III SA/Kr 474/22

III SA/Kr 474/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-10-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
Art. 17  ust. 1, 17 ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
Art. 138 par. 1  pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2022 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie D. J. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 stycznia 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/1674/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez J. P., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r., znak: AKO.ŚR/4111/1674/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 i 4, art. 24 ust. ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy A. z dnia 25 października 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną D. P.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 25 października 2021 r. nr [...] Burmistrz Gminy A. odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 16 września 2021 r. wpłynął wniosek o ustalenie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
matce albo ojcu,
opiekunowi faktycznemu dziecka,
osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy art. 128 i 129 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego organ pierwszej instancji stwierdził, że na skarżącym jako małżonku nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony. Ponadto organ ten ustalił, że zgodnie z Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C., znak: [...], z dnia 24 sierpnia 2021 r. żona skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do 31 sierpnia 2022 r. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, jednakże ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 czerwca 2021 r.,tj. od 55 roku życia, natomiast na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ pierwszej instancji stwierdził nadto, że w chwili obecnej:
- skarżący posiada pozarolniczą działalność gospodarczą – zawieszoną od 10 października 2020 r.,
- nie jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna;
- nie posiada on uprawnień do świadczeń rentowych z ZUS i KRUS,
- skarżący sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną żoną.
W toku prowadzonego postępowania administracyjnego przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że żona skarżącego wymaga pomocy ze jego strony. Pomoc ta polega na robieniu zakupów, opłacaniu rachunków, przygotowywaniu posiłków oraz czynnościach higienicznych w dni gdy żona czuje się gorzej. Ponadto raz w tygodniu towarzyszy żonie podczas wizyt w szpitalu. Posiadana przez skarżącego działalność gospodarcza jest zawieszona od 10 października 2020 r. Zawieszenie prowadzonej przez skarżącego działalności nie ma zatem związku z rezygnacją z pracy celem sprawowania osobistej opieki nad żoną, gdyż została ona zawieszona w październiku 2020 r. Zgodnie zaś z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw orzekania o Niepełnosprawności w C., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 czerwca 2021 r., czyli po zawieszeniu przez skarżącego działalności gospodarczej. Działalność gospodarcza została zawieszona z uwagi na prowadzone postępowanie sądowe dotyczące upadłości firmy skarżącego.
Organ pierwszej instancji wskazał, że nie neguje konieczności sprawowania przez skarżącego opieki nad żoną, jednak nie znajduje przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w trybie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedłożone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności żony nie zawiera niezbędnego zapisu informującego, że niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na brak uwzględnienia wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a ww. ustawy.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 , ust. 5 pkt 2a, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wyjaśniło, że w rozpoznawanej sprawie konieczne jest jednak wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego zważywszy, że z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, iż jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazano wiek powstania niepełnosprawności u jego żony. W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna również musi być uznana za wadliwą. (...) Interpretacja przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, była przedmiotem licznych wyroków wydawanych przez sądy administracyjne.
Wskazało, że dominująca linia orzecznicza sądów administracyjnych nakazuje organom administracyjnym, pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych) stosowanie się do kierunku wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wykładnią dokonaną w powyższym wyroku Trybunału Konstytucyjnego (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 1190/19, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia l czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15, z dnia 16 czerwca 2015 r.).
W świetle powyższego Kolegium przyjęło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i brak jest przeszkód prawnych do jego stosowania. W stosunku zaś do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 1054/20). Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W konsekwencji świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zdaniem Kolegium, stosując się do kierunku wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych godnie z wykładnią dokonaną w powyższym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium wyjaśniło, że istotnie organy administracji winny w pierwszej kolejności stosować przepisy obowiązującego prawa w oparciu o ich wykładnię literalną. Nie można tym samym czynić zarzutu organowi pierwszej instancji, że w taki sposób odczytał i zastosował przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże względu na wyżej przytoczone argumenty, Kolegium dokonało także wykładni przepisu i 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w oparciu o wykładnię funkcjonalną - celowościową przepisu oraz wykładnię systemową.
W konsekwencji Kolegium stanęło na stanowisku, że nie jest zasadnym przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia na rzecz niepełnosprawnej żony, gdyż nie zostały spełnione pozostałe przesłanki pozwalające na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy, w tym przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że sprawowana przez skarżącego opieka nad żoną nie jest wykonywana w takim zakresie, który uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia. Skarżący w wywiadzie środowiskowym oświadczył, iż jego pomoc polega na robieniu zakupów, opłacaniu rachunków, przygotowywaniu posiłków oraz czynnościach higienicznych w dni, gdy żona czuje się gorzej. Ponadto raz w tygodniu towarzyszy żonie podczas wizyt w szpitalu. Z uwagi na stan zdrowia (nowotwór piersi) żona skarżącego jest słabsza, ale większość czynności związanych z samoobsługą potrafi wykonywać samodzielnie lub z niewielką pomocą. Wymaga wsparcia w niektórych czynnościach, natomiast pomoc ta nie musi być całodobowa.
Jak podało Kolegium, bezsporne jest w niniejszej sprawie, że żona skarżącego legitymuje się aktualnym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 24 sierpnia 2021 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 sierpnia 2022 r., znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 18 czerwca 2021, a niepełnosprawność istnieje - nie da się ustalić. Jednak sama (wynikająca li tylko z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) niezdolność do samodzielnej egzystencji nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 72/21). W judykaturze podkreśla się bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne, skierowane jest nie do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, a tylko tych spełniających określone ustawowo warunki tj. takich, które decydują się na brak aktywności zawodowej właśnie w celu sprawowania czynności opiekuńczych. Celem instytucji świadczenia, pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na konieczność ustalenia zakresu wymaganej opieki (pomocy) ze strony osoby drugiej osobie niepełnosprawnej, w szczególności, czy zakres wymaganej opieki (pomocy) faktycznie uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub zmusza go do rezygnacji z zatrudnienia. W wyroku z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Z przepisu tego wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Podnieść przy tym należy, że wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 64/14 i z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/17).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Krakowie naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącego, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału
na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - mąż, a opieka sprawowana jest nad żoną, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C., znak: [...], z dnia 24 sierpnia 2021 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Z powyższego wynika, że rzeczywiście niepełnosprawność żony skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej jednak zasadnie, zdaniem Sądu, podniosło orzekające w drugiej instancji Kolegium, iż nie mogło to stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia.
Zasadnie zarzuciło Kolegium organowi pierwszej instancji, że ten nie uwzględnił przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443).
Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Trafnie były więc uwagi Kolegium w tej kwestii.
Nie ulega też wątpliwości, że pomimo tego, iż Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje wprost istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, to bezsprzecznie wynikający z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, w tym obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, uzasadnia uwzględnienie tych regulacji przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, obok art. 128 i 129 k.r.o.
Niemniej Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest jednak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, a w konsekwencji uznanie, iż podjęte rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu żądanego świadczenia było prawidłowe.
Trafnie zaakcentowało Kolegium, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Podkreślić trzeba, że nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).
Każdy przypadek wymaga w tym względzie, rzecz jasna indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.
Nie wdając się nawet w dyskurs dotyczący kwestii, czy w niniejszym przypadku zawieszenie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej miało, czy też nie miało, związku z koniecznością sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną żoną, biorąc pod uwagę okoliczności, że regulacje prawne nie przewidują terminu do złożenia podania o przyznanie przedmiotowego świadczenia, to nie ulega wątpliwości, że w tym wypadku zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje skarżący nie jest aż tak absorbujący, że wykluczają one podjęcie przez niego pracy lub innego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Z niebudzących wątpliwości ustaleń Kolegium wynika, że skarżący w wywiadzie środowiskowym oświadczył, iż jego pomoc polega na robieniu zakupów, opłacaniu rachunków, przygotowywaniu posiłków oraz czynnościach higienicznych w dni, gdy żona czuje się gorzej. Ponadto raz w tygodniu towarzyszy żonie podczas wizyt w szpitalu. Z uwagi na stan zdrowia (nowotwór piersi) żona skarżącego jest słabsza, ale większość czynności związanych z samoobsługą potrafi wykonywać samodzielnie lub z niewielką pomocą. Wymaga wsparcia w niektórych czynnościach, natomiast pomoc ta nie musi być całodobowa.
Nie kwestionując zatem zdiagnozowanej u żony skarżącego choroby nowotworowej piersi, ani nie podważając tego, iż wymaga ona współudziału skarżącego w zaspokajaniu swoich potrzeb życiowych w dni, w których czuje się, jak to podniósł sam skarżący, słabsza, to jednocześnie trzeba zgodzić się ze stanowiskiem SKO w Krakowie, że pomimo tego, żona skarżącego jest w dużym stopniu osobą samodzielną. Nie jest osobą leżącą, samodzielnie spożywa posiłki oraz samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Bezsprzecznie przy tym, większej uwagi i pomocy wymaga w czasie, kiedy organizm jest jej osłabiony, co spowodowane jest zastosowana radioterapią, jak wynika z karty informacyjnej z leczenia szpitalnego, znajdującej się na k. 4 akt administracyjnych. Świadczona przez skarżącego wówczas opieka jest z pewnością bardziej intensywna. Sama radioterapia natomiast nie jest stosowana w sposób ciągły, lecz w określonych odstępach. Nie można zatem stwierdzić, by zakres czynności opiekuńczych strony w tym czasie miał jednocześnie cechy opieki stałej, regularnej i długoterminowej. O konieczności sprawowania tak rozumianej opieki nie świadczą również dolegliwości zdrowotne - jak bóle nóg i w związku z tym występujące wówczas problemy w poruszaniu się. Mimo, że zabiegi radioterapii są bezbolesne, to Sąd zdaje sobie sprawę z tego, iż w ich trakcie, jak i po ich zakończeniu, mogą jednak wystąpić powikłania. Ujawniają się one klinicznie po paru miesiącach, a nawet latach. Nie wyklucza to jednakże niemożności, przynajmniej na tym etapie, podjęcia pracy lub zatrudnienia przez skarżącego w niepełnym wymiarze czasu i na tyle adekwatnego do sytuacji zdrowotnej żony.
Podkreślić należy, że możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika z faktu wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem lekarskim o określonej treści (którego nie mogą negować organy administracji publicznej), ale z konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na niemożność pogodzenia ich z prawnym i moralnym obowiązkiem opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu tej pomocy pod kątem wystąpienia sygnalizowanych wyżej przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że na tym etapie, SKO w Krakowie miało wystarczające podstawy, do utrzymania w mocy prawidłowego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nawet bowiem w sytuacji sprzeczności, czy też niewłaściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie ma bowiem jego zasadność i prawidłowość. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Jednocześnie wskazać należy, że nie zamyka to drogi skarżącemu do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie, gdyby stan zdrowia skarżącej uległ zmianie. Wymaga to wówczas jedynie przekonywującego wykazania istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy lub innego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą.
Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku, gdyż Sąd nie stwierdził takich uchybień przepisom postępowania i prawa materialnego, które by skutkowały koniecznością uchylenia kontrolowanych decyzji.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.