III SA/Kr 498/25

III SA/Kr 498/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-11-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas
Michał Niedźwiedź
Urszula Zięba /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
Art. 8  ust. 1  pkt 1, art. 39 ust. 1  i 2, art. 41  pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Zięba (spr.) Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź WSA Bogusław Wolas Protokolant specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2025 r. sprawy ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 lutego 2025 r. nr SKO.PS/4110/99/2025 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na zakup lekarstw oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 20 stycznia 2025 r. (nr F3.33307.841.2025) odmówił Z. Ś. przyznania pomocy finansowej na zakup lekarstw.
W uzasadnieniu decyzji podano, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej Wnioskodawczyni ustalono, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ wskazał, że w listopadzie 2024 r. dochód Skarżącej stanowiła emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1950,74 zł, a więc przekraczającym kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie wnioskowanej pomocy. Ponadto Strona dysponuje dodatkiem uzupełniającym w kwocie 500 zł (którego jednak nie uwzględnia się przy ubieganiu się o pomoc finansową). Organ I instancji wskazał również na cele pomocy społecznej oraz na fakt, że wyznacznikami przyznania i ustalenia wysokości zasiłku są przede wszystkim możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że uznanie administracyjne, które ma zastosowanie w tego typu sprawach obejmuje również ocenę hierarchii wartości zgłaszanych potrzeb, które ustala się w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań.
Prezydent odnosząc się do wskazanych przez Skarżącą leków, co do których oczekuje Ona pomocy na ich zakup, podał, że w toku postępowania ustalono, że leki te są dostępne bez recepty, jak również są to suplementy i nie podlegają one refundacji NFZ. Zaznaczył także, że Skarżąca nie posiada pisemnych zaleceń od lekarza na ich stosowanie.
Organ wskazał również na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z których wynika, że obowiązek udzielenia przez dzieci wsparcia rodzicom pozostającym w niedostatku, wyprzedza obowiązek instytucji pomocowych i państwa. W związku z tym – w ocenie organu - to na synu Skarżącej ciąży obowiązek udzielenia Jej pomocy.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca podniosła, że syn jest chory i to ona moralnie i prawnie zobowiązana jest mu pomóc.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 19 lutego 2025 r. (nr SKO.PS/4110/99/2025) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej "u.p.s."), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).
Organ odwoławczy podał także, że zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. w zw. z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 1044): Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",
2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 823 zł , zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",
3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"
- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Kolegium zaznaczyło także, że w myśl art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Zdaniem SKO, organ I instancji dokładnie przeanalizował okoliczności sprawy oraz charakter zgłoszonej potrzeby i w granicach uznania administracyjnego jakie pozostawia mu art. 41 pkt 1 u.p.s. orzekł o odmowie przyznania pomocy finansowej na zakup lekarstw. Organ odwoławczy podkreślił, że Strona jest osobą samotnie gospodarującą, a zatem kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynosi 1010 zł. Podzielając ustalenia organu I instancji w zakresie wysokości dochodów uzyskiwanych przez Stronę (1950,74 zł) SKO podało, że dochody te przekraczają kryterium dochodowe o 940,74 zł. Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji zasadnie wskazał, że w miesiącu listopadzie 2024 r. uregulowane zostały przez Stronę opłata za czynsz, prąd, gaz, Internet i telefon, co po odliczeniu od kwoty dochodu dało kwotę 974,81 zł oraz 500 zł z tytułu dodatku uzupełniającego.
Organ odwoławczy wskazał także, że prawidłowo w uzasadnieniu decyzji podniesiono, że organy pomocy społecznej muszą mieć na uwadze nie tylko interes konkretnej osoby ubiegającej się o pomoc, ale także interes innych osób pozostających pod ich opieką, szczególnie osób, których dochód pozostaje poniżej lub mieści się w kryterium dochodowym. Organ administracji publicznej w sprawach objętych uznaniem administracyjnym bada także hierarchię zgłaszanych potrzeb, ustalając przyznawane świadczenia w perspektywie ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc. Kolegium podało, że organ I instancji dokonał hierarchizacji potrzeb również w perspektywie pozostałych wniosków Skarżącej o udzielenie pomocy finansowej i przyznał świadczenie w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w wysokości 285 zł miesięcznie od stycznia 2025 r. do marca 2025 r.
Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z orzecznictwem, szczególnie uzasadniony przypadek (wskazany w art. 41 u.p.s.) musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Krakowie z 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Organ odwoławczy stwierdził w związku z tym, że nie znalazł podstaw do uznania za szczególnie uzasadniony przypadek potrzeby zakupu leków/suplementów diety, o które wnioskowała Strona.
Końcowo Kolegium wskazało, że nie znajduje podstawy do uchylenia bądź zmiany decyzji Prezydenta. Organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w sprawie, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W skardze skierowanej do WSA w Krakowie Skarżąca wskazała, że "uzasadnienie - naświetlenie sprawy takie samo jak w sprawach kierowanych do Waszego Sądu z dnia 2025.02.18 przeze mnie i jak w sprawie z dnia 2025.02.18 skierowanego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie". Zwróciła się w związku z tym do Sądu o "ściągnięcie sobie" tych uzasadnień, gdyż jej – jako inwalidzie I grupy – trudno jest pisać, "a tym bardziej iść do ksera".
Odpowiadając na skargę SKO w Krakowie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.
Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego w dacie wydawania zaskarżonych decyzji dla osoby samotnie gospodarującej – a taką osobą jest Skarżąca - 1010 zł. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł. Skarżąca uzyskuje dochód przekraczający ww. kryterium. Jak bowiem wynika z ustaleń orzekających w sprawie organów, Skarżąca w listopadzie 2014 r. (a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – art. 8 ust. 3 u.p.s.) uzyskała dochód w wysokości 1950,74 zł i stanowiła go emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Tym samym nie kwalifikowała się Ona do uzyskania pomocy na podstawie ww. art. 39 u.p.s.. Wskazać bowiem należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie zasiłku celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s..
W związku z tym organy prawidłowo dokonały oceny możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia (pomocy finansowej na zakup lekarstw) na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej tj. "szczególnie uzasadnionego przypadku". W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie to należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok WSA w Lublinie z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 965/23 oraz powołane tam orzecznictwo, publ. CBOSA).
Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia przez stronę kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności, które w rozpoznanej sprawie nie zachodzą.
Podkreślić w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji publicznej wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa powinna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (ww. wyrok WSA w Lublinie).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że decyzja odmawiająca przyznania Skarżącej pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z zakupem lekarstw nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań.
Sąd zwraca uwagę, że sytuacja życiowa Skarżącej nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Mimo problemów zdrowotnych, sytuacja Skarżącej jest stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Organy słusznie także wyeksponowały, że leki, na zakup których Skarżąca zawnioskowała o przyznanie pomocy finansowej, są dostępne bez recepty, nie podlegają refundacji NFZ, w części stanowią one suplementy. Skarżąca nie posiada także pisemnych zaleceń od lekarza na ich stosowanie. Sąd zauważa, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać.
Sąd stwierdza, że w rozpoznanej sprawie organy prawidłowo oceniły sytuację osobistą, rodzinną i finansową Skarżącej, trafnie przyjmując, że w niniejszej sprawie zasiłek celowy specjalny nie może być przyznany. Nie naruszyły przy tym granic uznania administracyjnego. Należy zaznaczyć, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie i nie zawsze mogą być zrealizowane przez organy pomocowe. Z kolei, jak powszechnie wiadomo, ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna.
W ocenie Sądu całokształt okoliczności niniejszej sprawy przemawiał za prawidłowością podjętych przez organy rozstrzygnięć. Organy nie naruszyły przepisów u.p.s., jak również przepisów postępowania. Należy podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek, czy też nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł o oddaleniu skargi, działając na zasadzie art. 151 p.p.s.a.