III SA/Kr 417/25

III SA/Kr 417/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-11-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OZ 87/25 - Postanowienie NSA z 2025-03-18
III OZ 425/25 - Postanowienie NSA z 2025-09-02
I OZ 425/25 - Postanowienie NSA z 2025-07-10
I SAB/Op 112/24 - Wyrok WSA w Opolu z 2025-10-30
II OZ 425/25 - Postanowienie NSA z 2025-03-26
II SA/Ol 946/24 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2025-05-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 138  par. 1  pkt 1  w zw. z art. 144 i art. 262  par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 grudnia 2024 r. Nr SKO-GN-4160-138/24 w przedmiocie odmowy zwolnienia od ponoszenia opłat i kosztów związanych z rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2024 r. znak: SKO-GN-4160-138/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 262 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu zażalenia M. B. (dalej: skarżąca), utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 11 października 2024 r., znak: GNiRL.6830.1.2017 orzekające o odmowie zwolnienia od ponoszenia opłat i kosztów związanych z rozgraniczeniem nieruchomości położonych w Ż. objętych postępowaniem rozgraniczeniowym prowadzonym pod sygn. GNiRL.6830.1.2017
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Burmistrz Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna, postanowieniem z dnia 30 marca 2021 r. sygn. GNiRL.6830.1.2017 ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 48.142,20 zł i rozdzielił je na strony postępowania rozgraniczeniowego tj. Nadleśnictwo Piwniczna z siedzibą Piwniczna Zdrój oraz skarżącą po 24.071,10 zł dla każdej ze stron.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie od ponoszenia opłat i kosztów w całości na zasadzie art. 267 Kodeksu postępowania administracyjnego z uwagi na niemożność poniesienia tak dużej opłaty bez uszczerbku dla jej utrzymania.
Po rozpoznaniu wniosku Burmistrz Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna, postanowieniem z dnia 28 lutego 2022 r., znak: GNiRL.6830.1.2017 orzekł o odmowie zwolnienia skarżącej od ponoszenia opłat i kosztów w całości, albowiem brak jest podstaw do zwolnienia z całości kosztów postępowania rozgraniczeniowego ustalonych na kwotę 24.071,10 zł.
W wyniku zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 10 maja 2022 r., znak: SKO-GN-4160-47/22 uchyliło powyższe postanowienie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na wskazanie przez skarżącą dodatkowych faktów dotyczących sytuacji finansowej, celem zbadania czy wskazane okoliczności mają wpływ na możliwość zwolnienia skarżącej z kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Kolegium stwierdziło również, że zachodzą konieczne do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy oświadczeniem skarżącej w kwestii wysokości ponoszonych przez nią wydatków, a dołączonymi w tym zakresie dokumentów.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna, postanowieniem z dnia 11 października 2024 r., orzekł o odmowie zwolnienia skarżącej od ponoszenia opłat i kosztów w całości, związanych z rozgraniczeniem nieruchomości położonych w Ż. objętych postępowaniem rozgraniczeniowym prowadzonym przez Burmistrza Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna pod sygn. GNiRL.6830.1.2017.
Realizując wytyczne Kolegium, organ wezwał skarżącą do wyjaśnienia rozbieżności w deklarowanych wydatkach oraz szczegółowego udokumentowania kosztów codziennego utrzymania poniesionych w 2021 r. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła część dokumentów, wyjaśniając jednak, że z uwagi na brak konta bankowego i dokonywanie płatności gotówką, nie gromadzi paragonów, w związku z czym nie jest w stanie udowodnić kosztów podstawowego utrzymania, postulując jednocześnie przyjęcie w tym zakresie kwoty przeciętnych wydatków wskazanej przez GUS w wysokości 1316 zł miesięcznie.
Wobec niejasności wcześniejszych wyjaśnień organ I instancji wezwał skarżącą do przedłożenia zeznania podatkowego za 2021 rok oraz udzielenia informacji o ewentualnych dopłatach rolniczych w związku z posiadaniem przez nią gruntów o powierzchni blisko 7 ha. W odpowiedzi skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i nie przedłożyła żądanego zeznania podatkowego, wyjaśniając jednocześnie, że nie ubiegała się o dopłaty, ponieważ grunty te nie znajdują się w jej faktycznym władaniu.
Organ ustalił, że w 2021 roku M. B. dysponowała dochodem z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 880 euro miesięcznie, co przy średnim rocznym kursie dało łączną kwotę 48 227 zł, czyli około 4 019 zł miesięcznie.
Dokonując analizy wydatków, organ I instancji uwzględnił szereg udokumentowanych kosztów, w tym opłaty za ogrzewanie olejowe i węglowe, energię elektryczną, podatki, ubezpieczenie domu, media, usługi kominiarskie i biurowe oraz opłaty bankowe, a także obowiązkowe składki rentowe i na ubezpieczenie pielęgnacyjne. W kalkulacji przyjęto również, że przeciętne miesięczne wydatki na jedną osobę w gospodarstwie domowym, obejmujące żywność, zdrowie i odzież, wynoszą zgodnie z danymi GUS 1 316 zł, co rocznie daje kwotę 15 792 zł. Jednocześnie organ odmówił uwzględnienia w rozliczeniu kosztów leczenia stomatologicznego w kwocie ponad 13 tysięcy złotych oraz dodatkowych dobrowolnych ubezpieczeń, uznając, że mieszczą się one w przyjętej kwocie wydatków na życie według wskaźników GUS. Z sumy wydatków wyłączono także koszty prywatnej obsługi prawnej, argumentując, że strona mogła ubiegać się o pełnomocnika z urzędu, oraz nieudokumentowane koszty prac porządkowych na posesji, podróży i leczenia w klinice w Monachium.
Ostatecznie organ wyliczył, że łączne uzasadnione wydatki wyniosły 36 845 zł rocznie, co w zestawieniu z dochodami wykazało nadwyżkę w wysokości 11 383 zł, czyli około 949 zł miesięcznie.
W oparciu o te ustalenia organ I instancji stwierdził, że skarżąca posiada zdolność płatniczą i nie zachodzą przesłanki z art. 267 k.p.a. do zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego, wskazując jednocześnie na możliwość ubiegania się o rozłożenie płatności na raty.
W zażaleniu wniesionym od ww. postanowienia, skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. - poprzez zaniechanie zawiadomienia skarżącej o zebraniu materiału dowodowego i planowanym zakończeniu postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań, a także umożliwienia skarżącej przedłożenia dodatkowych dowodów, wskutek czego nie zapewniono skarżącej możliwości czynnego udziału w postępowaniu,
2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 267 k.p.a. - poprzez nieprzeprowadzenie przez organ I instancji wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, w szczególności wydania postanowienia na podstawie niekompletnego i nieaktualnego materiału dowodowego, skutkującego brakiem uznania zaistniałych przesłanek zwolnienia skarżącej od ponoszenia opłat i kosztów związanych z tokiem postępowania w całości, mimo że sytuacja bytowa, stan zdrowia, niskie dochody i trudna sytuacja finansowa skarżącej przemawiają za uznaniem, iż nie jest ona w stanie uiścić kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania,
3. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, polegającej na dokonaniu ustaleń faktycznych na podstawie niekompletnego i nieaktualnego materiału dowodowego, skutkującego stwierdzeniem, że koszty postępowania zostały poniesione "w interesie" skarżącej, podczas gdy z ustalonych faktów wynika, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie zachodzą przesłanki, które uzasadniałyby obciążenie skarżącej kosztami postępowania,
4. art. 138 § 2 k.p.a. - poprzez przeprowadzenie postępowania przez organ I instancji z pominięciem wskazań Kolegium (zawartych w orzeczeniu kasacyjnym z dnia 5 października 2022 r.), m.in., iż przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji powinien wezwać skarżącą do wyjaśnienia rozbieżności i przedłożenia dokumentów, które pozwolą na właściwą i rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej,
5. art. 262 § 1 pkt 2 w zw. z art. 264 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że koszty przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania rozgraniczeniowego zostały poniesione "w interesie" skarżącej, co z kolei doprowadziło do zobowiązania jej do uiszczenia łącznie połowy kosztów przedmiotowego postępowania, podczas gdy przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na wniosek jednostki organizacyjnej Lasów Państwowych - Nadleśnictwa Piwniczna, która swoim postępowaniem i działaniami zmierzała do ustalenia, wbrew istniejącemu stanowi faktycznemu i prawnemu, innego przebiegu granicy ewidencyjnej pomiędzy przedmiotowymi gruntami,
6. art. 267 k.p.a. - poprzez bezzasadną odmowę jego zastosowania, tj. odmowę zwolnienia skarżącej od kosztów związanych z rozgraniczeniem nieruchomości w całości, mimo spełnienia przesłanek zwolnienia skarżącej od ponoszenia opłat kosztów związanych z tokiem postępowania tj., wykazania, że skarżąca nie posiada środków na uiszczenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego bez poniesienia uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania,
7. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 267 k.p.a. - poprzez błędną ocenę dowodów i przyjęcie, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynikają okoliczności uzasadniające wydanie postanowienia w przedmiocie całościowego zwolnienia Skarżącej od kosztów postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy prawidłowa analiza dokumentów uzasadnia jego dokonanie,
8. art. 12 k.p.a. w zw. z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 36 § 1 i 2 k.p.a. - poprzez pozostawanie przez organ I instancji w bezczynności przez okres ponad 2 lat i niepodejmowanie przez organ czynności zmierzających do zakończenia postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do wydania postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów postępowania skarżącej w 2024 r. bazując na materiale dowodowym dotyczącym 2021 r.
W obszernym uzasadnieniu odwołania, skarżąca przedstawiła swoje aktualne wydatki, które kształtują się na poziomie ok. 50.570,00 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, uznało wniesione zażalenie za nieuzasadnione i opisanym na wstępie postanowieniem orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 267 k.p.a. w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach.
Ubiegając się o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, strona zobowiązana jest przedstawić pełne i udokumentowane informacje o swoim stanie majątkowym oraz sytuacji życiowej, tak aby wykazać niewątpliwą niemożność ich poniesienia, przy czym ciężar dowodu spoczywa w tym zakresie na wnioskodawcy będącym wyłącznym dysponentem tych danych. Złożenie wniosku o taką ulgę obliguje stronę do ukazania swojej sytuacji w sposób kompletny, umożliwiający organowi jednoznaczne ustalenie możliwości płatniczych, gdyż zastosowanie art. 267 k.p.a. dopuszczalne jest jedynie w razie zaistnienia przesłanki niewątpliwej niemożności, rozumianej, jako okoliczności szczególne uniemożliwiające stronie poniesienie kosztów, nie zaś o taką sytuację, gdy jest to tylko utrudnione lub wymaga rezygnacji z ponoszenia innych wydatków, które w danej chwili nie są niezbędne.
W motywach rozstrzygnięcia, Kolegium stwierdziło, że skarżąca w trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania, jak i w pismach skierowanych do Kolegium nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości niewątpliwej niemożności poniesienia przez nią ustalonych kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Zobrazowała osiągane dochody oraz ponoszone wydatki.
W ocenie SKO, skarżąca nie wykazała zaistnienia szczególnych i wyjątkowych okoliczności, które świadczyłyby o niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów, gdyż samo zestawienie dochodów z wydatkami, nie jest w świetle art. 267 k.p.a. wystarczającą przesłanką do zwolnienia, a rola organu nie polega na poszukiwaniu dowodów za stronę. Kolegium oceniło, że przedłożone przez skarżącą wyjaśnienia i dokumenty obrazują jedynie sytuację finansową, nie wskazując żadnej okoliczności, która uzasadniałaby zwolnienie jej z kosztów zgodnie z treścią art. 267 k.p.a..
Organ odwoławczy podkreślił, że orzekanie na podstawie art. 267 k.p.a., a więc w ramach uznania administracyjnego, nie oznacza wyłącznie sprawdzenia bilansu wydatków i dochodów, zaś postanowienie wydane na tej podstawie nie jest efektem matematycznego wyniku. Podkreślił, że organ dwukrotnie wzywał skarżącą do uzupełnienia wniosku, a zatem brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania nie miał wpływu na uprawnienia do brania czynnego udziału w postępowaniu. Tym bardziej, że w uzupełnieniu odwołania skarżąca zobrazowała swoją aktualną sytuację, a Kolegium uznało, że nadal nie wskazała żadnej wyjątkowej okoliczności świadczącej o niewątpliwej niemożności poniesienia przez nią kosztów rozgraniczenia. Użyte przez ustawodawcę określenie "niewątpliwa niemożność" świadczy o tym, że chodzi tu o naprawdę szczególne okoliczności, uniemożliwiające stronie poniesienie kosztów, nie zaś o taką sytuację, gdy jest to tylko utrudnione lub wymaga rezygnacji z ponoszenia innych wydatków, które w danej chwili nie są niezbędne.
Kolegium stwierdziło również brak naruszenia przepisów postępowania, uznając, że organ I instancji podejmował czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, kilkakrotnie kierując wezwania o przedłożenie dokumentów potwierdzających sytuację finansową skarżącej, a następnie dokonał oceny tej sytuacji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
1. rażące naruszenie przepisów prawa postępowania administracyjnego, a to;
a. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 11 października 2024 roku, znak: GNiRL.6830.1.2017, podczas gdy: organ winien był zastosować art 138 § 2 k.p.a., a tym samym uchylić postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 11 października 2024 r., albowiem w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do obciążenia strony kosztami postępowania w postaci wydatków na poczet wynagrodzenia biegłego geodety na podstawie art. 262 § 1 pkt. 2 k.p.a. a to z uwagi na to, że obowiązek sporządzenia takiej opinii wynika wprost z ustawowego obowiązku gromadzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego w sprawie nieruchomości bezprawnie wywłaszczonych przez organy państwa – koszty postępowania rozgraniczeniowego nie wynikły z winy skarżącej;
b. art. 6 w zw. z art. 7 k.p.a. w powiązaniu ze wszystkimi wymienionym w niniejszej skardze przepisami prawa - poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem powszechnie obowiązujących przepisów prawa, których to naruszenie zostało szczegółowo określone w dalszej części skargi, a których to naruszeniem spowodowało, że SKO wypaczyło i wydało wadliwe rozstrzygnięcie, które nie odpowiada tak prawu, jak również stanowi faktycznemu;
c. art. 10 § 1 - 3 w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. - poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia z pozbawieniem strony prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, chociaż SKO na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. pozostawało do tego zobowiązane, albowiem w toku niniejszego postępowania nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 10 § 2 k.p.a., z kolei organ wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, zaniechał utrwalenia w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. przyczyny, dla których pozbawił skarżącą prawa do wypowiedzenia się względem dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co również nie zostało wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Powyższym zaniechaniem SKO wzbudziło u skarżącej przekonanie, że przedłożone przez skarżącą dowody są wystarczające do wydania postanowienia zgodnie z żądaniem określonym w odwołaniu. Natomiast organ wydał zaskarżone postanowienie, którym rozstrzygnął sprawę niezgodnie z żądaniem skarżącej, a jednocześnie w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazał, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa podpadała pod hipotezę art. 267 k.p.a., a tym samym, jako że (w ocenie organu) nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 267 k.p.a., a których wykazanie obciążało skarżącą, organ wydał zaskarżone postanowienie, którym utrzymał w mocy w postanowienie organu I instancji. Z powyższym rozumowaniem nie sposób się zgodzić, albowiem w istocie, SKO odpowiedzialnością za własne bezprawne i w żaden sposób nieuzasadnione, uchybienia (naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. żart. 79a § 1 k.p.a.) przerzuca na skarżącą;
d. art. 10 § 1 - 3 w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie strony wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a jednoczesne obarczenie odpowiedzialnością skarżącej za brak wykazania spełnienia określonych w art. 267 k.p.a. przesłanek, które uprawniałby, a w tej konkretnej sprawie faktycznie "obligowały" organ do zwolnienia skarżącej z opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania rozgraniczeniowego;
e. art. 8 k.p.a. - poprzez przeprowadzenie postępowania z naruszeniem tak licznych przepisów prawa materialnego oraz prawa postępowania oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zaniechanie dogłębnego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności, a finalnie wydanie zaskarżonego postanowienia, które nie odpowiada prawu, w czego konsekwencji organ sprzeniewierzył zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, która to zasada może zostać zachowana wyłącznie, gdy organ dokonuje ścisłego przestrzegania prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa.
f. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego polegającą:
i. na zaniechaniu wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, który to zarzut skarżąca podnosi w ten sposób, iż organ przyjmując, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek do zastosowania zwolnienia w oparciu art. 267 k.p.a., to organ z bliżej nieokreślonych powodów zaniechał skierowania do skarżącej zawiadomienia, o którym mowa w art. 79a k.p.a., czym w konsekwencji pozbawił skarżącą możliwości złożenia dalszych wniosków dowodowych oraz przedłożenia dowodów z dokumentów; dowodów z przesłuchania świadków, a wreszcie dowodu z przesłuchania strony, którymi to dowodami chciała wykazać faktycznie ponoszone przez siebie koszty oraz nadzwyczajną sytuację osobistą;
ii. dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który to zarzut skarżąca podnosi w ten sposób, że organ zaniechał zbadania zgromadzonych dowodów, każdego z osobna oraz wszystkich łącznie, nadto dokonał wzajemnie sprzecznych ustaleń, które wymykają się zasadom prawidłowego zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego, co szczegółowo zostało określone w uzasadnieniu skargi;
iii. niepełnym rozpatrzeniu materiału dowodowego, który został poddany powierzchownej ocenie, a tym samym doprowadził ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nadto co znalazło wyraz w lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o nieprzekonującej treści,
g. art. 267 k.p.a. - poprzez jego błędne i bezpodstawne niezastosowanie zważywszy, że sytuacja skarżącej, która jest trwale niepełnosprawną osobą w podeszłym wieku, tym samym znajduje się w nadzwyczajnej sytuacji, co z resztą potwierdzają przedłożone przez skarżącą dokumenty z przebytej rehabilitacji oraz przekroczenie granic uznania administracyjnego, jak również zaniechanie uwzględnienia szczególnych okoliczności postępowania rozgraniczeniowego, w tym przede wszystkim zwrócenia uwagi na fakt, że postępowanie rozgraniczeniowe dotyczyło nieruchomości, które zostały bezprawnie zabrane poprzednikom prawnym skarżącej, a następnie po kilkudziesięciu latach, po stwierdzeniu w toku postępowania nieważnościowego, zwrócone skarżącej, co również powinno zostać uwzględnione przez organ I instancji oraz SKO, jako naprawdę szczególna sytuacja, albowiem gdyby nie bezprawne działanie organów państwa – w okresie PRL — to rzeczone postępowanie nie musiałoby nigdy zostać wszczęte, albowiem należy przyjąć, że z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, gdyby nie ww. bezprawne wywłaszczenie, to prawo własności nigdy nie zostałoby odebrane poprzednikom prawnym skarżącej, a w konsekwencji własność nieruchomości nigdy nie przysługiwałoby Skarbowi Państwa - Lasom Państwowym, a jednostka organizacyjna Lasów Państwowych - tj. Nadleśnictwo Piwniczna, nie zostałaby zobowiązana do wydania ww. nieruchomości, a co w konsekwencji uprawnia twierdzenie, że Nadleśnictwo Piwniczna nigdy nie wystąpiłoby z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego. Obiektywnie więc postępowanie rozgraniczeniowe zostało przeprowadzone wyłącznie dlatego, że kilkadziesiąt lat temu ówczesne organy państwa wydały bezprawną decyzję, którą to orzeczeniem poprzednikom prawnym Skarżącej odebrano prawo własności nieruchomości, a w następstwie wyeliminowania z obrotu prawnego ww. decyzji, koniecznym stało się odwrócenie skutków ww. bezprawnego działania Państwa, pośród których to czynności (odwracających skutki bezprawnego działania) znalazło się również przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego. Tym samym nie sposób przyjąć, że zgodne z Konstytucją RP, jest, to, aby skutkami bezprawnego działania Państwa oraz kosztami odwrócenia tych skutków obciążony została osoba, którego to bezprawne działanie dotyczyło - względnie następca prawny tej osoby;
h. art. 267 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. - poprzez zaniechanie rozważenia możliwość zwolnienia skarżącej w części z opłat, kosztów i należności związanych z postępowaniem rozgraniczeniowym w sytuacji, w której tak organ I instancji, jak również SKO, w następstwie (błędnej) konstatacji, że skarżącej nie przysługuje zwolnienie z opłat, kosztów i należności w całości, powinny z urzędu zbadać, czy sytuacja skarżącej uzasadnia zwolnienie skarżącej z opłat, kosztów i należności w pewnej części, a jak wynika z akt spraw oraz uzasadnienia obu postanowień, nie było nawet przedmiotem rozważań obu organów;
i. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 267 k.p.a. - poprzez nieprzeprowadzenie przez organ I instancji wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, w szczególności wydania zaskarżonego postanowienia na podstawie niekompletnego i nieaktualnego materiału dowodowego, skutkującego nieprawidłowym uznaniem, jakoby nie zaistniały przesłanki do zwolnienia skarżącej z opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania rozgraniczeniowego w całości, mimo że sytuacja materialna, stan zdrowia oraz relatywnie niskie dochody - do stanu zdrowia, a w konsekwencji obiektywnie trudna sytuacja finansowa skarżącej, przemawiają za uznaniem, iż nie jest ona w stanie uiścić w pełnej wysokości opłat, kosztów i należności związanych z tokiem ww. postępowania, a tym samym czyniły koniecznym zwolnienie skarżącej z obowiązku ich uiszczenia;
j. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. - poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia faktycznego zaskarżonego postanowienia, które pozostaje sprzeczne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, nadto pozostaje oderwane ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, jak również sporządzone uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie realizuje zasady przekonywania, albowiem, powyższa zasada zostaje zachowana, wyłącznie, gdy uzasadnienie postanowienia odnosi się stanu faktycznego sprawy, a nadto pozostaje zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego;
k. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, polegającej na dokonaniu ustaleń faktycznych w oparciu o niekompletne i nieaktualne materiały dowodowe, co w skutku doprowadziło SKO do podzielenia stanowiska organu I instancji, jakoby koszty postępowania zostały poniesione "w interesie" skarżącej, podczas gdy z ustalonych faktów wynika, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie zachodzą przesłanki, które uzasadniałyby obciążenie skarżącej opłatami, kosztami i należnościami, które są następstwem prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego;
l. art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 264 § 1 k.p.a. - poprzez przyjęcie, że koszty przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania rozgraniczeniowego zostały poniesione "w interesie" skarżącej, co z kole doprowadziło do zobowiązania jej do uiszczenia łącznie połowy kosztów przedmiotowego postępowania, podczas gdy przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na wniosek jednostki organizacyjnej Lasów Państwowych - Nadleśnictwa Piwniczna, która swoim uporczywym postępowaniem zmierzała do ustalenia, wbrew istniejącemu stanowi faktycznemu i prawnemu, innego przebiegu granicy ewidencyjnej pomiędzy przedmiotowymi gruntami;
2. naruszenie przepisów Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. tj. art. 2 w zw. z art. 7 w zw. z art. 9 w zw. z art. 87 § 1 w zw. z art. 41 ust. 1 i 2 lit. a i c Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. z 2007 r. Nr 303, str. 1 z późn. zm.) - poprzez wydanie wadliwego postanowienia, które nie odpowiada faktom oraz prawu, w następstwie przeprowadzenia postępowania z licznymi uchybieniami przepisów postępowania administracyjnego, które to przepisy oraz charakter uchybień został wyszczególniony w pkt 1 niniejszej skargi.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Tymczasem skarżąca podnosi w skardze znaczną liczbę zarzutów do postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 30 marca 2021 r. sygn. GNiRL.6830.1.2017, którym ustalone zostały koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 48.142,20 zł i rozdzielone na strony postępowania rozgraniczeniowego tj. Nadleśnictwo Piwniczna z siedzibą Piwniczna Zdrój oraz skarżącą po 24.071,10 zł dla każdej ze stron, utrzymanego w mocy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 maja 2021 r., na które skarżąca nie zdecydowała się wnieść skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której mogłaby zarzuty w tym zakresie podnosić. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu nie jest postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 30 marca 2021 r. i utrzymujące je w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 maja 2021 r., zatem te zarzuty skarżącej pozostają bez związku z przedmiotem niniejszego postępowania. Powyższe oznacza, że bezpodstawny jest wniosek, że strona - z powodów wskazanych w skardze - nie powinna ponosić kosztów związanych z przeprowadzonym rozgraniczeniem.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 267 k.p.a., zgodnie z którym w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności.
Rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie przytoczonego unormowania, ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "może zwolnić". Nie oznacza to, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Jest to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.
W orzeczeniu z dnia 29 września 1993 r., sygn. K 17/92, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego "nie może być mowy o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach niezwiązanym prawem i niekontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodną, niezwiązaną niczym możliwość rozstrzygnięcia, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji, która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia. Swobodne uznanie staje się w ten sposób szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. To działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli". Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. III ARN 33/93, wskazał że: "przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu)".
Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
W wyrokach z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 292/12 i I OSK 369/12 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być "na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego". Z kolei w wyroku z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. II FSK 1254/08, (CBOSA), NSA podkreślił, że "organ zobowiązany jest w sposób czytelny i umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Konieczne jest zatem wskazanie wyraźnych kryteriów decyzyjnych (dóbr chronionych przez prawo), w tym zwłaszcza znajdujących oparcie w wartościach konstytucyjnych, dopiero bowiem ich należyta identyfikacja i ustalenie ich hierarchii na tle konkretnego stanu faktycznego pozwala na instancyjną kontrolę rozstrzygnięcia mającego charakter uznaniowy, odwołującego się do ocen". Uzasadnienie aktów z zakresu administracji publicznej, winno spełniać rolę informacyjną i edukacyjno-perswazyjną w stosunku do ich adresatów i umożliwiać kontrolę ich poprawności. Z tego względu motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia - w niniejszej sprawie odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych - powinny być tak sformułowane, aby strona mogła poznać w pełni tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu jej sprawy. Istotne jest również, by na tej podstawie sąd administracyjny mógł skontrolować, czy podjęty akt nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnego uznania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 485/20 i sygn. III SA/Kr 483/20, opubl. w CBOSA). Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1375/14 (CBOSA), rozwiązanie takie oznacza przyznanie organowi administracji publicznej, przepisem prawa materialnego, w niniejszej sprawie art. 267 k.p.a., pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru wymiaru i zakresu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy.
Z powyższego wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w ramach uznania administracyjnego, podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. SA/Sz 2548/00, CBOSA). Kontrola rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym ma zatem ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności, to jest, czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Kontroli sądowej podlega też uzasadnienie rozstrzygnięcia uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do rozstrzygnięcia uznaniowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. OSK 130/10, CBOSA).
Ubiegając się o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego strona powinna zatem przestawić pełne informacje o swoim stanie majątkowym i sytuacji finansowej i życiowej oraz tak je udokumentować, aby wykazać, co należy podkreślić, niewątpliwą niemożność ich poniesienia. Oczywiście obowiązkiem organu jest poszukiwanie dowodów i żądanie od strony wyjaśnień i dokumentów, jeżeli mogą one mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Z drugiej jednak strony, obowiązek zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego jest o tyle ograniczony, że w tego rodzaju postępowaniach, to wnioskujący jest w posiadaniu informacji i dokumentów, które mogą przemawiać za spełnieniem przesłanek wskazanych w art. 267 k.p.a. Występując o przedmiotową ulgę, strona ma zatem obowiązek przestawienia swojej sytuacji majątkowej i życiowej i wskazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia oraz przedstawienia na te okoliczności stosownych dowodów. Ciężar udowodnienia okoliczności w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy, bowiem to strona jest dysponentem tych informacji. Złożenie wniosku o ulgę w formie zwolnienia z ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego, zawsze oznacza zatem konieczność przedstawienia przez stronę swojej sytuacji życiowej i majątkowej w sposób pełny, pozwalający na jednoznaczne ustalenie, czy ma możliwość poniesienia tych kosztów, czy nie.
Sąd za chybiony uznał zarzut, że organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych, poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny niemożności poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W rozpoznawanej sprawie, zgromadzona przez organ dokumentacja, w tym dowody przedłożone przez skarżącą, nie pozwalają na przyjęcie, że skarżąca nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca została przez organ I instancji wezwana do przedłożenia zeznania podatkowego z 2021 rok, którego jednak nie przedłożyła ani w odpowiedzi na to wezwanie, ani też na dalszym etapie postępowania, odmawiając tym samym pełnej współpracy z organem. Dalej skarżąca podnosi sprzeczne ze sobą argumenty, że zmuszona jest leczyć się w Niemczech, ponieważ tam jest ubezpieczona, pomimo że koszty podróży są niewspółmiernie wysokie. Z drugiej strony jednak twierdzi, że w Niemczech ponosi koszty leczenia stomatologicznego, którego najwyraźniej posiadane przez nią ubezpieczenie nie pokrywa, nie wyjaśniając jednocześnie dlaczego decyduje się na ponoszenie kosztów odpłatnego leczenia stomatologicznego w Niemczech, i - jak twierdzi - niewspółmiernie wysokich kosztów podróży, skoro jednocześnie podnosi, że mieszka w Polsce, w domu generującym znaczne koszty i nie wyjaśnia co stoi na przeszkodzie leczeniu stomatologicznemu w Polsce, które nie generowałoby niewspółmiernie – jak twierdzi – wysokich kosztów podróży.
Wymaga także podkreślenia, że nie można przyjmować, jak chce tego skarżąca, iż prywatne zobowiązania finansowe np. dotyczące niewspółmiernie wysokich kosztów podróży, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Opłaty i koszty administracyjne należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym, na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Przepis art. 267 k.p.a. nie odnosi przesłanki niemożności poniesienia kosztów postępowania do jakiegokolwiek oznaczonego zakresu, w szczególności nie wprowadza kryterium uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony postępowania i jej rodziny, bądź zbytniej uciążliwości poniesienia kosztów, jak czynią to inne regulacje procesowe. Brzmienie art. 267 k.p.a. wskazuje, że ustawodawca ogranicza możliwość udzielenia wnioskowanej ulgi do przypadków wyjątkowych, sytuacji nadzwyczajnych, które mogłyby przesądzić o zastosowaniu ww. ulgi, a nie zwykłych kosztów utrzymania. Do sytuacji takich można zaliczyć np. znaczne obniżenie zdolności płatniczych dłużnika, spowodowanych zdarzeniem losowym tj. powódź, pożar lub inne zdarzenia uznane za wyjątkowe (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 lutego 2019 r., sygn. II SA/Rz 1049/22, CBOSA, oraz powołane w nim orzecznictwo).
W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku do tego rodzaju sytuacji nadzwyczajnych doszło. Przeciwnie, dysponując znacznym majątkiem nieruchomym, w przypadku skarżącej są to grunty o pow. blisko 7 ha i dom w Ż., należy liczyć się ze znacznymi kosztami utrzymania takiego majątku, a przerzucenie w tym wypadku kosztów utrzymania majątku prywatnego na barki podatników, ustawodawca w art. 267 k.p.a. ograniczył do przypadków wyjątkowych, sytuacji nadzwyczajnych, których wystąpienia skarżąca nie wykazała. O ciążącym na skarżącej obowiązku uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego wiedziała ona już w pierwszej połowie 2021 r.
Zwolnienie właściciela nieruchomości z obowiązku poniesienia tych kosztów, oznacza ich poniesienie przez podatników, co nakłada na stronę obowiązek wykazania w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ich ponieść. Nie wystarczy więc uprawdopodobnienie tych okoliczności, ale konieczne jest ich udowodnienie przez stronę.
Reasumując, w ocenie Sądu, organ w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny. Wydane rozstrzygnięcie nie narusza granic uznania administracyjnego. Organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Organy prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy, zaś ocena ta znalazła wyraz w uzasadnieniu postanowień obu instancji. Organy odniosły się do podnoszonych przez skarżącą argumentów i przedłożonych przez nią dowodów. Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła, także w postępowaniu sądowoadministracyjnym, żadnych dowodów podważających ustalenia organów. Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organy zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a., ani też innych przepisów postępowania, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z kolei dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym, koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2025 r. sygn. III OSK 1663/25, z dnia 7 października 2025 r., sygn. II OSK 849/23, z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. I OSK 2211/23, CBOSA). Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, tymczasem skarżąca, reprezentowana w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, powyższego nie wykazała. Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. przez organ odwoławczy, wskazać należy, że nie zgromadził on w aktach postępowania żadnego nowego materiału dowodowego, poza przedłożonym przez stronę skarżącą, do którego skarżąca przedstawiła stanowisko w piśmie z dnia 6 grudnia 2024 r.
Odnosząc się do wniosków dowodowych skarżącej z dnia 24 października 2025 r. złożonych w postępowaniu sądowym, należy zwrócić uwagę, że, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a., zakres postępowania dowodowego prowadzonego przed sądem administracyjnym ograniczony jest do dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Przy czym celem tego postępowania dowodowego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny będzie dopuszczalne wówczas, gdy postulowany bądź dopuszczony z urzędu dowód będzie pozostawał w związku z przeprowadzaną przez sąd oceną legalności działalności organu administracji publicznej. Biorąc pod uwagę zakres tez dowodowych zgłoszonych przez skarżącą i przedłożonych dokumentów, wszystkich dotyczących okresu po zapadnięciu kontrolowanego postanowienia, wskazać należy, że uwzględnienie wskazanych w skardze dowodów prowadziłoby do przeprowadzenia przez Sąd samodzielnych ustaleń faktycznych, których organ nie mógł dokonać, skoro przedłożone dokumenty powstały po zapadnięciu zaskarżonego orzeczenia, nie mogły być zatem znane organowi w dacie wydania kontrolowanego postanowienia. Tymczasem zakres kognicji sądu administracyjnego ogranicza się do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu, co następuje na podstawie materiału dowodowego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W tym miejscu natomiast wskazać należy, że skarżąca ma możliwość ubiegania się o rozłożenie na raty przypadających na nią kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.