III SA/Kr 482/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował przepis o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, zamiast merytorycznego rozstrzygnięcia.
Skarżący A. B. domagał się przyznania zasiłku stałego, jednak organ pierwszej instancji odmówił, uznając deklarowane pożyczki za dochód przekraczający kryterium. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, powołując się na potrzebę ustalenia, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z inną osobą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał sprzeciw skarżącego za zasadny, uchylając decyzję Kolegium. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował przepis o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, ponieważ nawet przy założeniu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, deklarowany dochód z pożyczek (1500 zł) nadal przekraczałby kryterium dochodowe na osobę w rodzinie.
Sprawa dotyczyła wniosku A. B. o przyznanie zasiłku stałego. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, uznając, że deklarowane przez skarżącego pożyczki w kwocie około 1500 zł miesięcznie stanowią dochód przekraczający ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Skarżący odwołał się, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i manipulację faktami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na potrzebę dokładnego ustalenia, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K., co wpływa na stosowanie kryterium dochodowego. Skarżący wniósł sprzeciw od decyzji Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sąd, rozpoznając sprzeciw, uznał, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a. (uchylenie decyzji i przekazanie do ponownego rozpatrzenia). Sąd wyjaśnił, że nawet jeśli skarżący prowadziłby wspólne gospodarstwo domowe z J. K., jego deklarowany dochód z pożyczek w wysokości 1500 zł miesięcznie nadal przekraczałby kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (600 zł). W związku z tym, ustalenie prowadzenia wspólnego lub jednoosobowego gospodarstwa domowego nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o zasiłek stały. Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nakazując mu merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ ustalenie prowadzenia wspólnego lub jednoosobowego gospodarstwa domowego nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o zasiłek stały, gdyż deklarowany dochód z pożyczek (1500 zł) przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (600 zł).
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ odwoławczy powinien był wydać merytoryczne rozstrzygnięcie, a nie przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kluczowe było to, że nawet przy najkorzystniejszym dla organu założeniu (wspólne gospodarstwo domowe), dochód skarżącego z pożyczek nadal przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, co wykluczało przyznanie zasiłku stałego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (22)
Główne
u.p.s. art. 37 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej lub pozostającej w rodzinie, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego. Ustawa nie przewiduje możliwości przyznania zasiłku stałego w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego.
k.p.a. art. 138 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
p.p.s.a. art. 3 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 3 § 2a
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
p.u.s.a. art. 1 § 2
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Kontrola legalności działalności administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 64a
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Instytucja sprzeciwu od decyzji kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 64b § 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uczestnicy postępowania w przedmiocie sprzeciwu.
p.p.s.a. art. 64c § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Brak obowiązku odpowiedzi na skargę w postępowaniu ze sprzeciwu.
p.p.s.a. art. 64d § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznawanie sprzeciwu na posiedzeniu niejawnym.
p.p.s.a. art. 64e
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprzeciwu.
p.p.s.a. art. 151a § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skutek uwzględnienia sprzeciwu.
Dz.U. 2023 poz 901 art. 37
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Zasiłek stały.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 81
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
k.p.a. art. 136 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego.
k.p.c. art. 304
Kodeks postępowania cywilnego
Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Dz.U. 2023 poz 901 art. 11
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Kryteria dochodowe.
Dz.U. 2023 poz 901 art. 12
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Kryteria dochodowe.
Dz.U. 2023 poz 901 art. 41 § 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Zasiłek celowy i okresowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ nawet przy założeniu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, dochód skarżącego z pożyczek (1500 zł) przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (600 zł), co wykluczało przyznanie zasiłku stałego.
Odrzucone argumenty
Organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, ponieważ konieczne było dokładne ustalenie, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K., co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
Godne uwagi sformułowania
organ odwoławczy niezasadnie zastosował w kontrolowanym przypadku art. 138 § 2 k.p.a. i powinien był wydać merytoryczne rozstrzygnięcie ustalenie czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy wspólnie z J. K. nie mogło mieć znaczenia dla rozpoznania sprawy nie można wykluczyć orzekania kasacyjnego w postępowaniu odwoławczym, ale powinno ono być utrzymane w granicach uzasadnionej potrzeby
Skład orzekający
Magdalena Gawlikowska
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja stosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organ odwoławczy w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza gdy kluczowe dla rozstrzygnięcia jest ustalenie kryterium dochodowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i proceduralnej, a jego zastosowanie może być ograniczone do spraw, w których wysokość dochodu (nawet z pożyczek) jednoznacznie przekracza kryteria dochodowe, niezależnie od statusu gospodarstwa domowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych przez organy administracji i jak sąd administracyjny kontroluje te działania. Jest to interesujące dla prawników procesowych i specjalistów od pomocy społecznej.
“Sąd administracyjny: organ odwoławczy nie może uchylać decyzji bez powodu!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 482/24 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2024-05-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-04-08 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Magdalena Gawlikowska /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6321 Zasiłki stałe Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 901 art. 37 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2024 r. sprzeciwu A. B. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 lutego 2024 r., nr SKO/PS/4110/4/2024 w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję Uzasadnienie Wnioskiem z 12 września 2023 r. skarżący A. B. wniósł o przyznanie mu min. zasiłku stałego. Decyzją z 30 listopada 2023 r., nr PS.B360/22.5101.006229.2023 Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. Organ I wskazał, że w toku postępowania, w szczególności podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 12 września 2023 r. ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, ma dwóch dorosłych synów, od których nie otrzymuje wsparcia finansowego. Skarżący jest osobą zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Skarżący przedłożył również zaświadczenie lekarskie z 5 września 2023 r., zgodnie z którym rozpoznano u niego zwyrodnienie wielostawowe. W ocenie lekarza wystawiającego pacjent w związku ze stanem zdrowia nie jest zdolny do pracy. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z uzyskiwanych od kwietnia 2023 r. comiesięcznych pożyczek na łączną kwotę około 1.500 zł. Skarżący przebywa w hostelu przy ul. [...], gdzie wynajmuje pokój z dostępem do łazienki i WC. Ponadto oświadczył, że ma dostęp do mieszkania w W. na os. [...], gdzie również posiada stale zameldowanie, niemniej nie zamieszkuje tam z uwagi na nieprzyjemny zapach spowodowany nagromadzeniem się pleśni w związku z brakiem skutecznej wentylacji. Podczas wywiadu skarżący oświadczył, że posiadane środki finansowe przeznacza na opłatę kosztów najmu pokoju w hostelu w wysokości 675 zł, koszt opłat za mieszkanie w W. w wysokości 153,14 zł (gdzie osobą zobowiązaną jest J. K.). Ponadto skarżący wykupuje leki i wyroby medyczne na kwotę 85,98 zł. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy uznał, że skarżący nie posiada dochodu. Jednakże w ocenie organu I instancji deklarowane przez skarżącego kwoty pożyczek, należy traktować jako dochód strony. W konsekwencji stwierdzono, że skarżący wykazał dochód przekraczający ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a pomoc w formie zasiłku stałego nierozerwalnie związana jest z kwotą powyższego kryterium dochodowego. Organ stwierdził więc, że skarżący spełnia przesłanki niepełnosprawności i długotrwałej choroby lecz nie spełnia ograniczenia wynikającego z kryterium dochodowego. Wskazano dodatkowo, że skarżący wydaje swoje środki na potrzeby, które nie powinny być priorytetowe. Pomimo posiadania zasobu w postaci mieszkania w W., angażuje środki własne w ponoszenie odpłatności za pokój w hostelu przy jednoczesnym utrzymywaniu lokalu mieszkalnego w W. Zdaniem organu pierwszej instancji dokładne określenie kwoty dochodu, tj. rozmiaru przekroczenia kryterium dochodowego nie ma w sprawie pierwszorzędnego znaczenia. W ocenie organu I instancji skarżący bezzasadnie trwoni posiadane środki oraz nie wykorzystuje własnych zasobów. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił jej naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 81 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy. Zarzucił też naruszenie art. 8 k.p.a. tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Zarzucił manipulację faktami przy całkowitej bierności organu pomocy społecznej do rzetelnego zbadania sprawy, oraz całkowite pominięcie faktów jakie zostały wskazane we wniosku z 29 listopada 2023 r. na okoliczność poświadczenia nieprawdy przez Zarząd Budynków Komunalnych w W. i innych nieprawidłowości. Skarżący zarzucił również rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej i ustawy o osobach niepełnosprawnych poprzez celowe nieudzielenie pomocy i wsparcia finansowego, pomimo braku jakichkolwiek przesłanek do tego, aby wnioskowanej pomocy nie udzielić. Zakwestionował uznanie deklarowanych przez niego pożyczek jako dochodu. Domagał się ustalenia stanu lokalu w W. oraz uwzględnienia wyniku sprawy eksmisyjnej. Nie zgodził się z twierdzeniem organów, że nie wnosił zastrzeżeń do zebranego materiału dowodowego. Ponadto zarzucił istotny błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezprawnej odmowie przyznania należnych świadczeń z pomocy społecznej z uwagi na stan jego zdrowia i stopień jego niepełnosprawności oraz na bezprawnym przyjęciu iż, posiada własne dochody (pożyczki). Decyzją z 8 lutego 2024 r., nr SKO.PS/4110/4/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 8 i art. 37 ustawy o pomocy społecznej. Stwierdził, że pożyczka stanowi dochód. Dalej, odnosząc się do ustalenia organu pierwszej instancji, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie skarżącego, m.in. w wyroku z 28 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1769/22 przesądził, że "całokształt okoliczności faktycznych sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K. (Panią J. K.). (...) skarżący wbrew twierdzeniom podnoszonym w toku postępowania, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K. (Panią J. K.)". Mając powyższe na uwadze, zdaniem Kolegium ustalenia dotyczące prowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa z J. K. powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania zasiłku. Zalecono aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji zgromadzi materiał dowodowy istotny dla ustalenia mających znaczenie w sprawie okoliczności faktycznych dotyczących w szczególności rzeczywistej sytuacji majątkowej, osobistej skarżącego. Od powyższej decyzji skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W sprzeciwie wniósł o: 1/ utrzymanie w mocy decyzji objętej sprzeciwem, 2/ uznanie go jako osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe pomimo wspólnego zamieszkania z drugą osobą, która również prowadzi odrębne jednoosobowe gospodarstwo domowe, a ten fakt był powszechnie znany organowi I instancji, organowi II instancji, oraz Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 3/ dopuszczenie wszystkich przedłożonych dowodów do sprawy, z których wynika, że w jego sytuacji zdrowotnej, materialnej i mieszkaniowej nic się nie zmieniło, na okoliczność ustaleń organu I instancji oraz nowych okoliczności dotyczących stanu technicznego lokalu komunalnego, 4/ nakazanie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Krakowie, zbadania akt skarżącego począwszy od czerwca 2018 r. wraz z zabezpieczeniem żądanych przez skarżącego dokumentów, a po ich analizie złożenia przez Kolegium Odwoławcze zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez pracowników Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, który to dopuszcza się poświadczania nieprawdy w wydawanych przez ten organ decyzjach, dopuszcza się manipulacji i celowo wprowadza w błąd organ odwoławczy oraz ukrywa przed organem odwoławczym prawdziwe ustalenia i fakty w oparciu o pozyskane dowody, w myśl art. 304 k.p.k., 5/ nakazanie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Krakowie, powiadomienia skarżącego o zabezpieczonych dokumentach, a nadto uzyskanie na piśmie wyjaśnień od MGOPS, dlaczego nie udzielono mu żadnej pomocy w sprawie złych warunków panujących w mieszkaniu pomimo wiedzy o pleśni, niesprawnej wentylacji, wydobywającym się odorze gryzącym w gardło z pod paneli podłogowych, nadto przedłożenia rzeczywistych dowodów wskazujących na prowadzenie przez skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego z drugą osobą, wyjaśnień uporczywego zaniżania świadczeń w okresie od czerwca 2018 r. do czerwca 2022 r., złożenia wyjaśnień dlaczego MGOPS, nie kierował wniosków o przeprowadzenie wywiadu przez pracowników socjalnych w K., w miejscu mojego pobytu gdzie z urzędu organ wiedział w jakim hostelu przebywam na terenie K. 6/ uznanie przeprowadzonego wywiadu z 12 września 2023 r. za prawidłowy wraz z poczynionymi przez pracownika socjalnego właściwymi ustaleniami dotyczącymi oceny sytuacji zdrowotnej, materialnej, mieszkaniowej skarżącego oraz uznanie go za osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu skarżący zakwestionował, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z J. K. Powołał się na uprzednio wydane, pozytywne rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania mu wnioskowanej pomocy, w oparciu o ustalenie, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zarzucił, że organ II instancji dokonał złej oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, bytowej i mieszkaniowej na okoliczność czego opisał swój stan zdrowia. Zakwestionował aby można było zaliczyć pożyczki jako dochód. Skarżący zawarł też argumentację popartą dokumentami, dotyczącą wyniku procesu o eksmisję z mieszkania w W. oraz stanu tego lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl z kolei art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Instytucja sprzeciwu od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego uregulowania została w przepisach art. 64 a - 64 e p.p.s.a. W myśl art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone: organ administracji nie musi udzielać odpowiedzi na skargę (art. 64c § 4), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3), sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1). Stosownie do art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Z kolei w myśl art. 151a § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. W świetle powyższych przepisów kontrola sądowa w zakresie rozpoznania sprzeciwu polega na dokonaniu oceny, czy w okolicznościach danej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób wykorzystał możliwość wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezzasadnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Obowiązkiem sądu administracyjnego, który rozpoznaje sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. Zgodnie z treścią art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". W przepisie tym określono zatem dwie przesłanki wydania przez organ odwoławczy decyzji, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, a mianowicie: 1) stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksu oraz/lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych, 2) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Użycie w art. 138 § 2 k.p.a. spójnika "a" oznacza, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą. W takim przypadku niezbędne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Sytuacja taka będzie miała miejsce, np. gdy w trakcie rozpoznawania sprawy niezbędne okaże się przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznym zakresie, a wątpliwości organu odwoławczego, co do stanu faktycznego sprawy nie będą możliwe do wyeliminowania w trybie art. 136 § 1 k.p.a., w myśl którego organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Dlatego też należy przyjąć, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości będzie niezbędne w sytuacji, gdyby wydanie decyzji merytorycznej naruszyło zasadę dwuinstancyjności, np. ze względu na konieczność przeprowadzenia dowodów mających charakter podstawowy i rozstrzygający w danej sprawie. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przeprowadzenia określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność wydania decyzji kasacyjnej. W literaturze prawniczej zgłaszano postulaty wstrzemięźliwego korzystania z decyzji kasacyjnych. Wskazywano, że przywiązywanie większej wagi do tego, aby zapewnić – stosując art. 138 § 2 k.p.a. – dwukrotne pełne i prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego niż do szybkiego załatwienia sprawy, korygując na etapie rozpoznawania środka zaskarżenia dostrzeżony i możliwy do usunięcia błąd, bynajmniej nie chroni interesów stron. Postawa taka zachęca raczej do nadużywania przez organ odwoławczy kompetencji kasacyjnych, co częstokroć przeradza się dla strony w udrękę niemającą końca. Obecne brzmienie art. 136 k.p.a., zwłaszcza jeśli zestawić je z treścią przepisów art. 3 § 3 i art. 151a p.p.s.a., sprzyja bardziej rozważnemu korzystaniu z tych kompetencji. Uwidacznia ono zarazem aktualność słów, że nie można wykluczyć orzekania kasacyjnego w postępowaniu odwoławczym, ale powinno ono być utrzymane w granicach uzasadnionej potrzeby (Z. Kmieciak, Związki instytucji postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego – aspekt funkcjonalny, Przegląd Prawa Publicznego 2019, nr 1, s. 53-62). W orzecznictwie NSA przyjmuje się, że art. 64e oraz art. 151a § 1 p.p.s.a. należy wykładać w ten sposób, że określony w tych przepisach zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na skutek sprzeciwu od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. nie może obejmować oceny tej decyzji w zakresie, w jakim przesądzałoby to o prawach podmiotów, które z uwagi na treść art. 64b § 3 p.p.s.a. nie mogą brać udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Tak przyjęto w wyroku z 7 czerwca 2018 r., sygn. akt II OSK 1319/18. Pogląd ten został zaakceptowany m.in. w wyroku NSA z 30 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1984/20, w wyroku NSA z 5 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3238/19, w wyroku NSA z 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2030/19, w wyroku NSA z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3552/1 oraz w wyroku NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2182/18. Ponadto wskazany sposób wykładni art. 64e oraz art. 151a § 1 p.p.s.a. został zaaprobowany w doktrynie prawa (Paweł Daniel, glosa do pierwszego ze wskazanych wyroków, opublikowana w OSP zeszyt 4 z 2019 r., poz. 42). Pomimo, że instytucja sprzeciwu ma charakter formalny i ograniczony, gdyż służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek decyzji kasacyjnej określonych w art. 138 § 2 k.p.a., to jednak ocena ta nie może abstrahować od przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, jako że to przepisy prawa materialnego z reguły determinują zakres postępowania wyjaśniającego (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1827/21). Mając na uwadze powyższe uznać należy, że wniesiony od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 8 lutego 2024 r. w przedmiocie zasiłku stałego sprzeciw, zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję naruszył bowiem przepis art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z treścią 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zatem przyznanie tego zasiłku (z uwzględnieniem art. 11 i art. 12 cyt. ustawy) następuje w przypadku zaistnienia ww. przesłanek. Jednocześnie brak jest w ustawie o pomocy społecznej regulacji, która wskazywałaby na możliwość przyznania zasiłku stałego w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego (tak jak to jest unormowane w art. 41 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odnośnie zasiłku celowego i okresowego). W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący zadeklarował, że utrzymuje się z pożyczek na kwotę 1500 zł. Zarówno organ I jak i II instancji uznał, że pożyczki należy zaliczyć jako dochód. Organ odwoławczy dopatrzył się potrzeby dokładnego zbadania sytuacji osobistej i finansowej skarżącego celem ustalenia czy prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe czy też wspólnie z J. K. To z kolei decyduje czy w sprawie należy brać pod uwagę "kryterium dochodowe na osobę w rodzinie" (600 zł), czy "kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej" (776 zł) . Jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie mogło to mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia. Skoro bowiem skarżący zadeklarował dochód z pożyczek w wysokości 1500 zł, czego organ II instancji nie kwestionował, to nawet przy założeniu, że skarżący prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z J. K. - i tak kwota 1500 zł przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie tj. 600 zł. Zatem w przypadku zasiłku stałego z uwagi na treść regulacji materialnoprawnych oraz przy przyjęciu dochodu z pożyczek w wysokości 1500 zł miesięcznie, ustalenie czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy wspólnie z J. K. nie mogło mieć znaczenia dla rozpoznania sprawy. Zatem organ odwoławczy niezasadnie zastosował w kontrolowanym przypadku art. 138 § 2 k.p.a. i powinien był wydać merytoryczne rozstrzygnięcie. Natomiast działając w poszanowaniu zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., organ II instancji może w trybie art. 136 k.p.a. przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Końcowo Sąd zauważa, że w realiach niniejszej sprawy nawiązanie przez organ odwoławczy do wyroku WSA w Krakowie z 28 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1769/22 było o tyle niemiarodajne, że skarżący nie deklarował tam, że utrzymuje się z pożyczek w wysokości 1500 zł. W stanie faktycznym sprawy rozstrzygniętej ww. wyrokiem, dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek celowy wyniósł 745,50 zł. Zatem ustalenie czy prowadzi on wspólne czy osobne gospodarstwo domowe miało znaczenie dla sprawy, bo ustalenie, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z J. K. musiałoby doprowadzić do uznania, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego. W niniejszej sprawie, której przedmiotem jest o zasiłek stały, niekwestionowana przez organ odwoławczy wysokość pożyczek, z których utrzymuje się skarżący, istotnie wpływa na ocenę słuszności zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organ II instancji. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie 151 a § 1 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI