III SA/KR 464/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego, uznając, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, zamiast rozstrzygnąć ją merytorycznie.
Sprawa dotyczyła sprzeciwu strony I. R. od decyzji Wojewody Małopolskiego, która uchyliła decyzję Burmistrza o wymeldowaniu A. O. i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sąd uznał, że Wojewoda niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ nie było podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z powodu upływu czasu. Sąd wskazał, że organ odwoławczy mógł uzupełnić postępowanie dowodowe w ramach art. 136 § 1 k.p.a. i powinien był rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, uwzględniając wcześniejsze orzeczenia sądów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał sprzeciw strony I. R. od decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 8 stycznia 2025 r., która uchyliła decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom z dnia 4 stycznia 2021 r. orzekającą o wymeldowaniu A. O. z pobytu stałego i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wojewoda Małopolski uzasadnił swoją decyzję znacznym upływem czasu od wydania decyzji organu pierwszej instancji, co wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia aktualnego stanu faktycznego i prawnego. Sąd administracyjny uznał jednak, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Sąd podkreślił, że instytucja sprzeciwu od decyzji kasacyjnej służy ocenie jedynie istnienia przesłanek do wydania takiej decyzji. W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie wykazał, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a sam upływ czasu nie stanowił wystarczającej podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej. Sąd wskazał, że organ odwoławczy mógł uzupełnić postępowanie dowodowe w ramach art. 136 § 1 k.p.a. i powinien był rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w poprzednich orzeczeniach WSA i NSA. W związku z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., Sąd uwzględnił sprzeciw i uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody. Zasądzono również koszty postępowania na rzecz strony skarżącej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ odwoławczy nie może uchylić decyzji organu pierwszej instancji i przekazać sprawy do ponownego rozpoznania wyłącznie z powodu upływu czasu. Konieczne jest wykazanie naruszenia przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a organ odwoławczy może uzupełnić postępowanie dowodowe.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 138 § 2 k.p.a. wymaga nie tylko stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, ale także wykazania, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Sam upływ czasu nie jest wystarczającą przesłanką do wydania decyzji kasacyjnej. Organ odwoławczy ma możliwość uzupełnienia postępowania dowodowego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
k.p.a. art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 151a § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności art. 35
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § § 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 2 § § 1
k.p.a. art. 136 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 64a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 64b § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 64c § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 64d § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 64e
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności art. 28 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie art. 11a
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a. z powodu upływu czasu. Organ odwoławczy mógł uzupełnić postępowanie dowodowe na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy powinien był rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, uwzględniając wiążącą wykładnię sądów administracyjnych.
Godne uwagi sformułowania
nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 138 § 2 k.p.a. dające podstawę do wydania decyzji kasatoryjnej sam upływ czasu od wydania decyzji organu I instancji nie stanowi wystarczającej podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy organ odwoławczy powinien zrewidować zakres kwestii wymagających aktualizacji w odniesieniu do stanowiska wyrażonego w zapadłych w sprawie wyrokach WSA i NSA
Skład orzekający
Magdalena Gawlikowska
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 138 § 2 k.p.a. przez organy administracji, zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, możliwość uzupełniania postępowania dowodowego przez organ odwoławczy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sprzeciwu od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak sądy administracyjne kontrolują stosowanie przez organy przepisów proceduralnych, w tym kluczowego art. 138 § 2 k.p.a. Jest to istotne dla zrozumienia granic działania organów odwoławczych.
“Sąd administracyjny: Upływ czasu to nie powód do unikania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 464/25 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2025-04-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-03-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Magdalena Gawlikowska /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6050 Obowiązek meldunkowy Hasła tematyczne Ewidencja ludności Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 Art. 64a i art. 151a Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2025 r. sprzeciwu I. R. od decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 8 stycznia 2025 r., nr WO-II.621.1.14.2021 w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz I. R. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Objętą sprzeciwem decyzją z 8 stycznia 2025 r., znak WO-II.621.1.14.2021 Wojewoda Małopolski, po rozpatrzeniu odwołania A. O., od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom z 4 stycznia 2021 r., znak: WOO.5343.5.33.2019, orzekającej o wymeldowaniu A. O. z pobytu stałego, z budynku mieszkalnego położonego w W. przy ul. [...], działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Burmistrz Miasta i Gminy W., decyzją z 4 stycznia 2021 r. orzekł o wymeldowaniu A. O. z pobytu stałego przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał, że w prowadzonym w tej sprawie postępowaniu ustalono, że A. O. nie mieszka pod wskazanym adresem. Organ wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Olkuszu I Wydział Cywilny z 11 lutego 2019 r. (sygn. akt [...]) orzeczono o zobowiązaniu A. O., jako sprawcy przemocy w rodzinie, do opuszczenia przedmiotowego mieszkania, które zajmował on wspólnie z siostrą I. O. aktualnie R. (dalej: skarżąca) - członkiem rodziny dotkniętym przemocą. Burmistrz Miasta i Gminy Wolbrom wskazał, iż A. O. aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym w Krakowie, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. W związku ze wskazanymi okolicznościami organ I instancji podkreśli, że w sytuacji, gdy osoba została pozbawiona wolności w związku z orzeczeniem sądu, to należało uznać, że opuszczenie stałego miejsca zamieszkania było dobrowolne. W następstwie odwołania A. O. Wojewoda Małopolski decyzją z 27 września 2021 r., znak WO-II.621.1.14.2021, uchylił się zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wymeldowania A. O. z pobytu stałego przy ul. [...] w W. Na skutek skargi skarżącej, wniesionej od ww. decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Sąd ten wyrokiem z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1605/21 uchylił zaskarżony wyrok. W motywach rozstrzygnięcia WSA w Krakowie wskazał min., że A. O. nie przebywa w miejscu zameldowania gdyż osadzony został w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności. Choć A. O. przed osadzeniem w zakładzie karnym (co miało miejsce w dniu 5.07.2019 r.) mieszkał w lokalu przy ul. [...] w W., to jednak nie posiada on żadnego tytułu prawnego do tego lokalu. Wskazano, że w wyniku przeprowadzonej 5 sierpnia 2019 r. eksmisji A. O., jego rzeczy zostały usunięte z przedmiotowego lokalu. Sam A. O. zadeklarował, że po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności chce powrócić do spornego lokalu. Sąd uznał, że w tych okolicznościach opuszczenie przez A. O. nieruchomości przy ul. [...] w W. miało charakter dobrowolny i trwały. Zdaniem Sądu wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastąpiło jego osadzenie w zakładzie karnym, gdzie wciąż przebywa. W zakresie zaś oceny trwałości opuszczenia lokalu będącego miejscem zameldowania, za decydujące uznano brak obiektywnej możliwości powrotu A. O. do spornego lokalu. Sąd nie podzielił stanowiska Wojewody Małopolskiego zawartego w decyzji organu II instancji, że nie doszło do trwałego opuszczenia przez A. O. przedmiotowego lokalu z uwagi na fakt, że dochodzi on swoich praw na drodze cywilnoprawnej, inicjując postępowanie zmierzające do wznowienia postępowania w sprawie o zobowiązanie go do opuszczenia mieszkania zajmowanego wspólnie ze skarżącą - członkiem rodziny dotkniętym przemocą. W ocenie Sądu, wynik powyższego postępowania sądowego pozostaje bez znaczenia dla utrzymywania zameldowania A. O. w lokalu przy ul. [...] w W. gdyż to nie czynności eksmisyjne podjęte przez komornika w ramach wykonania orzeczenia sądu wydanego względem A. O. jako sprawcy przemocy domowej – były podstawą opuszczenia przez niego miejsca dotychczasowego pobytu, lecz podstawą tą było wykonywanie przez A. O. kary pozbawienia wolności i związane z tym osadzenie w areszcie śledczym (następnie w zakładzie karnym). Sama przy tym wola powrotu uczestnika do przedmiotowego lokalu, po zakończeniu kary pozbawienia wolności – nie jest zdaniem Sądu wystarczającą przesłanką do odmowy jego wymeldowania w sytuacji, gdy brak jest obiektywnej możliwości powrotu pod wskazany adres. Sąd wskazał również, że podnoszona przez organ odwoławczy kwestia dotycząca układu funkcjonalnego spornego budynku (istnienie dwóch oddzielnych wejść) nie miała znaczenia dla wyniku tej sprawy. Przedmiotem ocen było bowiem jedynie to, czy A. O. opuścił dotychczasowe miejsce stałego pobytu oraz czy stan ten ma charakter trwały i jest dobrowolny w rozumieniu przedstawionym przez Sąd, a nie to, ile wejść ma sporny budynek. Ta okoliczność nie decyduje o realizacji przesłanek warunkujących wymeldowanie. Finalnie, Sąd zalecił organowi II instancji aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonał wykładni art. 35 ustawy o ewidencji ludności zgodnie ze wskazaniami Sądu. Wyrokiem z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 606/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną A. O. od ww. wyroku Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał min., że w przypadku zatem zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Na skutek ponownego rozpoznania sprawy, powołaną na wstępie decyzją z 8 stycznia 2025 r., Wojewoda Małopolski uchylił decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom z 4 stycznia 2021 r. orzekającą o wymeldowaniu A. O. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego położonego w W. przy ul. [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że wobec okoliczności, że od 4 stycznia 2021 r., tj. od daty wydania przez Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego A. O. z budynku mieszkalnego położonego w W. przy ul. [...], minęło 4 lata, zdaniem Wojewody z uwagi na znaczny upływ czasu od wydania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom z 4 stycznia 2021 r., należy ją uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia. Konieczne jest bowiem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego polegającego na ustaleniu aktualnego stanu faktycznego i prawnego sprawy. W związku z powyższym organ odwoławczy wskazał organ I instancji prowadząc ponownie przedmiotową sprawę powinien zbadać: na jakim etapie znajduje się postępowanie o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Olkuszu, Wydział I Cywilny z 11 lutego 2019 r., sygn. akt [...], o zobowiązanie sprawcy przemocy do opuszczenia mieszkania zajmowanego wspólnie z innym członkiem rodziny dotkniętym przemocą; czy A. O. nadal przebywa w zakładzie karnym, a jeżeli tak to ustalenie daty zakończenia odbywania przez niego kary pozbawienia wolności; czy od 5 lipca 2019 r., tj. od daty zatrzymania A. O. i osadzenia w areszcie śledczym, wyżej Wymieniony miał przerwy w odbywaniu kary (jeżeli tak to proszę o podanie okresu tych przerw), pod jakim adresem przebywał w tym czasie, czy opuszczenie przez A. O. miejsca stałego pobytu ma charakter trwały, czy istnieje realna szansa powrotu A. O. do miejsca stałego zameldowania, 6) czy A. O. zamierza powrócić do budynku nr [...] przy ul. [...] w W., jeżeli tak to kiedy (podania realnej daty skoncentrowania swoich spraw życiowych pod ww. adresem) i na jego podstawie wydać stosowną decyzję administracyjną. Za najistotniejsze uznano odzwierciedlenie w aktach sprawy aktualnego układu budynku nr [...] położonego przy ul. [...] w W., celem ustalenia czy istotnie składa się on z dwóch niezależnych lokali mieszkalnych z odrębnymi wejściami umożliwiającymi niezależne funkcjonowanie A. O. i pani I. R. Końcowo wskazano, że organ II instancji nie mógł we własnym zakresie naprawić błędów organu I instancji, bowiem zakres koniecznych wyjaśnień i ewentualne przeprowadzenie tych ustaleń naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W sprzeciwie zarzuciła naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez niezasadne w okolicznościach sprawy przyjęcie, że z uwagi na znaczny upływ czasu od wydania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom należy ją uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania, konieczne jest bowiem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego polegającego na ustaleniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, podczas gdy taka konieczność nie zachodzi gdyż ani stan faktyczny ani prawny nie uległ zmianie od daty wydania decyzji, a przedmiotowa decyzji Burmistrza nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl z kolei art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Instytucja sprzeciwu od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego uregulowania została w przepisach art. 64 a - 64 e p.p.s.a. W myśl art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone: organ administracji nie musi udzielać odpowiedzi na skargę (art. 64c § 4), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3), sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1). Stosownie do art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Z kolei w myśl art. 151a § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. W świetle powyższych przepisów kontrola sądowa w zakresie rozpoznania sprzeciwu polega na dokonaniu oceny, czy w okolicznościach danej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób wykorzystał możliwość wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezzasadnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Obowiązkiem sądu administracyjnego, który rozpoznaje sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. Zgodnie z treścią art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Użycie w art. 138 § 2 k.p.a. spójnika "a" oznacza, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą. W takim przypadku niezbędne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Sytuacja taka będzie miała miejsce, np. gdy w trakcie rozpoznawania sprawy niezbędne okaże się przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznym zakresie, a wątpliwości organu odwoławczego, co do stanu faktycznego sprawy nie będą możliwe do wyeliminowania w trybie art. 136 § 1 k.p.a., w myśl którego organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Dlatego też należy przyjąć, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości będzie niezbędne w sytuacji, gdyby wydanie decyzji merytorycznej naruszyło zasadę dwuinstancyjności, np. ze względu na konieczność przeprowadzenia dowodów mających charakter podstawowy i rozstrzygający w danej sprawie. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przeprowadzenia określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność wydania decyzji kasacyjnej. W literaturze prawniczej zgłaszano postulaty wstrzemięźliwego korzystania z decyzji kasacyjnych. Wskazywano, że przywiązywanie większej wagi do tego, aby zapewnić – stosując art. 138 § 2 k.p.a. – dwukrotne pełne i prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego niż do szybkiego załatwienia sprawy, korygując na etapie rozpoznawania środka zaskarżenia dostrzeżony i możliwy do usunięcia błąd, bynajmniej nie chroni interesów stron. Brzmienie art. 136 k.p.a., zwłaszcza jeśli zestawić je z treścią przepisów art. 3 § 3 i art. 151a p.p.s.a., sprzyja bardziej rozważnemu korzystaniu z kompetencji kasacyjnych. Podkreśla się zasadność orzekania kasacyjnego w postępowaniu odwoławczym w granicach uzasadnionej potrzeby (Z. Kmieciak, Związki instytucji postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego – aspekt funkcjonalny, Przegląd Prawa Publicznego 2019, nr 1, s. 53-62). Pomimo, że instytucja sprzeciwu ma charakter formalny i ograniczony, gdyż służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek decyzji kasacyjnej określonych w art. 138 § 2 k.p.a., to jednak ocena ta nie może abstrahować od przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, jako że to przepisy prawa materialnego z reguły determinują zakres postępowania wyjaśniającego (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1827/21). Mając na uwadze powyższe uznać należy, że sprzeciw wniesiony od decyzji Wojewody Małopolskiego z 8 stycznia 2025 r. w przedmiocie wymeldowania, zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu bowiem nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 138 § 2 k.p.a. dające podstawę do wydania decyzji kasatoryjnej. Normą materialnoprawną, która zakreśla zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie jest art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736 ze zm.). Przepis ten stanowi, że właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że postępowanie o wymeldowanie ma na celu doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Natomiast przesłanka "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego", w rozumieniu art. 35 cyt. ustawy, będzie spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W powołanych w części faktycznej niniejszego uzasadniania wyrokach WSA i NSA zapadłych na gruncie sprawy o wymeldowanie A. O. jednoznacznie wskazano, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Jak wskazał NSA, nie sposób uznać w rozpoznawanej sprawie, aby opuszczenie lokalu nie miało także charakteru trwałego. Świadczy o tym osadzenie skarżącego w zakładzie karnym, przeprowadzony uprzednio nakaz eksmisji z zajmowanego lokalu na podstawie orzeczenia sądu, brak tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, oraz wola skarżącej - właściciela tego lokalu, która złożyła wniosek o wymeldowanie skarżącego kasacyjnie z miejsca z pobytu stałego. Co więcej powodem opuszczenia przez A. O. przedmiotowego lokalu przez skarżącego było postanowienie Sądu Rejonowego w Olkuszu z dnia 11 lutego 2019 r. sygn. akt [...], którym zobowiązano skarżącego do opuszczenia zajmowanego lokalu na podstawie art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1390 z późn. zm.). NSA wskazał, że na równi z dobrowolnością i trwałością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, np. w związku z nakazem eksmisji, odbywaniem kary pozbawienia wolności, nakazem opuszczenia lokalu z uwagi na znęcanie się nad członkiem rodziny lub zakazem zbliżania się do członków rodziny (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 387/22, LEX nr 3572670). Organ odwoławczy w decyzji objętej sprzeciwem uznał, że ze względu na znaczny upływ czasu od wydania decyzji organu I instancji istnieje potrzeba aktualnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Wskazano też, że organ II instancji nie mógł we własnym zakresie naprawić błędów organu I instancji, bowiem zakres koniecznych wyjaśnień i ewentualne przeprowadzenie tych ustaleń naruszałoby zasadę dwuinstancyjności. Sąd nie podziela ww. stanowiska organu odwoławczego albowiem brak było naruszeń w zakresie przepisów postępowania przez organu I instancji, a w realiach kontrolowanej sprawy sam upływ czasu od wydania decyzji organu I instancji nie stanowi wystarczającej podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy. Odnosząc się do stanowiska organu odwoławczego Sąd stwierdza, że ustalenia faktyczne to niewątpliwie wymagają aktualizacji w niezbędnym zakresie, jednakże nie ma przeszkód aby organ dokonał tego w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. albo zlecił przeprowadzenie tego elementu postępowania organowi I instancji. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego nie może być rozumiana w ten sposób, że wszystkie istotne dowody powinny zostać przeprowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a rolą organu odwoławczego jest tylko dokonanie kontroli rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W konsekwencji za dopuszczalną uznać należy możliwość prowadzenia przez organ odwoławczy w tego rodzaju sprawach uzupełniającego postępowania dowodowego. Zdaniem Sądu w jego ramach organ jest w stanie zaktualizować kluczowe kwestie i wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, z uwzględnieniem stanowiska zawartego w zapadłych w sprawie wyrokach WSA i NSA, którym to organ jest związany na podstawie art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W kontekście powyższego Sąd nadmienia, że organ odwoławczy powinien zrewidować zakres kwestii wymagających aktualizacji (zawartych w pkt 1 – 6, str. 4 decyzji objętej sprzeciwem) w odniesieniu do stanowiska wyrażonego w zapadłych w sprawie wyrokach WSA i NSA. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd stwierdził, że organ dopuścił się naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. Wobec powyższego, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. sprzeciw podlega uwzględnieniu, a tym samym zaskarżona decyzja uchyleniu. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzono od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów w łącznej wysokości 597 zł tj.: 100 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu, 480 zł tytułem zwrotu wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U z 2023 r., poz. 1964) oraz 17 zł tytułem zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI