III SA/KR 605/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania zasiłku celowego specjalnego na czynsz, uznając, że podwyżka czynszu o 43 zł nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku.
Skarżąca H. G. wnioskowała o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów czynszu, argumentując swoją trudną sytuacją zdrowotną i materialną oraz podwyżką czynszu. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na przekroczenie kryterium dochodowego i brak wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że niewielka podwyżka czynszu nie stanowiła zdarzenia nadzwyczajnego, a koszty leczenia zostały już częściowo pokryte innym zasiłkiem.
Sprawa dotyczyła skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego na czynsz. Skarżąca, emerytka z dochodem 2164,24 zł, argumentowała, że jej sytuacja zdrowotna i materialna jest wyjątkowa, a podwyżka czynszu o 43 zł (z 1069,05 zł do 1112 zł) znacząco obciąża jej budżet, pochłaniając 50% koniecznych wydatków. Organy administracji uznały, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe (701 zł) i nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" wymagany do przyznania świadczenia z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślono, że pomoc społeczna działa na zasadzie subsydiarności i nie ma na celu zaspokajania wszystkich potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, stwierdzając, że organy prawidłowo oceniły stan faktyczny i prawny. Sąd uznał, że podwyżka czynszu o 43 zł nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym, a koszty leczenia skarżącej zostały częściowo pokryte innym zasiłkiem celowym na leki. Sąd podkreślił uznaniowy charakter decyzji w zakresie przyznawania specjalnego zasiłku celowego i ograniczone środki finansowe organów pomocy społecznej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, niewielka podwyżka czynszu o 43 zł, przy dochodach przekraczających kryterium dochodowe i braku zaległości w opłatach, nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że podwyżka czynszu o 43 zł nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym, drastycznym ani dotkliwym w skutkach, które uzasadniałoby odstępstwo od kryterium dochodowego. Podkreślono, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i doraźny, a wnioskodawczyni otrzymuje już inne formy wsparcia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.p.s. art. 41 § pkt 1
Ustawa o pomocy społecznej
W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Przyznanie tego świadczenia ma charakter uznaniowy i wymaga wystąpienia sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej, dotkliwej w skutkach i wykraczającej poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.
Pomocnicze
u.p.s. art. 8 § ust. 1
Ustawa o pomocy społecznej
Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego (701 zł).
u.p.s. art. 3 § ust. 1 i 2
Ustawa o pomocy społecznej
Celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których jednostka nie jest w stanie pokonać samodzielnie, przez wspieranie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
u.p.s. art. 3 § ust. 4
Ustawa o pomocy społecznej
Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego powinna uwzględniać możliwości pomocy społecznej.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd oddala skargę, jeżeli brak jest podstaw do uwzględnienia jej w całości lub w części.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów i dowodów, na których rozstrzygnięcie się oparło, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podwyżka czynszu o 43 zł nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Koszty leczenia zostały już uwzględnione w ramach innego zasiłku celowego na leki. Dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe, a pomoc społeczna działa subsydiarnie. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona do badania legalności, nie celowości.
Odrzucone argumenty
Sytuacja zdrowotna i materialna skarżącej jest wyjątkowa i uzasadnia przyznanie zasiłku na czynsz. Podwyżka czynszu stanowi zdarzenie nadzwyczajne i nieprzewidywalne. Naruszenie art. 7, 9, 77 k.p.a. poprzez błędne ustalenie sytuacji materialnej i życiowej.
Godne uwagi sformułowania
"szczególnie uzasadniony przypadek" musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego winna być uzależniona nie tylko od sytuacji materialnej wnioskodawcy i celu, na który zasiłek jest przyznany, ale również od możliwości pomocy społecznej przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby wnioskodawców, wymaga wystąpienia wyjątkowych okoliczności
Skład orzekający
Jakub Makuch
sprawozdawca
Marta Kisielowska
asesor
Renata Czeluśniak
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście przyznawania specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów utrzymania (czynszu) przez osoby przekraczające kryterium dochodowe, a także zakres kontroli sądowej decyzji uznaniowych w sprawach pomocy społecznej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji niewielkiej podwyżki czynszu i oceny jej jako zdarzenia nadzwyczajnego. Może być mniej relewantne w przypadkach drastycznych podwyżek lub innych, bardziej oczywistych sytuacji wyjątkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa ilustruje trudności w uzyskaniu pomocy społecznej przez osoby, które formalnie przekraczają kryteria dochodowe, ale borykają się z realnymi problemami finansowymi. Pokazuje, jak sądy interpretują pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku".
“Czy 43 zł podwyżki czynszu to za mało, by dostać pomoc od państwa? Sąd wyjaśnia, co znaczy "szczególnie uzasadniony przypadek".”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 605/21 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2022-03-31 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-05-10 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Jakub Makuch /sprawozdawca/ Marta Kisielowska Renata Czeluśniak /przewodniczący/ Symbol z opisem 6320 Zasiłki celowe i okresowe Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 2135/22 - Wyrok NSA z 2023-12-15 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 2268 Art. 41 pkt 1 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 marca 2021 r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia 17.03.2021 r. (znak [...]) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r. (znak: [...]) orzekającą o odmowie przyznania H. G. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na czynsz. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2021 r. (znak: [...]) orzekł o odmowie przyznania H. G. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na czynsz. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że w toku postępowania ustalił, iż H. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś jej dochód, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (tj. w grudniu 2020 r.) stanowiła wyłącznie emerytura w wysokości 2 164,24 zł. Organ wskazał, iż opłaty za czynsz wnioskodawczyni reguluje na bieżąco. Następnie podkreślił, iż odmowę przyznania zasiłku celowego specjalnego na uregulowanie opłat za czynsz uzasadnia wysokość dochodu uzyskiwanego przez H. G., który przekracza kryterium dochodowe (701 zł), jak i możliwość zaspokojenia zgłaszanej potrzeby przez organ. Jednocześnie Prezydent Miasta zwrócił uwagę, iż mając na uwadze sytuację wnioskodawczyni, odrębną decyzją przyznał jej pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków. Wobec powyższego odmówiono przyznania wnioskowanej pomocy. Odwołanie od opisanej wyżej decyzji złożyła H. G. Podniosła, iż jest osobą ciężko chorą, cierpi na szereg przewlekłych chorób i wymaga stałego leczenia, a także odpowiedniej diety i leków. Ze względu na stan zdrowia, musi korzystać z pomocy osób trzecich w czynnościach dnia codziennego. Podkreśliła, że nie jest w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych. Odwołująca się wskazała, że jest emerytką, a wysokość jej emerytury wynosi 2095,64 zł, natomiast konieczne wydatki wynoszą 1998 zł - w tym m.in. opłaty czynszowe w wysokości 1096,24 zł. W związku z ciężką sytuacją materialną, korzysta ona z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. H. G. zwróciła też uwagę, że wysokość czynszu wynosi ponad 50% jej miesięcznych koniecznych wydatków. Po opłaceniu wszystkich należności nie zostają jej żadne środki do życia, a stan jej zdrowia nie pozwala na podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Wskazała także, iż opierając się na tych samych dokumentach przyznano jej zasiłek celowy specjalny na zakup leków. Wobec powyższego wniosła o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na czynsz. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją z 17.03.2021 r. (znak [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, iż zgodnie z art. 2 ust. 1., art. 3 ust, 1 i ust. 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. póz. 1876) celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Kolegium Odwoławcze akcentowało, że powołane przepisy wyrażają zasadę subsydiarności pomocy społecznej, z której wynika zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka, w sytuacji kryzysowej, przestaje być samowystarczalna. SKO podkreśliło, iż celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszystkich potrzeb, lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. SKO podało, że z akt sprawy wynika, iż H. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a na jej dochód składa się emerytura w wysokości 2.164,24 zł miesięcznie. Z uwagi na przedstawioną wysokość dochodu, organ II instancji uznał, iż dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe (701 zł). Jednocześnie podkreśliło, że stałe obciążenia finansowe wnioskodawczyni, to opłaty za czynsz w wysokości 1096,24 zł, media w wysokości 120 zł miesięcznie, gaz w wysokości 32 zł miesięcznie, leki ok. 150 zł oraz koszt zakupu żywności w wysokości 600 zł miesięcznie. Łączne wydatki H. G. wynoszą zatem ok. 1998 zł miesięcznie. Z uwagi więc na przekroczone kryterium dochodowe wnioskodawczyni – Kolegium uznało, że jej wniosek dotyczący przyznania pomocy finansowej na czynsz, należy rozpatrzeć na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Podkreślało Kolegium Odwoławcze – że z przepisu tego wynika, iż organ ma możliwość, ale nie obowiązek przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe m.in. specjalnego zasiłku celowego. Akcentowało, że istota tej pomocy sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, która ma charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony, gdyż osoby je otrzymujące, co do zasady, nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania takiej pomocy. Sytuacja materialna tych osób jest bowiem na tyle dobra, że powinny one samodzielnie przezwyciężyć trudności życiowe. Przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji bardzo ograniczonych środków finansowych i dużej liczby wnioskodawców, wymaga wystąpienia wyjątkowych okoliczności. SKO wskazało, że z przedstawionych wyżej przyczyn należało rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego". Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna, wyjątkowa pomoc o charakterze doraźnym, ukierunkowana na realizację konkretnego celu. W oparciu o powyższe ustalenia i rozważania organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do przyznania H. G. pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego. Wnioskodawczyni bowiem na bieżąco reguluje opłaty za czynsz i w tym zakresie nie ma zaległości. Posiadane środki finansowe są wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Po uregulowaniu opłat, do dyspozycji strony pozostaje kwota ok. 964 zł. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika także, że H. G. ponosi wydatki na zakup produktów, które nie należą do artykułów pierwszej potrzeby i stosowanej diety. Nie nastąpiła także żadna sytuacja nadzwyczajna, która mogłaby zostać uznana za "przypadek szczególnie uzasadniony". W ocenie organu II instancji, nie można zatem uznać wniosku strony dotyczącego przyznania pomocy na opłaty czynszowe, za zdarzenie nagłe i nadzwyczajne. Dodatkowo wskazało, że ośrodek pomocy społecznej zajmuje się przyznawaniem świadczeń, które mają charakter doraźny. Zasiłek celowy specjalny ma charakter wyjątkowy i jest ograniczony, co do wysokości. Natomiast mając na uwadze, iż H. G. pozostaje w leczeniu, a z uwagi na liczne choroby ponosi koszty tego leczenia - odrębną decyzją przyznano pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego przeznaczonego na zakup leków w wysokości 100 zł. Organ objął zatem wnioskodawczynię pomocą, uwzględniając jej potrzeby w tym zakresie. Z akt przedmiotowej sprawy wynika zarazem, że prawidłowo ustalona została sytuacja materialna, życiowa i rodzinna wnioskodawczyni oraz zgłoszone potrzeby życiowe, pod kątem przesłanek określonych w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy akcentował, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do samodzielnego podejmowania działań zmierzających do przezwyciężania, we własnym zakresie, swoich problemów, a dopiero, gdy nie jest w stanie tego dokonać, może jej zostać przyznana pomoc społeczna w określonej postaci. Zdaniem Kolegium Odwoławczego, decyzja wydana przez organ I instancji nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. SKO zwróciło też uwagę, iż do Ośrodka Pomocy Społecznej wpływa duża ilość wniosków, a przy ograniczonych możliwościach finansowych, MOPS musi mieć na uwadze cel i wysokość przyznawanych zasiłków tak, aby zaspokoić potrzeby jak największej ilości osób potrzebujących, zwłaszcza tych, które nie dysponują stałym źródłem utrzymania. Jest to zgodne z linią orzecznictwa NSA, który zwrócił m.in. uwagę na to, iż decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego winna być uzależniona nie tylko od sytuacji materialnej wnioskodawcy i celu, na który zasiłek jest przyznany, ale również - stosownie do art. 3 ust. 4 ww. ustawy - od możliwości pomocy społecznej (wyrok NSA z 12.01.1994 r. sygn. akt I SA 164/93). Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako dowolnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję, H. G. zarzuciła naruszenia art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Przedstawiła swoją sytuację zdrowotną wskazując, że wymaga stałego leczenia. Zwróciła uwagę, że jej emerytura wynosi 2095,65 zł, a co miesiąc ponosi konieczne wydatki w wysokości 2013 zł, w tym czynsz wynoszący 1111 zł. Z uwagi na potrzebę zakupu leków, zdarza się, iż koszty przewyższają dochód. Podkreśliła, że żyje skromnie, a wydatki ogranicza do zakupu rzeczy niezbędnych. Wskazała, iż czynsz pochłania 50% koniecznych wydatków. Zwróciła też uwagę, że w dniu 5.02.2021 r. otrzymała zasiłek celowy na leki, gdyż organ pomocowy uznał, że spełnia przesłanki z art. 41 pkt 1 ustawy. Podkreśliła, że prawdą jest, iż przekracza kryterium dochodowe, jednak jej sytuacja jest wyjątkowa. W jej przypadku bowiem okolicznością wyjątkową była kolejna podwyżka czynszu, na co nie miała wpływu. W uzupełnieniu skargi (pismo z dnia 4.08.2021 r.) skarżąca wskazała na naruszenie przez orzekające organy art. 7, art. 9, art. 77 par. 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie jej sytuacji materialnej i życiowej i brak uwzględnienia jej przewlekłych i ciężkich chorób oraz podwyżki czynszu – jako sytuacji wyjątkowej uzasadniającej przyznanie pomocy. Nadto zarzuciła naruszenie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez niezasadne uznanie, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do przyznania świadczenia, podczas gdy za taki przypadek powinna być uznana sytuacja osobista i finansowa skarżącej. Ciężki stan zdrowia niewątpliwie stanowi sytuację nadzwyczajną. Leczenie skarżącej obejmuje zakup drogich leków, co stanowi istne obciążenie finansowe. Zwrócono uwagę, że wydatki skarżącej ograniczają się do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Kwota 964 zł, którą organ uznał za pozostającą do dyspozycji skarżącej – jest w całości przeznaczana na rachunki za media, zakup żywności i leków. Okoliczność opłacania rachunków nie może stanowić przesłanki do uznania, że skarżąca nie znajduje się w trudnym położeniu. Zwrócono uwagę, że podwyżka czynszu, stanowiła sytuację wyjątkową, której skarżąca nie mogła zapobiec. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sądowadministracyjna kontrola zaskarżonych w tej sprawie decyzji wykazała, że akty te nie naruszają zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego w stopniu nakazującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Skarga podlegała zatem oddaleniu, stosownie do art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.). Podstawą prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 41 pkt 1 ustawy z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2021 r., poz. 2268; dalej u.p.s.). Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z tego przepisu wynika, że specjalny zasiłek celowy to świadczenie o szczególnym charakterze, którego przyznanie może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zwrócić przy tym należy uwagę, że treść cytowanego przepisu wskazująca, iż przedmiotowy zasiłek "może być przyznany" wskazuje, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonał ustalenia stanu faktycznego, a przeprowadzona ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Z drugiej strony, uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 30.01.2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1292/17). Charakter postępowania w którym wydane zostały kontrolowane akty wymagał zatem dokonania ustaleń nie tylko co do istnienia uzasadnionej potrzeby oraz możliwości samodzielnego jej zaspokojenia przez wnioskodawczynię, lecz także zbadania, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy (por. wyr. NSA z 4.11.2008 r., I OSK 1885/07). Przez ten "szczególnie uzasadniony przypadek" należy rozumieć sytuację zupełnie wyjątkową, bowiem o możliwości przyznania tego świadczenia nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła (por. wyr. NSA z 4.11.2008 r., sygn. akt I OSK 1868/07). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się zarazem, iż w ramach specjalnego zasiłku celowego nie można pokryć wydatków na potrzeby już zaspokojone (por. wyr. NSA z 30.10.2008 r., sygn. akt I OSK 1790/07), czy też zapewniać stałego źródła utrzymania. Ma on bowiem charakter szczególnej pomocy doraźnej. Jak przy tym trafnie podkreślał NSA w wyroku z dnia z dnia 2 grudnia 2021 r. (sygn. akt I OSK 431/20) "szczególnie uzasadniony przypadek" musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje bowiem, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wystąpienia właśnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej rozpoznający wniosek o analizowane świadczenie zobligowany jest również wziąć pod uwagę wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osób, których dochód jest niższy, niż ustawowe kryterium dochodowe. W niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości, że dochód skarżącej znacząco przekracza, wynikające z przepisów, kryterium dochodowe uprawniające zasadniczo do uzyskania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium to bowiem wynosi 701 zł, natomiast miesięczny dochód skarżącej (emerytura) to 2164, 24 zł (k. 10 a.a.). Zasadnie więc kontrowana sprawa oceniana została właśnie przez pryzmat art. 41 pkt 1 u.p.s., gdyż przyznanie specjalnego zasiłku celowego uniezależnione jest od wskazanego wyżej kryterium dochodowego strony. Z uwagi na powyższe, konieczne było w tej sprawie zbadanie przez orzekające organy administracji spełnienia ustawowej przesłanki, od wystąpienia której uzależnione jest przyznanie tegoż świadczenia, tj. wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku", w rozumieniu powyżej przedstawionym. Z kontrowanej decyzji wynika, że taki właśnie, szczególnie uzasadniony przypadek – w ocenie SKO - w sprawie nie wystąpił, a sąd, ocenę tę podziela. Wskazać bowiem należy, iż przedmiotowy zasiłek wnioskowany był na uregulowanie opłat czynszowych. Skarżąca podnosiła, że ostatnio czynsz wzrósł i pochłania 50% koniecznych wydatków. Nadto, z uwagi na liczne schorzenia, zdarza się, że wydatki skarżącej bywają większe niż jej dochody. Jednocześnie z ustaleń poczynionych przez orzekające w tej sprawie organy administracji jednoznacznie wynikało, że skarżąca reguluje na bieżąco czynsz za mieszkanie. W tym zakresie nie stwierdzono zadłużenia. Uwzględniając przedstawione wyżej okoliczności wskazać trzeba, że w realiach ocenianej sprawy brak jest podstaw aby podwyżkę opłat czynszowych uznawać za zdarzenie nadzwyczajne, drastyczne, dotkliwe w skutkach i głęboko ingerujące w plany życiowe skarżącej, czyli że stanowić może "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu cytowanego na wstępie przepisu. Jak wynika z akt sprawy, poprzednia wysokość czynszu wynosiła 1069,05 zł (k. 35 a.a.), zaś po podwyżce czynsz ten wynosił 1112 zł (k. 58 a.a.), co stanowi wzrost o 43 zł. Jednocześnie dostrzec i podkreślić trzeba, że z akt wynika, iż skarżąca otrzymuje wsparcie od organu pomocowego w postacie dodatku na: opłaty za energię elektryczną (111,73 zł – k. 20), na zakup żywności (70 zł, k. 19), na leki (100 zł., k. 44). Świadczenia te podwyższają łączny dochód skarżącej (2164 zł) i stanowią niewątpliwe wsparcie w jej sytuacji materialnej. W tych okolicznościach, podwyżka czynszu o 43 zł (z k. 58 – wynika przy tym wystąpienie nadpłaty czynszu) – nie może być postrzegana jako wypadek szczególnie uzasadniony (art. 41 pkt 1 u.p.s), uprawniający do uzyskania dalszej pomocy ze strony ośrodka pomocy społecznej. Jak przy tym podkreślał NSA w wyroku z dnia 6.09.2017 (sygn. akt I OSK 2389/16) do sytuacji objętych możliwością zastosowania powołanego przepisu należą zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego przy przyznawaniu tego świadczenia powoduje bowiem, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Za taką okoliczność, w ocenianym przypadku, nie sposób uznać podwyższenia czynszu o wskazaną wyżej wielkość. Nawet przy tym, pomimo podwyższenia opłat czynszowych, dochody skarżącej (stała emerytura w wysokości 2164 zł) pozwalają bowiem należność tę regulować, co jednoznacznie wynika z akt sprawy i stwierdzonego przez organy stanu faktycznego. Zajmując natomiast stanowisko odnośnie podnoszonych w postępowaniu oraz w skardze do sądu kwestii zdrowotnych skarżącej – wskazać należy, że nie zasługiwały one na uwzględnienie. Dostrzec bowiem trzeba, że sfera kosztów skarżącej związana z potrzebą opieki zdrowotnej (leki) została uwzględniona przez organ pomocowy w ramach już przyznanego, innego zasiłku celowego specjalnego tj. zasiłku na leki (por. decyzja k. 44 a.a.). Trafnie więc okoliczność tę powołały orzekające organy administracji akcentując fakt, że w tym zakresie, skarżącą objęta została pomocą, gdyż uwzględnione zostały jej potrzeby związane z koniecznością zakupu leków. Powyższe zaś oznaczało, że skarżąca nie pozostała bez wsparcia organu pomocowego. Brak jest więc podstaw, aby kwestia zdrowotna obecnie także stanowiła przesłankę uprawniającą do przyznania świadczenia, ocenianego w kontrolowanym postępowaniu, skoro była oba objęta uwagą organu administracji w ramach postępowania zakończonego inną decyzją (k. 44). Z uwagi na powyższe, sąd nie stwierdził, aby zaskarżone decyzje naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdził też naruszenia przepisów k.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, iż wszystkie istotne okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania analizowanego świadczenia nakazywała uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 par. 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Podkreślić przy tym należy, że nie można pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na ograniczoność pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, są one upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Jak wyżej wskazano, z akt sprawy wynika, że skarżącą nie pozostała bez wsparcia organu opieki społecznej, a dalszą żądaną pomoc (zasiłek celowy specjalny na czynsz), należało ocenić jako nieznajdującą uzasadnienia w art. 41 pkt 1 u.p.s. Przedstawione wyżej rozważania stanowią zarazem ustosunkowanie się do zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze, sąd skargę oddalił, w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI