III SA/Kr 580/22

III SA/Kr 580/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Hanna Knysiak-Sudyka
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
Art. 2 pkt 7
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 lutego 2022 r., znak SKO.AL/4112/5/2022 w przedmiocie ustalenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 2 lutego 2022 r., znak SKO.AL/4112/5/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 16 grudnia 2021 r. ustalającej, że: świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 15 stycznia 2021 r., wypłacone w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej kwocie 1000 zł na dziecko A. F. (punkt 1); zobowiązującej B. S. (dalej: "skarżąca"); do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie łącznej 1000 zł wraz z ustawowymi odsetkami do dnia spłaty (punkt 2).
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 12, art. 2 pkt 7, art. 23, art. 24, art. 25 i art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 887 ze zm., dalej: "u.p.o.u.a.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wyrokiem z dnia 2 września 2015 r. Sąd Rejonowy [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich zasądził na rzecz A. F. tytułem alimentów kwotę 500 zł miesięcznie płatną do rąk matki małoletniego B. F.
Decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. Prezydent Miasta K. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 listopada 2020 r. do 30 września 2021 r. na rzecz A. F. w kwocie 500 zł miesięcznie.
Z zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z dnia 10 października 2020 r. wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w K. z dnia 19 czerwca 2018 r. została ogłoszona upadłość męża skarżącej, syndykiem masy upadłości został M. Ł. Syndyk oświadczył, że kwota 400,30 zł jest przekazywana skarżącej tytułem obowiązku alimentacyjnego, a ostatnie przelewy na rachunek bankowy skarżącej zostały wykonane 25.08.2020 r. w kwocie 420,16 zł, 5.08.2020 r. w kwocie 400,30 zł oraz 8.07.2020 r. w kwocie 820,46 zł.
Z oświadczenia skarżącej z dnia 6 października 2020 r. wynika, że od stycznia do marca 2020 r. pobierała alimenty z Wojskowego Biura Emerytur, od kwietnia do sierpnia 2020 r. alimenty były przekazywane przez syndyka masy upadłości, a od września 2020 r. skarżąca zaprzestała pobierania alimentów z tych źródeł. Zobowiązała się również do informowania organu o wszelkich zmianach.
Z oświadczenia skarżącej z dnia 15 stycznia 2021 r. wynika, że nie dostała alimentów od syndyka, ani dłużnika od września 2020 r. do dnia złożenia oświadczenia.
Z pisma syndyka z dnia 16 sierpnia 2021 r. wynika, że wypłacił na rzecz małoletnich D., W., K. i A. F. w grudniu 2020 r. kwotę 20 717, 43 zł zaległych zobowiązań alimentacyjnych. Z pisma syndyka z dnia 22 września 2021 r. wynika, że w okresie od stycznia do września 2021 r. nie wpłacił żadnych kwot tytułem alimentów dla małoletnich dzieci skarżącej.
Decyzją z dnia 16 grudnia 2021 r., nr [...] Prezydent Miasta K. orzekł, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 15 stycznia 2021 r. wypłacone w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej kwocie 1000 zł na dziecko A. F. W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia 16 sierpnia 2021 r. syndyk masy upadłości M. Ł. poinformował, że w grudniu 2020 r. przekazał skarżącej kwotę alimentów w wysokości 20717,34 zł. Stan zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosił za okres od 1 września 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. 5800 zł. Zgodnie z przepisami u.p.o.u.a. w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości jakichkolwiek kwot uiszczonych przez dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem organu, skoro skarżąca uzyskała alimenty bezpośrednio od syndyka w miesiącu grudniu 2020 r., świadczenia pobrane przez skarżąca za miesiąc listopad i grudzień z funduszu są świadczeniami nienależnie pobranymi.
W odwołaniu od decyzji skarżąca podniosła, że alimenty pobrane od syndyka były alimentami zaległymi za okres od 19 czerwca 2017 r. do 10 czerwca 2020 r. (plan podziału z dnia 10 czerwca 2020 r.), natomiast w momencie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżąca nie pobierała żadnych alimentów od syndyka. Na potwierdzenie okoliczności skarżąca przedstawiła potwierdzenie przelewu z dnia 23 grudnia 2020 r. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Decyzją z dnia 2 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że dla stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w przypadku zbiegu ich wypłacenia z otrzymaniem alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, wystarczające jest ujawnienie faktu, że uzyskanie alimentów przez wierzyciela od dłużnika nastąpiło w okresie świadczeniowym. Wierzyciel alimentacyjny nie może bowiem pobierać tożsamych świadczeń za ten sam okres z dwóch źródeł. SKO podniosło, że zarówno w formularzu wniosku o przyznanie świadczeń, jak i w decyzji ustalającej prawo do tych świadczeń znajduje się pouczenie, w którym wskazano w jakich sytuacjach dochodzi do nienależnego pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:
- rażące naruszenie prawa – tj. art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej, a to wobec niewskazania w rozstrzygnięciu decyzji podstawy prawnej uznania świadczenia objętego zobowiązaniem do zwrotu za świadczenie nienależnie pobrane wobec braku precyzyjnej podstawy do z art. 2 pkt 7 u.p.u.a., które skutkować winno stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1pkt 2 k.p.a.;
- naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. poprzez błędne zastosowanie i ustalenie, że pobrane przez skarżącą świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi, a w konsekwencji zobowiązanie skarżącej do zwrotu środków, w sytuacji gdy brak jest podstaw do zastosowania instytucji tego przepisu;
- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść orzeczenia:
- art. 6 k.p.a. poprzez niewskazanie w rozstrzygnięciu podstawy prawnej uznania świadczenia objętego zobowiązaniem do zwrotu za świadczenie nienależnie pobrane, a to wobec niewskazania precyzyjnej podstawy prawnej (litery) przepisu;
- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom prawidłowego wnioskowania oraz dowolnej ocenie dowodów, której konsekwencją było dowolne uznanie, że świadczenie pobrane przez skarżącą wyczerpuje znamiona świadczenia nienależnie pobranego;
- błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia:
- bezpodstawne uznanie, wbrew udowodnionym okolicznościom, że świadczenie wypłacone przez syndyka na rzecz skarżącej było świadczeniem nienależnie pobranym, w sytuacji gdy skarżąca dowiodła, że wypłata środków obejmowała środki zaległe za okres od 17 czerwca 2017 r. do 10 czerwca 2020 r. objęte planem spłaty, które nie mogły podlegać rygorowi zastosowanemu z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. ;
- nieuwzględnienie okoliczności faktycznych sprawy, a to zwłaszcza dobrej wiary w jakiej pozostawała skarżąca i jej świadomości co do zasadności i legalności wykonywanej czynności prawnej, także w zaufaniu do podmiotu profesjonalnego, tj. syndyka, który wypłaty dokonał, a także pominięciu okoliczności społecznie ważkich, tj. braku zawinienia oraz wydatkowania środków zgodnie z ich przeznaczeniem, tj. na rzecz utrzymania małoletniego syna.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie.
Pismem z dnia 7 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu podtrzymał wszelkie wnioski i twierdzenia zawarte w skardze. Wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. Prezydent Miasta K. przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. F. w kwocie 500 złotych miesięcznie na okres od 1 listopada 2020 r. do 30 września 2021 r., a w okresie od listopada do grudnia 2020 r. skarżąca pobrała świadczenia w łącznej wysokości 1000 zł. Okolicznością bezsporną był również fakt, że skarżąca w grudniu 2020 r. otrzymała od syndyka masy upadłości M. Ł. kwotę 20717, 43 zł tytułem zaległych alimentów na dzieci: D., W., K. oraz A. F. Niesporną okolicznością jest również fakt, że skarżąca nie zawiadomiła Prezydenta Miasta K. o otrzymanych od syndyka zaległych alimentach.
Zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, (e) f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b. Ilekroć natomiast w ustawie jest mowa o okresie świadczeniowym - oznacza to okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 2 pkt 8 u.p.u.a.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Skoro z treści decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 15 stycznia 2021 r. wynikało, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało przyznane na okres od 1 listopada 2020 r. do 30 września 2021 r. nie budzi wątpliwości okoliczność, że otrzymanie przez skarżącą zaległych alimentów od syndyka w grudniu 2020 r. nastąpiło w okresie świadczeniowym.
Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. wyraźnie znajduje zastosowanie do sytuacji, w której osoba uprawniona do alimentów, w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., zaległe lub bieżące alimenty. Dla uznania za nienależnie pobrane świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty. Nie ma natomiast znaczenia, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Istotną konsekwencją powyższych regulacji jest to, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem organu egzekucyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2022 r., I OSK 1357/21, CBOSA). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że warunek jednoczesności pobierania świadczeń alimentacyjnych i uzyskania należnych alimentów powinien być w pierwszej kolejności rozważony w aspekcie czasowym i rozumiany jako zbieg wpłat z tych tytułów w danym okresie rozliczeniowym (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r., I OSK 297/19, CBOSA).
Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, że organy I i II instancji prawidłowo ustaliły, że w przypadku skarżącej miało miejsce jednoczesne uzyskanie należnych alimentów od syndyka oraz z funduszu alimentacyjnego. Równocześnie, zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. bez znaczenia dla uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, jest okoliczność, czy otrzymane od syndyka alimenty to alimenty bieżące, czy zaległe, a zatem zarzuty skarżącej w tym zakresie Sąd uznał za niezasadne.
Niezasadny jest również zarzut skargi, w którym wskazano, że nie można zarzucić skarżącej, że świadomie pobrała nienależne jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca w oświadczeniu z dnia 6 października 2020 r. zobowiązała się do poinformowania Prezydenta Miasta K. do wszystkich zmianach dotyczących alimentów pobranych z Wojskowego Biura Emerytur oraz syndyka masy upadłości. Zauważyć należy, że w oświadczeniu z dnia 15 stycznia 2021 r. skarżąca wskazała, ze nie pobrała żadnych świadczeń od syndyka, ani od dłużnika w okresie od września 2020 r. do dnia złożenia oświadczenia. W decyzji Prezydenta Miasta K. ustalającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżąca została pouczona o obowiązku zgłoszenia zamian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym w szczególności o obowiązku poinformowania organu o otrzymaniu od dłużnika zaległych lub bieżących alimentów (k. 43 akt administracyjnych). W rezultacie, nawet jeśli skarżąca otrzymała zaległe, a nie bieżące alimenty, była zobowiązana do poinformowania organu o tej okoliczności zgodnie z pouczeniem.
Niezasadny jest podniesiony w skardze zarzut nieważności decyzji, polegający na wydaniu jej bez podstawy prawnej. Zdaniem skarżącej, wskazanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w podstawie prawnej decyzji jedynie art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a bez określenia, o który punkt przepisu chodzi, powoduje, że decyzja wydana jest bez podstawy prawnej. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, gdy została ona wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Podnieść należy, że zgodnie z orzecznictwem (por. wyrok NSA z 6.04.2018 r., II GSK 1800/16): "Przesłanka braku podstawy prawnej jest spełniona, gdy przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie zawierają podstawy wydania decyzji administracyjnej. Brak ten musi mieć charakter obiektywny. 2. Rdzeń znaczenia pojęcia «decyzja wydana bez podstawy prawnej» jest jednoznaczny, bo albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne". W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, że podstawa materialnoprawna do wydania zaskarżonej decyzji istniała i organ prawidłowo ją zastosował. Brak wskazania litery art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. w zaskarżonej decyzji może być ewentualnie rozpatrywany w kategoriach naruszenia art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. Jednakże, w ocenie Sądu naruszenie to nie miało wpływu na treść zaskarżonej decyzji, ponieważ w treści decyzji organ w sposób niebudzący wątpliwości wskazał, że chodzi o lit. d powołanego przepisu.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, prawidłowo zastosowanymi przepisami prawa procesowego i materialnego, ponieważ w sposób niebudzący wątpliwości ustalono, że w czasie pobierania alimentów z funduszu alimentacyjnego skarżąca pobrała równocześnie zaległe alimenty od syndyka.
O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu rozstrzygnie w odrębnym postanowieniu referendarz sądowy.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.