III SA/Kr 490/22

III SA/Kr 490/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Marta Kisielowska
Renata Czeluśniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 28 lutego 2022 r. nr SKO-NP-4115-770/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Wójt Gminy M. decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. znak: [...] odmówił przyznania skarżącej K. O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na K. S.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 22 lipca 2021 r. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką K. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Na podstawie decyzji nr [...] z dnia 1 lipca 2014 r. z późniejszymi zmianami skarżąca ma przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna na okres od 1 lipca 2013 r. do bezterminowo z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką. Ponadto w okresie od 1 maja 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierała ona świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką. Dnia 22 lipca 2021 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że rezygnuje z zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 2 grudnia 2021 r. podtrzymała swoje stanowisko w tej sprawie i ponownie poprosiła o nieuchylanie decyzji z dnia 1 lipca 2014 r. przyznającej zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad matką. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie pracuje, ponieważ musi sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką, która nie jest w stanie funkcjonować bez jej wsparcia. Z zebranych w toku postępowania dokumentów wynika, że skarżąca nie jest zatrudniona, (aktualnie ubezpieczona zdrowotnie przy mężu, społecznie przy pobieranym zasiłku dla opiekuna w GOPS M.) nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Nad osobą wymagającą opieki stałą opiekę sprawuje córka, co zostało wykazane w oświadczeniu we wniosku z dnia 22 lipca 2021 r. i 2 grudnia 2021 r. oraz potwierdzone w wywiadzie środowiskowym przez pracownika socjalnego ( 22 lipca 2021 r.), który zaznaczył, iż osoba niepełnosprawna nie jest w stanie sama funkcjonować. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie jest ona w stanie zostawić matki nawet w nocy samej, ponieważ musi czuwać nad nią i reagować na zmiany jej stanu. Ze złożonego oświadczenia bezsprzecznie wynika, że skarżąca sprawuje opiekę po kilkanaście godzin dziennie. Ze złożonego oświadczenia oraz wywiadu środowiskowego wynika również, iż osoba wymagająca opieki jest osobą, która w większej części dnia spędza czas w pozycji leżącej bądź siedzącej, porusza się tylko i wyłącznie z pomocą córki, jest pampersowana. Z oświadczenia wynika nadto, że mąż niepełnosprawnej matki nie żyje, natomiast jeżeli chodzi o rodzeństwo skarżącej to ma ona trójkę braci, którzy od wielu lat nie interesują się stanem zdrowia oraz nie sprawują opieki nad niepełnosprawną matką, (jeden z nich nie żyje). Zebrano oświadczenia od pozostałego rodzeństwa tj. A. S. i A. S.1 i brak jest podstaw do przeprowadzenia wywiadu, a na podstawie art. 50 k.p.a. uznano za niezasadne przesłuchiwanie jako świadków.
Organ podniósł następnie, mając na uwadze art. 17 ust. 1b ustawy, że z przedłożonego przez skarżącą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki wynika, iż niepełnosprawność powstała w wieku 64 lat. W związku z tym, że nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia, to nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w ww. przepisie. Ponadto wobec faktu, że skarżąca na podstawie decyzji z dnia 1 lipca 2014 r. ma przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna, świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje zgodnie z art. 17 ust. 5.
W odwołaniu skarżąca wskazała, że jej mama jest osobą niepełnosprawną (leżącą i pampersowaną). Stan jej zdrowia z upływem czasu się pogarsza. Przy mamie wykonuje wszystkie czynności związane z higieną osobistą, podaje lekarstwa, karmi. Mama ma też zaniki pamięci i nie rozpoznaje domowników. Często występują u niej wahania nastroju, bywa agresywna, nadpobudliwa w związku z czym wymaga całodobowej opieki nie można jej zostawić samej w domu. Skarżąca podkreśliła, że od wielu lat sprawuje całkowitą opiekę nad mamą, jej rodzeństwo nie jest w stanie pomagać, gdyż muszą się zajmować własnymi rodzinami.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. nr SKO-NP.-4115-770/21 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ l instancji rozpatrując ponownie wniosek skarżącej nie uwzględnił wskazanej w decyzji kasatoryjnej wykładani art. 17 ust. 1b ustawy i odmówił wnioskowanego świadczenia z tego samego powodu co uprzednio wskazując, iż w niniejszej sprawie nie ziściły się przesłanki art. 17 ust. 1b ustawy. Stanowisko to jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy. SKO podkreśliło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, u których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Stwierdzić zatem trzeba, że stanowisko prawne organu l instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust. 1b) w kontekście skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. W konsekwencji Kolegium podniosło, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w wieku 64 lat, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego SKO wskazało, że skarżąca pomaga matce we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj. toalecie, ubieraniu, karmieniu, zmianie pampersów, podawaniu lekarstw, sprzątaniu, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, praniu, gotowaniu, mierzeniu ciśnienia oraz masowaniu ciała. Matka skarżącej (l.90) jest osobą leżącą, cierpi na wiele schorzeń uniemożliwiających jej samodzielne egzystowanie, co potwierdza załączona do akt sprawy dokumentacja medyczna. Ponadto jak wynika z oświadczenia skarżącej - złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej - opiekę nad matką sprawuje ona od 1 maja 2011 r. i od tego dnia zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki. W okresie tym pobierała najpierw świadczenie pielęgnacyjne, które wygasło z mocy prawa, a następnie zasiłek dla opiekuna, który pobiera do chwili obecnej.
Kolegium podniosło, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Niemniej jednak w realiach nin. sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia matki skarżącej wynika, iż ww. była niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej już w 2000 r. Z kolei skarżąca - jak oświadczyła - pod rygorem odpowiedzialności karnej - dopiero od 1 maja 2011 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Przy czym, co istotne z załączonej dokumentacji medycznej wynika, iż pogorszenie stanu zdrowia niepełnosprawnej matki nastąpiło na przestrzeni lat 2019-2021. W tych okolicznościach trudno uznać, iż rezygnacja przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym była spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką.
Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że w ponownie prowadzonym postępowaniu ustalono krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, a z ustaleń tych wynika, że oprócz skarżącej zobowiązanymi do alimentacji są jeszcze jej synowie. Z oświadczenia skarżącej wynika, iż jeden z braci J. Z. zmarł w kwietniu 2021 r. Ponadto ma jeszcze dwóch braci A. S.1 i A. S. Z oświadczenia A. S. 1 - złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań - wynika, iż ww. nie jest w stanie opiekować się mamą gdyż na stałe mieszka ze swoją rodziną w miejscowości oddalonej o 50 km od miejsca jej zamieszkania. Mama nie chce mieszkać u niego, a on nie jest w stanie dojeżdżać do mamy. Poza tym pracuje zawodowo. Ma na utrzymaniu schorowaną żonę i pomaga córce, która wychowuje [...] dzieci w wieku szkolnym. Z kolei A. S., oświadczył, iż od trzech lat pracuje za granicą w okresie sezonowym w [...]. Jest jedynym żywicielem rodziny, żona od 10 lat choruje na [...]. Z treści oświadczeń ww. osób wynika, iż nie są oni w stanie ponosić kosztów opieki matki w związku z tym, iż w ich rodzinach występują problemy zdrowotne. Co prawda okolicznością obiektywną przesądzającą o niemożności wywiązania się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego potencjalnego opiekuna może być ciężka sytuacja zdrowotna rodziny czy występująca w niej niepełnosprawność. Niemniej jednak zarówno A. S.1 jak i A. S. nie załączyli do swoich oświadczeń żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej aktualnego stanu zdrowia członków ich rodzin (żon). W tych okolicznościach przyjąć należało, iż wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do osoby wymagającej opieki po stronie żadnej z nich nie ma przeszkód - które świadczyłyby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mających charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Kolegium podkreśliło przy tym, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez niewłaściwe ustalenie, pomimo zebrania materiału dowodowego, iż sprawowanie przez nią opieki nad niepełnosprawną matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż nie ma ona charakteru stałego i trwałego oraz istnieje możliwość podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką z rodzeństwem w taki sposób, aby sprawowanie opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, co w konsekwencji doprowadziło zarówno organ I jak i II instancji do niewłaściwego wniosku, iż nie musi ona rezygnować z zatrudnienia, a tym samym wnioskowane świadczenie jej nie przysługuje.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie skarżącej organy rozpatrujące sprawę w sposób niewłaściwy ustaliły jej sytuację rodzinną oraz bezpodstawnie doszły do wniosku, iż sprawowana przez nią opieka ma charakter zajęć, które umożliwiają jej podjęcie zatrudnienia, gdyż czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należałoby je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem. Skarżąca opisując stan zdrowia matki wskazała, iż opiekuje się nią przez 24h na dobę. Z uwagi na fakt, iż mama wymaga stałej i długotrwałej opieki w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji zmuszona była ona zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym. Od 1 lipca 2013 r. do nadal sprawuje stałą opiekę nad matką i pobiera zasiłek dla opiekuna i zrezygnuje z niego w dniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W chwili obecnej opiekuje się tylko i wyłącznie mamą, a opieka ta ma charakter całodobowy. Nadto podniosła, że jest jedyną osobą spośród trojga rodzeństwa, która taka opiekę może zapewnić. Bracia nie są w stanie zapewnić mamie należytej opieki, gdyż pracują zawodowo, a z uwagi na fakt, iż mają na utrzymaniu swoją rodzinę nie są w stanie zrezygnować z zatrudnienia, gdyż nie mogą pozbawić rodziny środków pieniężnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wynikający z procedury administracyjnej (przede wszystkim z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) obowiązek organu administracji publicznej zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprowadza się do zgromadzenia dowodów mających znaczenie prawne dla konkretnej sprawy. Ocena, czy określone fakty mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zależy od tego jak jest sformułowana i powinna być rozumiana norma prawna, która w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie. Dokonane ustalenia faktyczne muszą być więc analizowane w aspekcie określonego przepisu prawa materialnego, który wyznacza zakres koniecznych ustaleń faktycznych i ma przesądzające znaczenie dla oceny, czy określone fakty mają wpływ na treść rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. O naruszeniu przez organy norm zawartych w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. można mówić jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organ nie ustala faktów, czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Nowym Sączu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na niepełnosprawną matkę.
Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W stanie faktycznym nin. sprawy, stanowisko SKO oraz organu pomocowego w zakresie braku spełnienia przez skarżącą przesłanek uprawniających do przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać za przedwczesne.
Podkreślić należy, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą bliską, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2018 r., IV SA/Gl 639/17). Obowiązkiem organu administracji jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślić należy jednak, że rozstrzygając sprawę organy nie mogą dokonywać pobieżnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego, nie mogą w szczególności wydać decyzji odmownej dla strony bez wnikliwego ustalenia czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W orzecznictwie NSA, jako dowolne traktuje się bowiem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym, albowiem zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2020 r., I GSK 1319/20).
W przedmiotowej sprawie, pomimo jasnych i zgodnych z prawem zaleceń SKO zawartych w decyzji z dnia 15 października 2021 r. uchylającej poprzednią decyzję o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji – Wójt Gminy M., po raz kolejny wydał niezgodną z prawem decyzję. Wbrew bowiem art. 190 Konstytucji oraz wykładni art. 17 ust. 1b ustawy przedstawionej przez Kolegium w decyzji z dnia 15 października 2021 r., a opartej na prokonstytucyjnej wykładni ww. przepisu po wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, wielokrotnie od lat akceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym NSA – Wójt zlekceważył ww. wykładnię, przyjmując "swoją" za prawidłową. Zachowanie takie skutkowało brakiem przeprowadzenia postępowania dowodowego i oparciem rozstrzygnięcia na podstawie zebranych w sprawie niekompletnych dowodów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze natomiast dokonując oceny materiału dowodowego bezrefleksyjnie zaakceptowało pozyskane przez organ I instancji jedynie oświadczenia braci skarżącej, pomimo swoich zaleceń zawartych we wcześniejszej decyzji, dotyczących zwrócenia się przez organ I instancji "do organu pomocy społecznej w miejscu zamieszkania dzieci niepełnosprawnej o przeprowadzenie z w/w wywiadów środowiskowych", co umożliwili "poznanie całokształtu sytuacji rodzinnej, bytowej i zdrowotnej [...]" tych osób. Nie można bowiem nie zauważyć, że z akt sprawy nie wiadomo, o co zapytał ww. osoby organ I instancji, a mianowicie czy zapytał o okoliczności podane przez Kolegium w decyzji z dnia 15 października 2021 r. a nie uzyskał na nie odpowiedzi, czy też pozwolił na swobodną treść oświadczeń, wg uznania osób je składających. Z przedłożonych oświadczeń nie wynika bowiem:
- stan zdrowia braci skarżącej (chociaż ponieważ pracują, należy domniemywać, że nie posiadają orzeczenia o niepełnosprawności);
- stan zdrowia członków ich rodzin (brak jakichkolwiek dokumentów, ponadto skoro bracia skarżącej pracują tzn. że nie sprawują ciągłej opieki nad swoimi żonami);
- sytuacja majątkowa braci skarżącej (jaki posiadają majątek, ile zarabiają, ile wynoszą renty/emerytury ich żon), czy posiadają inne dochody niż wynagrodzenie za pracę (renty, emerytury), jakie są koszty leczenia ich żon niepokrywane przez NFZ – na okoliczność wykazania, że nie są oni w stanie nie tylko opiekować się w jakimkolwiek stopniu matką, ale na okoliczność, że ich sytuacja rodzinna/majątkowa i dochodowa nie pozwala na pokrycie chociaż w 1/3 kosztów opieki nad matką.
W konsekwencji powyższego, brak jest przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, iż bracia skarżącej (zobowiązani do alimentacji względem chorej matki, w takim samym stopniu jak jej córka) nie mogą – ze względów obiektywnych – sprawować choć częściowej opieki lub ją sfinansować, tak aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze.
Ponadto Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem SKO co do braku bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego w stanie faktycznym sprawy, trudno bowiem wymagać, aby skarżąca podjęła zatrudnienie przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skoro opiekuje się starszą, tak schorowaną osobą i z tego tytułu pobiera zasiłek opiekuńczy.
W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji celem szczegółowego wyjaśnienia omawianych wyżej kwestii przez organ I instancji, ich oceny i rozstrzygnięcia, a następnie prawidłowo sporządzonego uzasadnienia zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Należy podkreślić, że organ I instancji - związany na podstawie art. 153 p.p.s.a. ww. stanowiskiem Sądu - nie może po raz trzeci zastosować w stosunku do skarżącej "swojej" niekonstytucyjnej wykładni ww. art. 17 ust. 1b ustawy.
Po ewentualnym ustaleniu, że z przyczyn obiektywnych (o których pisało SKO w decyzji z dnia 15 października 2021 r.) leżących po stronie braci, skarżąca jest jedyną osobą będącą w stanie opiekować się matką, organ przed wydaniem decyzji pozytywnej uchyli zasiłek opiekuńczy (aby nie doszło do pobierania dwóch świadczeń jednocześnie).
Zadaniem SKO w przypadku ewentualnej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego będzie natomiast przeprowadzenie postępowania zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. oraz art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095), orzekł jak w sentencji wyroku.