III SA/Kr 59/25

III SA/Kr 59/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
art. 92 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi N. F. i K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 listopada 2024 r. nr SKO.PS/4110/358/2024 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżących N. F. i K. F. solidarnie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 18 listopada 2024 r. znak SKO.PS/4110/358/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 10 maja 2024 r. orzekającą o stwierdzeniu nienależnie pobranych świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D. S. urodzonego 3 czerwca 2017 r. w rodzinnej pieczy zastępczej za okres od dnia 17 października 2019 r. do 31 stycznia 2023 r. w wysokości 43581,03 zł (punkt 1) oraz ustalającej, że nienależnie pobrane świadczenie podlega zwrotowi pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub w przypadku posiadania uprawnień do świadczeń z zakresu pomocy społecznej potrąceniu z bieżących wypłat (pkt 2).
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.") oraz art. 87 ust. 1, art. 87 ust. 4, art. 89, art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 177 ze zm., dalej: "ustawa").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 28 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 12 lipca 2023 r. stwierdzającą nienależnie pobrane świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D. S. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że z akt sprawy nie wynika, dlaczego organ nie dysponował orzeczeniem Sądu orzekającego o przysposobieniu D. S. Kolegium wskazało, że organ powinien odnieść się do zarzutów i wyjaśnić stanowisko, że przez ponad cztery lata organ nie miał wiedzy o przysposobieniu małoletniego.
Pismem z 12 marca 2024 r. zawiadomiono skarżących o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej za okres od 17 października 2019 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie 43581,03 zł.
Decyzją z 10 maja 2024 r. Prezydent Miasta Krakowa stwierdził nienależne pobranie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej za okres od 17 października 2019 r. do 31 stycznia 2023 r. w wysokości 43581,03 zł (punkt 1). Orzekł ponadto, że nienależnie pobrane świadczenie podlega zwrotowi pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub w przypadku posiadania uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej, podlega potrąceniu z bieżących wpłat.
W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący pobierali świadczenie, mimo że zaistniała przesłanka uzasadniająca ustanie wypłaty świadczenia w całości. Postanowieniem z 24 września 2019 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Krakowa – Krowodrzy orzekł o przysposobieniu małoletniego przez skarżących. Postanowienie uprawomocniło się 16 października 2019 r. W związku z tym, skarżący przestali pełnić funkcję rodziny zastępczej, a w konsekwencji przestali spełniać wymogi formalne do uzyskania świadczenia na pokrycie utrzymania dziecka w pieczy zastępczej. Pomimo zaistnienia okoliczności powodujących utratę prawa do świadczenia, skarżący nie poinformowali o tym fakcie organu i nadal pobierali świadczenie. Decyzje waloryzujące świadczenia były przesyłane do skarżących, a w ich treści wskazywano, że nie uległa zmianie sytuacja skarżących, jako rodziny zastępczej. Skarżący osobiście odbierali decyzje.
Zgodnie z art. 89 ustawy na osobach pobierających świadczenie spoczywa obowiązek informowania organu o każdej zmianie sytuacji dochodowej, majątkowej oraz osobistej dziecka, mającej wpływ na prawo do świadczeń. Organ wskazał, że w sprawie spełnione zostały przesłanki stwierdzenia, że świadczenia zostały pobrane przez skarżących nienależnie, zgodnie z art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy. Skarżący zostali poinformowani oraz mieli świadomość, że w przypadku przysposobienia dziecka, nie przysługują im świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej. Z ustaleń dokonanych w Urzędzie Skarbowym wynika, że sytuacja majątkowa skarżących umożliwia im zwrot nienależnie pobranego świadczenia.
W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucili naruszenie art. 92 ust. 2 ustawy poprzez błędne uznanie, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka D. S. w okresie od 17 października 2019 r. do 31 stycznia 2023 r. było świadczeniem nienależnie pobranym. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.
Decyzją z 18 listopada 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa. Organ II instancji wskazał, że w świetle artykułu 92 ust. 2 pkt 1 ustawy świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia. Organ podkreślił, że skarżący zostali pouczeni o obowiązkach informacyjnych, w tym obowiązku zawiadomienia o każdej zmianie sytuacji dziecka, która ma wpływ na przyznanie świadczenia. Skarżący nie zawiadomili organu o przysposobieniu małoletniego. Mieli taką okazję, ponieważ trzykrotnie kierowano do nich decyzje waloryzujące świadczenia. Okoliczności dotyczące sytuacji skarżących nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń, lecz w postępowaniu o umorzenie, rozłożenie na raty świadczeń.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucili naruszenie:
- art. 92 ust. 1 ustawy poprzez błędne uznanie, iż organ wydający decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia związany jest ustaleniami zawartymi w ostatecznej decyzji orzekającej uznanie, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania D. S. jest świadczeniem nienależnie pobranym;
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 i 9 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organy wszelkich czynności niezbędnych do wszechstronnego rozpoznania sprawy oraz nienależyte zbadanie stanu faktycznego biorąc pod uwagę interes społeczny i słuszny interes skarżących.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący podkreślili, że byli przekonani o tym, iż MOPS w Krakowie przekaże informację o adopcji małoletniego. Pracownicy MOPS wiedzieli o rozprawie adopcyjnej, jej przebiegu, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że świadczenia zostały nienależnie pobrane przez skarżących.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się świadczenia: 1) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia pieniężnego w całości lub w części; 2) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie pieniężne albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą to świadczenie i odmówiono prawa do tego świadczenia.
W zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji przyjęto, że skarżący pobierali świadczenia mimo przysposobienia małoletniego, a także, że odbierali decyzje waloryzujące świadczenia, nie zawiadomili organu o zaistniałej zmianie sytuacji małoletniego, która wykluczyła pobieranie świadczeń. Skarżący ponadto pobierali świadczenie na podstawie decyzji waloryzujących, w których wyraźnie wskazywano, że nie zmieniła się sytuacja skarżących, ani małoletniego. Organ ustalił także, że skarżący zostali pouczeni o obowiązkach informacyjnych względem organu, a także tym, że przysposobienie małoletniego powoduje utratę prawa do świadczenia.
Przyjęte w zaskarżonej decyzji ustalenia organów nie poddają się kontroli Sądu, ponieważ w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które pozwalałyby na weryfikację ustaleń faktycznych przyjętych w zaskarżonej decyzji. W szczególności brak jest w aktach sprawy: postanowienia o przysposobieniu małoletniego D. S. z klauzulą prawomocności, brak jest decyzji waloryzujących świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej wraz z potwierdzeniem ich odbioru przez skarżących, brak jest również decyzji przyznającej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej, a także dokumentów, z których wynikałoby, że skarżący zostali pouczeni o ciążących na nich obowiązkach wynikających z art. 89 ustawy. Jedynym dowodem znajdującym się w aktach sprawy jest informacja z Urzędu Skarbowego.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak natomiast stanowi art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie natomiast z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Podnieść należy, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20).
Zawarte w zaskarżonych decyzjach ustalenia nie wynikają w sposób logiczny z materiału dowodowego, ponieważ w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających ustalenia organów. W konsekwencji, w tym zakresie decyzje nie poddają się kontroli Sądu i podlegały uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu w decyzji organu I instancji, a także zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie nie zostały wykonane wskazania zawarte w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 28 lutego 2024 r. – w postaci konieczności ustalenia, czy Prezydent Miasta Krakowa miał wiedzę na temat przysposobienia małoletniego, a jeśli taką wiedzą dysponował, dlaczego nie wezwał skarżących o przedłożenie stosownych dokumentów, ani nie poinformował skarżących, że świadczenie – od daty uprawomocnienia się orzeczenia o przysposobieniu – skarżącym nie przysługuje (k. 3 akt administracyjnych).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ przeprowadzi postępowanie dowodowe, a następnie z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy, oceni czy skarżący pobrali nienależnie świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).