III SA/Kr 489/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-08-24
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad dzieckiemniepełnosprawnośćsłużba wojskowaWojska Obrony Terytorialnejinna praca zarobkowaustawa o świadczeniach rodzinnychprawo administracyjneorzecznictwo

WSA w Krakowie oddalił skargę na decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego za okres, gdy skarżąca pełniła terytorialną służbę wojskową, uznając ją za inną pracę zarobkową.

Skarżąca domagała się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Organ odmówił przyznania świadczenia za okres od października 2021 r. do sierpnia 2022 r., ponieważ w tym czasie skarżąca pełniła terytorialną służbę wojskową, co zostało uznane za inną pracę zarobkową, wykluczającą prawo do świadczenia. WSA w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organu i podkreślając szerokie rozumienie pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w kontekście ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej K. A. za okres od 1 października 2021 r. do 22 sierpnia 2022 r. Organ pierwszej instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznały, że skarżąca nie spełniała przesłanki braku podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ w spornym okresie pełniła terytorialną służbę wojskową. Skarżąca argumentowała, że służba ta miała charakter jedynie gotowości i nie stanowiła pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd powołał się na jednolite orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje szeroki zakres stosunków prawnych, w tym stosunek służbowy, niezależnie od faktycznego wykonywania pracy czy uzyskiwania dochodów. Sąd podkreślił, że samo pozostawanie w stosunku służbowym wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które jest skierowane do osób rezygnujących z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki. W związku z tym, skarżąca nie mogła otrzymać świadczenia za okres pełnienia służby wojskowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, pełnienie terytorialnej służby wojskowej, jako stosunek służbowy, jest uznawane za "inną pracę zarobkową" w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na jednolite orzecznictwo NSA, zgodnie z którym definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje szeroki zakres stosunków prawnych, w tym stosunek służbowy, niezależnie od faktycznego wykonywania pracy czy uzyskiwania dochodów. Samo pozostawanie w takim stosunku prawnym jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, rodzinie zastępczej spokrewnionej lub innym osobom zobowiązanym do alimentacji, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.

u.ś.r. art. 3 § pkt 22

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § §1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § §1 pkt 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej art. 98k § ust. 1

Stosunek służbowy terytorialnej służby wojskowej powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby.

Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny art. 172 § ust. 1

Stosunek służbowy terytorialnej służby wojskowej powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby.

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

u.p.z.i.i.r.p. art. 2 § ust. 1 pkt 11

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Definicja "innej pracy zarobkowej" obejmuje wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych.

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej art. 59 § ust.1

Żołnierzami w czynnej służbie wojskowej są osoby, które odbywają lub pełnią terytorialną służbę wojskową.

k.p. art. 68 § § 1

Kodeks pracy

Stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argument skarżącej, że służba w Wojskach Obrony Terytorialnej nie stanowiła "innej pracy zarobkowej" z uwagi na jej charakter "gotowości" i brak faktycznego wykonywania czynności. Argumenty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. przez organy obu instancji, w tym brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i błędną wykładnię przepisów.

Godne uwagi sformułowania

Sąd popiera aktualnie jednolite stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszące się do stosowania definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r. do art. 17 ust.1 u.ś.r. ustawodawca spełnienia tej definicji nie połączył z żadnym zakresem, czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy tez zadaniowym, jak również spełnienie tej definicji jest niezależne nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego czy takie dochody są uzyskiwane. Świadczenie pielęgnacyjne jest skierowane do osób, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub też rezygnują z tych form aktywności zawodowej.

Skład orzekający

Ewa Michna

przewodniczący sprawozdawca

Renata Czeluśniak

członek

Jakub Makuch

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"inna praca zarobkowa\" w kontekście świadczeń rodzinnych, w szczególności w odniesieniu do stosunków służbowych (np. służba wojskowa). Potwierdzenie jednolitej linii orzeczniczej NSA w tej kwestii."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji pełnienia terytorialnej służby wojskowej. Interpretacja może być stosowana do innych form stosunku służbowego lub podobnych sytuacji, gdzie istnieje wątpliwość co do charakteru podejmowanej aktywności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i jego dostępności w nietypowej sytuacji zawodowej (służba wojskowa). Pokazuje, jak szeroko sądy interpretują pojęcia prawne, co może być zaskakujące dla obywateli.

Czy służba w WOT pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 489/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-03-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Makuch
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 748/24 - Wyrok NSA z 2025-04-01
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Jakub Makuch Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 grudnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-544/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala
Uzasadnienie
Decyzją z 10 listopada 2022 r., uzupełnioną (w zakresie 2. punktu) postanowieniem z 30 listopada 2022 r. Prezydent Miasta N. przyznał K. A. (dalej: skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem K. A., na okres od 23 sierpnia 2022 r. do 31 października 2024 r. (pkt 1 decyzji). Organ odmówił natomiast skarżącej wskazanego świadczenia za okres od 1 października 2021 r. do 22 sierpnia 2022 r. (pkt 2 decyzji).
Organ ustalił, że syn skarżącej legitymuje się wydanym do dnia 31 października 2024 r. orzeczeniem o niepełnosprawności - z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Fakt sprawowania opieki został potwierdzony wywiadem środowiskowym z 10 listopada 2022 r. Dołączone do wniosku dokumenty potwierdzały rezygnację skarżącej z zatrudnienia od 23 sierpnia 2022 r. - w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.
Natomiast w związku z tym, że w okresie od 9 marca 2019 r. do 22 sierpnia 2022 r. skarżąca nawiązała stosunek pracy, na podstawie powołania, w [...] Brygadzie Obrony Terytorialnej, to za ten okres nie przysługiwało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie spełniała przesłanki "rezygnacji czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", o której mowa w 17 ust.1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) - dalej: "u.ś.r.".
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 68 § 1 Kodeksu pracy, stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania w przypadkach określonych odrębnymi przepisami. I takim przepisem jest art. 98k ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej. Skarżąca nawiązała stosunek pracy w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby, co w ocenie organu nalży zakwalifikować jako "inną pracę zarobkową", o której mowa w art. 17 ust.1 u.ś.r.
Skarżąca odwołała się od decyzji organ I w zakresie w jakim organ odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w zakresie pkt 2 decyzji. Zarzuciła organowi I instancji naruszenia: art. 17 ust.1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., art. 23 ust. 4a, art. 24 ust.2a oraz art. 7, art. 8, art. 9, art.11, art. 75, art. 77, art. 107 § 3, art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2023 r., poz. 775) – dalej: "k.p.a." oraz art. 2 i 32 Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 30 grudnia 2022 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium zwróciło uwagę, że ustawodawca nie połączył definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", o której mowa art. 3 pkt 22 u.ś.r., z żadnym zakresem, np: etatowym, czasowym, godzinnym czy zadaniowym. Ponadto spełnienie tej definicji jest niezależne nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego czy dochód w ogóle jest uzyskiwany. Istotne jest natomiast to, czy osoba starająca się o świadczenie rodzinne pozostaje w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Stąd należy opowiedzieć się, za szerokim rozumieniem pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", z punktu widzenia rodzajów stosunków prawnych, na podstawie których to zatrudnienie lub inna praca zarobkowa mogą być wykonywane.
Skarżąca oświadczyła, że sprawuje stałą i osobistą opiekę nad synem. Pomaga mu przy higienie osobistej, przyrządza i podaje posiłki, załatwia sprawy w placówkach zdrowia i urzędach. Jej syn wymaga diety sensorycznej, którą realizuje w domu, co pochłania wiele czasu. Dziecko wymaga sprawowania nieustannej pieczy. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że rodzina skarżącej składa się z trzech osób. Konkubent pracuje, natomiast skarżąca opiekuje się dzieckiem. Syn skarżącej jest dzieckiem specjalnej troski, wymagającym stałej, całodobowej opieki i długotrwałej pomocy oraz rehabilitacji. Ojciec dziecka mieszka w USA, nie utrzymuje z nim kontaktu i nie wywiązuje się z alimentów.
Na podstawie kserokopii książeczki wojskowej Kolegium ustaliło, że skarżąca 22 sierpnia 2022 r. została zwolniona z odbywania Terytorialnej Służby Wojskowej TSW [...] Brygady Obrony Terytorialnej. Mając zatem na uwadze, że w myśl art. 172 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny stosunek służbowy terytorialnej służby wojskowej powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby, oraz biorąc pod uwagę definicję legalną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej opisaną w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Kolegium doszło do przekonania, że nawiązany przez skarżącą od 9 marca 2019 r. do 22 sierpnia 2022 r. stosunek służbowy realizuje negatywną przesłankę do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym zarzuty odwołania nie znajdują uzasadnienia.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia decyzji Kolegium. Wniosła też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
1. art. 7 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności brak wyjaśnienia charakteru stosunku zawodowego w jakim pozostawała w spornym okresie i błędne wskutek tego uznanie, że stosunek ten spełniał przesłanki wskazane w art. 17 u.ś.r. tj., że miał charakter zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co skutkowało błędnym utrzymaniem w mocy decyzji odmawiającej jej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 października 2021 r. do 22 sierpnia 2022 r.,
2. art. 77 § 1 k.p.a. przez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, tj. pominięcie dowodów dotyczących stanu zdrowia syna skarżącej, który uniemożliwiał jej w spornym okresie podejmowania jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad synem, a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że skarżąca podjęła się zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji kiedy nie było to możliwe z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem,
3. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, skutkujące pozbawieniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 października 2021 do 22 sierpnia 2022 r.
4. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy zarobkowej w okresie od 1 października 2021 do 22 sierpnia 2022 r., celem sprawowania nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym synem, w sytuacji kiedy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że syn skarżącej pozostawał pod nieprzerwaną opieką matki także w ww. okresie, w którym skarżąca nie mogła podejmować i nie podejmowała żadnego zatrudnienia, czy też innej pracy zarobkowej,
5. art. 107 §1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. przez brak dostatecznego uzasadnienia decyzji przez organ II instancji, tym samym brak możliwości ustalenia czym kierował się organ odwoławczy przy podejmowaniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji,
6. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez dokonanie przez organ II instancji błędnej wykładni tych przepisów – przyjęcie, że sam fakt powołania do służby w Wojskach Obrony Terytorialnej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w N. jest tożsamym z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową i oznacza wykonywanie pracy, podczas gdy ich prawidłowa interpretacja z uwzględnieniem racjonalnej i celowościowej wykładni powinna doprowadzić organ do wniosku, że służba ta w przypadku skarżącej nie miała charakteru zatrudnienia, czy też pracy zarobkowej, bowiem była związana wyłącznie z gotowością skarżącej do podjęcia służby w sytuacji konieczności obrony Rzeczypospolitej Polskiej, a więc skarżąca nie wykonywała w ramach tego powołania żadnej pracy zarobkowej nie była zatrudniona;
7. art. 23 ust. 4a, art. 24 ust. 2a u.ś.r. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, że przedłożone przez skarżącą dokumenty i oświadczenia są niewystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w spornym okresie,
8. art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez dokonanie przez organ II instancji błędnej wykładni przepisu, polegającej na przyjęciu, że w ramach ustawowego pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mieści się sam fakt powołania do służby w Wojskach Obrony Terytorialnej pozostawanie w stanie gotowości, podczas gdy prawidłowa interpretacja z uwzględnieniem racjonalnej i celowościowej wykładni powinna doprowadzić organ do I wniosku, że gotowość skarżącej do pełnienia służby nie jest objęta definicją, o której mowa w tym przepisie.
W uzasadnieniu skarżąca nie zgodziła się z dokonaną przez organ wykładnią pojęcia "inna praca zarobkowa". Podała, że przykładowo w art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, "inna praca zarobkowa" oznacza wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Żadna w powyższych sytuacji nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie.
Skarżąca powoła się także na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z 28 czerwca 2012 r., I OSK116/12, że rozszerzająca interpretacja definicji zawartej w art. 2 pkt 22 u.ś.r. prowadziłaby do sytuacji, w której osoba będąca w posiadaniu gospodarstwa rolnego, sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, byłaby pozbawiona możliwości skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącej jej sytuacja jest analogiczna. Nie sposób bowiem uznać, że sama chęć pełnienia służby i pozostawania w gotowości wojskowej wyklucza ją z prawa świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem stanowiłoby to niedopuszczalną dyskryminację sprzeczną z Konstytucją RP. Skutkowałoby to też, konicznością rezygnacji z powołania, co w żaden sposób de facto nie zmieniłoby sytuacji w zakresie zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, bowiem osoba taka w dalszym ciągu nie wykonywałaby pracy zarobkowej.
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuję:
Skarga nie była zasadna, gdyż w spornym okresie skarżąca nie spełniała przesłanki "braku podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki", o której mowa w art. 17 ust.1 u.ś.r.
W niniejszej sprawie kwestia sporna sprowadza się do oceny, czy skarżąca w okresie od 1 października 2021 r. do 22 sierpnia 2022 r. nie podejmowała lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, co stanowi jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jest świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 21 października 2022 r. Syn skarżącej uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności 30 października 2021 r. Przy czym skarżąca odwołała się od tego orzeczenia do jednostki orzeczniczej II stopnia, a później do właściwego Sądu. Wydany wyrok – prawomocny od 22 września 2002 r., zmienił orzeczenie jednostki orzeczniczej II stopnia w ten sposób, że ustalono, iż syn skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej opieki. Okoliczności dotyczące stan zdrowia dziecka skarżącej oraz zachowania przez skarżącą terminu określonego art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie były kwestionowane przez organ ani I, ani II instancji.
Kolegium ustaliło też – w oparciu o przedłożoną do sprawy kserokopię Książeczki Wojskiej, że skarżąca w okresie od 9 marca 2019 r. do 22 sierpnia 2022 r. pełniła służbę w [...] Brygadzie Obrony Terytorialnej. Rozkazem z dnia 22 sierpnia 2022 r. skarżąca została zwolniona z tej służby. Zdaniem Kolegium, nawiązany przez skarżącą, w wymielonym okresie stosunek służbowy, należy uznać za wykonywanie "innej pracy zarobkowej", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W związku z tym, za okres od 1 października 2021 r. do 22 sierpnia 2022 r. skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.
Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu podnosząc, że jej służba w Wojskach Obrony Terytorialnej "miała charakter jedynie gotowości, która nie angażowała jej w żaden sposób, tj. nie wykonywała żadnej pracy, żadnych powierzonych czynności, nie posiadała obowiązków, które normalnie posiadają osoby zatrudnione lub wykonujące prace zarobkową". Zdaniem skarżącej organ dokonał błędnej – zbyt szerokiej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 33 u.ś.r.
Zdaniem Sądu w spornej kwestii rację ma Kolegium.
Jak stanowi art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Sąd popiera aktualnie jednolite stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszące się do stosowania definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r. do art. 17 ust.1 u.ś.r.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 maja 2023 r., I OSK 16/23: "Z definicji ustawowej «zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej» wynikają dwa wnioski: pierwszy to szerokie rozumienie tego pojęcia z punktu widzenia rodzajów stosunków prawnych, na podstawie których może nastąpić zatrudnienie, czy też może być wykonywana inna praca zarobkowa, zaś drugi to stwierdzenie, że ustawodawca spełnienia tej definicji nie połączył z żadnym zakresem, czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy tez zadaniowym, jak również spełnienie tej definicji jest niezależne nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego czy takie dochody są uzyskiwane. Dlatego też dla ustalenia, czy spełniona została ustawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, istotne jest czy osoba starająca się o świadczenie rodzinne nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r., czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie została spełniona. W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej.
Przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r., definiując pojęcie «zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej», zawiera szczegółowe wyliczenie stosunków prawnych, na podstawie których praca może być wykonywana. Przepis ten wiąże pojęcie «zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej» z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia. Norma prawna wyprowadzona z wykładni art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyraźnie wskazuje, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem w przypadku rezygnacji ze świadczenia pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Pozostawanie natomiast w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z ww. podstaw prawnych uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia".
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że rozkazem Dowódcy [...] Brygady Obrony Terytorialnej z 9 marca 2019 r. skarżąca została powołana do odbywania służby wojskowej. Z dniem 5 lipca 2019 r. skarżąca została przeniesiona do rezerwy, a rozkazem z 22 sierpnia 2022 r. została zwolniona ze służby.
Zgodnie z art. 59 ust.1 - obowiązującej do dnia 23 kwietnia 2022 r. ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz.U. 2021, poz. 372), żołnierzami w czynnej służbie wojskowej, w rozumieniu niniejszej ustawy, są osoby, które odbywają lub pełnią terytorialną służbę wojskową.
Natomiast zgodnie z art. 98k ust. 1 tej ustawy, stosunek służbowy terytorialnej służby wojskowej powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby.
Wymieniona ustawa został zastąpiona przez ustawę z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r., poz. 2305). I również w tej ustawie, zgodnie z art. 130 ust. 1 pkt czynna służba wojskowa polega na pełnieniu terytorialnej służby wojskowej;
Natomiast art. 172 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że stosunek służbowy terytorialnej służby wojskowej powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby.
Należy też zaznaczyć, że zgodnie z art. 68 ustawy Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2023, poz. 1465) stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, błędne jest stanowisko skarżącej, wedle którego mając zawarty stosunek służbowy terytorialnej służby wojskowej, nie wykonywała ona żadnej pracy i stąd spełnia przesłankę "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".
Jak była już mowa w cytowanym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku rezygnacji ze świadczenia pracy wykonywanej na podstawie stosunku służbowego, a ustawodawca spełnienia tej definicji nie połączył z żadnym zakresem, np. etatowym, zadaniowym, czy uzyskiwaniem dochodów. Powołany wyżej art. 3 pkt 22 u.ś.r. wiąże bowiem pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia.
Z kolei w wyroku z 25 listopada 2020 r., I OSK 1472/20 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Wykonywanie pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie jest zasadniczym elementem definicji, jest jednym z jej elementów, które należy uwzględnić w procesie wykładni. Świadczenie pielęgnacyjnej nie przysługuje osobie, która zrezygnowała z wykonywania pracy, ale która «zrezygnowała z wykonywania pracy» na podstawie określonego stosunku prawnego, rezygnacja ta musi obejmować oba elementy chrakteryzujące nazwę składającą się na zakres nazwy definiowanej, w tym także rezygnacje z podstawy prawnej, na jakiej czynności pracy były wykonywane. (...) Posłużenie się zwrotem "wykonywanie pracy" w definicji legalnej «zatrudnienia» nie oznacza automatycznie, że zwrot "rezygnacja z zatrudnienia" oznacza jedynie rezygnację z wykonywania pracy, co jest tylko częścią definicji legalnej zatrudnienia, a ściślej każdego przypadku zatrudnia".
Reasumując, jeżeli rodzic pozostawał w zatrudnieniu w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, to stanowi to negatywną przesłankę do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, a twierdzenia, że nie wykonywał żadnych czynności charakterystycznych dla stosunku pracy lub zlecenia, jak i że nie przerywał opieki na dzieckiem oraz nie osiągał dochodów pozostających w jakiejkolwiek rozsądnej proporcji do wysokości otrzymywanego świadczenia lub wynagrodzenia za pracę, choćby w minimalnej ustawowej wysokości nie mogą wpłynąć na ocenę zebranych w sprawie dowodów (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 grudnia 2016 r., VIII SA/Wa 436/16).
Sprawowanie opieki nad dzieckiem jest jedną z koniecznych przesłanek, ale nie przesłanką wystarczającą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne jest czy osoba starająca się o świadczenie rodzinne nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r., czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r.
Skoro zatem, w rozpoznawanej sprawie w okresie od 1 października 2021 r. do 22 sierpnia 2022 r. skarżąca pozostawała w stosunku zatrudnienia pełniąc terytorialną służbę wojskową, to słusznie organ stwierdził, że za ten okres nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie miało więc znaczenia, czy skarżąca faktycznie otrzymywała w tym czasie uposażenie z funduszy MON-u. Skarżąca została zwolniona ze służby 22 sierpnia 2022 r., stąd organ przyznał wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od dnia 23 sierpnia 2022 r.
Sąd podkreśla też, że świadczenie pielęgnacyjne jest skierowane do osób, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub też rezygnują z tych form aktywności zawodowej. Świadczenie to ma bowiem na celu wsparcie tych osób, które pomimo możliwości pozostawania w zatrudnieniu, rezygnują z niego bądź to nie podejmują ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Również względy systemowe nie dają podstaw do przyjęcia, że zamiarem ustawodawcy było utożsamienie utraty dochodów z tytułu zatrudnienia z faktycznym zaprzestaniem pracy.
Tym samym, podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się niezasadne. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, w tym kwestii rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI