumentu do złożenia wyjaśnień jak sprawowana jest opieka, gdzie dziecko zamieszkuje i kto ponosi koszty jego utrzymania. W odpowiedzi na to wezwanie w dniu 15 kwietnia 2024 r. P. H. wskazał, że w orzeczeniu sądowym opiekę nad dziećmi powierzono obojgu rodzicom. W konsekwencji opiekę sprawuje razem z matką dzieci, razem ponoszą koszty utrzymania dzieci, a dzieci zamieszkują na przemiennie u ojca oraz u matki. Skarżąca natomiast na wezwanie ZUS w piśmie z dnia 9 maja 2024 r. odpowiedziała że to głównie ona sprawuje opiekę nad dziećmi. Ojciec dzieci sprawuje opiekę co drugi weekend, tj. od piątku do niedzieli. W każdym tygodniu odbiera dzieci we wtorki po szkole i przedszkolu i spędza z nimi czas do godziny 19. Dzieci nocują również co drugi tydzień w czwartki u ojca. Koszty związane z wychowaniem dzieci ponoszą razem z ojcem dzieci. Oświadczyła również, że nie posiada na tą chwilę dokumentu z którego wynika, że miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania matki. W dniu 27 września 2024 r. w wyniku wznowienia postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego w związku z wniesionym odwołaniem wezwano ponownie skarżącą oraz ojca dziecka do dostarczenia dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. P. H. do akt sprawy w dniu 30 września 2024 r. dołączył odpowiedź na pozew o rozwód oraz oświadczenie, że ww. odpowiedź na pozew jest ugodą. Oświadczył, iż opieka nad dziećmi jest sprawowana wspólnie. Koszty z wychowania dzieci ponoszone są przez oboje rodziców. Skarżąca w odpowiedzi na pismo ZUS oświadczyła, iż dzieci zamieszkują z nią, a ojciec dzieci obecnie realizuje kontakty z nimi. Organ wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że sąd nie wydał postanowienia orzekającego o sposobie opieki nad dziećmi. Nadto z informacji z pisma MOPS w Wadowicach oraz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u skarżącej oraz jej byłego męża wynika, że obecnie skarżąca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci. Podczas wizyty pracownika socjalnego w mieszkaniu skarżącej obecny był syn C., który potwierdził, że z rodzeństwem mieszkają razem z matką, a u ojca przebywają w co drugi weekend, w co drugi czwartek i w środy po szkole. Pracownik socjalny podczas wizyty u ojca dziecka ustalił, że dzieci na stałe nie zamieszkują pod adresem zamieszkania ojca. Przebywają tam w co drugi weekend oraz co drugi czwartek i w środy po szkole. Do wywiadu środowiskowego dołączono oświadczenie skarżącej złożone 10 grudnia 2024 r., z którego wynika, że obecnie zamieszkuje z dziećmi pod adresem ul. L. [...], [...] W. Wobec powyższych ustaleń organ uznał, że to skarżąca obecnie sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi. Spełniony został zatem warunek z art. 4 § 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci i to jej przysługuje świadczenie wychowawcze na dzieci na okres świadczeniowy od 1 stycznia 2025 r. do 31 maja 2025 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Admiracyjnego w Krakowie skarżąca zaskarżyła decyzję z dnia 15 marca 2025 r. w części, w której organ odwoławczy nie uchylił decyzji z dnia 28 czerwca 2024 r. i nie przyznał świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., tj. w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia na dziecko za okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 77 § 1 k.p.a., poprzez rozpatrzenie sprawy z pominięciem części materiału dowodowego, z zaniechaniem ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawował opiekę nad dzieckiem w okresie od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do 31 grudnia 2024 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do stwierdzenia braku jej prawa do świadczenia wychowawczego w ww. okresie; - art. 4 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. brak ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego matce dziecka, z którą dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jej utrzymaniu, za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 2024 r., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, skutkując bezzasadną odmową przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w ww. okresie i tym samym naruszeniem interesów skarżącej; - art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. brak ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnimi i ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem w oderwaniu od przedstawionych dowodów i zaniechanie niezwłocznego zwrócenia się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, skutkując wielomiesięcznym opóźnieniem w dokonaniu przedmiotowych ustaleń, co doprowadziło do naruszenia interesów skarżącej, poprzez pozbawienie jej świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca do 31 grudnia 2024 r.; - art. 23 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. wydanie decyzji o wypłaceniu świadczenia dopiero od stycznia 2025 r., podczas gdy jej wyjaśnienia co do okoliczności mających wpływ na ustalenie prawa do świadczenia wpłynęły wraz z jej odwołaniem, a zatem już w lipcu 2024 r., co doprowadziło do naruszenia interesów skarżącej, poprzez pozbawienie jej świadczenia wychowawczego w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2024 r. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, zobowiązanie Prezesa ZUS do wydania w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku decyzji uwzględniającej jej wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego także za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 2024 r. oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 2 czerwca 2025 r. skarżąca podtrzymała skargę, wniosła o jej uwzględnienie w całości oraz o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci kopii protokołu rozprawy w sprawie o rozwód z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt [...], co jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i jednocześnie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, gdyż dowód ten był już składany w sprawie a organ nie zgłaszał skarżącej, że jest nieczytelny - fakty podlegające wykazaniu: treść dokumentu, zamieszkiwanie małoletnich wraz z matką i brak zmian w tym zakresie wynikających z rozstania ich rodziców. W piśmie procesowym z dnia 29 września 2025 r. skarżąca jeszcze raz wyjaśniła, że skarga dotyczy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., nie zaś na okres od dnia 1 stycznia do 31 maja 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą wydanych decyzji jest ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576; dalej jako: u.p.p.w.d.). Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., który dotyczy opieki naprzemiennej rozwiedzionych rodziców. W myśl art. 22 u.p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Podkreślić zatem należy, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z wnioskodawcą i pozostawanie na jego utrzymaniu (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.). Jeżeli zarówno ojciec, jak i matka spełniają powyższą przesłankę, dochodzi do zbiegu praw rodziców do świadczenia wychowawczego, który rozstrzygany jest w oparciu o art. 22 u.p.p.w.d. Organy nie mogą poprzestać na bezrefleksyjnym przyznaniu świadczenia wychowawczego temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek o to świadczenie, bez weryfikacji, czy wypełnia przesłanki z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy skarżącej organ powinien przyznać świadczenie wychowawcze na dzieci za okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 grudnia 2024 r., czy też skoro jako pierwszy o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci wystąpił były mąż skarżącej i organ przyznał mu te świadczenia, skarżącej należy się jedynie świadczenie wychowawcze od dnia 1 stycznia 2025 r do dnia 31 maja 2025 r. Jak już wcześniej wskazano, W przypadku zbiegu prawa rodziców (...) do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców (...), który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (...)". Rezultat wykładni językowej, celowościowej i systemowej wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu tego z rodziców (...). Za taką wykładnią opowiada się doktryna. Świadczenie wychowawcze jest kierowane do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowawczych dzieci. Stanowi ono realizację zasady pomocniczości państwa względem rodziny (red. P. Daniel, P. Ławrynowicz, A. Skomra, Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz, PRESSCOM Wrocław 2016, s. 16-17). "Nowelizacja art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. obowiązująca od 1 lipca 2019 r. w odniesieniu do matki i ojca dziecka wprowadziła jako warunek uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego wymóg wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Oznacza to, że aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego, to dziecko, którego wniosek dotyczy musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać, ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie..." (M. Kucharska w: red.: J. Blicharz, J. Gumińska-Pawlic, L. Zacharko, Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz, w. II, LEX/el 2019, uw. do art. 4). Do takiego samego rezultatu prowadzi wykładnia celowościowa, skoro "Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych." (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Komentatorka podkreśla, że "...ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy (w zakresie wykładni wspólnego zamieszkiwania - wyrok WSA w Gliwicach z 17 października 2017 r. IV SA/Gl 371/17, Lex 2394394; wyrok WSA w Poznaniu z 28 marca 2018 r. II SA/Po 1156/17, Lex 2478245, aprobowane przez M. Kucharską). ustawodawca nakłada na organy administracji normę zadaniową obligującą do jak najpełniejszej realizacji tego celu. Nie budzi przy tym wątpliwości, że na podstawie samej normy zadaniowej nie można opierać władczych działań administracji (T. Rabska, Prawny mechanizm kierowania gospodarką, Ossolineum 1990, s. 110). Zadany przez ustawodawcę cel należy wykonać w najpełniejszym możliwym stopniu, wyznaczonym przez faktyczne i prawne możliwości (wyrok NSA z dnia 19 września 2025 r. sygn. akt I OSK 2198/23). Oceniając stan faktyczny w świetle przesłanek zawartych w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., obowiązkiem organów administracyjnych jest ustalenie, czy dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Określenie "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., dotyczy miejsca faktycznego przybywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1381/21). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że ani w wyroku rozwodowym, ani w żadnym innym orzeczeniu nie ustanowiono dla rodziców opieki naprzemiennej nad dziećmi skarżącej. Faktem jest również, że w przedmiotowej sprawie jako pierwszy o przyznanie świadczenia wychowawczego wystąpił były mąż skarżącej, oświadczając, że wspólnie ze skarżącą sprawuje opiekę nad ich dziećmi i organ przyznał mu to świadczenie. Ponieważ skarżąca również twierdziła, że to ona utrzymuje dzieci i wspólnie z nimi zamieszkuje, przeprowadzono wywiady środowiskowe w miejscu zamieszkania skarżącej oraz jej byłego męża. W trakcie wywiadu ustalono, że dzieci na stałe mieszkają i pozostają na utrzymaniu matki, a u ojca jedynie przebywają w co drugi weekend, w co drugi czwartek i w środy po szkole. Na podstawie tych ustaleń organ przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia 31 maja 2025 r. Natomiast organ nie uzasadnił dlaczego nie przyznał skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie poprzedzającym tj. od dnia 1 czerwca 2024 r do dnia 31 grudnia 2025 r. Tymczasem z akt nie wynika, aby dzieci skarżącej wcześniej na stałe mieszkały u ojca, a następnie od dnia 1 stycznia 2025 r. przeprowadziły się do matki, zatem należy wnosić, że razem z matką mieszkały i pozostawały na jej utrzymaniu już w dniu złożenia wniosku przez skarżąca o przyznanie jej na dzieci świadczenia wychowawczego. Zatem zdaniem Sądu świadczenie wychowawcze na dziecko powinno zostać przyznane skarżącej od dnia 1 czerwca 2024 do 31 maja 2025 r. Oczywiście należy odpowiedzieć na pytanie co organ powinien zrobić w sytuacji gdy świadczenie wychowawcze wypłacone od dnia 1 czerwca do dnia 31 grudnia 2024 r. zostało już przez ojca dzieci skonsumowane? NSA wskazuje, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, możliwość domagania się przez organ zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w trybie art. 25 u.p.p.w.d. może mieć miejsce niezalenie od uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 cyt. ustawy (vide: wyrok NSA z 20 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1919/11; wyrok NSA z 14 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1099/12; wyrok NSA z 29 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 945/12; wyrok NSA z 16 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 15/15; wyrok NSA z 10 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2409/15; wyrok NSA z 27 września 2017 r. sygn. akt I OSK 196/16, jeżeli nie zaznaczono inaczej - wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie będzie podlegało uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane. Nie stanowi to jednak bariery, aby organ administracji wdrożył, w oparciu o materialnoprawną podstawę art. 25 ust. 1 u.p.p.d.w., postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i doprowadził do orzeczenia o jego zwrocie decyzją administracyjną (wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1269/1919 oraz z dnia 19 września 2025 r. sygn. akt I OSK 2198/23). Zdaniem Sadu należy stwierdzić, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszyły przepis prawa materialnego w postaci art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d., co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę wyżej wskazaną wykładnię art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. oraz dokładnie ustali stan faktyczny sprawy, dokonując jego prawidłowej oceny. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI