III SA/Kr 477/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2024-07-24
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad osobą niepełnosprawnąrezygnacja z zatrudnieniazwiązek przyczynowo-skutkowyprawo rodzinnepomoc społecznaKodeks postępowania administracyjnegoustawa o świadczeniach rodzinnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką.

Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Organy administracji odmówiły, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką oraz na możliwość podziału opieki z bratem. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że zakres opieki nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia, a także podkreślając brak związku czasowego między zaprzestaniem pracy a powstaniem konieczności opieki.

Sprawa dotyczyła skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Nowego Sącza odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący sprawował opiekę nad swoją 88-letnią matką, która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, argumentując, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwiał skarżącemu podjęcia zatrudnienia, a także że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a opieką. Dodatkowo, wskazano na możliwość podziału opieki z bratem skarżącego oraz na fakt, że niepełnosprawność matki powstała po 25. roku życia, co w pierwotnym brzmieniu przepisów mogło stanowić przeszkodę (choć sąd uznał ten argument za niekonstytucyjny). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że kluczowe jest wykazanie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między brakiem zatrudnienia a opieką. W tej sprawie sąd uznał, że taki związek nie istnieje, wskazując na brak związku czasowego między zaprzestaniem pracy a powstaniem konieczności opieki, a także na zakres czynności opiekuńczych, który nie wykluczał podjęcia zatrudnienia, zwłaszcza w kontekście możliwości uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych i potencjalnego udziału brata w opiece.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli nie zostanie wykazany bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między brakiem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak jest związku czasowego między zaprzestaniem pracy a powstaniem konieczności opieki, a zakres czynności opiekuńczych nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia. Podkreślono również możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych oraz potencjalny udział innych osób zobowiązanych do alimentacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje m.in. innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, pod warunkiem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki do 25. roku życia. (Uwaga: sąd uznał tę przesłankę za niekonstytucyjną w kontekście odmowy przyznania świadczenia).

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

k.r.o. art. 128

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek alimentacyjny.

u.ś.w. art. 63 § ust. 1

Ustawa o świadczeniu wspierającym

Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych stosuje się w brzmieniu sprzed nowelizacji, jeśli wniosek złożono przed wejściem w życie ustawy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych. Istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji (brat skarżącego).

Odrzucone argumenty

Argument skarżącego o konieczności rezygnacji z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki. Argument skarżącego o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką. Argument skarżącego o tym, że wymagany zakres opieki wyklucza podjęcie zatrudnienia.

Godne uwagi sformułowania

nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącego a pomocą świadczoną matce Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Skład orzekający

Tadeusz Kiełkowski

przewodniczący sprawozdawca

Jakub Makuch

sędzia

Marta Kisielowska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jako podstawy do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego, a także interpretacja konstytucyjności przesłanki wieku powstania niepełnosprawności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej ze świadczeniami pielęgnacyjnymi na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia pielęgnacyjnego i kluczowej przesłanki jego przyznania – związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką. Wyrok wyjaśnia, kiedy taki związek nie zachodzi, co jest istotne dla wielu osób.

Czy opieka nad matką zawsze oznacza rezygnację z pracy? Sąd wyjaśnia, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 477/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-07-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch
Marta Kisielowska
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 372/25 - Wyrok NSA z 2026-03-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 stycznia 2024 r. znak SKO-NP-4115-163/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r., znak: SKO-NP-4115-163/23, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) oraz art. 2 i art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania Z. W. od decyzji Prezydenta Miasta Nowego Sącza z dnia 4 kwietnia 2023 r., znak: MOPS.III.524.Od.001175.SP.04.2023, odmawiającej przyznania Z. W. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. W. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 4 kwietnia 2023 r., znak: MOPS.III.524.Od.001175.SP.04.2023, wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a i ust. 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r. poz. 1481) i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r poz. 1466) – Prezydent Miasta Nowego Sącza odmówił przyznania Z. W. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. W., wskazując przy tym, że zakres – sprawowanej nad rozwiedzioną matką – opieki uniemożliwia wnioskodawcy prowadzenie gospodarstwa rolnego od 1 lutego 2023 r. (zwłaszcza, że nie ma kontaktu z drugim synem M.), jednakże niepełnosprawność istnieje dopiero od 64 roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).
Działając na skutek odwołania Z. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 24 stycznia 2024 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wstępie, że – w świetle art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym – zastosowanie mają przepisy u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji, albowiem wniosek złożono w 2023 r. Następnie organ odwoławczy wytknął organowi pierwszej instancji pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) i stwierdził, że data powstania niepełnosprawności nie może być powodem odmownego załatwienia sprawy. Dalej organ odwoławczy opisał stan faktyczny. Z ustaleń wywiadu środowiskowego z dnia 9 marca 2023 r., orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 czerwca 2020 r. oraz oświadczeń wnioskodawcy wynika, że wnioskodawca sprawuje od dnia 1 października 2017 r. opiekę nad mieszkającą z nim rozwiedzioną 88-letnią matką, która od czerwca 2020 r. ma ustalony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności (07-S), porusza się przy pomocy kul łokciowych lub kijków, miewa zachwiania równowagi. Wnioskodawca pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, ubieraniu, przygotowuje i podaje posiłki, umawia wizyty lekarskie, wozi do specjalistów, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, wykupuje i podaje leki, chodzi na spacery. Zakres pomocy ustalonej w wywiadzie środowiskowym jest tożsamy z zakresem czynności przedstawionym w oświadczeniu, z którego wynika, że opieka polega na przygotowaniu posiłków łącznie z gotowaniem, sprzątaniem, myciem okien, zmiana firan i zasłon, codziennie ubieranie-rozbieranie, pranie odzieży, czyszczenie butów, karmienie, prowadzenie ćwiczeń rehabilitacyjnych, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, podawanie leków, spacery, mierzenie cieśnienia. Wnioskodawca oświadczył, że ma brata M., który kiedyś mieszkał w okolicach Warszawy, ale od wielu lat nie ma z nim kontaktu. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że zakres opieki nie zmusza wnioskodawcy do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej (zwłaszcza, że istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych, których odpłatność jest ustalona z uwzględnieniem sytuacji finansowej rodziny). Z rozkładu dnia matki nie wynika, aby była ona osobą obłożnie chorą; przemieszcza się samodzielnie po mieszkaniu, nie wymaga ciągłego nadzoru, jest w stanie samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie ma związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, bowiem wnioskodawca zaprzestał pracy w październiku 2017 r., zaś konieczność zapewniania opieki powstała dopiero trzy lata później w czerwcu 2020 r. i spowodowane to było jego złym stanem zdrowia uniemożliwiającym dalszą pracę (schorzenia kręgosłupa, problemy z nadciśnieniem). Co więcej, poza wnioskodawcą obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki jest także brat wnioskodawcy (wnioskodawca nie wskazał obiektywnych okoliczności, które zwalniałyby brata z obowiązku zapewnienia opieki chorej matce) i istnieje prawna możliwość wyegzekwowania współudziału w opiece.
Pismem z dnia 27 lutego 2024 r. Z. W. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 k.r.o. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego, bo może podzielić się opieką z bratem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego, bo nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką; 3) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego, bo wymagany przez matkę zakres opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd w pełni podziela zaprezentowane w niniejszej sprawie stanowisko organu odwoławczego, że nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącego a pomocą świadczoną matce Z. W., przy czym do takiego wniosku prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą: okoliczności i czas deklarowanego przez skarżącego zaprzestania pracy, zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach pomocy matce, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych oraz – w pewnym stopniu – okoliczność, że powinność opieki nad matką spoczywa także na M. W. (brat skarżącego).
Gdy chodzi o pierwszy ze wspomnianych elementów, to organ odwoławczy trafnie zauważył, że brak jest związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem pracy przez Z. W. w Urzędzie Miasta [...] (30 września 2017 r.) a koniecznością sprawowania opieki nad matką (znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 12 czerwca 2020 r.). Z kolei później – do 31 stycznia 2023 r. – skarżący z powodzeniem łączył pomoc matce z pracą w gospodarstwie rolnym (z akt nie wynika przy tym, aby stan zdrowia matki skarżącego uległ potem zasadniczej zmianie). Sąd podziela stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (I OSK 275/21, CBOSA), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie takiego związku nie ma.
Odnosząc się do zakresu czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach pomocy matce, należy przede wszystkim podkreślić, że: "O ile (...) konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie zatrudnienia lub jest przyczyną rezygnacji z zatrudnienia (...). Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22, CBOSA). "W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Musi zatem ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok NSA z 11 kwietnia 2024 r., I OSK 708/23, CBOSA).
Jak wynika z poczynionych w toku postępowania ustaleń, skarżący pomaga matce w codziennych czynnościach (przygotowywanie posiłków łącznie z gotowaniem, sprzątanie, mycie okien, zmiana firan i zasłon, codziennie ubieranie-rozbieranie, pranie odzieży, czyszczenie butów, karmienie, prowadzenie ćwiczeń rehabilitacyjnych, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwienie spraw urzędowych, podawanie leków, spacery, mierzenie cieśnienia). Zdaniem Sądu, taki zakres czynności nie implikuje konieczności rezygnacji z zatrudnienia, tym bardziej, że skarżący może też uzyskać wsparcie w postaci usług opiekuńczych.
W tym kontekście – skoro skarżący ma możliwość pracy w gospodarstwie rolnym – warto też zauważyć, że "Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną" (uzasadnienie uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, CBOSA).
Poza tym, oceniając całokształt stanu faktycznego sprawy, nie można całkowicie pomijać okoliczności, że w opiece nad Z. W. powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niej w takim samym stopniu, a więc nie tylko skarżący, ale także jego brat. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w takim samym stopniu jak wnioskodawca – ma znaczenie przy ocenie związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia a sprawowaną opieką (zob. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2024 r., I OSK 128/23, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2024 r., I OSK 158/23, CBOSA). Organ odwoławczy trafnie wskazał, że z akt nie wynika, aby skarżący podjął jakiekolwiek czynności zmierzające do zobowiązania brata do alimentacji względem matki bądź też czynności zmierzające ustalenia ewentualnych przeszkód brata w wywiązywaniu się z tej powinności.
Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI