III SA/KR 487/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2025-11-26
NSAAdministracyjneWysokawsa
ewidencja gruntówposiadanie samoistnewładanieprawo geodezyjnekodeks cywilnypostępowanie administracyjnenieruchomościdrogaaktualizacja danych

WSA w Krakowie uchylił decyzję o aktualizacji ewidencji gruntów, uznając, że organy nie ustaliły prawidłowo samoistnego posiadania działki drogowej.

Sprawa dotyczyła aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie ujawnienia podmiotów władających samoistnie działką ewidencyjną nr [...]. Skarżący kwestionował decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, która utrzymała w mocy decyzję Starosty Myślenickiego. Sąd administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia samoistnego posiadania działki, opierając się jedynie na oświadczeniach i dokumentacji fotograficznej, bez dogłębnej analizy woli władania i faktycznych nakładów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Myślenickiego, dotyczącą aktualizacji informacji w ewidencji gruntów i budynków w zakresie ujawnienia podmiotów władających samoistnie działką ewidencyjną nr [...]. Sąd uznał, że organy administracji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego, aby prawidłowo ustalić, czy wskazane podmioty rzeczywiście władają działką na zasadach samoistnego posiadania. W szczególności, organy oparły się na oświadczeniach stron i dokumentacji fotograficznej, nie badając wystarczająco woli władania, faktycznych nakładów na utrzymanie działki, ani nie analizując charakteru korzystania z niej w kontekście przepisów Kodeksu cywilnego o posiadaniu. Sąd podkreślił, że ustalenie samoistnego posiadania wymaga analizy corpus possessionis i animus rem sibi habendi, a samo korzystanie z nieruchomości (np. jako droga dojazdowa) nie zawsze jest równoznaczne z posiadaniem samoistnym, zwłaszcza w kontekście potencjalnej służebności. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia samoistnego posiadania, opierając się na niepełnych dowodach i nie analizując wystarczająco woli władania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustalenie samoistnego posiadania wymaga analizy zarówno fizycznego władania (corpus), jak i psychicznego elementu woli posiadania jak właściciel (animus), a organy nie wykazały tych elementów w sposób niebudzący wątpliwości, opierając się głównie na oświadczeniach i dokumentacji fotograficznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

u.e.g.b. art. 2 § pkt 8, 20, 24 ust. 2b

Ustawa o ewidencji gruntów i budynków

k.p.a. art. 7, 77 § par. 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § par. 3

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 145 § par. 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

P.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 336

Ustawa - Kodeks cywilny

Definicja posiadacza samoistnego jako tego, kto włada rzeczą jak właściciel.

k.c. art. 140

Ustawa - Kodeks cywilny

Zakres właścicielskiego oddziaływania na rzecz.

k.c. art. 339

Ustawa - Kodeks cywilny

Domniemanie samoistności posiadania.

k.c. art. 352 § § 1

Ustawa - Kodeks cywilny

Definicja korzystania z rzeczy.

rozp. w spr. e.g.b. art. 10

Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie ewidencji gruntów i budynków

rozp. w spr. e.g.b. art. 11 § pkt 2

Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie ewidencji gruntów i budynków

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg art. 5 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg art. 6 § ust. 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie ustaliły prawidłowo samoistnego posiadania działki drogowej. Postępowanie wyjaśniające było niewystarczające. Samo korzystanie z nieruchomości nie jest równoznaczne z posiadaniem samoistnym. Ewidencja gruntów nie może rozstrzygać sporów własnościowych.

Godne uwagi sformułowania

władanie rzeczą jak właściciel corpus possessionis animus rem sibi habendi posiadanie służebności to posiadanie prawa, a nie rzeczy ewidencja gruntów i budynków jest jednolitym dla kraju, systematycznie aktualizowanym, zbiorem informacji

Skład orzekający

Janusz Kasprzycki

przewodniczący sprawozdawca

Katarzyna Marasek-Zybura

sędzia

Magdalena Gawlikowska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie samoistnego posiadania w kontekście aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, różnica między posiadaniem a korzystaniem (służebnością), obowiązki organów w postępowaniu wyjaśniającym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ujawnienia podmiotów władających samoistnie działką o nieuregulowanym stanie prawnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza gdy dotyczą one nieruchomości i praw do nich. Pokazuje też, jak sąd administracyjny kontroluje działania organów.

Czy droga dojazdowa to zawsze posiadanie samoistne? Sąd wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 487/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1151
Art. 2  pkt 8, 20, 24  ust. 2b
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 oraz art. 107  par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a  i c  oraz art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 3 lutego 2025 r., znak: IG-II.7221.4.2025.PS, w przedmiocie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżącego W. W. kwotę 200 ( dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez W. W., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 3 lutego 2025 r. znak: IG-II.7221.4.2025.PS, Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, działając na podstawie art. 38 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2024 r., poz. 572 – zwanej dalej: k.p.a.) oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2024 r., poz. 1151 ze zm., zwanej dalej – Prawem geodezyjnym i kartograficznym), utrzymał w mocy decyzję Starosty Myślenickiego z dnia z 27 listopada 2024 r., znak: GK.6620.1.8.Sc.3.2023, w przedmiocie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 29 sierpnia 2023 r., znak: GK.6620.1.8.Sc.3.2023, Starosta Myślenicki z urzędu orzekł o aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej dla obrębu S., jednostka ewidencyjna T., polegającej na:
1) wykreśleniu z jednostki rejestrowej [...] wpisu: właściciel nieznany,
2) ujawnieniu w jednostce rejestrowej [...]: W. W. s. W. i A.; Zakonu [...] – Prowincja Krakowska; Domu Zakonnego [...] w S. jako podmiotów władających na zasadach samoistnego posiadania działką ewidencyjną nr [...].
Decyzją z 8 listopada 2023 r., znak: IG-II.7221.148.2023.PS, Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Organ odwoławczy zlecił organowi prowadzącemu postępowanie uzupełnienie materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie rozprawy administracyjnej na gruncie.
Decyzją z 27 listopada 2024 r. znak: GK.6620.1.8.Sc.3.2023 Starosta Myślenicki z urzędu orzekł o aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej dla obrębu S., jednostka ewidencyjna T., polegającej na:
1) wykreśleniu z jednostki rejestrowej [...] wpisu: właściciel nieznany,
2) ujawnieniu w jednostce rejestrowej [...]
- W. W. s. W. i A. – Z. W. c. W. i A.
- A. W. c. A. i Z.
- Zakonu [...]
– Prowincja Krakowska
- Dom Zakonny [...] w S.
jako podmiotów władających na zasadach samoistnego posiadania działką ewidencyjną nr [...].
Ponownie rozpoznając sprawę Starosta Myślenicki przedstawił stan prawny i faktyczny dotyczący działki ewidencyjnej nr [...]. Wskazał, że w dniu 3 grudnia 2021 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr [...] został przyjęty operat techniczny regulacji stanu prawnego działki nr [...]. W ramach opracowania została sporządzona mapa z danymi do aktualizacji ewidencji gruntów i budynków dla przedmiotowej działki oraz wykaz synchronizacyjny dla wyodrębnionych działek, odpowiadających nieruchomościom opisanym aktem własności ziemi nr [...]. Na podstawie wykazu zmian danych ewidencyjnych organ ewidencyjny dokonał aktualizacji operatu ewidencyjnego prowadzonego dla obrębu S. poprzez wykreślenie działki nr [...] o niejednorodnym stanie prawnym i ujawnienie działek nr [...] i [...] objętych aktem własności ziemi nr [...], działki nr [...] objętej księgą wieczystą [...] oraz pozostałej części działki nr [...], dla której nie sporządzono wykazu synchronizacyjnego. W dniu 20 grudnia 2022 roku do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr [...] został przyjęty operat techniczny zawierający wykaz synchronizacyjny dla działki nr [...]. Na podstawie przedmiotowego wykazu organ ewidencyjny czynnością materialno-techniczną dokonał aktualizacji ewidencji poprzez wykreślenie działki nr [...] z jednostki rejestrowej [...] oraz założenie nowej jednostki rejestrowej [...] dla działki nr [...] z wpisem: właściciel nieznany.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący, podnosząc w nim, że w tej sprawie toczyło się już postępowanie administracyjne zakończone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 691/14. Zdaniem skarżącego wyrok ten potwierdził prawa rodziny skarżącego do działki [...] (przedtem [...]) utworzonej dla parceli gruntowej [...].
Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 3 lutego 2025 r. Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia wskazał, że prowadzenie przez starostę operatu ewidencji gruntów i budynków regulują przepisy Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2024 r., poz. poz. 219 ze zmianami - dalej: rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków) oraz powołał treść przepisów art. 20 ust. 1, art. . 24 ust. 2b Prawa geodezyjnego i kartograficznego.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że z uwagi na przedmiot niniejszego postępowania (ujawnienie podmiotów władających na zasadach samoistnego posiadania w odniesieniu do działki nr [...]), zarówno wykreślenie jak i ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków podmiotu władającego gruntem na zasadach samoistnego posiadania jest instrumentem o charakterze wyjątkowym. Ujawnienie takiego podmiotu znajduje zastosowanie tylko w przypadku, gdy dotycząca gruntu dokumentacja formalnoprawna nie pozwala na ustalenie osoby właściciela. Władającego ujawnia się zatem wtedy, gdy prawny status danego gruntu jest nieuregulowany, a jedyną relacją jaką można stwierdzić pomiędzy osobą fizyczną lub jednostką organizacyjną a tym gruntem, jest relacja faktyczna polegająca na władaniu. Z powyższego wynika, że zasadą jest dążenie do wykazywania w ewidencji osób, którym przysługuje do gruntu prawo własności (ewentualnie inne prawo rzeczowe, stosownie do przepisów rozporządzenia), natomiast ujawnienie władającego stanowi wyjątek od tej zasady. Stosownie do art. 20 ust. 2 pkt 1 b Prawa geodezyjnego i kartograficznego, w postępowaniu wyjaśniającym organ ewidencyjny jest zobowiązany przede wszystkim do zbadania stanu prawnego nieruchomości oraz stanu faktycznego polegającego na jej posiadaniu. Pojęcie posiadania samoistnego nie jest zdefiniowane w przepisach materialnych regulujących kwestie ewidencji gruntów i budynków. Z art. 336 k.c. wynika jednak, że posiadanie jest określonym rodzajem władztwa nad rzeczą. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. W rozumieniu tego przepisu na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus).
Organ odwoławczy ustalił, że ze znajdującego się w aktach sprawy wykazu synchronizacyjnego wynika, iż działka nr [...] o pow. 0,08 ha (oznaczona jak "dr") odpowiada pgr. [...], która wpisana była w liczbie II spisu Gminy Katastralnej S. i stanowi Dobro Tabularne. Kwestia ta była przedmiotem rozpoznania przed organami administracji publicznej oraz sądem administracyjnym. Decyzją z 27 lutego 2014 r. znak: IG-II.7221.279.2013.AW Małopolski WINGiK utrzymał bowiem w mocy decyzję Starosty Myślenickiego z 14 października 2013 r. znak: GK.6620.1.8.56.4.2013, orzekającą z urzędu o aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków dla obrębu S., gmina T. w następujący sposób: w jednostce rejestrowej [...], w której zarejestrowani są A. W., Z. W., W. W., z działki nr [...] o pow. 3,39 ha wyodrębnia się działkę nr [...] o pow. 0,0753 ha odpowiadającą nieruchomości oznaczonej jako parcela gruntowa pgr. [...], która zgodnie ze stanem własnościowym ujawnionym w Liczbie Spisu II gminy katastralnej S. prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Myślenicach stanowi Dobro Tabularne, w wyniku czego działka nr [...] zmienia konfigurację i powierzchnię na 3,32 ha. Wyrokiem z 4 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 691/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd wskazał, że co do pgr. [...] objętej liczbą spisu II Gminy Katastralnej S. z działki ewidencyjnej nr [...] organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji sam stwierdził, że w związku z nieustalonym właścicielem ww. parceli organ nie orzekał w zakresie podmiotowym. Organ powołał się jedynie na zaświadczenie Sądu Rejonowego w Myślenicach - Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 1 października 2013 r., znak: [...], z którego wynika, że parcela gruntowa numer [...] położona – S., Gmina T., powiat myślenicki, woj. małopolskie, wpisana jest w liczbie spisu II Gminy Katastralnej S. i stanowi Dobro Tabularne. Zgodnie z przepisem § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz.U. z 1986 Nr 28, poz. 141) z dniem 1 stycznia 1989 r. tracą moc prawną i podlegają zamknięciu z urzędu księgi dawne nie zawierające w działach odpowiadających działowi drugiemu, trzeciemu i czwartemu obecnej księgi wieczystej wpisów dokonanych po dniu 31 grudnia 1946 r. W myśl § 6 ust. 1 powołanego rozporządzenia, księgi dawne, które utraciły moc prawną, zachowują znaczenie dokumentów. Powyższe zaświadczenie, pomimo, że ma moc dokumentu, nie stanowi samo w sobie tytułu własności do przedmiotowej parceli. Do akt postępowania nie został dołączony żaden dokument wymieniony w § 12 rozporządzenia, potwierdzający stan prawny przedmiotowej działki, ani organ nie powołał się na żadne prowadzone postępowanie w celu uregulowania stanu prawnego przedmiotowej parceli. Zatem prowadzone z urzędu postępowanie w przedmiocie aktualizacji ewidencji poprzez przeprowadzenie tzw. "rozdzielenia" zawartych w jednej działce, nieruchomości będących przedmiotem odrębnej własności jest absolutnie niczym nieuzasadnione.
W ocenie organu odwoławczego ww. wyrok nie przesądził o tym, że prawo własności pgr. [...] należy do skarżącego, bądź jego rodziny jak również do innego podmiotu. Sąd zakwestionował zasadność przeprowadzenia aktualizacji mającej na celu wydzielenie z działki ewidencyjnej nr [...] pgr. [...] właśnie z uwagi na fakt, iż parcela ta nie ma uregulowanego stanu prawnego, a więc w świetle zgromadzonych dokumentów nie stanowi odrębnej własności, która miałaby być wydzielona w ramach przeprowadzonego postępowania.
Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że w rozpatrywanej sprawie, przedmiotem postępowania nie było ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków prawa własności w stosunku do przedmiotowej działki, a ujawnienie podmiotów władających na zasadach samoistnego posiadania w odniesieniu do działki nr [...], która aktualnie ujawniona jest w jednostce rejestrowej [...] z wpisem: właściciel nieznany. Okoliczności uzasadniające aktualizację ewidencji w tym zakresie organ pierwszej instancji przestawił w zaskarżonej decyzji i wynikają one z aktualnego stanu danych ewidencyjnych, ukształtowanego na podstawie dokumentacji geodezyjnej: [...] (wyodrębnienie z działki ewidencyjnej nr [...] nieruchomości opisanych w AWZ nr [...]) oraz z [...] (wykaz synchronizacyjny dla działki nr [...]). Zmiany wynikające z wymienionych wyżej opracowań zostały ujawnione w ewidencji gruntów i budynków w drodze czynności materialno-technicznej odpowiednio: zmiana nr 110.2022 – z 2 czerwca 2022 r. oraz zmiana nr 328/2023 – z 26 czerwca 2023 r. Starosta Myślenicki wszczął zatem z urzędu postępowanie administracyjne w sytuacji, gdy w jednostce rejestrowej [...] figuruje działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,08 ha z wpisem: właściciel nieznany. Ocenie podlega zatem zasadność przeprowadzonej aktualizacji w zakresie ustalenia podmiotów władających na zasadach samoistnego posiadania, a nie tej dokonanej w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie wskazanych wyżej operatów.
Organ odwoławczy podał, że wydając kwestionowane rozstrzygnięcie Starosta Myślenicki zwrócił się do właścicieli działek bezpośrednio sąsiadujących z działką nr [...] o udzielenie informacji, czy faktycznie władają przedmiotową działką stanowiącą drogę. W sprawie wypowiedziały się 4 podmioty.
W pismach z 6 marca 2023 r. A. S. – Gwardian Domu Zakonnego Zakonu [...] w S. wskazał, iż Dom Zakonny Zakonu [...] w S. od zaistnienia parafii pw. [...] w S. tj. od roku 1951 korzysta, przynajmniej z części drogi zlokalizowanej na działce o nr [...], jak drogi dojazdowej do domu zakonnego, parafii i domu parafialnego. Jest to jedyna droga dojazdowa dla mieszkańców korzystających z pomieszczeń parafialnych jak i mieszkańców domu zakonnego oraz, że Dom Rekolekcyjny Zakonu [...] od momentu nabycia działki nr [...] w roku 2000 korzysta, przynajmniej w części, z drogi zlokalizowanej na działce o nr [...]. Co roku w Domu Rekolekcyjnym gościmy tysiące osób, które korzystają z dojścia do kościoła, domu zakonnego i domu parafialnego przez ww drogę.
W piśmie z 7 marca 2023 r. W. W. wskazał, że w 1928 roku mój jego dziadek kupił grunt, wybudował dom, a droga (pgr. [...]) stanowiła dojazd do jedynego gospodarstwa w tym miejscu i tak jest do dnia dzisiejszego. To, że pgr. [...], tak samo jak pgr. [...], [...] (do 1998 r.) nie ma księgi wieczystej, a z całą pewnością miała (widocznie zginęła), nie zmienia faktu, że właścicielem jest moja rodzina. Z mocy prawa, choćby przez zasiedzenie jesteśmy właścicielami, na długo przed pojawieniem się Zakonu [...] w S. Jako właściciele ponosimy wszelkie koszty utrzymania drogi w należytym stanie (naprawy, remonty), płacimy od niej podatek (jako figurujący w ewidencji gruntów). Właścicielem działek nr [...] i [...] była rodzina S., od której zostały wykupione przez mieszkańców S. i przekazane na potrzeby parafii w 1951 roku. Budowę kościoła rozpoczęto w 1958 r., a plebanii wcześniej. Dziadek skarżącego, na prośbę Zakonu [...] wyraził zgodę na korzystanie z 20-to metrowego odcinka drogi do czasu wybudowania przez zakon własnej. W 2001 roku, dzięki "życzliwości" Komisji Majątkowej, Zakon [...] stał się właścicielem działki [...], wytyczyli sobie piękną drogę (dz. [...]).
W piśmie z 9 marca 2023 r. Wójt Gminy T. wskazał, że Gmina T. nie sprawuje faktycznego władztwa nad powyższą nieruchomością. Jednocześnie nie może wskazać konkretnych faktów oraz zdarzeń i okoliczności, które by potwierdzały fakt władania tą nieruchomością przez gminę. Obecnie z tej nieruchomości korzysta Rzymskokatolicka Parafia pw. [...] w S. oraz właściciele i mieszkańcy budynków położonych na działce ewidencyjnej nr [...].
Z zgodnie z zaleceniami wynikającymi z decyzji organu odwoławczego z dnia 8 listopada 2023 r. organ pierwszej instancji zarządził przeprowadzenie rozprawy administracyjnej na gruncie, która odbyła się 13 września 2024 r. Na rozprawę wezwani zostali: N. N., J. S., P. S. (współwłaściciele działki nr [...]); A. W. i Z. W. (władający działką nr [...]); Zakład Ubezpieczeń Społecznych (właściciel działki nr [...]); Gmina T. (władający działką nr [...]). Z oświadczeń osób, które stawiły się na rozprawie, zawartych w protokole wynika:
J. S., powołując się na przekaz ustany wskazał, że dawniej droga prowadziła przez Ośrodek Kolonijny Rafinerii (działka nr [...]), a potem ta droga została wytyczona tak jak teraz przebiega. Droga służyła jako dojazd do pól ale teraz tędy nie jeżdżą. Nie wie kto aktualnie utrzymuje drogę.
Przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – T. S. oraz J. B. oświadczyli, że nie mają wiedzy na temat władania działką nr [...].
Z oświadczenia brata A. S. wynika z kolei, iż zarówno Dom Rekolekcyjny jak i Dom Zakonny Zakonu [...] od kilkudziesięciu lat korzysta z drogi na odcinku od zjazdu z drogi gminnej – działki nr [...] do wjazdu na działkę nr [...], utrzymuje oraz regularnie ją naprawia. Z oświadczenia wynika również, że ww. przyjeżdża od 1997 r. i od tego czasu potwierdza władanie tego odcinka z którego korzysta, korzystają pielgrzymi, parafianie oraz mieszkańcy domu zakonnego.
W. W. oświadczył natomiast, iż włada działką nr [...] na całym jej odcinku; cała jego rodzina: A. W., Z. W. władają tą działką. Na całym odcinku dbają o tę drogę.
Z. W. potwierdziła okoliczności wskazane w oświadczeniu W. W.
Organ pierwszej instancji wskazał także, że z dokumentacji fotograficznej sporządzonej w ramach przeprowadzonej rozprawy wynika, że działka nr [...] od zjazdu z działki nr [...] do granicy z działką nr [...] jest utwardzona – służy jako dojazd do działek nr [...] i [...] z drogi gminnej [...], ponadto jest ona wykorzystywana również przez właścicieli działki nr [...] i [...] oraz [...] (zdjęcie nr 1), od zakrętu przechodzi w drogę gruntową – służy jako dojazd do działki nr [...] (zdjęcia nr 2, 3 i 4), po przejściu przez bramę – przy granicy z działką nr [...] brak śladów użytkowania działki jako droga, grunt ten wraz z gruntem przyległym jest użytkowany jednolicie jako użytek rolny (zdjęcie nr 7, 8 i 9), brak wyraźnych śladów użytkowania jako droga. Zebrany materiał dowodowy potwierdza, iż jest ona przedmiotem władania w rozumieniu samoistnego posiadania przez podmioty wskazane w sentencji decyzji.
W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Starosta Myślenicki prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie, z uwzględnieniem reguł wynikających z art. 7, 77, 80 oraz 107 k.p.a. Organ uzupełnił materiał dowodowy zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego w możliwie szerokim zakresie, tj. o informacje dotyczące faktycznego władania działką nr [...], ustalone w ramach rozprawy administracyjnej przeprowadzonej bezpośrednio na gruncie. Ustalenia te poparte są oświadczeniami zainteresowanych osób oraz dokumentacją fotograficzną, obrazującą faktyczny stan zagospodarowania ww. działki i pozwalają na obiektywną ocenę stanowisk wyrażonych w tym zakresie przez zainteresowane strony postępowania. Materiał powodowy organ ocenił całościowo w kontekście pozostałych dowodów zebranych w sprawie, co pozwoliło zachować reguły wynikające bezpośrednio z brzmienia art. 107 § 3 k.p.a.
Organ odwoławczy podzielił rezultat przeprowadzonej przez Starostę Myślenickiego analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że Zakon [...] (właściciel działki nr [...]) jak i Dom Zakonny Zakonu [...] (właściciel działek nr [...], [...] i [...]) spełniają definicję posiadacza samoistnego. Podmioty te korzystają z części ww. działki i utrzymują ją w odpowiednim stanie technicznym. Również podmioty ujawnione jako władający na zasadach samoistnego posiadania w odniesieniu do działki nr [...], tj.: W. W., A. W. i Z. W. spełniają ww. definicję posiadacza samoistnego z tych samych powodów, tj. m.in. korzystają z ww. działki jako dojazdu do swojej nieruchomości (działka nr [...], czynią na nią nakłady i utrzymują ją w odpowiednim stanie technicznym.
Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązujące przepisy Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków nie przewidują ujawniania w ewidencji gruntów i budynków posiadaczy samoistnych nieruchomości z ustaloną wielkością przysługujących im udziałów w posiadaniu. W treści § 11 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków przewidziano możliwość ujawnienia posiadaczy samoistnych łącznie z opisem stanu posiadania, natomiast wykazanie wielkości udziałów przewidziano tylko w stosunku do właścicieli oraz podmiotów wskazanych w § 12 pkt 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Ustalenie podmiotów władających powinno odnosić się zatem do konkretnej działki ewidencyjnej, a nie do fragmentu gruntu będącego jej częścią. W ocenie tutejszego organu nawet wykazanie przez dany podmiot faktu posiadania samoistnego w zakresie części działki ewidencyjnej obliguje organ ewidencyjny do ujawnienia takiej okoliczności w odniesieniu do całej działki ewidencyjnej. Sam skarżący w odwołaniu z 14 września 2023 r. wskazywał bezspornie na użytkowanie 20 metrowego fragmentu działki ewidencyjnej nr [...] przez pozostałe zainteresowane podmioty. Ww. okoliczność nie może być zatem obojętna dla ustaleń faktycznych, dokonanych w ramach niniejszego postępowania przez organy obu instancji. Dlatego też stanem, który można uznać za prawidłowy, jest ujawnienie w ewidencji wszystkich współposiadaczy nieruchomości bez przypadających każdemu z nich udziałów w posiadaniu, jak również bez wskazania, iż władanie dotyczy konkretnej części działki ewidencyjnej, co też znalazło swoje odzwierciedlenie w sentencji zaskarżonej decyzji.
Nie jest prawdą twierdzenie, iż ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków podmiotu władającego na zasadach samoistnego posiadania jest równoznaczne z przyznaniem temu podmiotowi prawa własności. Wynika to ze wskazanych w niniejszym uzasadnieniu przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego, które jednoznacznie wskazują, iż ujawnienie władającego na zasadach samoistnego posiadania ma miejsce w sytuacji, gdy brak jest księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów, na podstawie których można ustalić właściciela gruntu. Aktualizacja operatu ewidencyjnego polega m.in. na zastąpieniu dotychczasowych zapisów ewidencyjnych nowymi lub na ich zmodyfikowaniu. Z uwagi na okoliczność, iż obecnie w jednostce rejestrowej [...] brak jest podmiotów ewidencyjnych (figuruje wpis właściciel nieznany), zasadne jest dokonanie aktualizacji w tym zakresie, zgodnie z decyzją Starosty Myślenickiego. Wpis do ewidencji gruntów i budynków samoistnego posiadania ma charakter rejestracji w tej ewidencji jedynie stanu faktycznego, nie kreuje on ani nie potwierdza urzędowo samoistnego posiadania, służy jedynie wskazaniu podmiotu aktualnie zarządzającego nieruchomością o nieustalonym stanie prawnym.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów art. 7 Konstytucji, art. 8 k.p.a., art. 153 P.p.s.a. W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się na treść orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 listopada 2014 r., sygn.. akt III SA/Kr 691/14 oraz uchylenie orzeczenia o ujawnieniu w jednostce rejestrowej [...] wpisu:
- Zakon [...] - Prowincja Krakowska
- Dom Zakonny Zakonu [...] w S.
a pozostawił:
- W. W. s. W. i A.
- Z. W. c. W. i A.
- A. W. c. A. i Z.
Jako podmioty władające na zasadach samoistnego posiadania działką ewid. nr [...].
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzyma swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia, innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Przeprowadzona kontrola legalności wydanej w tej sprawie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji według wyżej wskazanych kryteriów, wykazała bowiem, że nie odpowiadają one prawu.
Podkreślić należy, że ewidencja gruntów i budynków, jak stanowi i stanowił art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r., poz. 1151, zwanej dalej Prawem geodezyjnym i kartograficznym), w brzmieniu obowiązującym na datę wydawania zaskarżonej decyzji, jest jednolitym dla kraju, systematycznie aktualizowanym, zbiorem informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami.
Z postanowień art. 22 ust. 2 i 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego wynika, że ewidencję gruntów i budynków prowadzą starostowie, których zadaniem jest, stosownie do postanowień art. 7d pkt 1 lit. a Prawa geodezyjnego i kartograficznego prowadzenie dla obszaru powiatu ewidencji gruntów i budynków, w tym jej utrzymywanie, aktualizacja oraz udostępnianie danych (art. 7 ust. 1 pkt 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego). Wynika to także obowiązującego w dacie wydawania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2021 r., poz. 1390 ze zm. zwanego dalej – rozporządzeniem w sprawie ewidencji gruntów i budynków), utrzymanie operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi.
Istotnie, z powyższych regulacji Prawa geodezyjnego i kartograficznego i przepisów wykonawczych wynika jednoznacznie, że w przypadku stwierdzenia, iż ewidencja gruntów i budynków stała się nieaktualna organy administracji geodezyjnej i kartograficznej zobowiązane są podjąć działania niezbędne do jej zaktualizowania.
Obowiązek "czuwania" nad stanem aktualności operatu ewidencyjnego nie może być jednak rozumiany jako automatyczne "prostowanie" wszelkich danych operatu i na każde żądanie wnioskodawcy, zwłaszcza jeśli miałoby to skutkować rozstrzygnięciem sporu granicznego bądź własnościowego, czy też inaczej rzecz ujmując ustalaniem stanu własności.
Przepisy Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz cyt. Rozporządzenia wykonawczego wyraźnie precyzują, kiedy i pod jakimi warunkami aktualizacja operatu jest możliwa, a brak wymaganej prawem dokumentacji, na podstawie której właściwy organ dokonuje aktualizacji operatu ewidencyjnego musi prowadzić do odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencyjnym.
Art. 20 Prawa geodezyjnego i kartograficznego określa rodzaje informacji o gruntach (ust. 1 pkt 1) oraz ich właścicielach (ust. 2), które obejmuje ewidencja gruntów. Informacje te mają charakter zarówno przedmiotowy jak i podmiotowy. W odniesieniu do gruntów informacje o charakterze przedmiotowym dotyczą ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty(art. 20 ust. 1 pkt 1). Informacje podmiotowe (art. 20 ust. 2 pkt 1) dotyczą wskazania właścicieli nieruchomości, a w przypadku: nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli wskazuje się inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości. Natomiast w stosunku do gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli – wykazuje się osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Powyższe informacje o gruntach, budynkach i lokalach (zarówno podmiotowe, jak i przedmiotowe) zawiera tzw. operat ewidencyjny, którego zawartość określa art. 24 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego.
Szczegółowe natomiast zasady prowadzenia ewidencji gruntów i wprowadzania w niej zmian reguluje wskazane już rozporządzenie wykonawcze w sprawie ewidencji gruntów i budynków.
Dane ewidencyjne niespełniające obowiązujących standardów technicznych podlegają systematycznej modyfikacji i dostosowywaniu w ramach bieżącej aktualizacji ewidencji. (§ 45 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków).
Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2b Prawa geodezyjnego i kartograficznego, aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje:
"Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje:
1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:
a) przepisów prawa,
b) wpisów w księgach wieczystych,
c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,
d) ostatecznych decyzji administracyjnych,
e) aktów notarialnych,
ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,
f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,
g) wpisów w innych rejestrach publicznych,
h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b;
2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach."
Mając powyższe regulacje na względzie, a także postanowienia przepisów wykonawczych, w szczególności § 10 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, stanowiącego, ze w przypadku gruntów o nieustalonym właścicielu w ewidencji wskazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi gruntami władają na zasadach samoistnego posiadania, podkreślić należy, że użyte w przywołanych przepisach pojęcie "samoistnego posiadania" nie zostało zdefiniowane. W ramach zatem wykładni systemowej, należy posłużyć się definicją zawartą w art. 336 k.c.
W rozumieniu tego przepisu posiadaczem samoistnym jest posiadacz, który włada rzeczą jak właściciel. Pojęcie zatem to zostało zdefiniowane za pomocą pojęcia "władania" .
Władanie zaś to nic innego jak w istocie stan faktyczny, w którym posiadacz samoistny oddziałuje na rzecz w taki sposób, jakby był jej właścicielem, chociaż żadne prawo mu nie przysługuje. O zakresie natomiast właścicielskiego oddziaływania na rzecz stanowi art. 140 k.c. w myśl którego w granicach określonych prze ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W takich samych granicach może rozporządzać rzeczą.
Wobec powyższego posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768 - 769; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681).
Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą, uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą.
W wyroku z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt I CSK 995/24; LEX nr 3914147 Sąd Najwyższy wskazał, że "Kodeks cywilny w art. 336 k.c. rozróżnia dwa rodzaje posiadania - samoistne oraz zależne. Przy rozróżnieniu między posiadaniem samoistnym a zależnym fundamentalne znaczenie ma element wolitywny. W celu ustalenia czy skarżącym przypisać można było status posiadaczy samoistnych miało dostrzeżenie, że - jak podaje się w doktrynie - w przypadku posiadania samoistnego posiadacz ma wolę władania jak właściciel (cum animo domini), a w przypadku posiadania zależnego jego wola jest ograniczona zakresem uprawnień wynikających ze stosunku prawnego będącego podstawą władztwa - jak mający inne prawo (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt I CSK 440/24).
Zdaniem Sądu, biorąc powyższe pod uwagę, nie sposób zaakceptować zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji - jako decyzji zgodnych z przepisami postępowania i prawa materialnego – w sytuacji, gdy stanowisko orzekających w sprawie organów zostało przez nie zajęte wobec oświadczeń dwóch podmiotów – skarżącego i A. S. – Gwardiana Domu Zakonnego Zakonu [...] w S.
Wykazanie w ewidencji gruntów i budynków władającego na zasadach samoistnego posiadania wiąże się, bowiem z koniecznością ustalenia przez właściwego starostę, czy władający jest posiadaczem i czy posiadanie to odbywa się na zasadach samoistnego posiadania. Starosta zobowiązany jest więc do dokonania ustaleń przez pryzmat art. 336 w zw. z art. 140 k.c. w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b Prawa geodezyjnego i kartograficznego.
Starosta musi zatem ustalić sposób władania gruntem w kontekście korzystanie przez niego przez określoną osobę bez jakiegokolwiek wpływu na to korzystanie przez osoby trzecie. A zatem, czy władanie to jest samodzielne, od nikogo niezależne, i niepochodzące od czyjegokolwiek uznania lub woli. Organ nie może zatem poprzestać na oświadczeniach podmiotów, którzy twierdzą, że władają sporną nieruchomością, lecz powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające przy pomocy wszelkich dostępnych w tym postępowaniu środków dowodowych, służące stwierdzeniu, czy zakres oddziaływania władającego na grunt spełnia przesłanki z art. 140 w zw. z art. 336 k.c.
Tymczasem w rozpatrywanej sprawie orzekające organy wprawdzie przeprowadziły w dniu 13 września 2024 r. rozprawę administracyjną na gruncie, lecz ocena zebranego materiału dowodowego i wyciągnięte prawne konsekwencje wynikające z tej oceny nie znajdują poparcia w tym materiale.
J. S., nie wie kto aktualnie utrzymuje drogę, podobnie przedstawiciele. Przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecznych także nie mają wiedzy na temat władania sporną działką nr [...].
Jedynie o korzystaniu z drogi na odcinku od zjazdu z drogi gminnej – działki nr [...] do wjazdu na działkę nr [...] i twierdzeniach o jej utrzymywaniu wiadomo z oświadczeni brata A. S., podobnie jak z oświadczenia skarżącego, iż włada działką nr [...] na całym jej odcinku, dba o tą drogę, utrzymuje ją.
Kategoryczne stwierdzenie organu pierwszej instancji, zaakceptowane bezkrytycznie przez organ odwoławczy, że skoro z dokumentacji fotograficznej, sporządzonej w ramach przeprowadzonej rozprawy wynika, iż działka nr [...] od zjazdu z działki nr [...] do granicy z działką nr [...] jest utwardzona – służy jako dojazd do działek nr [...] i [...] z drogi gminnej [...], ponadto jest ona wykorzystywana również przez właścicieli działki nr [...] i [...] oraz [...] (zdjęcie nr 1), od zakrętu przechodzi w drogę gruntową – służy jako dojazd do działki nr [...] (zdjęcia nr 2, 3 i 4), po przejściu przez bramę – przy granicy z działką nr [...] brak śladów użytkowania działki jako droga, grunt ten wraz z gruntem przyległym jest użytkowany jednolicie jako użytek rolny (zdjęcie nr 7, 8 i 9), brak wyraźnych śladów użytkowania jako droga – to potwierdza to, że sporna działka jest przedmiotem władania w rozumieniu samoistnego posiadania przez podmioty wskazane w sentencji decyzji – jest przedwczesne, a dokonane dotąd ustalenia są, w ocenie Sądu, niewystarczające.
Nie ustaliły organy przy pomocy np. źródeł osobowych, manifestowania woli podmiotów, którzy twierdzą, że są władającymi. Trafnie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt IV CK 1/11, że ustalenie in concreto istnienia i treści zamiaru władania rzeczą dla siebie, z wszystkimi odcieniami woli, wymaga uwzględnienia nie tylko zewnętrznych, zamanifestowanych przejawów posiadania, lecz również dalszych faktów, chociażby takich jak wypowiedzi posiadacza wobec otoczenia czy wystąpienia wobec organów.
Zwrócić przy tym należy uwagę, że świadomość posiadacza, że kto inny jest właścicielem nieruchomości nie wyklucza możliwości uznania takiego posiadania za samoistne. Okoliczność ta świadczy jedynie o złej wierze posiadacza, ale nie obala zawartego w art. 339 k.c. domniemania samoistności posiadania. W szczególności samoistny posiadacz w złej wierze nie pozbawia swojego posiadania przymiotu samoistności, zwracając się do właściciela z ofertą nabycia własności w drodze umowy. Wreszcie, samo opłacanie podatku od nieruchomości nie świadczy o samoistności posiadania, a jest to okoliczność, która powinna podlegać analizie lecz łącznie ze wszystkimi faktami, które stanowią podstawę oceny prawnej charakteru posiadania danej nieruchomości. W rozumieniu art. 336 k.c. - władzę faktyczną nad rzeczą ma nie tylko ten, kto z niej rzeczywiście, efektywnie korzysta, ale także ten, kto ma tylko możliwość takiego korzystania, chociażby nie czynił z niej użytku
W kontekście okoliczności wskazanych przez Gwardiana Zakonu jedynie zwrócić należy uwagę organom na aspekty związane z swoistym charakterem służebności. Wyraża się on w tym, że osoba, która wykonuje służebność, z reguły nie włada rzeczą w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz z niej korzysta w określonym zakresie, na przykład co jakiś czas przejeżdża, przechodzi przez cudzą nieruchomość. Charakter służebności polega na tym, że ogranicza ona prawo własności każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej w korzystaniu z niej, lecz nie pozbawia go władztwa nad nieruchomością. Każdy, kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności. Jest to posiadanie swoiste, gdyż nie łączy się z władztwem nad rzeczą w dosłownym znaczeniu. Podmiot wykonujący służebność korzysta z cudzej rzeczy tylko w oznaczonym zakresie, nierzadko bardzo wąskim, nie władając nią. W odniesieniu do posiadania służebności nie można posługiwać się pojęciem posiadania samoistnego lub zależnego nieruchomości z art. 336 k.c. Posiadacz służebności nie włada nieruchomością, ale faktycznie z niej korzysta. Władanie, o którym mowa w art. 336 k.c. jest więc pojęciem zdecydowanie szerszym od korzystania (art. 352 § 1 k.c. ) . Jeżeli dany podmiot "włada" określoną rzeczą, to znaczy, że inny podmiot takiego władania jest pozbawiony. Tymczasem "korzystanie" z rzeczy nie przekreśla możliwości władania nią przez kogo innego, lecz jedynie wskazuje na prawo do wykonywania określonych czynności w stosunku do rzeczy, która nie musi pozostawać we władaniu korzystającego. Wystarczy, że władający rzeczą nie będzie czynił przeszkód w czasowym korzystaniu z niej. Posiadanie służebności to zatem posiadanie prawa, a nie rzeczy. Jest to ważne w kontekście z kolei wypowiedzi skarżącego, który stwierdził, że "Dziadek skarżącego, na prośbę Zakonu [...] wyraził zgodę na korzystanie z 20-to metrowego odcinka drogi do czasu wybudowania przez zakon własnej. W 2001 roku, dzięki "życzliwości" Komisji Majątkowej, Zakon [...] stał się właścicielem działki [...], wytyczyli sobie piękną drogę (dz. [...]).". Sąd nie twierdzi, że Zakon nie jest z pewnością władającym ani, że jest nim skarżący, bądź odwrotnie, lecz stwierdza, iż istotne kwestie winny być ustalone bez cienia wątpliwości, który z podmiotów używa rzeczy, czerpie z niej pożytki, dysponuje nią. Jako przejawy samoistnego posiadania nieruchomości wymienia się bowiem przykładowo ogrodzenie działki gruntu, jej zabudowanie lub zagospodarowanie w inny sposób, dbanie o jej utrzymanie w stanie niepogorszonym, czynienie innego rodzaju nakładów, pobieranie pożytków czy uiszczanie należnych od nieruchomości danin publicznych. Tylko ten, kto rzeczą faktycznie włada z zamiarem władania dla siebie (cum animo rem sibi habendi), jest jej posiadaczem samoistnym. Kto i jakie czynił nakłady na utrzymanie spornej działki drogowej i w jaki sposób z niej korzysta. Jakie konkretnie poczynił nakłady na jej utrzymanie w stanie niepogorszonym, kto i jakie uiszcza opłaty, czy są osoby, które mogą to potwierdzić, czy są osoby, które widzą korzystanie z spornej drogi przez ten a nie inny podmiot. Na te kwestie zwracał już uprzednio uwagę w decyzji kasacyjnej organ odwoławczy zalecając między innymi przeprowadzenie rozprawy administracyjnej.
W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy nie został w dalszym ciągu ustalony prawidłowo i w sposób, który dawałby podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Wobec czego doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji poprzez brak przekonującego ustalenia istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności także i do naruszenia 20 ust. 2 pkt 1 lit. b Prawa geodezyjnego i kartograficznego w zw. z art. 336 i 140 k.c. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Wobec tego skarga musiała odnieść zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), jak w punkcie II sentencji wyroku, na które tylko składał się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI