III SA/Kr 402/21

III SA/Kr 402/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-08-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja gruntów
Sygn. powiązane
II OSK 808/23 - Wyrok NSA z 2025-09-24
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Maria Zawadzka Sędziowie: SWSA Renata Czeluśniak ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Wojewody z dnia 21 grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 grudnia 2020 r., [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta C z dnia [...] 2020 r. orzekającą o wymeldowaniu z pobytu stałego B. T. (dalej: "skarżący") z lokalu mieszkalnego położonego w C przy ulicy W. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm., dalej: "u.e.l.").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 7 lutego 2020 r. M. T. (właściciel lokalu, wnioskodawca) wniósł o wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego w mieszkaniu przy ulicy W w C. We wniosku wskazano, że skarżący nie mieszka w lokalu od 2 lat.
W dniu 3 marca 2020 r. przesłuchano skarżącego, który zeznał, że mieszka w lokalu mieszkalnym położonym w C przy ulicy W, posiada do niego klucze, a wszystkie rzeczy osobiste znajdują się w mieszkaniu. Ostatnio skarżący był w lokalu w dniu 30 stycznia 2020 r., został wyrzucony przez brata i matkę. Matka potwierdziła, że po remoncie mieszkania skarżący będzie mógł do niego wrócić. Skarżący podniósł, że partycypuje w kosztach lokalu i jest zameldowany w lokalu od urodzenia, tj. od [...] 1992 r.
Przesłuchana w charakterze świadka K. T. – S. (matka skarżącego) wskazała, że skarżący wyprowadził się dobrowolnie z lokalu około dwa lat temu do swojej dziewczyny, zabrał część rzeczy, pozostałe zniósł do piwnicy. Matka skarżącego podniosła, że nie dokłada się on do kosztów mieszkania, nie widzi szans na jego powrót do lokalu z uwagi na własne bezpieczeństwo.
W dniu 22 września 2020 r. przeprowadzono oględziny lokalu położonego przy ulicy W w C. W protokole wskazano, że rzeczy skarżącego znajdują się na jednej z półek w przedpokoju i w pokoju matki skarżącego (pudełka z książkami, mapami, przewodnikami, dokumentami). Wskazano, że w kuchni, ani łazience nie ma rzeczy należących do skarżącego. W toku oględzin wnioskodawca oraz matka skarżącego oświadczyli, że skarżący nie mieszka w lokalu, a jedynie przyjeżdża w odwiedziny, sporadycznie zostaje na noc, koszty związane z utrzymaniem lokalu ponoszą wnioskodawca oraz matka skarżącego. Skarżący oświadczył w toku oględzin, że nie posiada kluczy do lokalu, pomimo próśb o ich przekazanie, nie podjął jednak sądowych kroków zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu.
Decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...] Burmistrz Miasta C orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w C przy ulicy W. W uzasadnieniu organ wskazał, że o dobrowolności opuszczenia lokalu można mówić wówczas, gdy opuszczający lokal nie podejmie środków prawnych mających na celu przywrócenie możliwości przebywania w lokalu. W ocenie organu skarżący, mimo nieskutecznych prób uzyskania kluczy do drzwi wejściowych, nie podjął działań zmierzających do ochrony swoich praw do przebywania w lokalu. W rezultacie, organ przyjął, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny. Organ podniósł, że w toku oględzin nie stwierdzono, aby w lokalu znajdowały się rzeczy skarżącego służące do codziennego użytku. Pozostałe rzeczy skarżącego znajdujące się w lokalu nie świadczą natomiast o koncentracji przez skarżącego życiowych interesów w lokalu. Organ podniósł, że skarżący nie odbiera korespondencji w przedmiotowym lokalu, a z rozmowy z sąsiadami przeprowadzonej przez funkcjonariusza Policji wynika, że skarżący od kilku lat nie przebywa w lokalu położonym przy ulicy W.
W odwołaniu od decyzji skarżący podniósł, że sytuacja w mieszkaniu przy ulicy W jest niewyjaśniona od strony prawnej, jak i rodzinnej. Skarżący wskazał, że problemy z lokalem zaczęły się w 2019 r., kiedy matka skarżącego darowała lokal bratu, pomijając prawa skarżącego do lokalu. Skarżący podkreślił, że nie wyprowadzi się z lokalu dobrowolnie i będzie podejmował środki prawne celem obrony swoich praw. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Decyzją z dnia 21 grudnia 2020 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta C. Organ wskazał, że do wydania decyzji o wymeldowaniu niezbędne jest zaistnienie przesłanek wymeldowania: opuszczenie miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Organ II instancji po dokonaniu analizy materiału dowodowego stwierdził, że skarżący nie mieszka pod adresem: C ulica W co najmniej od stycznia 2020 r. Doszło wówczas do opuszczenia przez niego miejsca pobytu stałego, zamieszkał poza spornym lokalem, gdzie teraz koncentruje swoje życie osobiste. Skarżący nie dysponuje kluczami do lokalu, a zatem nie ma do niego swobodnego dostępu. Utrzymywanie kontaktu z osobami mieszkającymi w lokalu, czy też odwiedzanie mieszkających w nim bliskich osób, nie oznacza braku opuszczenia lokalu. Pozostawienie natomiast części rzeczy w lokalu też nie oznacza, że skarżący koncentruje w tym lokalu swoje sprawy życiowe, skoro nie wiąże się ono ze stałym przebywaniem w lokalu. Organ podniósł, że o dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego świadczy również brak podjęcia kroków prawnych o przywrócenie naruszonego posiadania, co daje wyraz woli rezygnacji z mieszkania. Organ ustalił, że powrót skarżącego do lokalu nie jest realny. Podkreślił, że celem prowadzenia ewidencji jest rejestrowanie faktycznego miejsca pobytu określonej osoby w określonym czasie, nie zaś rozstrzyganie o przysługujących im bądź nie prawach do poszczególnych nieruchomości, w szczególności przez wymeldowanie z danej nieruchomości nie traci się do niej tytułu prawnego. Organ podniósł, że rozstrzyga sprawę zgodnie ze stanem faktycznym istniejącym w dacie orzekania, a utrzymanie zameldowania skarżącego w przedmiotowym lokalu sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że decyzja o wymeldowaniu została oparta na nieprawdziwych faktach oraz "kłamliwych zeznaniach" wnioskodawcy i matki skarżącego. Skarżący podniósł, że nie opuścił trwale i dobrowolnie mieszkania położonego przy ulicy W. Wskazał, że opiekował się ojczymem, a także matką, która ma problemy z poruszaniem. Skarżący podniósł, że brat rzadko bywa w mieszkaniu ponieważ wyjeżdża za granicę, a matka skarżącego popełniła błąd przepisując lokal na brata, pomijając przy tym skarżącego i drugiego brata M. T2. Skarżący podkreślił, że jego centrum życiowe znajduje się w C, tam płaci podatki, rozlicza się, mimo pracy w K. Wyjaśnił, że nie wystąpił do sądu z powództwem o ochronę posiadania ponieważ wierzył w uczciwe podejście do swojej sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
Zgodnie z treścią art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (czyli organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której osoba zamieszkuje), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 (podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Zgodnie z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.
Wskazać należy, że postępowanie w sprawie wymeldowania ma na celu jedynie ustalenie okoliczności faktycznych, czy dana osoba dobrowolnie i trwale opuściła lokal, w którym była zameldowana. W postępowaniu nie są rozstrzygane żadne kwestie prawne, w tym w szczególności kwestie tytułu prawnego do lokalu. Celem postępowania o wymeldowanie jest jedynie doprowadzenie do zgodności ze stanem faktycznym, niezależnie od prawa do lokalu.
Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że właścicielem lokalu przy ulicy W jest brat skarżącego – M. T., skarżący nie posiada kluczy do lokalu, nie podjął środków prawnych zmierzających do ochrony utraconego posiadania lokalu.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 u.e.l. jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r. sygn. V SA 3169/00, CBOSA). Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. W toku postępowania o wymeldowanie organ jest zatem zobowiązany do ustalenia nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały. Konieczne jest ustalenie zarówno elementu dobrowolności, jak i trwałości opuszczenia lokalu.
W toku postępowania ustalono, że skarżący nie przebywa w lokalu, ponieważ nie posiada do niego kluczy, a w lokalu nie ma jego rzeczy osobistych, które wskazywałyby na stałą obecność w lokalu skarżącego. W ocenie skarżącego opuszczenie przez niego lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, a zatem organ nie mógł wydać decyzji o wymeldowaniu.
Podnieść należy, że miejsce pobytu stałego danej osoby to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe: nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, takie jak odzież, rzeczy osobiste, żywność, przyjmuje tam wizyty członków rodziny, znajomych itp. Tymczasem, w niniejszej sprawie skarżący nie ma swobodnego dostępu do lokalu (nie posiada kluczy do lokalu, ani tytułu prawnego do lokalu), nie nocuje w nim, nie spożywa posiłków, lokal nie jest jego centrum życiowym, w lokalu bywa tylko w odwiedziny. Podkreślić należy, że sam zamiar osoby dotyczący zamieszkiwania w lokalu ma znaczenie jeśli na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, nie zaś tylko samych oświadczeń zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę, można stwierdzić, że powrót danej osoby do lokalu jest możliwy (tak m. in. wyrok NSA z 6 marca 2014 r., II OSK 2408/12, CBOSA0. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu powrót skarżącego do lokalu nie jest możliwy- skarżący nie posiada tytułu prawnego do lokalu, nie posiada do niego kluczy i pozostaje w konflikcie z bratem będącym jedynym właścicielem lokalu.
W toku postępowania skarżący wskazywał, że nie opuścił lokalu ani trwale, ani dobrowolnie. Podniósł, że w 2019 r. opiekował się zmarłym ojczymem, nie wyprowadził się do dziewczyny, do interwencji Policji w styczniu 2020 przejeżdżał do mieszkania i był do niego bez problemu wpuszczany. Podnieść należy jednak, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. W orzecznictwie utrwalił się bowiem pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym skargę w pełni podziela, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania, uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. W konsekwencji za dobrowolne opuszczenie mieszkania należy uznać także taką sytuację, gdy osoba usunięta z mieszkania lub zmuszona do tego, nie skorzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu lub środki te nie będą skuteczne prawnie (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II OSK 2122/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10, CBOSA). W niniejszej sprawie skarżący wyjaśnił, że nie podejmował środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania, ponieważ liczył na załatwienie sprawy z bratem, czyli właścicielem lokalu. W rezultacie, zasadnie przyjęły organy I i II instancji, że brak reakcji skarżącego, daje podstawę do przyjęcia, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny.
Skoro w styczniu 2020 r. miała miejsce interwencja Policji, w wyniku której skarżący nie został wpuszczony do lokalu, to do stycznia 2021 r. miał możliwość wystąpienia z powództwem o ochronę posiadania. W skardze do Sądu złożonej w lutym 2021 r. skarżący wskazał, że nie podjął kroków prawnych zmierzających do przywrócenia naruszonego posiadania, ponieważ jako takie kroki uznawał aktywną rolę w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z treścią art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie o ochronę posiadania wygasa jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. W rezultacie, należało stwierdzić, że ewentualne roszczenie skarżącego o ochronę posiadania wygasło i nie może być skutecznie dochodzone, a zatem należy przyjąć, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny.
Podnieść należy, że organ ewidencyjny nie ma obowiązku ustalania, jakie jest nowe miejsce pobytu osoby, która opuściła miejsce swojego dotychczasowego pobytu (a w konsekwencji, w razie braku ustalenia tego nowego miejsca wydanie decyzji o wymeldowaniu byłoby niemożliwe). Przeciwnie, wystarczające przesłanki do wydania orzeczenia o wymeldowaniu to trwałe opuszczenie przez daną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego oraz niedopełnienie przez nią obowiązku wymeldowania się. Przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym.
Mając na względzie fakt, że organy zebrały wyczerpująco materiał dowodowy, przesłuchały świadków, przesłuchały skarżącego, a skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu nie złożył wniosków dowodowych, które mogłyby potwierdzić stanowisko prezentowane przez skarżącego w sprawie, zatem brak było podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych dokonanych przez organy w sprawie. Sam fakt niezgadzania się przez skarżącego z ustaleniami organu, czy też kwestionowania prawdziwości zeznań złożonych w toku postępowania stanowi jedynie polemikę z ustaleniami organu, która nie może odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku.
Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie wymeldowania ma na celu jedynie ustalenie okoliczności faktycznych, czy dana osoba dobrowolnie i trwale opuściła lokal, w którym była zameldowana. W postępowaniu nie są rozstrzygane żadne kwestie prawne, w tym w szczególności kwestie tytułu prawnego do lokalu. Celem postępowania o wymeldowanie jest jedynie doprowadzenie do zgodności ze stanem faktycznym, niezależnie od prawa do lokalu. Decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. W rezultacie w postępowaniu administracyjnym nie może być badana prawidłowość nabycia prawa własności przez M. T., ani rozstrzygnięty spór o zasadność przekazania M. T. lokalu w drodze darowizny. W ocenie Sądu bezspornym jest istnienie konfliktu pomiędzy stronami postępowania na tle prawa własności do lokalu położonego przy ulicy W, jednakże w postępowaniu o wymeldowanie organ nie ma kompetencji do orzekania w tym przedmiocie, co więcej odmowa wymeldowania czy też wymeldowanie z lokalu w żaden sposób nie wpływają na prawo skarżącego do lokalu i nie mogą stanowić podstawy ustaleń w tym zakresie.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.