III SA/KR 549/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie uchylił decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego z powodu braku prawidłowego pouczenia strony o konsekwencjach zmian w sytuacji dochodowej rodziny.
Skarżący został zobowiązany do zwrotu świadczenia wychowawczego pobranego za sierpień i wrzesień 2017 r. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego po uwzględnieniu dochodów córki i świadczenia rehabilitacyjnego. WSA w Krakowie uchylił tę decyzję, uznając, że skarżący nie został prawidłowo pouczony o obowiązku informowania o zmianach w sytuacji dochodowej i konsekwencjach prawnych, co jest warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane.
Sprawa dotyczyła decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Skarżący pobrał świadczenie na córkę, jednak organy uznały, że po uwzględnieniu dochodu utraconego (świadczenie rehabilitacyjne) i uzyskanego (zatrudnienie córki), dochód rodziny przekroczył ustalone kryterium. W związku z tym zobowiązano skarżącego do zwrotu 1000 zł wraz z odsetkami. Skarżący odwołał się, podnosząc m.in. kwestię wspólnego gospodarstwa domowego z pełnoletnią córką. WSA w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy nieprawidłowo zastosowały przepis o nienależnie pobranym świadczeniu, ponieważ skarżący nie został prawidłowo pouczony o obowiązku informowania o zmianach w sytuacji dochodowej i ich konsekwencjach. Sąd podkreślił, że pouczenie musi być jasne, czytelne i dostosowane do odbiorcy, a standardowe pouczenia na drukach lub w decyzjach, bez wyjaśnienia, nie spełniają tego wymogu, zwłaszcza w przypadku osoby o ograniczonej możliwości rozumienia spraw urzędowych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie nie może być uznane za nienależnie pobrane, jeśli strona nie została prawidłowo pouczona o obowiązku informowania o zmianach w sytuacji dochodowej i ich konsekwencjach prawnych.
Uzasadnienie
Prawidłowe pouczenie jest warunkiem sine qua non żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Pouczenie musi być jasne, czytelne, dostosowane do odbiorcy i zawierać wyczerpujące informacje o konsekwencjach prawnych. Standardowe pouczenia na drukach lub w decyzjach, bez wyjaśnienia, nie spełniają tego wymogu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
u.p.p.w. art. 25 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicja nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, wymagająca m.in. prawidłowego pouczenia.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji z powodu naruszenia prawa.
Pomocnicze
u.p.p.w. art. 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicje dochodu, dochodu członka rodziny oraz dochodu rodziny.
u.p.p.w. art. 5 § ust. 4
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Kryterium dochodowe na pierwsze dziecko, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne (1200 zł).
u.p.p.w. art. 7 § ust. 1-3
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Przepisy dotyczące utraty i uzyskania dochodu.
u.p.p.w. art. 20
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia.
p.p.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kognicji sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 3 § par. 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kontrola działalności administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez sąd.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak prawidłowego pouczenia strony o obowiązku informowania o zmianach w sytuacji dochodowej i konsekwencjach prawnych.
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące składu rodziny i wspólnego gospodarstwa domowego z pełnoletnią córką (nie zostały rozstrzygnięte z powodu uchylenia decyzji z innej podstawy).
Godne uwagi sformułowania
skuteczne pouczenie (...) to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku.
Skład orzekający
Maria Zawadzka
sprawozdawca
Janusz Bociąga
przewodniczący
Barbara Pasternak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność i forma pouczenia strony w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w sprawach świadczeń socjalnych. Konieczność indywidualnego i zrozumiałego informowania o konsekwencjach prawnych."
Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw o świadczenia, gdzie wymagane jest pouczenie strony o zmianach w sytuacji faktycznej lub prawnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe dla wyniku postępowania administracyjnego jest prawidłowe pouczenie strony, nawet jeśli faktycznie doszło do przekroczenia kryteriów. Podkreśla znaczenie komunikacji urzędu z obywatelem.
“Czy brak jasnego pouczenia może uratować przed zwrotem świadczenia? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 1000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 549/18 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2018-11-23 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2018-05-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I OSK 984/19 - Wyrok NSA z 2022-10-07 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 1851 Art. 20, art. 25 ust. 2 pkt 1 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn. Dz.U. 2017 poz 1369 Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie: WSA Barbara Pasternak WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant: Tomasz Famulski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2018 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza w Krakowie Marty Suchodolskiej sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wraz z odsetkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. L. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidziana dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Uzasadnienie Decyzją z dnia 22 marca 2018 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2, art. 7 ust. 3, art. 18 ust. 6, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 7-9 i art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, dalej jako "u.p.p.w.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2018 r., znak [...], wydaną przez Wójta Gminy, ustalającą, że świadczenie wychowawcze pobrane przez M. B. (dalej jako skarżący) na K. B. za okres od 1.08.2017 r. do 30.09.2017 r. w łącznej kwocie 1.000,00 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązującą skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty pod rygorem egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powyższą decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący w dniu 29 kwietnia 2016 r. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę K., jako swoje pierwsze dziecko w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Świadczenie to zostało mu przyznane decyzją z dnia [...] 2016 r., znak [...], wydaną przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy. Decyzją z dnia [...] 2018 r. organ I instancji orzekł, iż świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego za okres od 1 sierpnia do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 1.000 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie, a także zobowiązał skarżącego do zwrotu świadczenia za powyższy okres wraz z odsetkami. W obszernym uzasadnieniu organ przeprowadził szczegółowe wyliczenie dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącego. Wedle ustaleń organu I instancji, skarżący tworzy rodzinę wraz ze swymi dwiema córkami: pełnoletnią K., ur. 1997 oraz małoletnią K., ur. 2001, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności do dnia 2 października 2017 r. Na podstawie uzyskanych przez organ zaświadczeń obliczono, że w 2014 r., będącym rokiem bazowym, skarżący osiągnął dochód w wysokości 23 584,14 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 2 722,73 zł. W sumie zatem dochód na osobę w rodzinie skarżącego wyniósł (23 584,14 + 2 722,73) : 12 : 3 = 730,75 zł. Dochód ten nie przekroczył ustalonego w art. 5 ust. 4 u.p.p.w. kryterium warunkującego nabycie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, tj. 1200 zł. W sierpniu 2017 r. organ uzyskał informację, iż skarżący utracił zatrudnienie w firmie "A", natomiast od 26 czerwca 2017 r. decyzją ZUS przyznano skarżącemu świadczenie rehabilitacyjne. Uznając na podstawie art. 7 ust. 1 u.p.p.w. dochód skarżącego z wyżej wymienionego źródła za dochód utracony, a świadczenie rehabilitacyjne na podstawie art. 7 ust. 3 oraz art. 2 pkt 20 lit. f za dochód uzyskany, organ obliczył, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi (12 794,59 + 2722,73) : 12 + 1069,48 (wysokość świadczenia rehabilitacyjnego w miesiącu następującym po miesiącu, w którym uzyskano dochód) = 2 362,59 : 3 = 787,53 zł. Następnie w listopadzie 2017 r. organ powziął informację, że K. B. podjęła 5 kwietnia 2017 r. zatrudnienie i w maju 2017 r. uzyskała dochód netto w kwocie 1459,86 zł. Uwzględniając tę zmianę, organ wyliczył, że ostatecznie dochód na członka rodziny skarżącego wynosi 1 293,11 (miesięczny dochód z 2014 r.) + 1459,86 (wynagrodzenie netto za maj córki skarżącego) + 1069,48 (wysokość świadczenia rehabilitacyjnego uzyskanego w lipcu 2017 r.) = 3 822,45 : 3 = 1274,15 zł. Dochód ten przekracza zatem graniczy próg 1200 zł. Z uwagi na fakt, że pierwsze świadczenie rehabilitacyjne zostało wypłacone w czerwcu 2017 r., organ uznał, iż świadczenie wychowawcze nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty, tj. od sierpnia. Uwzględniając powyższe, organ uznał świadczenie wychowawcze wypłacone w sierpniu i wrześniu 2017 r. za nienależnie pobrane na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w. oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty 1 000 zł wraz z odsetkami. Organ podkreślił, iż mimo stosownego pouczenia skarżący nie powiadomił organu o zmianie sytuacji finansowej swojej rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił, że decyzja ta wydana została na podstawie fikcyjnej dokumentacji i samodzielnie zmienionego jego oświadczenia o dochodach oraz zarzucił, że pełnoletnia córka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż podjęła pracę i niewiele czasu spędza w domu, większość czasu spędza u swojej babci w T oraz 83-letniej babci w P, która potrzebuje opieki. Do odwołania skarżący dołączył oświadczenie K. B., utrzymującej, że po ukończeniu 18 roku życia sama się finansuje oraz nie prowadzi z ojcem i siostrą wspólnego gospodarstwa domowego. Decyzją z dnia 22 marca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Motywując swoje stanowisko, organ ponownie dokonał obliczeń uwzględniających wszystkie zmiany dochodu w rodzinie skarżącego (w tym dochód utracony w związku z zaprzestaniem pracy w firmie "A" oraz dochód uzyskany w postaci świadczenia rehabilitacyjnego oraz zarobki córki K.). Obliczenia te były w całości zbieżne z ustaleniami organu I instancji. Ponadto organ zwrócił uwagę, że skarżący nie powiadomił właściwego organu o zmianie sytuacji finansowej rodziny, mimo że był o takim obowiązku należycie pouczony. Odnosząc się do zarzutu, iż córka K. nie powinna być uwzględniona w składzie rodziny, organ wskazał, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018 złożonym w dniu 29 sierpnia 2017 r. skarżący własnoręcznym podpisem potwierdził, że w skład jego rodziny, zgodnie z podaną w formularzu definicją, wchodzą trzy osoby, w tym także córka K. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że jest osobą nieporadną i niedosłyszącą, córkę K. wpisał we wniosku jako członka rodziny, gdyż tak doradził mu pracownik GOPS, natomiast on sam nie miał świadomości znaczenia prawnego wpisywanych słów. Ponadto powtórzył, że K. jest osobą dorosłą, nie dokłada się do wspólnego utrzymania domu oraz dużo czasu spędza w T i P, gdzie ma babcie, którym pomaga. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, powielając wcześniejsze obliczenia oraz argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017.2188) oraz art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302, dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jednak nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 145 § 1 p.p.s.a. wskazuje uchybienia uprawniające sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Uznanie, iż skarga nie ma uzasadnionych podstaw, skutkuje jej oddaleniem na podstawie art. 151 p.p.s.a. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dopatrzył się w niej naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, chociaż nie z powodów wskazanych w skardze. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2017.1851), dalej jako u.p.p.w. Bezspornym jest, iż skarżący posiada dwie córki: małoletnią K., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności oraz pełnoletnią K. W celu uzyskania świadczenia wychowawczego skarżący musiał spełnić kryterium dochodowe wskazane w art. 5 ust. 4 u.p.p.w., zatem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie mógł przekroczyć kwoty 1 200 zł. Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w dniu 29 kwietnia 2016 r., i dlatego stosownie do art. 48 § 1 i 2 u.p.p.w. okres, na jaki ustalane zostało prawo do świadczenia wychowawczego rozpoczął się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. od 1 kwietnia 2016 r.) i kończył 30 września 2017 r. Rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowiły podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego był rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Definicje dochodu, dochodu członka rodziny oraz dochodu rodziny zawarte są odpowiednio w art. 2 pkt 1, 2 i 4. Zatem za dochód uważa się dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny. Mając na uwadze powyższe przepisy, organ I instancji ustalił, że dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w 2014 r., będącym rokiem bazowym, wyniósł 730,75 zł. Niewątpliwie zatem zostało spełnione wspomniane wyżej kryterium dochodowe. Następnie kwota ta została zweryfikowana z uwzględnieniem art. 7 ust. 1 i 3 u.p.p.w., zgodnie z którym w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Organy obu instancji uznały, że w związku z utratą przez skarżącego w maju 2017 r. zatrudnienia w firmie "A" otrzymywane tam wynagrodzenie stało się dochodem utraconym (art. 2 pkt 19 lit.c u.p.p.w.), a zatem nie podlegało zaliczeniu do dochodu skarżącego. Jednocześnie na podstawie art. 2 pkt 20 lit. f, przyznane skarżącemu decyzją z dnia 26 czerwca 2017 r. świadczenia rehabilitacyjne zostało zakwalifikowane, jako uzyskanie dochodu. Wysokość świadczenia rehabilitacyjnego w miesiącu następującym po miesiącu, w którym uzyskano dochód, tj. w lipcu, wyniosła 1069,48 zł. Organy zweryfikowały dochód rodziny skarżącego, wskazując, że w przeliczeniu na osobę wynosił on 787,53 zł, zatem nadal nie przekraczał progu 1.200 zł. Organy uznały, że uzyskaniem dochodu było także otrzymanie wynagrodzenia przez starszą córkę skarżącego K., która w kwietniu 2017 r. podjęła pracę. Informacja o tym fakcie dotarła do organu I instancji w listopadzie 2017 r., mimo że skarżący nie zgłosił zmiany sytuacji finansowej swojej rodziny. W konsekwencji organ uznał wynagrodzenie netto córki skarżącego za dochód uzyskany i doliczył kwotę 1459,86 zł do dochodu rodziny. W konsekwencji dochód w rodzinie skarżącego w przeliczeniu na osobę organy ustaliły na kwotę 1274,15 zł, co ich zdaniem spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego obowiązującego przy ubieganiu się o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne. W efekcie organ I instancji, stwierdził, że świadczenie wychowawcze pobrane w sierpniu i wrześniu 2017 r., nie przysługuje skarżącemu i stało się świadczeniem nienależnie pobranym, a skarżący zobowiązany jest do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 20 u.p.p.w. w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Stosownie natomiast do art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w., za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Zatem w świetle powołanego powyżej przepisu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zaistnienia dwu przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało wypłacone; po drugie – zaistniały okoliczności powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymania wypłaty przy czym jednocześnie osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W przedmiotowej sprawie organy uznały, że zostały spełnione wszystkie powyżej powołane przesłanki, a w szczególności, że skarżący został prawidłowo pouczony o braku prawa do jego pobierania. Zdaniem Sądu stanowisko organów nie zasługuje na aprobatę. Natomiast Sąd w całości podziela stanowisko prezentowane wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1701/12, (publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl), że skuteczne pouczenie, (...) to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia – winno być ono jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, celem pouczenia nie jest tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy. (por. wyrok NSA z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt I OSK 762/11; wyrok WSA w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Ke 329/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 556/17, publ.http//orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/13, publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że istotnie na wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, który skarżący wypełnił i podpisał w dniu 29 kwietnia 2016 r., w części II wniosku wskazano, że "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze". Również decyzja z dania 8 czerwca 2016 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę K. nie zawiera prawidłowego pouczenia. W zasadzie ogranicza się ona do powołania treści art. 2 pkt 20, art. 20 i art. 25 u.p.p.w. Podkreślić należy, że skarżący nie tylko nie posiada wykształcenia prawniczego, ale także od wielu lat pozostaje w leczeniu w Poradni Zdrowia Psychicznego z powodu zespołu depresyjnego. W swoim odwołaniu jak i skardze podnosił, że "słabo porusza się w urzędowych sprawach". Zatem oceniając wymogi, jakim powinno odpowiadać prawidłowe pouczenie, wskazać jeszcze raz należy, że organ nie sprostał temu obowiązkowi w przedmiotowej sprawie. Nie tylko nie wyjaśnił skarżącemu w przystępny sposób, że podjęcie pracy zarobkowej przez jego pełnoletnią córkę K. spowoduje doliczenie jej zarobków do dochodu rodziny, a w konsekwencji może wpłynąć na dochód rodziny, ale nawet nie powołał w treści art. 7 ust. 1-4 u.p.p.w., ograniczając się jedynie wskazania art. 7 ust. 1-4 ustawy. Podkreślić również należy, że co prawda skarżący poświadczył, że zapoznał się z pouczeniem, które znajduje się we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, jednak wskazać należy, że nawet gdyby pouczenie to było prawidłowe – a nie jest – to pouczenie to jest bardzo obszerne, zawiera bardzo dużo powołanych przepisów prawnych i po podpisaniu przez skarżącego pozostawione zostało w aktach sprawy. Zatem skarżący z całą pewności nie miał możliwości, żeby na spokojnie zapoznać się z tak skomplikowanym pouczeniem. W konsekwencji stwierdzić należy, że w realiach niniejszej sprawy organy nieprawidłowo przyjęły, że zostały spełnione przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w., uzasadniające wydanie decyzji ustalającej, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego w sierpniu i wrześniu 2017 r. na młodszą córkę K., nie przysługuje skarżącemu i stało się świadczeniem nienależnie pobranym, a skarżący zobowiązany jest do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, z uwagi na brak prawidłowego pouczenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI