III SA/Kr 409/24

III SA/Kr 409/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewelina Dziuban
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie : Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 1 lutego 2024 r. znak SKO.ŚR/4111/1420/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego J. J. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 1 lutego 2024 r., znak SKO.ŚR/4111/1420/2023, działając na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 390) w zw. z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), po rozpatrzeniu odwołania J. J. od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta Proszowice z dnia 7 grudnia 2023 r., znak: MGOPS.5222.85.2023.LC, odmawiającej przyznania J. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. J. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 7 grudnia 2023 r., znak MGOPS.5222.85.2023.LC, wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 10 i 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 2-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) w zw. z rozporządzeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1340) oraz art. 104, art. 107 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775) – Burmistrz Gminy i Miasta Proszowice odmówił przyznania J. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. J. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał na datę powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) i brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej opieki (z wywiadu środowiskowego z dnia 17 listopada 2023 r. wynika, że wnioskodawca nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowany w PUP, ma ubezpieczenie KRUS jako domownik rolnika, w aktach sprawy znajduje się rozwiązanie umowy zlecenia za porozumieniem stron z dniem 28 kwietnia 2023 r.; z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby matka była niesamodzielna w większości sfer życia, a wnioskodawca musiał sprawować nad nią stałą opiekę i być jej niezbędnym w tak znacznym wymiarze, że musiałby rezygnować z zatrudnienia).
Działając na skutek odwołania J. J., w którym podniósł on m.in., że rozwiązanie umowy zlecenia nastąpiło z dniem 30 września 2023 r., a wyprowadzone wnioski nie przystają do stanu faktycznego wynikającego z wywiadu środowiskowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 1 lutego 2024 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wstępie, że – w świetle art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym – zastosowanie mają przepisy u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji (prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., ale mogłoby powstać, gdyby decyzją z dnia 7 grudnia 2023 r. pozytywnie załatwiono jego wniosek z dnia 10 listopada 2023 r.). Następnie organ odwoławczy wytknął organowi pierwszej instancji pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Dalej organ odwoławczy zgodził się z organem pierwszej instancji co do braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką wnioskodawcy. W ocenie organu odwoławczego czynności wykonywane przez wnioskodawcę nie wymagają jego całodobowej dyspozycyjności. Z wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca pomaga matce w dowozie do lekarza, robi zakupy, kontaktuje się w sprawie zakupu leków z lekarzem rodzinnym i specjalistami, pomaga w "codziennych czynnościach" (nie doprecyzowano, na czym konkretnie to polega). Dowóz do lekarza (z wywiadu wynika, że matka wnioskodawcy pozostaje w stałym leczeniu w Poradni Kardiologicznej w K., gdzie jeździ kilka razy w roku), kontakt w sprawie zakupu leków czy realizacja recept nie wymaga stałej dyspozycyjności wnioskodawcy. Z akt sprawy wynika, że z dniem 30 września 2023 r. wnioskodawca zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej). W aktach sprawy zalega kopia pisma z dnia 29 września 2023 r. potwierdzającego rozwiązanie umowy zlecenia (zawartej w dniu 28 kwietnia 2023 r.) za porozumieniem stron z dniem 30 września 2023 r. Z akt sprawy nie wynika zatrudnienie wnioskodawcy ani dalsze, ani przed tym okresem. W piśmie z dnia 10 listopada 2023 r. wnioskodawca oświadczył, że ma ok. 27-letni okres ubezpieczenia w KRUS jako domownik rolnika. Potwierdza to zaświadczenie KRUS z dnia 16 listopada 2023 r. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika nadto, że zrezygnował on na własną prośbę z dotychczasowego zatrudnienia, ponieważ sprawuje osobistą opiekę nad matką. Z kolei w piśmie z dnia 17 listopada 2023 r. wnioskodawca oświadczył, że nigdzie nie pracuje i jest ubezpieczony w KRUS. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia w związku z opieką nad matką i nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy, bo zakres pomocy nie wymusza całkowitego niepodejmowania pracy zarobkowej, która może być wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sprawowana opieka ma charakter pomocy doraźnej, a nie stałej (ciągłej). Na koniec organ odwoławczy – mając na uwadze art. 63 nowelizacji – stwierdził, że wnioskodawcy nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie aktualnie obowiązującego art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jego matka (ur. 1943) nie jest "osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia" i w związku z tym zwrócił uwagę na nową instytucję świadczenia wspierającego dla osób z niepełnosprawnościami w wieku od ukończenia 18. roku życia.
Pismem z dnia 26 lutego 2024 r. J. J. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, w której wniósł o: (i) stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i rozważenie uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; (ii) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego; (iii) przeprowadzenie dowodu z dokumentów w celu wykazania konieczności stałej i długotrwałej opieki nad matką. Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnią skutkującą uznaniem, że warunkiem przyznania świadczenia jest tylko rezygnacja z zatrudnienia, podczas gdy przepis stanowi także o niepodejmowaniu zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, co nie zostało w ogóle rozważone; 2) art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. przez niepodpisanie zaskarżonej decyzji, co stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; 3) art. 80 k.p.a. przez niepoddanie ocenie motywów rezygnacji i niepodejmowania pracy zarobkowej i jednocześnie wyciągnięcie negatywnych wniosków skutkujących odmową przyznania świadczenia; 4) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie w ocenie wyjaśnień strony, dokumentacji medycznej i brak wskazania przyczyn, z powodu których tym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, a w konsekwencji brak oceny sytuacji zdrowotnej strony, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że zakres opieki nad niepełnosprawną matką, pozwalał i pozwala stronie na pracę, podczas gdy z dokumentacji medycznej wynika, że choroba nie cofa się, lecz systematycznie postępuje; 5) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nierozważenie okoliczności, że stan zdrowia matki uległ pogorszeniu, co w konsekwencji prowadziło do konieczności sprawowania opieki w pełnym wymiarze, a jednocześnie mimo dostrzeżenia wadliwości wywiadu środowiskowego, brak wyciągnięcia z tego tytułu konsekwencji procesowych względem organu pierwszej instancji; 6) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez decyzji organu pierwszej instancji w mocy, podczas gdy należało ją uchylić i przyznać świadczenie. W uzasadnieniu skargi podniósł w szczególności, że zaskarżona decyzja jest niepodpisana (kreska nakreślona pastą długopisową nie indywidualizuje członka organu kolegialnego, nie jest podpisem ani nawet parafą). Organ odwoławczy dostrzegłszy niedostatki wywiadu środowiskowego sporządzonego przez organ pierwszej instancji, przyjął, że skarżący może pracować zamiast orzec kasatoryjnie. Organ odwoławczy nie próbował wyjaśnić skarżącemu, jak ma kontynuować pracę w gospodarstwie rolnym lub wykonywać inną pracę bez szkody dla swojej matki, podczas gdy stan jej zdrowia pogarsza się. Gdyby iść tokiem rozumowania organu odwoławczego, który kwestionuje stałość opieki i sugeruje jej okresowość, to w jednym dniu matka miałaby być czysta, ubrana i posilona, a w drugim już nie. Organ odwoławczy skupił się na kwestii rezygnacji z zatrudnienia, pomijając przy tym to, że przyznanie świadczenia jest możliwe także w oparciu o niepodejmowanie zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi, wskazując przy tym, że dodatkowa dokumentacja medyczna obrazująca stan zdrowia matki została przedłożona została dopiero przy skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej; na zasadzie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję organu pierwszej instancji. Nie oznacza to jednak, że wszystkie zarzuty skargi okazały się zasadne. Zdaniem Sądu, niektóre z relewantnych okoliczności faktycznych nie zostały dostatecznie wyjaśnione, wobec czego doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że Sąd nie podzielił zarzutu skarżącego, jakoby zaskarżona decyzja była dotknięta wadą nieważności z uwagi na brak prawidłowego podpisu jednego członków składu orzekającego Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. W ocenie Sądu, decyzja jest prawidłowo podpisana przez wszystkich członków składu orzekającego, a podpisy są opatrzone pieczęciami imiennymi. Zawarty w skardze wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jawi się zatem jako pozbawiony podstaw.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Gdy chodzi o pozostałe aspekty wykładni przytoczonych wcześniej przepisów – determinującej granice postępowania wyjaśniającego – stwierdzić należy, że: "O ile (...) konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie zatrudnienia lub jest przyczyną rezygnacji z zatrudnienia (...). Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22, CBOSA). "W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Musi zatem ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok NSA z 11 kwietnia 2024 r., I OSK 708/23, CBOSA).
Organ w pełni zasadnie przyjął zatem, że – po pierwsze – zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę jest okolicznością istotną, podlegającą weryfikacji w toku postępowania, i – po drugie – że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zakres ten jest tak szeroki, że nie da się go pogodzić z zatrudnieniem, także z zatrudnieniem w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nieprawidłowość w niniejszej polega jednak na tym, że zakres czynności, jakie skarżący rzeczywiście wykonuje w ramach pomocy matce, nie został dostatecznie precyzyjnie ustalony. Informacje w tej mierze pozyskane w trakcie wywiadu środowiskowego są nader ogólne i w dodatku wskazują na bliżej nieokreślone "czynności codzienne". Zgodzić się zatem należy z zarzutem skargi, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony do końca prawidłowo. W tym kontekście należy jednak od razu dodać, że – zważywszy na charakter sprawy – skarżący również powinien wykazać się aktywnością w postępowaniu wyjaśniającym i przedkładać stosowne dowody. W istocie to do skarżącego należy wykazanie okoliczności, od których zależy możliwości przyznania mu przedmiotowego prawa.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, konieczne jest poczynienie bardziej szczegółowych ustaleń co do zakresu zakres czynności, jakie wykonuje skarżący w ramach pomocy matce, w tym wyjaśnienie co obejmują inne "czynności codzienne", o których mowa w wywiadzie środowiskowym. W tym celu organ powinien rozważyć ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego tudzież wezwanie skarżącego o złożenie stosownych wyjaśnień oraz dokumentacji (dokumentacja dołączona do skargi nie naprowadza na istotne okoliczności, gdyż pochodzi sprzed kilku lat). Oceniając wyniki tych czynności, organ powinien mieć na względzie – co warto w tym miejscu raz jeszcze powtórzyć – iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zakres faktycznie wykonywanych czynności opiekuńczych jest tak szeroki, że nie da się go pogodzić z zatrudnieniem.
Odnosząc się do kwestii samej rezygnacji z zatrudnienia czy też jego niepodejmowania, stwierdzić należy, że: "Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r., II SA/Sz 560/21, CBOSA). Poza tym – jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. (I OSK 275/21, CBOSA) – prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.
W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organ zasadnie uznał, że krótkotrwała umowa zlecenia nie świadczy o tym, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Uściślenia wymagają jednak ustalenia co do tego, czy skarżący wcześniej rzeczywiście pracował w gospodarstwie rolnym czy też tylko podlegał ubezpieczeniu jako domownik rolnika. Generalnie można też zgodzić się z argumentacją skargi co do tego, że stan faktyczny sprawy powinien być rozważony również pod kątem przesłanki niepodejmowania zatrudnienia. Jednakowoż, jeżeli skarżący twierdzi, że ongiś nie podejmował zatrudnienia z innych powodów, a obecnie nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad matką – to powinien wskazać okoliczności, które pozwolą, w świetle zasad doświadczenia życiowego, uznać to twierdzenie za prawdziwe. Organ powinien zatem rozważyć wezwanie skarżącego o złożenie stosownych wyjaśnień również w tej mierze.
Jakkolwiek okoliczność ta nie została wyeksponowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z akt sprawy wynika, że jest jeszcze druga osoba zobowiązana do alimentacji wobec G. J. w takim samym stopniu jak skarżący, tj. W. J. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w takim samym stopniu jak wnioskodawca – ma znaczenie przy ocenie związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia a sprawowaną opieką (zob. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2024 r., I OSK 128/23, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2024 r., I OSK 158/23, CBOSA). Dodać należy, że zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA). Dotychczas poczynione ustalenia (oświadczenie z dnia 20 listopada 2023 r.) nie wskazują na to, by W. J. miał obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki (praca i obowiązki domowe nie są takimi przeszkodami). Również te uwarunkowania organ powinien mieć na względzie podczas ponownego rozpatrywania niniejszej sprawy.
Zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne tylko w zakresie, w jakim korelują one z niniejszym uzasadnieniem.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ rozważy – w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy – kwestię spełniania przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku oraz wynikających z niej wskazań co do dalszego postępowania.
Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.