III SA/Kr 582/20

III SA/Kr 582/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-05-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-06-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 206/22 - Postanowienie NSA z 2022-05-31
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
Art. 8  i art. 41
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie: S WSA Renata Czeluśniak ASR.WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat I. Z. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 9 marca 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania A. N. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem:
- na zwrot za zakup karty KM we wrześniu i październiku 2019 r.;
- na zwrot za wykupione leki we wrześniu i październiku 2019 r. dla skarżącej i jej syna M. N.;
- na zakup luki łokciowej po refundacji;
- na zakup leków dla skarżącej i jej syna M. N.
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją organu I instancji z dnia [...] 2019 r. orzeczono jak powyżej. Na skutek wniosku skarżącej z 23 października 2019 r. o udzielenie jej pomocy min. poprzez przyznanie jej zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem: na zwrot za zakup karty KM we wrześniu i październiku 2019 r.; na zwrot za wykupione leki we wrześniu i październiku 2019 r. dla skarżącej i jej syna M. N.; na zakup luki łokciowej po refundacji; na zakup leków dla skarżącej i jej syna M. N., organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy. Ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem M. W miesiącu wrześniu 2019 r. skarżąca utrzymywała się z zasiłku rodzinnego na syna (124 zł), alimentów na syna (800 zł), alimentów na siebie (400 zł) oraz świadczenie wychowawcze (500 zł), które jednak jest nie wliczane do dochodu rodziny. Łączny dochód rodziny wynosi 1324 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Organ I instancji podniósł również, że skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej, ale nie jest zarejestrowana w Grodzkim Urzędzie z powodu niezdolności do pracy. Potwierdzają to zaświadczenia lekarskie z 10 i 14 października 2019 r. Wynika z nich, że skarżąca cierpi na dyskopatię oraz zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych w związku z czym jest niezdolna do pracy.
W dniu 29 października 2019 r. skarżąca przedłożyła pismo z GUP dotyczące braku możliwości uzyskania statusu osoby bezrobotnej, Skarżąca wyjaśniła, że część dochodów jest zajętych przez komornika oraz, że jest osobą długotrwale chorą i sprawuje opiekę nad synem, również w trakcie jego indywidualnego nauczania szkolnego. Organ I instancji ustalił też , że skarżąca nie odwiesiła postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności, które zostało zawieszone na jej wniosek w kwietniu 2017 r. Powyższe tłumaczyła koniecznością wykonania kolejnych badań, na które jest kierowana oraz możliwością zawieszenia postępowania na 3 lata.
Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji powołując się na orzecznictwo sądowe stwierdził, że specjalny zasiłek celowy specjalny powinien być traktowany jako wyjątkowa i szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy. Pomoc ze środków pomocy społecznej nie powinna stanowić stałego i wyłącznego źródła utrzymania dla osób i rodzin posiadających własne zasoby i możliwości, choćby były one umiarkowane i ograniczone. Podkreślono, że rodzina jest objęta świadczeniami finansowymi z MOPSu od 2010 r. W ocenie organu sytuacja rodziny skarżącej nie może zostać uznana za szczególnie uzasadniony przypadek. Organ I instancji przyjął, że zakup miesięcznego biletu KM nie jest niezbędną potrzebą bytową skarżącej tym bardziej, że nie pracuje i nie poszukuje pracy. Również sytuacja zdrowotna nie wymaga codziennego poruszania się komunikacją miejską. Natomiast na zakup lekarstw dla siebie i syna stwierdzono, że skarżąca przeznaczyła we wrześniu i październiku 2019 r. kwoty, które w ocenie organu mogą zostać zabezpieczone z własnych środków. Z kolei koszt kuli łokciowej po refundacji wyniósł 9 zł i uznano, że skarżąca jest w stanie ponieść także ten wydatek ze środków własnych.
W odwołaniu od decyzji skarżąca zakwestionowała rozstrzygnięcie nie zgadzając się z ustaleniem, że jej rachunek bankowy jest obciążony przez komorników wobec czego jej środki nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca powołała się na swoją trudną sytuację życiową i zdrowotną oraz podniosła, że nie jest prawdą jakoby odmawiała współpracy z organem pomocowym w przezwyciężaniu jej życiowych trudności.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołując się min. na treść art. 8 i art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) dalej: "u.p.s." organ odwoławczy stwierdził, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe dla osoby gospodarującej w rodzinie, wynoszącego zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej 528 zł. Tym samym jej wniosek mógł zostać rozpoznany wyłącznie na podstawie przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej jako podanie o przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter decyzji o przyznanie przedmiotowego zasiłku oraz wyjątkowy charakter tej formy pomocy. Stwierdzono, że organ I instancji działając w ramach uznania administracyjnego wyjaśnił sytuację rodziny skarżącej oraz trafnie wskazał powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. W ocenie SKO w przypadku skarżącej nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" określony w art. 41 pkt 1 u.p.s., a odmowa udzielenia wnioskowanej pomocy mieści się w granicach uznania administracyjnego zwłaszcza w kontekście ograniczonych środków instytucji pomocowej oraz rozmiaru już udzielonej skarżącej pomocy.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżyła ww. decyzję i wniosła o:
podjęcie kroków kontrolnych w MOPS, SKO jak i w Urzędzie Miasta,
przekazanie wszystkich jej akt spraw do Prokuratura Generalnego na skutek notorycznego przekraczania uprawnień zarówno przez urzędników MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta) jak i SKO (w tym brak przestrzegania RODO),
zmianę decyzji MOPS i SKO (ale nie przekazywanie kolejny raz tej sprawy do rozpatrzenia przez Organ I instancji) lecz zasądzenie przez WSA od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta) powyższych zasiłków,
zwrot środków od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta) poniesionych na skutek zapożyczania się na życie z powodu braku pomocy z MOPS od 2018 r.,
- całościowe pokrycie kosztów mojego i syna leczenia (ale nie w DPS-ie, ZOL-u czy też zakładzie psychiatrycznym) przez MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta).
W uzasadnieniu skargi powołała się min. na swoją ciężką sytuację życiową w tym coraz większe problemy zdrowotne, z którymi się boryka. Podała, że z uwagi na niezdolność do pracy stwierdzoną zaświadczeniem lekarskim nie jest w stanie zarejestrować się u urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zakwestionowała stanowisko organów jakoby odmawiała współpracy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Podała, że trudna sytuacja jej rodziny uzasadnia zaistnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W piśmie precyzującym skargę z 23 września 2020 r. pełnomocnik skarżącej zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez bezpodstawne
przyjęcie, jakoby skarżąca utrudniała postępowanie wyjaśniające oraz nie
współdziałała w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji życiowej, podczas gdy skarżąca jest
w stałym kontakcie z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i przedstawia wymagane dokumenty, a brak realnej możliwości wykonania wezwania organu do podjęcia postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności oraz zarejestrowania się jako osoba bezrobotna nie wynika z jej winy;
- art. 41 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez bezzasadną odmowę przyznania skarżącej zasiłku celowego szczególnego z uwagi na rzekomy brak współpracy z organem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy społecznej;
oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającej na:
- bezpodstawnym uznaniu, że starania skarżącej o wydanie orzeczenia dotyczącego ustalenia stopnia niepełnosprawności nie zostały poparte żadną dokumentacją, podczas gdy w aktach sprawy znajdują się stosowne zaświadczenia lekarskie oraz wyjaśnienia skarżącej;
- bezpodstawnym uznaniu, że odmowa podpisania przez skarżącą zobowiązania do dostarczenia dokumentacji medycznej niezbędnej do prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności świadczy o braku współpracy z jej strony, podczas gdy organy pomocy społecznej nie mają uprawnień by domagać się od skarżącej złożenia takiej dokumentacji medycznej, a tym bardziej do podpisania zobowiązania do jej i podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów prawa będzie uzasadniało uwzględnienie wniesionej skargi do sądu administracyjnego, a jedynie takie, które będzie miało znaczenie dla kontrolowanego rozstrzygnięcia.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa.
Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organy obu instancji słusznie uznały, że w przypadku skarżącej brak było podstaw do przyznania jej zasiłku celowego specjalnego w zakresie określonym we wniosku z 23 października 2019 r.
Zgodnie z treścią art. 41 pkt. 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. A zatem do możliwości przyznania ww. formy pomocy konieczne jest spełnienie dwóch warunków: przekroczenie kryterium dochodowego oraz zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (wyrok WSA w Gliwicach z 15.04.2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Krakowie z 25.01.2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Zdaniem NSA "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 12.05.2011 r., I OSK 164/11, LEX nr 1080954).
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji słusznie uznały, że materiał dowodowy sprawy nie pozwala na przyjęcie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w sytuacji skarżącej.
Organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły, że kryterium dochodowe w rodzinie (wynoszące 1056 zł) zostało w przypadku skarżącej przekroczone i wyniosło 1324 zł.
Odnośnie sytuacji życiowej skarżącej organy przyznały, że jest ona trudna. Skarżąca utrzymuje się z zasiłków i alimentów. Ma na utrzymaniu dorastającego syna. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim jest osobą niezdolną do pracy. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu wielu schorzeń. Nie mniej jednak – jak trafnie wskazano - okoliczność ta, nie jest wystarczająca do przyznania specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie wskazanych we wniosku potrzeb.
Podkreślić trzeba, że skarżąca jest w sposób ciągły od 2010 r. objęta różnymi formami pomocy społecznej. Słusznie też wskazano, że aktualna sytuacja skarżącej nie ma charakteru nagłej, gdyż nie wiąże się z gwałtownym i zarazem drastycznym pogorszeniem się sytuacji skarżącej, a ponadto trudności, których doświadczyła i doświadcza nie mają charakteru odosobnionego i niespotykanego. Przyjęcie – jak chce skarżąca - za szczególnie uzasadniony przypadek każdej zgłaszanej potrzeby, skutkowałoby tym, że przyznawanie zasiłku o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. musiałoby się stać regułą, co jest nie do pogodzenia z wyjątkowym i nadzwyczajnym charakterem świadczenia, o którym mowa w tym przepisie.
Zdaniem Sądu organy słusznie przyjęły, że w niniejszym przypadku nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Sąd zgadza się z oceną, że zakup miesięcznego biletu KM nie jest niezbędną potrzebą bytową skarżącej skoro nie jest ona osobą aktywną zawodowo. Również sytuacja zdrowotna skarżącej nie wymaga codziennego poruszania się komunikacją miejską. Natomiast na zakup lekarstw dla siebie i syna stwierdzono, że skarżąca przeznaczyła we wrześniu i październiku 2019 r. kwoty w wysokości 237,84 zł oraz 17,47 zł. Z kolei koszt kuli łokciowej po refundacji wyniósł 9 zł. Organ trafnie ocenił, że wydatki te mogły zostać zabezpieczone z własnych środków podkreślając, że po odjęciu tych wydatków dochód rodziny nadal przekracza kryterium dochodowe.
Nie można stracić z pola widzenia, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W kontekście powyższego podkreślić należy, że rodzina skarżącej jest od wielu lat objęta stałą pomocą ze strony pomocy społecznej, która w zakresie własnych możliwości wspiera ją różnymi formami pomocy. W tym miejscu podkreślić należy, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby w przezwyciężaniu trudności życia codziennego, a nie je wyręczać.
Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie nosi znamion dowolności. Wbrew zarzutom skargi organy administracyjne nie uchybiły przepisom postępowania w stopniu, który powodowałby konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. art. 41 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej organy nie oparły swojego rozstrzygnięcia o brak współpracy skarżącej z organami w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Artykuł 11 u.p.s. nie został powołany jako podstawa zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji. Z lektury zaskarżonego rozstrzygnięcia jednoznacznie wynika, że sytuację skarżącej uznano za niespełniającą przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" wynikającego z art. 41 ust. 1 u.p.s. Przedstawione powyżej rozważania dowodzą, że organ prawidłowo odczytał i zastosował normę wynikającą z treści art. 41 u.p.s. w odniesieniu do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 2 i § 3 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18) – pkt 2 sentencji wyroku.