III SA/KR 405/21

III SA/Kr 405/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-08-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /sprawozdawca/
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6339 Inne o symbolu podstawowym 633
Sygn. powiązane
III OSK 1536/23 - Wyrok NSA z 2025-03-05
III OZ 14/23 - Postanowienie NSA z 2023-01-26
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Maria Zawadzka Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Bogusław Wolas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K-G. na decyzję Wojewody z dnia 4 stycznia 2021 r., nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikającej z tytułów wykonawczych oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 30 lipca 2008 r. skarżąca M. K. – G., jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Doradztwo [...] "A" M. K., złożyła w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wniosek o organizację prac interwencyjnych. Wniosek rozpatrzono pozytywnie.
W dniu 30 września 2009 r. zawarto umowę nr [...] o udzielenie pomocy horyzontalnej, pomoc na zatrudnienie - tworzenie nowych miejsc pracy na zorganizowanie zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych. Zgodnie z postanowieniami umowy beneficjent zobowiązany był do zatrudnienia od 1 października 2008 r. jednej osoby bezrobotnej skierowanej przez Urząd na utworzone stanowisko pracy przez minimalny okres 2 lat i utrzymania przez okres co najmniej 2 lat zatrudnienia na poziomie co najmniej dwóch stanowisk pracy i liczby pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy na poziomie min. 2,00, w tym jednego miejsca pracy utworzonego w związku z przyznaną refundacją.
W trakcie przeprowadzonej weryfikacji prawidłowości realizacji warunków umowy stwierdzono, na podstawie przedłożonych dokumentów, iż nie dotrzymane zostały warunki umowy (nie utrzymano zatrudnienia na określonym umową poziomie). Dodatkowo od 1 grudnia 2010 r., zaprzestano wykonywania działalności gospodarczej. W związku z tym, pismem z 17 marca 2011 r., Starosta wypowiedział umowę nr [...] i zobowiązał M. K. – G. do zwrotu otrzymanej refundacji w wysokości proporcjonalnej do okresu, w którym nie utrzymano wymaganego poziomu zatrudnienia. Powyższa kwota nie wpłynęła na rachunek Urzędu w wyznaczonym terminie. Po sądowym rozstrzygnięciu sporów wynikłych na tle realizacji warunków umowy, prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego, Wydział I Cywilny z 24 listopada 2011 roku, sygn. akt [...] oraz Sądu Okręgowego, Wydział II Cywilny Odwoławczy z 24 października 2012 roku, sygn. akt [...], powództwo M. K. – G. zostało oddalone w całości. Urząd skierował sprawę o zapłatę na drogę postępowania sądowego (prawomocny wyrok Sądu Rejonowego, Wydział I Cywilny z 25 listopada 2014 roku, sygn. akt [...] (klauzula wykonalności z 2 stycznia 2017 roku).
Ostatnie skierowane do Strony przez Starostę wezwanie do zapłaty z dnia 10 kwietnia 2017 r. obejmowało kwotę 4 487 zł 94 gr, na którą składały się: tytułem należności głównej kwota 2 463 zł 31 gr, tytułem odsetek ustawowych wyliczonych na dzień 10 kwietnia 2017 r. koszty zastępstwa procesowego 1500 zł, koszty postępowania odwoławczego 300 zł wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi.
W dniu 28 kwietnia 2017 roku pełnomocnik Strony złożył wniosek o umorzenie kwoty 4487 zł 94 gr. na którą składały się wskazania wyżej należność główna, odsetki ustawowe oraz koszty zastępstwa procesowego. Po jego rozpatrzeniu, organ I instancji orzekł o odmowie umorzenia należności. Prawomocnym wyrokiem z 1 sierpnia 2018 roku, sygn. akt III SA/Kr 344/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje obu instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta orzekł o odmowie umorzenia należności. Rozstrzygnięcia te zostały uznane za prawidłowe, skargę bowiem oddalono prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 października 2019 roku, sygn. akt III SA/Kr 889/19.
W dniu 9 kwietnia 2020 roku do Powiatowego Urzędu Pracy wpłynął kolejny wniosek pełnomocnika Pani M. K. – G. o umorzenie należności wynikającej z tytułów wykonawczych - wyroku Sądu Rejonowego w sprawie sygn. akt [...], wyroku Sądu Okręgowego w sprawie sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Rejonowego w sprawie sygn. akt [...]. Skarżąca podniosła w nim, że spełnia ustawowe przesłanki umorzenia należności określone w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ I instancji decyzją z dnia [...] 2020 r ponownie odmówił umorzenia zaległości.
Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia 2 stycznia 2021 r utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powołano się na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2018 roku, sygn. akt III SA/Kr 344/18, wydanym po rozpatrzeniu skargi Strony, w którym wskazano, że zastosowanie w przedmiotowej sprawie mają jedynie przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 1 i 4 ustawy, a badanie przez organy wszystkich wyliczonych w punktach 1 do 4 tego przepisu przesłanek jest bezpodstawne. Następnie omówiono przesłanki wskazane w pkt 1 i 4 powyższego przepisu.
Podkreślono przy tym, że przepis art. 76 ust. 7 ustawy nie nakłada na organ obowiązku umorzenia w całości lub w części zwrotu refundacji, ale daje wyłącznie takie uprawnienie, jeżeli wystąpią okoliczności wskazane w tym przepisie. Użyty przez ustawodawcę zwrot "może" wyraźnie wskazuje, że wydane na jego podstawie decyzje administracyjne mają charakter uznaniowy. A zatem nawet po ustaleniu przez organ spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek normatywnych warunkujących wydanie decyzji, po stronie organu administracji brak jest obowiązku orzeczenia zgodnie z wnioskiem. Zaznaczono przy tym, że rozstrzygnięcie organu I instancji nie może być uznane za dowolne, bowiem organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 Kpa. Nie zgodzono się także z poglądem skarżącego, że to na organie, a nie na stronie ciąży obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powołując się na wcześniejszy wyrok WSA w Krakowie wydany w sprawie skarżącej pod sygnaturą III SA/Kr 889/19 podkreślono, że to na skarżącej spoczywa obowiązek dostarczenia dowodów wskazujących na zasadność umorzenia pobranych środków. Osoba wnioskująca o umorzenie należności ze względu na trudną sytuację majątkową i rodzinną winna udokumentować ten fakt poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentow, złożenie wyczerpujących wyjaśnień w tym przedmiocie.
Podkreślono, że egzekucja nie okazała się bezskuteczna, bowiem w dniu 8 lutego 2020 roku wszczęte zostało przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, na wniosek wierzyciela Skarbu Państwa - Starosty - Powiatowego Urzędu Pracy, postępowanie egzekucyjne wobec wnioskodawczyni. W efekcie podjętych przez komornika działań zajęciu uległy wierzytelności z rachunków bankowych w kwocie 1183 zł 99 gr , która została złożona na koncie sum depozytowych Sądu Rejonowego. Brak jest także podstaw do przyjęcia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uda się uzyskać kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (przesłanka z pkt 4).
W skardze zarzucono naruszenie przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1065 z późn. zm.), w szczególności art. 76 ust. 7 w zakresie zasad umarzania należności, w tym zwrotu refundacji, w zw. z art. 7, 77 i art. 80 Kpa, a także niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie przez organy ,I i II instancji art. 7, 77 i 80 Kpa.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zmianę poprzedzającej ją decyzji organu I instancji poprzez umorzenie należności skarżącej wobec PUP. W uzasadnieniu skargi podkreślono wadliwość ustaleń organów obu instancji w zakresie wysokości jej rzekomych dochodów. Z dokumentów które zostały przedłożone do akt sprawy i w nawiązaniu do obecnie obowiązującego stanu prawnego, Pani M. K. –G. pobiera, jako niepracująca matka, opiekująca się dzieckiem niepełnosprawnym, świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.830,00 zł. oraz świadczenie 500+ na 2 dzieci, zasiłek rehabilitacyjny na syna K. G. i zasiłki rodzinne na 2 dzieci. A zatem z kwoty 3.354,84 zł. po odjęciu dochodu wnioskodawczyni w postaci świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 1.830,00 zł., kwota 1.524,84 zł. to dochody jej małoletnich dzieci. Wszystkie powyższe świadczenia nie są opodatkowane i nie stanowią przychodu w rozumieniu przepisów prawa podatkowego. Dodatkowo wszystkie świadczenia zwolnione są od egzekucji, w tym komorniczej, a tym samym nie są dochodami dla celów niniejszego postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
W sprawie umorzenia należności objętych wnioskiem w niniejszej sprawie wypowiadał się już dwukrotnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zarówno w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 344/18 ( którym uchylono decyzje organów obu instancji ) jak też w uzasadnieniu wyroku z dni 17 października 2019 r (którym oddalono skargę) przesądzono, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 76 ust. 7 pkt 1 i pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 z późn. zm.), a organy nie powinny badać zaistnienia wszystkich przesłanek art. 76 ust. 7 zawartych w punktach 1-4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 z późn. zm.), ale wyłącznie przesłanki z punktu 1 i 4 tego przepisu.
Zgodnie z treścią art. 76. 7. Starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:
1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;
4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Podkreślić przy tym należy, że ze sformułowania "starosta może" wynika, że decyzja wydana na powołanej wyżej i przytoczonej podstawie prawnej ma charakter uznaniowy. To z kolei oznacza – jak stwierdził to już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/1347/17 (opubl. LEX nr 2529846), że: "nawet w sytuacji gdyby strona spełniała kryteria umorzenia zaległości - organy administracyjne mają jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia świadczeń w trybie art. 76 ust. 7 ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy."
Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza jednak dowolności, organy administracyjne przy wydawaniu takich decyzji powinny wyjaśnić, jakimi kryteriami się kierowały, przy czym wyjaśnienie to jest zwłaszcza istotne przy odmowie częściowego lub całkowitego umorzenia świadczeń.
Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że uzasadnienie odmowy umorzenia jest przekonywujące tzn. wskazuje motywy działania organu w sposób spójny i logiczny, zgodny z doświadczeniem życiowym i akceptowalny - jeśli chodzi o konstytucyjny system wartości społeczeństwa demokratycznego. Sąd uznał, że organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, że wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz że dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, tj. nie jest dowolna. W tym zakresie należy zauważyć, że badając wymienione wyżej przesłanki art. 76 ust. 7 pkt 1 i 4 omawianej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy organy miały na względzie, że egzekucja prowadzona w stosunku do skarżącej okazała się skuteczna. W dniu 8 lutego 2020 roku wszczęte zostało przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, na wniosek wierzyciela Skarbu Państwa - Starosty - Powiatowego Urzędu Pracy, postępowanie egzekucyjne wobec wnioskodawczyni. W efekcie podjętych przez komornika działań zajęciu uległy wierzytelności z rachunków bankowych w kwocie 1183 zł 99 gr . W związku z tym brak jest także podstaw do przyjęcia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uda się uzyskać kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (przesłanka z pkt 4).
Bezskuteczne są zatem zarzuty skarżącej odnoszące się do wysokości i źródeł jej miesięcznego dochodu. Ponadto z faktu, że obecnie utrzymuje się z zasiłków na dzieci nie wynika, że sytuacja taka nie ulegnie zmianie, i nie uzyska ona dochód w z innych źródeł.
Nie można także zgodzić się z wyrażonym w skardze poglądem, że ciężar dowodu w sprawie umorzenia zaległości spoczywa tylko na organie administracyjnym. W orzecznictwie administracyjnym podkreśla się, że "Osoba wnioskująca o umorzenie należności ze względu na trudną sytuację majątkową i rodzinną winna udokumentować ten fakt poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów, złożenie wyczerpujących wyjaśnień w tym przedmiocie. Ciężar dowodu w takiej sprawie spoczywa na niej. Każdy, kto domaga się umorzenia niezasadnie pobranych należności z Funduszu Pracy, musi uwiarygodnić swoją trudną sytuację majątkową i rodzinną. Nie wystarczy jedynie powołać się na brak możliwości spłaty." ( patrz uzasadnienie wyroku NSA z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2676/14 opubl. LEX nr 2089631). W praktyce bowiem tylko wnioskodawca wie jaka jest jego sytuacja majątkowa, jakie uzyskuje dochody, jakie ma wydatki i jakim majątkiem dysponuje.
Sąd orzekający jednocześnie zauważa, że skarżąca stwierdzając, iż z powyżej przedstawionych dochodów utrzymuje się wraz z dwojgiem dzieci nie ujawniła dochodów uzyskiwanych przez ojca dzieci i zakresu jego przyczyniania się do ponoszenia kosztów ich utrzymania ani nie wykazała, że ojciec dzieci w żaden sposób do ich utrzymania nie przyczynia się, co powinno stać się przedmiotem interwencji organów państwowych, w tym prokuratora. Należy także zauważyć, że jedynie sąd rodzinny może ustalić, że sytuacja osoby zobowiązanej do alimentacji jest tak trudna, że wręcz uniemożliwia przyznanie od niej pomocy finansowej czy rzeczowej na rzecz osób uprawnionych.
Jest niewątpliwym, że źródłem otrzymanej pomocy finansowej są dochody Funduszu Pracy, co faktycznie oznacza, że pomoc tę finansują z obowiązkowych składek przede wszystkim inni przedsiębiorcy. Środki z Funduszu Pracy przeznaczone są głównie na pomoc bezrobotnym. Powoduje to obowiązek beneficjentów do szczególnej dbałości o celowe wydatkowanie otrzymanych kwot, czego – jak się wydaje - skarżąca nie dostrzega. Wskazują na to twierdzenie skarżącej, że z ujawnionych dochodów utrzymuje siebie i dwoje dzieci, co oznacza, że skarżąca nie dba o uzyskanie należnych dzieciom świadczeń lub nie ujawnia rzeczywistych dochodów.
W tej sytuacji Sąd uznał, że odmawiając skarżącej umorzenia wnioskowanych kwot organy administracyjne nie naruszyły zasady uznania administracyjnego. Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżąca nie wykazała takiej szczególnej sytuacji życiowej, która wyczerpuje przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 1 i 4 omawianej ustawy, uniemożliwiając jej spłacenie świadczeń nienależnie pobranych ze środków publicznych.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z obowiązującym prawem, a nie dostrzegając uchybień w przeprowadzonym postępowaniu ani pod względem uchybień prawa materialnego, ani procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 151 p.p.s.a. orzekł – jak w wyroku.