III SA/Kr 4/24

III SA/Kr 4/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-07-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Marta Kisielowska
Renata Czeluśniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 56/25 - Wyrok NSA z 2025-12-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 581
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 23 października 2023 r. nr SKO.AI./4112/88/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat A. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Wójt Gminy T. decyzją z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr GOPS-FA-544-331/2023 odmówił skarżącemu J. B. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – W. B. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Organ wskazał, że łącznie na dzień 31 sierpnia 2023 r. wypłacono kwotę 21 170 zł. Komornik Sądowy przekazał na konto OPS kwotę 9 963,80 zł, która została zaksięgowana na poczet odsetek od należności głównej.
Zdaniem organu w sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na warunkach określonych w art. 30 ust. 1, jak i również na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Organ stanął na stanowisku, że sytuacja dochodowa skarżącego jest trudna, jednakże umorzenie zadłużenia prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci skarżącego na wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Ponadto umorzenie należności przez organ właściwy wierzyciela powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego w sposób trwały nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a sytuacja o jakiej mowa w sprawie nie występuje.
W odwołaniu skarżący nie zgodził się z ww. decyzją organu I instancji, opisał swoją sytuację finansową, w tym stałe wydatki, które ponosi co miesiąc. Wskazał, iż jest jedynym żywicielem rodziny, po śmierci byłej żony i zajmuje się również córką.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 23 października 2023 r. r SKO.AI./4112/88/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym przeprowadzony w dniu 8 sierpnia 2023 r. wywiad środowiskowy, nie pozwolił na przyznanie skarżącemu szczególnego, wyjątkowego charakteru pozwalającego na zastosowanie umorzenia należności. Mianowicie, z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z partnerką, u której zamieszkuje. Pracuje na podstawie umowy o pracę, a miesięczne wynagrodzenie wynosi 3 500 zł netto. Stałym wydatkiem pozostaje czynsz za mieszkanie 500 zł, opłata za energię elektryczną 100 zł, opłata za gaz 20 zł, alimenty 600 zł, wydatki na leki i leczenie 200-300 zł, korepetycje z j. angielskiego 200 zł. Pobiera również świadczenie wychowawcze przyznawane na dziecko w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Powyższe ustalenia nie były kwestionowane w sprawie.
W ocenie organu odwoławczego, uzyskiwane przez skarżącego wynagrodzenie za pracę, pomimo iż znaczna jego część przeznaczana jest na stałe opłaty, stanowi stabilne źródło dochodu. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby skarżący legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wskazującym na brak możliwości jakiegokolwiek zarobkowania. SKO podkreśliło, że skarżący został prawidłowo pouczony o treści art. 10 § 1 k.p.a., w tym o prawie do wypowiedzenia się co do całości zebranych dowodów i materiałów w toczącym się postępowaniu, z którego to uprawnienia nie skorzystał, nie uzupełniając materiału dowodowego ani też nie zgłaszając innych wniosków dowodowych celem wykazania stanu zdrowia uniemożliwiającego podjęcie pracy czy też szczególnych kosztów leczenia. Nie wskazywał też innych okoliczności, które powinny zostać uwzględnione w toku postępowania. Kolegium wyjaśniło, że okoliczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem nie nadaje sytuacji strony charakteru wyjątkowego lub nadzwyczajnego na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna, niemniej jednak należy mieć na względzie, że samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź nawet nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Inne okoliczności niż wyżej wymienione, nie zostały natomiast wykazane w toku postępowania.
Organ uznał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji na tyle wyjątkowej, by mogły stawiać go w sytuacji korzystniejszej względem innych dłużników alimentacyjnych.
W konsekwencji, w ocenie Kolegium, organ I instancji należycie zbadał i uwzględnił sytuację materialną i rodzinną skarżącego, a wyprowadzone przez ten organ wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia należności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, iż brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń podczas gdy jego sytuacja majątkowa i osobista stanowi podstawę do umorzenia.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji organu I instancji w całości i umorzenie przedmiotowych należności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 15 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi oraz do przedłożonego pisma z dniu 14 lipca 2024 r., tj. umowy o pracę i aktualnych zarobków, na okoliczność aktualnej sytuacji materialnej skarżącego. Ponadto pełnomocnik podniósł, że od marca skarżący zarabia mniej. Sąd postanowił dopuścić ww. dowód z dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy T. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – W. B. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 581) – dalej u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Zasadą jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom, względem których spoczywał na nim obowiązek alimentacyjny, natomiast wyjątkiem, który w związku z tym musi być interpretowany ściśle, jest umorzenie należności. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. np. wyrok NSA z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się zatem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności - art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1794/10; wyroki WSA: w Opolu z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt II SA/Op 289/19; w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 400/19). Jest to więc – w ujęciu procesowym - kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20).
W ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (zob. wyrok NSA z 30 grudnia 2020 r., I OSK 3528/18). Przy ocenie przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (tak wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., I OSK 324/19).
W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezsporna jest trudna sytuacja majątkowa skarżącego. W ocenie Sądu, organy I i II instancji prawidłowo ustaliły wszystkie okoliczności mające znaczenie dla sprawy, zebrały wyczerpujący materiał dowodowy, który został wnikliwie rozpatrzony przez organy. W oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego, organy ustaliły sytuację dochodową, rodzinną i majątkową skarżącego. Sąd podziela przyjęte w zaskarżonej decyzji stanowisko, że sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, ale nie jest na tyle szczególna, aby mogła stawiać skarżącego w sytuacji korzystniejszej względem innych dłużników alimentacyjnych i uzasadniać zastosowanie art. 30 ust 2 u.p.o.u.a. Instytucja umorzenia należności z tytułu alimentów wypłaconych uprawnionym z funduszu alimentacyjnego ma niewątpliwie charakter nadzwyczajny. Skarżący jest osobą pracującą na podstawie umowy o pracę i uzyskującą z tego tytułu stałe wynagrodzenie. Owszem, kwota jaka pozostaje skarżącemu do dyspozycji po uiszczeniu opłat i po potrącaniach komorniczych jest niska, jednak nie można pominąć, że otrzymywane wynagrodzenie stanowi, co istotne, stabilne źródło dochodu. Ponadto trafnie zauważył organ odwoławczy, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wskazującym na brak możliwości zarobkowania. Sąd podziela przyjęty w orzecznictwie pogląd, że samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie w ogóle dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą mającą trudności finansowe, przy czym chodzi tu o fakt obiektywnie istniejący, na który dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu, a nie o jego subiektywne przekonanie. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2021 r., III SA/Kr 1291/20).
Okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. m. in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Sz 70/22). Zasadnie, w ocenie Sądu organy przyjęły, że w przypadku skarżącego nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego z obowiązków wobec funduszu alimentacyjnego. Skarżący nie wykazał zaistnienia takich okoliczności niezależnych od niego, które uniemożliwiają mu regulowanie powstałego długu wobec Państwa.
Zdaniem Sądu, mając na uwadze poczynione w sprawie ustalenia, zasadna była odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Reasumując, Sąd stwierdza, że dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w granicach właściwych dla decyzji o charakterze uznaniowym, nie dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, ani też przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a wydane rozstrzygnięcie zostało poprzedzone ustaleniem wszelkich koniecznych dla rozstrzygnięcia okoliczności i poddane słusznej ocenie nie noszącej znamion dowolności.
Odnosząc się do przedłożonych na rozprawie dokumentów, tj. umowy o pracę i aktualnych zarobków, na okoliczność aktualnej sytuacji materialnej skarżącego, Sąd wyjaśnia, że dokumenty te pozostają bez znaczenia dla kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Nowe dokumenty dają bowiem uprawnienie do kolejnego ubiegania się o przyznanie ulgi.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.