III SA/Kr 60/24

III SA/Kr 60/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-04-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura /sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1773/24 - Wyrok NSA z 2025-09-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1359
Art. 128, art. 129, art. 135, art. 140
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: SWSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 8 listopada 2023 r. znak SKO-NP-4115-285/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 listopada 2023 r., znak: SKO-NP.-4115-285/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 27 czerwca 2023 r. znak: GOPS.5211.443.2023 o odmowie przyznania M. W. (dalej: skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę Z. W.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką Z. W. (wdową, l. 88), która legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy z dnia 27 kwietnia 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 3 marca 2020 r. Skarżący jest rencistą, legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy Lekarza Orzecznika KRUS z dnia 22 lutego 2023 r. Skarżący posiada wykształcenie podstawowe, przyuczony do zawodu-masarz-rozbieracz, ostatnia praca jako cieśla/zbrojarz, pracownik budowlany. Skarżący wymagał kilkukrotnych hospitalizacji w Oddziale Psychiatrycznym. Obecnie w fazie abstynencji.
Ustalono, że skarżący mieszka wraz z matką oraz żoną i dwójką dzieci, a także bratem E. Żona jest ubezpieczona w KRUS-ie, dzieci się uczą. W okresie od 28 października 2019 r. do 30 listopada 2020 r. skarżący pracował w firmie Usługi Ogólnobudowlane z siedzibą w W.: następnie od dnia 17 listopada 2020 r. do 23 grudnia 2020 r. był pracownikiem firmy R. Sp. z o.o. z siedzibą w W. - stosunek pracy ustał z upływem czasu, na jaki umowa była zawarta. Następnie w okresie od 3 stycznia 2021 r. do 18 kwietnia 2021 r. pobierał zasiłek chorobowy z ZUS, a od 4 czerwca 2021 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych z Urzędu Pracy. Z kolei decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2022 r. przyznano mu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 lipca 2021 r. którą nadal pobiera.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż matka skarżącego jest osobą leżącą. Leczy się z powodu miażdżycy, schizofrenii, nadciśnienia. Ma problemy z nogami, ze słuchem, a także zaniki pamięci. Wymaga stałej opieki i pomocy osób drugich. Niezbędną opiekę zapewnia jej syn mieszkający wspólnie z matką. Syn zapewnia matce wszystkie niezbędne potrzeby, tj. przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, wykupywanie i podawanie lekarstw, umawianie wizyt lekarskich, dojazdy do specjalistów, pranie i sprzątanie. Ponadto syn zapewnia matce pomoc w formie pielęgnacji i higieny osobistej (mycie, pomoc w ubieraniu, zmiana pampersów i opatrunków). Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz ustalenia wywiadu środowiskowego, organ stwierdził, że nie ma wątpliwości co do sprawowanej przez skarżącego opieki. W ocenie organu analiza materiału dowodowego nie daje jednak podstaw do uznania, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia/zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania opieki. Co więcej skarżący ma aktualnie ustalone prawo do renty, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi przesłankę wykluczającą uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto organ ustalił, że w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji oprócz skarżącego jest jeszcze drugi syn E. - lat 56 zamieszkały wspólnie z matką, legitymujący się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (pobiera zasiłek stały) oraz córka K. - lat 54 -zamieszkała w K. (wdowa pobiera rentę po mężu, ma na utrzymaniu dzieci w wieku 17 i 22 lata). Według opinii skarżącego rodzeństwo nie pomaga finansowo matce: córka odwiedza ją bardzo rzadko, a syn E. (wspólnie zamieszkały) jest osobą schorowaną i jedynym jego źródłem dochodu jest zasiłek stały.
W ocenie organu l instancji przyznanie skarżącemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach osoby wymagającej opieki. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu wniesionym od decyzji organu I instancji skarżący zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – zdaniem skarżącego przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna. Ponadto zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.
Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna.
Kolegium wskazało, że nie kwestionuje faktu, iż matka skarżącego ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek wymaga pomocy i opieki, a opiekę tę zapewnia jej mieszkający wraz z nią skarżący. Niemniej jednak w ocenie Kolegium w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia wynika, że matka skarżącego jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 2020 r. i od tego momentu wymaga konieczności objęcia jej stałą lub długotrwałą opieką lub pomocą przez inną osobę w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast - z ustaleń organu l instancji wynika, iż skarżący w okresie od 28.10.2019 r. do 30.11.2020 r. pracował w firmie Usługi Ogólnobudowlane z siedzibą w W.: następnie od dnia 17.11.2020 r. do 23.12.2020 r. był pracownikiem firmy R. sp. z o.o. z siedzibą w W. - stosunek pracy ustał z upływem czasu, na jaki umowa była zawarta. Następnie w okresie od 3.01.2021 r. do 18.04.2021 r. skarżący pobierał zasiłek chorobowy z ZUS, a od 4.06.2021 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych z Urzędu Pracy. Z kolei decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3.03.2022 r. przyznano mu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (zaburzenia psychiczne) od dnia 1.07.2021 r., którą nadal pobiera. Zdaniem Kolegium trudno w tej sytuacji przyjąć, iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, bowiem przyczyną braku aktywności zawodowej skarżącego jest niewątpliwe jego obecny stan zdrowia.
Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem, brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.
Dodatkowo w przedmiotowej sprawie organ l instancji ustalił, jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że oprócz skarżącego zobowiązanymi do alimentacji matki są również jej pozostałe dzieci tj. syn E. (wspólnie zamieszkujący), a także córka K.
Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że syn E. zamieszkuje wspólnie ze skarżącym i niepełnosprawną matką, legitymuje się orzeczeniem z dnia 26 lutego 2022r. Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Limanowej o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności terminowo do 28 lutego 2025 r. Jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek stały. Z kolei córka K. pobiera rentę po zmarłym mężu, ma na utrzymaniu dwójkę dzieci. Wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody - która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Jak wskazują bowiem zasady doświadczenia życiowego - w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki mieszka w innej miejscowości, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Nadto legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności również nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym, które zwalniają od obowiązku alimentacyjnego.
W ocenie organu odwoławczego przyznanie skarżącemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na wszystkich dzieciach. W rezultacie odbywałoby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to, aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku skarżącego nie ma takiej konieczności, albowiem może on współdzielić opiekę nad niepełnosprawną matką z rodzeństwem oraz istnieje możliwość skorzystania przez niego z usług opiekuńczych.
Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje faktu, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, niemniej jednak zauważyło, że jest on do tego zobowiązany nie tylko moralnie ale także prawnie z racji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem matki. Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że organ l instancji postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:
- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie faktycznie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
W oparciu o powyższe zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżone decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący podniósł, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżący ma prawo wyboru, czy podejmie zatrudnienie i będzie dzielił się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem, czy też będzie czynił osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy administracyjne nie mogą decydować za stronę, w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. W ocenie skarżącego na uwagę zasługuje także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., w którym to Trybunał zważył, iż w przypadku kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżący nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.
Zdaniem Sądu, wskazany przez skarżącego zakres opieki nie wymusza na skarżącym rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącego, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącego.
Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącego posiada orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 27 kwietnia 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 3 marca 2020 r.
Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że nie podejmuje on stałego zatrudnienia.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach opieki nad matką, skarżący wykonuje następujące czynności: przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, kupowanie i podawanie lekarstw, umawianie wizyt lekarskich, dojazdy do specjalistów, pranie i sprzątanie. Ponadto syn zapewnia matce pomoc w formie pielęgnacji i higieny osobistej (mycie, pomoc w ubieraniu, zmiana pampersów i opatrunków).
Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, iż matka skarżącego, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna, choćby przez niewielką część dnia. Wykazany zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, przy współuczestnictwie osób zobowiązanych do alimentacji (brat E. - lat 56 zamieszkały wspólnie z matką, legitymujący się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - pobiera zasiłek stały oraz córka K. - lat 54, zamieszkała w K. wdowa - pobiera rentę po mężu), jak i wsparciu ze strony usług opiekuńczych, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd wskazuje natomiast, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Sąd wskazuje, że stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 30 maja 2022 r., sygn. III SA/Kr 128/22, z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 326/22, z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. III SA/Kr 371/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22, z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22 i III SA/Kr 1104/22, z dnia 14 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1670/22, z dnia 7 września 2023 r., sygn. III SA/Kr 639/23 czy z dnia 12 września 2023 r., sygn. III SA/Kr 556/23 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają co najmniej pośrednie znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie skarżący ma rodzeństwo, i reprezentowany w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazał, aby rodzeństwo nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, w części je obciążającej, poprzez osobiste starania czy finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżący nie był w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nie części świadczeń alimentacyjnych, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o., w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo.
Zgodnie z poglądami Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela "nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że (...) posiada oprócz skarżącej, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto należy zaznaczyć, że w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2322/22, opubl. w CBOSA), "jak prawidłowo wskazał to Sąd pierwszej instancji, opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. I OSK 128/23, opubl. w CBOSA), "w okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć również faktu, że w niedalekiej odległości od matki skarżącej ( w sąsiedniej miejscowości) mieszka jej druga córka, która - jak sama podała – sprawuje czasami opiekę nad matką. Okoliczność ta nie ma co prawda decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. I OSK 229/23, podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. I OSK 158/23, opubl. w CBOSA).
Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22, z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1104/22, opubl. w CBOSA).
Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem, jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjął. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo miałoby płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica, nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. III SA/Kr 375/23, z dnia 24 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 669/22 i z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 918/22, opubl. w CBOSA).
Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącej opieki nad matką oraz przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.