III SA/KR 481/22

III SA/Kr 481/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Janusz Kasprzycki /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 259
Art. 3  par. 1, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1  pkt 1  lit. c w zw. z art. 135, art. 145  par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
Art. 7, art. 77  , art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2407
Art. 4, art. 5, art. 11 i art. 16
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
| | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 stycznia 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/1716/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/1716/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, na podstawie art. 4, art. 5, art. 11 i art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm., dalej: u.p.p.w.d., ustawa) oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 7 ust. 1 i art. 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924) oraz art. 2, art. 3 ust. 1 lit. j, art. 67 oraz art. 68 rozporządzenia Nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r., w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. DE L Nr 166/1 z dnia 30 kwietnia 2004 r.), art. 60 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Nr 987/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 284/1 z dnia 30 października 2009 r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 4 listopada 2021 r. znak: WP-XIV.9950.2.1947.2018 o odmowie przyznania S. K. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na córkę N. Y. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącej z dnia 22 kwietnia 2016 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na córkę N., w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.
W wyniku rozpoznania skargi złożonej na ustalenie wysokości i zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 672/20 zobowiązał organ do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 22 kwietnia 2016 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego.
W związku z powyższym organ podjął działania mające na celu wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia.
Wojewoda Małopolski wyjaśnił, że zgodnie z wydanym przez niego postanowieniem z dnia 12 października 2018 r. znak WP-XIV.9950.3.643.2018 w okresie objętym rozstrzygnięciem tj. od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r., zastosowanie znajdą przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z czego w okresie od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. w pierwszej kolejności zastosowanie ma polskie ustawodawstwo, a zatem organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia jest Wojewoda Małopolski. W pozostałym okresie, tj. od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 31 maja 2017 r. zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa ma ustawodawstwo brytyjskie.
W toku postępowania ustalono, że ojciec dziecka, a mąż skarżącej (wyrok rozwodowy z dnia 9 kwietnia 2018 r.) H. Y., w okresie od 13 lutego 2015 r. do co najmniej lipca 2018 r. był osobą aktywną zawodowo na terenie Wielkiej Brytanii.
Organ I instancji ustalił, że skarżąca w okresie od listopada 2016 r. do października 2017 r. nie posiadała prawomocnego orzeczenia o rozwodzie bądź separacji z H. Y. W związku z powyższym organ uznał, że H. Y. był członkiem rodziny w ww. okresie, w rozumieniu definicji zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza, że jego dochody musiały być doliczane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Do czasu uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód, były mąż skarżącej musiał być uwzględniony jak członek rodziny, a co za tym idzie - jego dochody.
Organ I instancji zaznaczył, że wydanie wcześniejszej decyzji przez Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 14 lipca 2016 r. przyznającej prawo do świadczenia (uchylonej następnie przez ten organ z uwagi na to, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), nastąpiło w oparciu o nieprawdziwe informacje przekazane we wniosku przez skarżącą, bowiem brak w nich informacji o przebywaniu członka rodziny poza granicami kraju. Stąd też weryfikowano dochody ojca dziecka osiągane w Polsce na podstawie dostępnych baz danych, natomiast w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę Małopolskiego po stwierdzeniu koordynacji, należało doliczyć dochody osiągnięte za granicą przez członka rodziny.
W związku z powyższym, Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie kilkukrotnie zwracał się do właściwej instytucji brytyjskiej z prośbą udzielenie informacji, jednakże nie zostały one uzyskane, co więcej organ I instancji występował również bezpośrednio do H. Y., jednak do dnia wydania decyzji nie uzyskano odpowiedzi zwrotnej, tym samym, Wojewoda stwierdził, że wyczerpał wszelkie możliwe źródła pozyskania kluczowego dowodu w przedmiotowym postępowaniu.
Organ zaznaczył, że do 30 czerwca 2019 r., przyznanie świadczenia wychowawczego było uzależnione od dochodu rodziny, przypadającego na jednego jej członka.
Organ wyjaśnił również, że na postawie art. 17 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających uzyskiwanie przez członka rodziny dochodów poza granicami kraju - ciąży na wnioskodawcy.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewoda Małopolski stwierdził, że w związku z nieudokumentowaniem przez skarżącą dochodów członka rodziny, nie zostało potwierdzone, iż miesięczny dochód członka rodziny skarżącej nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Stąd też organ I instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia rodzinnego.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła szereg naruszeń, w tym m.in. naruszenie art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegające na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, iż obowiązkiem skarżącej było przedstawienie zaświadczenia o dochodach byłego męża, aktualnych na październik 2018 r., a brak przedłożenia takiego zaświadczenia, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, podczas gdy skarżąca nie miała możliwości wykazać dochodów swojego byłego męża, z którym od wielu lat nie miała żadnego kontaktu. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 19 ust. 2 ww. ustawy polegające na uznaniu, że brak możliwości wykazania przez skarżącą dochodów byłego męża, stanowi brak formalny wniosku, podczas gdy brak możliwości wykazania opisanych faktów nie stanowi braku formalnego wniosku. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na pominięciu przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 671/20, podczas gdy WSA w Krakowie wprost wskazał, iż przerzucanie na stronę obowiązku uzyskania dokumentów, których nie można było uzyskać nawet od organów brytyjskich, jest niedopuszczalne.
W opisanej na wstępie decyzji z dnia 24 stycznia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie kluczową kwestią jest ustalenie przepisów mających zastosowanie w sprawie.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (tj. w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
A zatem, zgodnie z zasadą aktualności, zastosowanie mają aktualne przepisy proceduralne i przepisy kompetencyjne, natomiast wobec jednoznacznych przepisów intertemporalnych w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa, warunkiem uzyskania świadczenia wychowawczego, jest dochód przypadający na jednego członka rodziny, nieprzekraczający kwoty 800,00 zł. Dochodem jest zaś suma dochodów wszystkich członków rodziny.
Organ podkreślił, że świadczenie wychowawcze podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z dniem 1 stycznia 2018 r. Wojewoda Małopolski przejął realizację zadań z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Postanowieniem z dnia 12 października 2018 r. znak WP-XIV.9950.2.1947.2018, ustalono że w przedmiotowej sprawie, w okresie objętym rozstrzygnięciem tj. od 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. zastosowanie znajdą przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z czego w okresie od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r., polskie ustawodawstwo ma zastosowanie w pierwszej kolejności. W pozostałym okresie tj. 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2017 r., zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa ma ustawodawstwo brytyjskie.
Następnie organ wskazał, że w oświadczeniu z dnia 10 października 2018 r. skarżąca przedstawiła informacje dotyczące dochodów uzyskanych/osiągniętych na terenie Polski. Jednocześnie wnioskodawczyni poinformowała, że nie jest w stanie ustalić dochodów męża.
Kolegium zaznaczyło w tym miejscu, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24 marca 2017 r. sygn. akt [...], w którym Sąd w pkt I udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania, poprzez zobowiązanie powoda H. Y. do łożenia tytułem alimentów na rzecz małoletniej córki N., kwoty po 1000 zł miesięcznie, płatnych do rąk pozwanej S. K., z góry do 10. dnia każdego następującego po sobie miesiąca.
W ocenie Kolegium, organ I instancji słusznie przyjął, że z uwagi na fakt, iż skarżąca w okresie od listopada 2016 r. do października 2017 r. nie posiadała prawomocnego orzeczenia o rozwodzie bądź separacji z H. Y., to H. Y. był członkiem rodziny w ww. okresie, w rozumieniu definicji zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. A co za tym idzie, jego dochody musiały zostać doliczane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, aby móc zweryfikować, czy nie doszło do przekroczenia kryterium od którego zależy przyznanie świadczenia.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że jak wynika z akt sprawy, w toku niniejszego postępowania organ I instancji, w celu ustalenia dochodów uzyskanych/osiągniętych przez męża skarżącej na terytorium Wielkiej Brytanii, kilkukrotnie zwracał się do właściwej instytucji brytyjskiej z prośbą udzielenie informacji. Co więcej organ zwrócił się bezpośrednio z prośbą o uzupełnienie informacji niezbędnych dla sprawy do H. Y. Pomimo powyższego, nie uzyskano odpowiedzi zwrotnej.
Wobec braku potwierdzenia w toku postępowania, iż miesięczny dochód członka rodziny nie przekracza określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowego zasadnie, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji odmówił przyznania świadczenia wychowawczego.
Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ponieważ w art. 13 ust. 4 pkt 3 mowa jest o "zaświadczeniach lub oświadczeniach oraz dowodach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego", natomiast w art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d wskazano na "inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku". Tym samym, zgodnie z brzmieniem przepisów mających zastosowanie do wnioskowanego okresu, do wniosku należało dołączyć dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Co więcej, zgodnie z art. 18 ustawy, osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia wychowawczego, przedkłada zaświadczenia lub oświadczenia. Z przepisu wynika, iż osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenie jest zobowiązana do przedłożenia odpowiedniego dokumentu.
W ocenie Kolegium nie doszło również do naruszenia art. 19 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegającego na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, iż brak możliwości wykazania przez skarżącą dochodów jej byłego męża, stanowi brak formalny wniosku.
Kolegium stwierdziło, że nie daje wiary, iż skarżąca od wielu lat nie miała żadnego kontaktu z byłym mężem, bowiem w aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Okręgowego z dnia 9 kwietnia 2018 r. sygn. akt [...], rozwiązujący małżeństwo przez rozwód między H. Y., a S. K. W pkt II Sąd powierzył S. K. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią N., ograniczając władzę rodzicielską H. Y. do prawa współdecydowania o istotnych sprawach małoletniej. Co więcej, w toku postępowania o rozwód, uzasadniając wniosek o udzielenie zabezpieczenia na czas trwania postępowania, co wynika z uzasadnienia postanowienia z dnia z dnia 24 marca 2017 r., skarżąca wskazała, iż jej mąż od wielu lat jest wyspecjalizowanym fachowcem w dziedzinie lakiernictwa samochodowego, obecnie pracuje w Wielkiej Brytanii, wraz z obecną partnerką wynajmuje mieszkanie o wysokim standardzie, z rozmów z powodem skarżąca wnioskuje, iż pracuje również w soboty. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w okresie, na jaki skarżąca wnioskowała o świadczenie wychowawcze.
Kolegium podkreśliło, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie jest brak przedłożenia zaświadczenia, ale brak potwierdzenia w toku postępowania, iż miesięczny dochód członka rodziny skarżącej, nie przekracza progu określonego w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Odnosząc się do kwestii naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na pominięciu przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 672/20, Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, tym samym wobec brzmienia przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Organ administracji, dążąc do rozpoznania sprawy przy zastosowaniu słusznego interesu strony, na jej korzyść, nie może abstrahować od brzmienia ww. przepisu, który wprost uzależnia przyznanie świadczenia od kwoty dochodu na osobę w rodzinie. Co więcej, co jest pomijane przez skarżącą w niniejszej sprawie, składając wniosek w dniu 22 kwietnia 2016 r. - była wciąż żoną H. Y. - więc jego dochody powinny być wliczone do dochodu rodziny. Sam fakt braku kontaktu z mężem, nie może stanowić okoliczności, która wyłączy zastosowanie przepisów prawa.
Ponadto, w okresie na jaki złożono wniosek, wydano postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24 marca 2017 r., w którym Sąd w pkt I udzielił zabezpieczenia na rzecz małoletniej córki N. tytułem alimentów kwoty po 1000 zł miesięcznie, a z jego uzasadnienia wynika, że skarżąca utrzymuje kontakty z mężem oraz ma rozeznanie w jego możliwościach zarobkowych, o czym świadczy chociażby wnioskowana kwota - 1200 zł miesięcznie.
Kolegium stwierdziło, że rozpoznając niniejszą sprawę nie może abstrahować od powyższych okoliczności. Strona w toku postępowania nie może pomijać okoliczności dla niej niewygodnych, to jest takich, których przytoczenie skutkowałoby wydaniem decyzji odmownej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa:
- art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegające na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, iż obowiązkiem strony było przedstawienie zaświadczenia o dochodach byłego męża strony aktualnych na 23 października 2018 r. i to na stronie ciąży przedstawienia dowodów na okoliczności istotne dla sprawy, podczas gdy strona nie miała możliwości wykazać dochodów swojego byłego męża, z którym od wielu lat nie miała żadnego kontaktu;
- art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i odmowie przyznania stronie świadczenia, podczas gdy strona w chwili złożenia wniosku spełniała kryteria dla jego przyznania;
- art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez przeniesienie ciężaru dowodu na stronę postępowania, podczas gdy ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie, stąd organ powinien przeprowadzić dowód z urzędu na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy, a jeśli okoliczność ta nie może zostać udowodniona, organ nie powinien obciążać strony negatywnymi konsekwencjami z tym związanymi;
- art. 6 k.p.a., 7 k.p.a. oraz 81a k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie powstałych co do stanu faktycznego wątpliwości, których nie dało się usunąć, na niekorzyść stron;
- art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niekorzystnej dla strony wyłącznie ze względu na fakt niewykazania dochodów byłego męża, podczas gdy strona nie miała możliwości spełnić żądania organu w tym zakresie;
- art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na pominięciu przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 672/20, podczas gdy WSA wprost wskazał w uzasadnieniu ww. orzeczenia, iż kwestie związane z sytuacją majątkową strony, nie mogą stanowić elementu formalnego wniosku, a niniejsza sprawa powinna zostać rozpoznana przy zastosowaniu słusznego interesu strony, na jej korzyść, a organ był związany powyższymi wskazaniami WSA.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W przekonaniu skarżącej, złożyła ona wszystkie potrzebne dokumenty, zawsze odpowiadała na wezwania organu. Jedyną okolicznością, której nie była w stanie wykazać, jest kwestia dochodów uzyskiwanych przez jej byłego męża. Mąż skarżącej porzucił rodzinę w styczniu 2015 r. Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. Wydział XI Cywilny Rodzinny z dnia 9 kwietnia 2018 r., Sąd orzekł rozwód z wyłącznej winy H. Y. Kopia wyroku rozwodowego znajduje się w aktach niniejszej sprawy. Od momentu wyprowadzki męża skarżącej, jej kontakt z nim ograniczał się do wymiany pism procesowych i spotkań na sali sądowej. Skarżąca nie ma i nie miała wiedzy odnośnie miejsca przebywania jej byłego męża w relewantnym okresie, a tym bardziej nie miała wiedzy odnośnie jego miejsca pracy, czy osiąganych dochodów. Powyższa okoliczność była niejednokrotnie przedstawiana Wojewodzie Małopolskiemu. Stwierdzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, że z przepisu art. 13 ust. 4 pkt 3 czy też ust. 18 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wynika bezwzględny obowiązek strony do dostarczania dokumentów celem wykazania spełnienia przesłanek dla przyznania świadczenia (strona 9 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), a nieprzedłożenie takich dokumentów pozwala organowi odmówić stronie przyznania świadczenia, stanowi o niezrozumieniu podstawowych instytucji postępowania administracyjnego przez organy obu instancji.
Zdaniem skarżącej, żądanie przedstawienia dokumentów, których nie posiada (i nie ma takiej możliwości), stanowi istotne nadużycie. Powyższe nie stanowi przy tym braku formalnego wniosku i nie świadczy o zawinionym działaniu strony. Tym bardziej, iż Wojewoda Małopolski zwrócił się do właściwej instytucji brytyjskiej o informacje dotyczące zatrudnienia byłego męża skarżącej w Wielkiej Brytanii i ustalenia wysokości jego dochodów. Organ ten jednak w odpowiedzi podał, że nie jest w stanie uzyskać takich informacji. Stąd założenie organu I instancji, że strona w terminie 14 dni poradzi sobie ze zdobyciem dokumentacji, której nie była w stanie zdobyć instytucja brytyjska, było bezpodstawne. W postępowaniu administracyjnym gospodarzem postępowania jest organ administracji i to na nim spoczywa ciężar dowodu. Wprawdzie nie oznacza to, że strona może pozostać bierna w postępowaniu, powinna ona dołożyć wszelkich starań celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jednak w postępowaniu administracyjnym nie obowiązują reguły z postępowania cywilnego, obciążające stronę konsekwencjami braku możliwości wykazania określonych okoliczności. W niniejszej sprawie skarżąca, mimo największych starań, nie była w stanie wykazać kwestii dochodów uzyskiwanych przez jej byłego męża, nawet w stosunku do okresu, kiedy formalnie byli jeszcze małżeństwem.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Sprawa skarżącej dotycząca zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w odniesieniu do okresu od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r., w sprawie zapadł wyrok z dnia 6 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 1177/19, na mocy którego uchylono zaskarżoną decyzję SKO w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Następnie wyrokiem z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 672/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2020 r., którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2020 r., o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych przyznanych skarżącej za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2017 r. Stanowisko wyrażone w tych wyrokach, Sąd w niniejszej sprawie w całości podziela
Oceniane w przedmiotowej sprawie decyzje organów obu instancji naruszają przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 §1 i 2 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Organy administracji mają obowiązek prowadzić postępowanie z zastosowaniem zasad określonych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 kpa, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do art. 80 k.p.a., dopiero na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona.
Z uzasadnienia decyzji organu I i II instancji wynika, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był brak wykazania przez skarżącą wysokości dochodów osiąganych przez ojca dziecka, wynikający z braku przedstawienia przez nią dokumentów wykazujących dochody ówczesnego męża skarżącej, który w 2015 r. opuścił rodzinę i zaprzestał nie tylko jej finansowego wspierania, ale także kontaktów z nią. Tym samym, jak zostało wskazane uprzednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, organ nakłada na skarżącą obowiązek, któremu nie jest w stanie sprostać. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że instytucja brytyjska, do której zwrócił się o informacje, wskazała, że H. Y. był aktywny zawodowo w Wielkiej Brytanii, jednak nie dysponuje ona informacjami na temat wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków. W tej sytuacji organ powinien bądź dalej samodzielnie próbować uzyskać te dokumenty, bądź w braku możliwości ich zdobycia, rozpoznać sprawę kierując się słusznym interesem strony, na jej korzyść. Za niedopuszczalne należy uznać przerzucenie na skarżącą ciężaru uzyskania dokumentów, których nie można uzyskać od organów państwa aktywności zawodowej H. Y. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że skarżąca nie ma ani faktycznych, ani prawnych możliwości ich uzyskania. Należy przy tym wykluczyć prawdopodobieństwo dobrowolnego współdziałania ze skarżącą ze strony jej byłego męża, skoro ujawnienie przez niego dochodów skarżącej, mogłoby mieć wpływ na wysokość zasądzonych od niego alimentów, zwłaszcza biorąc pod uwagę treść art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) i fakt orzeczenia rozwodu z jego wyłącznej winy.
W przypadku skarżącej - miała ona przyznane świadczenie wychowawcze na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa (a zatem organ ten przyznał je i wypłacał na postawie ustalenia, że złożony przez skarżącą wniosek jest kompletny), która została uchylona z powodu zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z aktywnością członka rodziny poza granicami kraju. Wojewoda Małopolski ponownie rozpatrując sprawę, dostrzegł niepodnoszone w przy poprzednim rozpoznawaniu wniosku z dnia 22 kwietnia 2016 r. braki i wezwał skarżącą do ich uzupełnienia (3 lata po złożeniu wniosku). Skarżąca wówczas była już po rozwodzie z mężem i, jak zostało powyżej wskazane, nie miała żadnych możliwości uzyskania żądanych dokumentów.
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, organy rozpoznające sprawę powinny kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, jak i dotrzymania wszelkich starań, by sprawa obywatela, zwłaszcza z zakresu pomocy społecznej, mogła być załatwiona zgodnie z jego wnioskiem i potrzebami w tym zakresie.
Organy winny mieć na uwadze, iż celem regulacji p.p.w.w.d., jest udzielenie przez państwo pomocy rodzicom/opiekunom, w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z tym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, stanowi że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a.
Ustawodawca uzależnił zatem przyznanie świadczenia wychowawczego od faktu utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania. Jest to usprawiedliwione celem przedmiotowego świadczenia.
Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. Zauważyć należy, że co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej k.r.o.). W myśl tego przepisu, rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.
W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.