III SA/Kr 562/25

III SA/Kr 562/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-11-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Jakub Makuch /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 750
Art. 90e
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2025 r. sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 lutego 2025 r., nr SKO.St/4113/1/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego oddala skargę.
Uzasadnienie
III SA/Kr 562/25
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 14 lutego 2025 r., sygn. akt SKO.PS/4110/1/2025 utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radgoszczy z dnia 3 stycznia 2025r. nr: GOPSPS-8011-4/2024 o odmowie przyznania zasiłku szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym w miesiącu listopadzie 2024r.
W podstawie prawnej decyzji podano m.in. art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r, poz. 572 ze zm.), art. 90e ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j. Dz. U. z 2024r. poz. 750) w zw. z par. 12 uchwały nr XII/54/15 Gminy Radgoszcz z 10 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Radgoszcz (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2015r. poz. 8190).
Decyzja ta to zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Postepowanie zostało wszczęte wnioskiem D. Ś. (dalej "skarżąca") z 20 listopada 2024 r. o przyznanie m.in. zasiłku szkolnego. Do wniosku skarżąca dołączyła rachunek z gabinetu stomatologicznego z 2 i 18 listopada 2024 r. wystawionego na M. K. "wypełnienie w zębie nr" (k. 8,9 a.a.).
Pismem z 28 listopada 2024 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku z 20 listopada 2024 r. poprzez złożenie uzupełnionego formularza wniosku załączonego do wezwania oraz o wskazanie przesłanek uzasadniających przyznanie zasiłku szkolnego wraz z potwierdzeniem zdarzenia w formie dokumentu.
W odpowiedzi na powyższe skarżąca przedłożyła zaświadczenie potwierdzające, że M. K. w roku 2024/2025 jest uczennicą 4 klasy Liceum w Tarnowie. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy na formularzu, wskazując na konieczność leczenia zębów poza NFZ, w prywatnym gabinecie stomatologicznym w Tarnowie. W piśmie z 10 grudnia 2024 r. (k. 10 a.a.) skarżąca wskazała, że leczenie stomatologiczne specjalistyczne jest związane z brakiem takiej możliwości w szpitalu i wymaga przywiezienia i odwiezienia córki do Krakowa. Z uwagi na takie obciążenie nie starcza na zakup książek czy innych pomocy niwelujących stres dziecka w szpitalu.
W piśmie z 18 grudnia 2024 r. organ I instancji, stosownie do art. 79a k.p.a. poinformował skarżącą, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania zasiłku szkolnego z art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty (wraz z przytoczeniem brzmienia ww. przepisu). Organ zakreślił skarżącej termin do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów w sprawie i żądań oraz dał możliwość przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania przesłanek z art. 90e ustawy.
Decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radgoszczy z dnia 3 stycznia 2025r. nr: GOPS-PS-8011-4/2024 odmówiono skarżącej przyznania zasiłku szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym w miesiącu listopadzie 2024r. na córkę M. K. Organ wskazał, że w rodzinie występuje długotrwała choroba, córka przebywa na leczeniu w szpitalu od lutego 2024 r. Jako zdarzenie losowe skarżąca podała pilną konieczność leczenia dentystycznego córki.
Po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącą odwołania SKO w Tarnowie opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że z treści zacytowanych przepisów ustawy o systemie oświaty oraz wymienionego Regulaminu, wynika, że o przyznaniu zasiłku szkolnego nie decyduje trudna sytuacja materialna czy też zdrowotna w rodzinie, lecz trudna sytuacja musi być następstwem zdarzenia losowego, jako przejściowy skutek. Przepis art. 90e ust. 1 ustawy nie łączy bowiem powstania uprawnienia do zasiłku w postaci związku zdarzenia losowego z trudną sytuacją życiową, lecz z powstaniem przejściowo trudnej sytuacji materialnej z powodu takiego zdarzenia. Co więcej przepis art. 90e ust. 2 stanowi, iż zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. Wzajemna relacja przepisów art. 90b ust. 2 oraz art. 90e ust. 1 i 2 ustawy o systemie oświaty prowadzi do wniosku, że podstawę przyznania uczniowi zasiłku szkolnego stanowi łączne spełnienie następujących przesłanek:- wystąpienie zdarzenia o charakterze losowym,- związek przyczynowy pomiędzy tym zdarzeniem a trudną sytuacją materialną, - związek pomiędzy tą przejściowo trudną sytuacją materialną a niezaspokojonymi potrzebami ucznia na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w zakresie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Co więcej ustawodawca wyraźnie zaznaczył, iż o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku (art. 90e ust. 4 ustawy). Termin ten ma charakter prekluzyjny, co oznacza, że po jego upływie prawo do otrzymania zasiłku szkolnego wygasa. W przedmiotowej sprawie wnioskiem z dnia 27.11.2024r. D. Ś. zwróciła się o przyznanie zasiłku szkolnego dla córki M. K. w związku ze zdarzeniem losowym tj. pilną koniecznością leczenia dentystycznego. W wyniku analizy sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie stwierdziło, iż o ile wskazane we wniosku zdarzenie można by było uznać za losowe, to nie można powiązać tego zdarzenia z trudną sytuacją materialną a niezaspokojonymi potrzebami ucznia na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (Dz. U. z 2021, poz. 2148) dzieciom i młodzieży do 18 roku życia przysługuje bezpłatne leczenie.
Skarżąca D. Ś. wniosła skargę na ww. decyzję SKO w Tarnowie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca wskazała, że został naruszony jej interes prawny poprzez błędne przyjęcie , że leczenie stomatologiczne jest w pełni refundowane. W sytuacji córki skarżącej zaszły jednocześnie dwa zdarzenia: kolizja świadczeń z NFZ z uwagi na to, podczas przepustek córka nie mogła korzystać z leczenia w innych placówkach świadczących usługi w ramach NFZ. Szpital realizuje pomoc interwencyjną tylko w nagłych przypadkach. Po drugie leczenie ortodontyczne w tym szyna ortodontyczna i rehabilitacja ortodontyczna nie podlega świadczeniom NFZ. Ponadto w sytuacji córki skarżącej zaszła konieczność pilności, nie było możliwości oczekiwania kilka miesięcy na powrót ze szpitala bo córka utraciłaby zęby z uwagi na ogromny stres, którego doświadcza. Skarżąca wskazała, że ogromny stres, którego córka doświadcza od dwóch lat jest dużym udziałem pracowników GOPS Radgoszcz i dziwi skarżącą postawa jaką okazuje GOPS odmawiając pomocy.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Na wstępie należy przypomnieć, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Uchylenie natomiast decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.").
Rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego, co wymaga podkreślenia w kontekście zarzutów skargi. Kontrola legalności decyzji SKO w Tarnowie przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są prawidłowe, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
Materialnoprawną podstawę wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji stanowił art. 90e ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz.750), dalej w skrócie "u.s.o.", zgodnie z którym zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. (ust. 1); Zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. (ust. 2); Wysokość zasiłku szkolnego nie może przekroczyć jednorazowo kwoty stanowiącej pięciokrotność kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.(ust. 3);
O zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku.(ust. 4).
Paragraf 12 ust. 1 powołanego przez organy Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Radgoszcz, załącznik nr 1 do Uchwały Nr XII/54/15 Rady Gminy Radgoszcz z dnia 10 grudnia 2015 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2015r. poz. 8190), stanowi, że zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi (słuchaczowi lub wychowankowi) znajdującemu się w przejściowo w trudnej sytuacji materialnej, wyłącznie z powodu zdarzenia losowego.
Zasiłek szkolny ma zatem charakter doraźnej pomocy materialnej, udzielanej uczniowi jednorazowo w związku z trudną ale przejściową sytuacją materialną, będącą następstwem zdarzenia losowego (np. klęski żywiołowej, śmierci, wypadku, itp.), które tę trudną sytuację materialną wywołało.
Zasiłek szkolny nie może być natomiast ze swej istoty zrównany z formą stałej pomocy materialnej udzielanej uczniowi, choćby znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, ale niepozostającej w bezpośrednim związku ze zdarzeniem losowym, które nastąpiło wcześniej niż dwa miesiące przed złożeniem wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Właściwą formą stałej pomocy materialnej uczniowi jest bowiem stypendium szkolne (por. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 16 września 2015r. sygn. akt II SA/Po 403/15; WSA w Krakowie z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Kr 65/09; publ. CBOSA).
Z treści powołanych regulacji wyraźnie wynika, że przesłankami powstania prawa do zasiłku szkolnego jest po pierwsze - wystąpienie zdarzenia losowego, a więc zdarzenia zewnętrznego w stosunku do ucznia, którego nie można było przewidzieć ani mu przeciwdziałać; po drugie - związek tego zdarzenia z przejściową (w związku z tym zdarzeniem) trudną sytuacją materialną, po trzecie - związek pomiędzy tą przejściową trudną sytuacją materialną a niezaspokojonymi potrzebami ucznia na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym.
Decyzja ta ma charakter uznaniowy, na co wskazuje treść mających zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie przyznania zasiłku szkolnego nie podlega kontroli sądowej z punktu celowości jej wydania. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie przyznania świadczenia, stwarza jedynie obowiązek wyraźnego uzasadnienia odmowy (wyrok NSA z dnia 23.02.2011r. o sygn. I OSK 195/11). Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po jego wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.
Zatem w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie tego, czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).
W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni podstawę do przyznania zasiłku szkolnego z tytułu zdarzenia losowego upatrywała w wydatkach związanych z leczeniem stomatologicznym córki, które w jej ocenie było działaniem losowym. W postępowaniu administracyjnym skarżąca przedłożyła rachunki za leczenie stomatologiczne córki polegające na wypełnieniu ubytków zębowych (k. 8,9 a.a.). W skardze wskazała natomiast, że było to leczenie ortodontyczne, które nie podlega refundacji przez NFZ.
Jednak, jak prawidłowo wskazał organ, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (Dz. U. z 2021, poz. 2148) dzieciom i młodzieży do 18 roku życia przysługuje bezpłatne leczenie.
Podkreślenia wymaga, że Kolegium nie kwestionowało w tej sprawie wskazywanego przez skarżącą zdarzenia, tj. potrzeby pilnego leczenia stomatologicznego córki, jako zdarzenia losowego. Jednakże organy trafnie zauważyły brak związku przyczynowego miedzy tym zdarzeniem, a trudną sytuacją materialną i niezaspokojonymi potrzebami ucznia na pokrycie związanych z procesem edukacyjnym .
Organy dokonały w tej sprawie prawidłowej wykładni art. 90e ust. 1 i 4 u.s.o. i zasadnie nie stwierdziły – w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym – podstaw do przyznania zasiłku szkolnego w tej sprawie.
Jednocześnie Sąd stwierdza, iż analiza akt postępowania administracyjnego i wydanych w tym postępowaniu decyzji nie wskazuje aby w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, czy też przepisów postępowania, które uzasadniałyby stwierdzenie nieważności bądź uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ przeprowadził bowiem postępowanie administracyjne zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zebrał materiał dowodowy niezbędny do podjęcia rozstrzygnięcia, a następnie poddał go wnikliwej analizie i ocenie w świetle przesłanek określonych w art. 90e u.s.o. Podjęte w sprawie rozstrzygnięcie organ należycie uzasadnił - stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji