III SA/Kr 366/23

III SA/Kr 366/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Kazimierz Bandarzewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17  ust. 1  i art. 17 ust. 1  pkt 4  w zw. z art. 17  ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
ART. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 grudnia 2022 r., znak: SKO-NP-4115-507/22, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez J. N., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 20 grudnia 2022 r., znak: SKO-NP-4115-507/22, wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia 12 października 2022 r. znak: [...] o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad matką R. N.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Burmistrz Miasta M. decyzją z dnia 12 października 2022 r., znak: [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad matką.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej podał, że skarżący mieszka w domu wielorodzinnym ze swoją matką - wdową, która ma swoje odrębne mieszkanie. Matka skarżącego jest osobą w podeszłym wieku, chodzącą lecz ze względu na schorzenia wymaga pomocy i opieki skarżącego, który wykonuje takie czynności jak: sprzątanie pomieszczeń, robienie zakupów, palenie w piecu, załatwianie wizyt lekarskich i chodzenie z matką do lekarza. Matka skarżącego ma problemy ze wzrokiem, dlatego wymaga pomocy osób trzecich, nie jest osobą obłożnie chorą ani leżącą, jednak leczy się m.in. na serce i bóle nóg. Skarżący jest uprawniony do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką od 1 lipca 2013 r. do nadal.
Zgodnie ze złożonym oświadczeniem w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne skarżący wniósł o uchylenie prawa do zasiłku dla opiekuna. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 3 października 2022 r. potwierdził, że skarżący sprawuje opiekę nad wymagająca opieki matka. Z kolei matka skarżącego poinformowała, że córka mieszkająca w K. przyjeżdża sporadycznie do domu rodzinnego i pomaga w czynnościach domowych. Ponadto z ustaleń organu wynika, że skarżący ma problemy zdrowotne, a także problemy z nadużywaniem alkoholu. Skarżący ma również zobowiązania alimentacyjne wobec swoich dzieci, jest dłużnikiem alimentacyjnym.
Zdaniem organu w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego miedzy rezygnacją z zatrudnienia, czy tez niepodejmowaniem zatrudnienia, a opieką nad niepełnosprawną matką.
Nadto jak podał organ, z dokumentacji wynika, że matka skarżącego orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 19 września 1979 r. została zaliczona trwale do pierwszej grupy inwalidów. Niepełnosprawność wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym, niż wymaga tego przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący, działając przez profesjonalnego pełnomocnika powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., znak: K 38/13. Zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1b i pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne zastosowanie normy prawnej z niego wynikającej, jak i naruszenie przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji i bezpośrednie przyznanie mu prawa do żądanego świadczenia.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 5 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i podało, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni ww. przepisu art. 17 ust. 1b ustawy.
Kolegium podniosło, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Co więcej, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.
W świetle powyższego Kolegium wskazało, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w stopniu znacznym w 1979 r., jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo
do świadczenia pielęgnacyjnego.
W sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.
Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.
Kolegium ustaliło, że skarżący mieszka w domu wielorodzinnym ze swoją niepełnosprawną matką, która ma swoje odrębne mieszkanie. Wymagająca opieki jest osobą w podeszłym wieku, chodzącą lecz ze względu na schorzenia wymaga pomocy i opieki skarżącego, który wykonuje takie czynności jak: sprzątanie pomieszczeń, robienie zakupów, palenie w piecu CO, załatwianie wizyt lekarskich i uczestniczenie w nich. Ponadto wymagająca opieki ma problemy ze wzrokiem (bardzo słabo widzi) jednak nie jest osobą obłożnie chorą, czy też leżącą. Leczy się na serce i bóle nóg.
Kolegium nie zakwestionowało faktu, że matka skarżącego ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek wymaga pomocy i opieki, a opiekę tą zapewnia jej mieszkający obok skarżący. Niemniej jednak w ocenie Kolegium, w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Kolegium zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego nie jest bowiem tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Ponadto podczas wywiadu środowiskowego została przeprowadzona rozmowa z matką skarżącego, która podała, że jej córka mieszkająca w K. również pomaga w czynnościach domowych, a skarżący ma problemy zdrowotne jak i problemy z nadużywaniem alkoholu. Z kolei skarżący podał, że nie zrezygnował bezpośrednio z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Ma zobowiązania alimentacyjne wobec swoich dzieci - jest dłużnikiem alimentacyjnym. Ze względu na opiekę nad matką jest uprawniony do zasiłku dla opiekuna od 1 lipca 2013 r.
Zdaniem Kolegium, z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: sprzątanie pomieszczeń, robienie zakupów, palenie w piecu CO, załatwianie wizyt lekarskich i uczestniczenie w nich - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Dodatkowo większość wymienionych czynności podejmowanych przez skarżącego w gospodarstwie domowym, nie mają bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Kolegium - przy wskazanym zakresie czynności - odwołujący współdzieląc opiekę nad matką z siostrą oraz przy wsparciu w postaci usług opiekuńczych, które realizowane są w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo jest w stanie podjąć zatrudnienie choćby w ograniczonym zakresie czasowym. W związku z powyższymi ustaleniami nie sposób przyjąć, że skarżący zrezygnował z pracy zawodowej lub jej nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką.
W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie przyznanie skarżącemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach wymagającej opieki matki skarżącego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów:
1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;
2) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich, pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek,
3) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – syn (skarżący), a opieka sprawowana jest nad matką, która orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 19 września 1979 r. została zaliczona trwale do pierwszej grupy inwalidów.
Zasadnie wskazało Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do takiego jego rozumienia, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W ocenie Sądu, zgodzić się więc należało ze stanowiskiem Kolegium, że ten błąd organu pierwszej instancji, który także na tej podstawie odmówił przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia, nie mógł przekreślić trafności i zasadności podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podjęło, pomimo powyższego uchybienia w wykładni art. 17 ust. 1b ustawy organu pierwszej instancji, prawidłowe jednak rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Zasadnie bowiem uznało, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia, czy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką.
Po pierwsze, prawidłowe jest stanowisko, że skoro matka skarżącej ma oprócz niego jeszcze córkę – która mieszka w K. i sporadycznie przyjeżdża do matki i wówczas pomaga w czynnościach domowych - jak ustalono w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w opiece nad matką, to skarżący wraz z siostrą powinni podzielić się obowiązkami opiekuńczymi tak, by każde nie musiało tracić zatrudnienia lub, by nie mogło stanowić to przeszkody w jego podjęciu nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22, opubl. w CBOSA, w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, by siostra z obiektywnych przyczyn, a więc niezależnych od ich woli, nie była w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki i wspomóc go w tej opiece w pełni tego słowa znaczeniu w sprawowaniu opieki nad matką. Zwrócić bowiem należy uwagę, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem.
Sąd zdaje sobie sprawę z trudności związanych ze stanem zdrowia matki skarżącego, niemniej jednak zasadne jest stanowisko Kolegium, że rzeczywistą przyczyną jego rezygnacji z zatrudnienia był jego stan zdrowia, co sam przyznał.
A nawet jeżeliby uznać za wiarygodne w tym względzie twierdzenia skarżącego, to nie sposób zarzucić Kolegium, że w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, dokonało niewłaściwej oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego.
Zgodzić się należało z oceną, że nie można przyjąć, by czynności jakie wykonuje skarżący przy matce są tego rodzaju, iż uzasadniały one konieczność rezygnacji przez niego z aktywności zawodowej.
Podkreślić należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).
Z niebudzących ustaleń organów wynika, że matka skarżącego jest osobą w podeszłym wieku, chodzącą lecz ze względu na schorzenia wymaga niewątpliwie pomocy i opieki skarżącego. Ma ona problemy ze wzrokiem (bardzo słabo widzi) jednak nie jest osobą obłożnie chorą, czy też leżącą. Leczy się na serce i bóle nóg. Skarżący zaś wykonuje takie czynności jak: sprzątanie pomieszczeń, robienie zakupów, palenie w piecu CO, załatwianie wizyt lekarskich i uczestniczenie w nich.
Zwrócić należy uwagę, że Kolegium nie zakwestionowało faktu, iż matka skarżącego ze względu na swój stan zdrowia oraz podeszły wiek wymaga pomocy i opieki, a opiekę tą zapewnia jej mieszkający obok skarżący. W ocenie Sądu prawidłowo dokonało jednak oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych. Rzeczywiście zgodzić się należy z Kolegium, że zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego nie jest bowiem tego rodzaju, że koniecznym była rezygnacja z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Nie można pominąć w ustaleniach istnienia wymaganego przez przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych istnienia związku przyczynowo -skutkowego także okoliczności, że skarżący ma problemy zdrowotne jak i problemy z nadużywaniem alkoholu. Jakkolwiek usuwalną przeszkodą do przyznania przedmiotowego świadczenia jest kwestia, że skarżący ze względu na opiekę nad matką jest uprawniony do zasiłku dla opiekuna od 1 lipca 2013 r., to trafnie podniosło Kolegium, iż z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: sprzątanie pomieszczeń, robienie zakupów, palenie w piecu CO, załatwianie wizyt lekarskich i uczestniczenie w nich - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Dodatkowo, co kluczowe dla treści rozstrzygnięcia co do istoty tej sprawy, większość wymienionych czynności podejmowanych przez skarżącego w gospodarstwie domowym, nie mają bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Rację ma więc Kolegium – że przy wskazanym zakresie czynności – skarżący współdzieląc opiekę nad matką z siostrą oraz przy wsparciu w postaci usług opiekuńczych, które realizowane są w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo jest w stanie podjąć zatrudnienie choćby w ograniczonym zakresie czasowym.
Zgodzić się więc należało ze stanowiskiem Kolegium, że przyznanie skarżącemu prawa do żądanego świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach wymagającej opieki matki skarżącego.
Samo sprawowanie opieki nie stanowi zatem w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, automatycznie samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę powyższe nie można zatem postawić skutecznie organom orzekającym zarzutu także i naruszenia art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wobec tego za prawidłową należało uznać ocenę Kolegium w kontekście istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia czy też niepodejmowania przez niego dalszego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Mając powyższe na uwadze Kolegium władne było więc, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), kompetencji
i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji, który podjął prawidłowe rozstrzygnięcie. Kolegium, jako organ odwoławczy w świetle regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego nie tylko kompetencje do korygowania wad prawnych decyzji organu niższego rzędu, ale ma także prawo do własnej i innej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście zaistnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wręcz obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne nie tylko rozpatrzenie, co również rozstrzygnięcie sprawy. W przypadku, gdy nawet uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia jest wadliwe, znaczenie ma prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Skoro więc organ pierwszej instancji podjął prawidłowe rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa skarżącemu do przedmiotowego świadczenia, to pomimo wad uzasadnienia przemawiającego za takim rozstrzygnięciem, Kolegium władne było utrzymać je w mocy. Sąd uznał więc za nieuzasadnione postawione w skardze zarzuty uchybienia wskazanych tam przepisów postępowania w stopniu skutkujących uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.