III SA/Kr 545/22

III SA/Kr 545/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-10-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i utrzymaną w mocy decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2220
Art. 17 ust. 1  i art. 17  ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 735
Art. 7, 77, 80 i 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Elżbieta Czarny-Drożdzejko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi O. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 lutego 2022 r. nr SKO-NP-4115-742/21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącego O. D. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez O. D., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 13 lutego 2022 r., znak: SKO-N.-4115-7422/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia 5 listopada 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. D.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 5 listopada 2021 r. Burmistrz K. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz podał, że w dniu 24 września 2021 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Organ ustalił, że skarżący jest zobowiązany do alimentacji wobec matki, mieszka razem z nią, pozostałe rodzeństwo mieszka w innej miejscowości, odległej od miejsca zamieszkania matki i w związku z tym nie jest w stanie sprawować opieki. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że opieka nad niepełnosprawną matką jest sprawowana w sposób długotrwały i ciągły, co nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej przez skarżącego. Skarżący sprawuje bowiem całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką, która wymaga opieki i pomocy przy codziennych czynnościach, w związku z postępującymi schorzeniami. Powyższe uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Nadto ustalono, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, ustalające niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącego datuje się na 24 maja 2021 r., a więc po ukończeniu 25-tego roku życia. Tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia albo trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25 lat. W konsekwencji zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki ustawowe, co skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Dalej organ wyjaśnił, że przepis art. 17 ww. ustawy ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, co oznacza że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim ku temu przesłanek. Na dzień wydania niniejszej decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany omawianego przepisu, różnicującego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na czas powstania niepełnosprawności i mimo że, jest on niezgodny z Konstytucją RP, to nadal obowiązuje w stanie prawnym.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na brak uwzględnienia wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.
Przekładając powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium wskazało, że okoliczność, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS ustalające niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącego datuje się na 24 maja 2021 r., a więc po ukończeniu 25-tego roku życia nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko organu pierwszej instancji w tym zakresie jest więc błędne.
Kolegium wyjaśniło przy tym, że sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.
Jak podało, z akt sprawy wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką (wdową) dlatego nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Skarżący sprawuje całodobową opiekę: pomaga matce w czynnościach samoobsługowych, higienie m. in. kąpiel, na co dzień pomaga jej w ubieraniu. Kilka razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki oraz zalecone przez lekarzy leki, realizuje w aptece recepty, mierzy matce ciśnienie, wykonuje kilka razy w tygodniu masaże oraz oklepywanie. Ww. pierze, prasuje, sprząta mieszkania, robi zakup, opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe. Towarzyszy matce w wizytach u lekarzy, a także w wyjściach na spacer, kilka razy w roku w wyjściach do kościoła.
Ustalono nadto, że ostatnie zatrudnienie skarżącego trwało do 31 lipca 2021 r. Ww. ma jeszcze brata A. D., który pracuje i przebywa w W.
Mając na uwadze powyższe Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.
W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna.
Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W ocenie. Kolegium z zaprezentowanych wyżej ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie nie można wnioskować, że zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego (i jaki faktycznie wykonuje skarżący) jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym.
Jak podało Kolegium, z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: przygotowanie i podanie posiłków oraz lekarstw, pomoc w kąpieli, ubieraniu, realizacja recept, mierzenie ciśnienia, wykonywanie masaży, pranie, prasowanie, sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, a więc w większości czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Ponadto jak wynika z materiału dowodowego osoba wymagająca opieki pomimo problemów z poruszaniem się (z orzeczenia Lekarza ZUS wynika, że matka skarżącego choruje na stwardnienie rozsiane) nie jest osobą obłożnie chorą (leżącą), nie wymaga zakładania pampersów i w związku z tym wymagającą sprawowania nad nią stałego nadzoru. Przy pomocy syna jest w stanie bowiem wyjść na spacer, czy do kościoła. Zatem czynności wykonywane przez skarżącego w związku ze sprawowaną opieką nie absorbują go na tyle aby zachodziła definitywna konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej.
Nadto z materiału dowodowego wynika, że oprócz skarżącego zobowiązanym do alimentacji matki (w równym stopniu co odwołujący) jest również jego brat, który pracuje i przebywa w W. Niemniej jednak wykonywanie pracy zawodowej, czy też zamieszkiwanie w innej miejscowości, nie stanowi przeszkody
- która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od jego woli. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Niezależnie od powyższego obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.
W konsekwencji Kolegium przyjęło, że wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Nowym Sączu naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącego, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W myśl przepisu art. 17 ust. 5 ww. ustawy Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego
lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r,. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę,
w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo
do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - syn, a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalającego niezdolność do samodzielnej egzystencji od 24 maja 2021 r., a więc po ukończeniu 25-tego roku życia
Z powyższego wynika, że rzeczywiście niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej jednak zasadnie, zdaniem Sądu, podniosło orzekające w drugiej instancji Kolegium, iż nie mogło to stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia.
Zasadnie zarzuciło Kolegium organowi pierwszej instancji, że ten nie uwzględnił przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443).
Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Trafnie były więc uwagi Kolegium w tej kwestii.
Pomimo powyższego Sąd w rozpoznawanej sprawie nie podziela tak kategorycznego stwierdzenia Kolegium, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a w konsekwencji uznanie, iż podjęte rozstrzygnięcie o odmowie przyznania żądanego świadczenia było prawidłowe.
Orzekające w niniejszej sprawie w drugiej instancji Kolegium uznało, bowiem, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej i długotrwałej opieki, gdyż zakres sprawowanej opieki nad matką nie stoi, zdaniem Kolegium, na przeszkodzie w podjęciu przez skarżącego pracy choćby w niepełnym rozmiarze, zwłaszcza, że czynności opiekuńcze jakie wykonuje przy matce tego nie uniemożliwiają, jak i drugą z osób zobowiązanych do alimentacji wobec matki jest również brat skarżącego.
W ocenie Sądu z pewną dozą ostrożności należy odnosić się do tak kategorycznej argumentacji Kolegium w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, iż matka skarżącego, choruje na stwardnienie rozsiane. To, że nie jest, jak stwierdziło Kolegium, osobą obłożnie chorą (leżącą), niewymagającą zakładania pampersów i w związku z tym niewymagającą sprawowania nad nią stałego nadzoru, bo przy pomocy syna jest w stanie bowiem wyjść na spacer, czy do kościoła, a zakres wykonywanych czynności opiekuńczych przez skarżącego nie jest aż tak absorbujący go, zdaniem Kolegium, by zachodziła definitywna konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej, nie jest tak przekonywujące, że z pewnością przedmiotowe świadczenie nie może być mu przyznane.
Zdaniem Sądu choćby uważna lektura uzasadnienia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS powinna zwrócić baczną uwagę orzekających organów przy ustalania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem w tym wypadku zatrudnienia a sprawowaną opieką przez skarżącego nad niepełnosprawną matką. Stwierdzenie przez lekarza orzecznika ZUS, że 70 letnia matka skarżącego od 2000 r. jest ubezpieczona i leczona z powodu stwardnienia rozsianego oraz, co najistotniejsze w tym, że ma ona następowy niedowład czterokończynowy, zwyrodnienie kręgosłupa i stawów, powinno spowodować podjęcie przez organy stosownych ustaleń w zakresie samodzielności funkcjonowania matki skarżącego w życiu codziennym. Stąd obowiązkiem organów było poczynienie wnikliwszych ustaleń na ile matka skarżącego jest w stanie funkcjonować w życiu codziennym bez pomocy skarżącego i innych jej bliskich osób, zwłaszcza jeśli chodzi o tą jednostkę chorobową jako jest stwardnienie rozsiane, które jak wynika z ogólnej wiedzy, w miarę upływu czasu od stwierdzenia jej pierwszych objawów powoduje daleko idące dysfunkcje organizmu, szczególnie w zakresie stabilności poruszania się i władania kończynami.
Przypomnieć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Podkreślić trzeba, że nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).
Każdy zatem przypadek wymaga w tym względzie indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.
Stąd aby postawić ocenę, że w tym wypadku czynności opiekuńcze nie są absorbujące i związane z ciągłą dyspozycyjnością skarżącego, trzeba poczynić wnikliwsze ustalenia, które winny przybrać postać bardziej szczegółowego opisu funkcjonowania matki skarżącego w życiu codziennym mając na względzie, że stwardnienie rozsiane może powodować objawy takie jak: dolegliwości bólowe, zaburzenia czucia, parestezje, niedowłady kończyn, zaburzenia równowagi, przewlekłe zmęczenie, drżenia mięśniowe, upośledzenie chodu, wzmożenie napięcia mięśniowego i inne. Powyższe potwierdza, że na podstawie dotychczasowych ustaleń nie da się stwierdzić bez cienia wątpliwości o braku rzeczywiście związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką nad niepełnosprawną matką. Niedopuszczalne jest bowiem bezrefleksyjne posługiwanie się argumentacją, z powołaniem się na orzecznictwo sądu administracyjnego, że zakres czynności jakie skarżący wykonuje w ramach opieki nad matką, nie wyklucza podejmowania przez skarżącego pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Niedopuszczalne są w tym względzie uogólnienia. U niektórych niepełnosprawnych, legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z adnotacją o niemożności samodzielnej egzystencji wykonywane czynności pielęgnacyjne przez opiekuna nie będą wykluczały podjęcia pracy zarobkowej, bądź konieczności rezygnacji z pracy, z uwagi na niepełnosprawność osoby wymagającej opieki i możliwość jej samodzielności w życiu codziennym, a u niektórych niepełnosprawnych nie będzie możliwości podjęcia jakiegokolwiek pracy zarobkowej bądź będzie konieczność rezygnacji z pracy,
bo czynności opiekuńcze będą tak absorbujące, czy też wymagana będzie choćby ciągła dyspozycyjność przy danej osobie, że praca zarobkowa w niepełnym choćby wymiarze będzie wykluczona.
Nade wszystko, stwierdzenie że istnieje również poza skarżącym druga z osób zobowiązanych do alimentacji wobec matki skarżącego także nie jest wystarczające bez jednoznacznych ustaleń, czy nie ma po stronie tej osoby przeszkód, wyłączając z tego okoliczność pracy, która nie jest, jak trafnie zauważyło Kolegium, obiektywną przyczyną zwalniającą z obowiązku sprawowania opieki i z wywiązania się z tego obowiązku w sferze finansowych możliwości wparcia skarżącego w obowiązkach opiekuńczych. W tym zakresie orzekające organy także nie poczyniły wystarczających ustaleń ograniczając się jedynie do wskazania, że do alimentacji wobec matki, oprócz skarżącego, zobowiązany jest także jego brat.
Stan faktyczny sprawy nie został zatem, w ocenie Sądu, ustalony prawidłowo, wobec czego doszło do naruszenia art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga musiała zatem odnieść zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1,lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku