III SA/Kr 381/24

III SA/Kr 381/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-07-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 158/25 - Wyrok NSA z 2026-02-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17  ust. 1 i art. 17 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2023 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/1291/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez A. P., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r., znak: SKO.SR/4111/1291/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r. poz. 380 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kalwaria Zebrzydowska z dnia 16 października 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. K.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 16 października 2023 r. nr MGOPS.5222.38.2023.N Burmistrz Miasta Kalwaria Zebrzydowska odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji z dnia 12 grudnia 2022 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy do 21 października 2023 r. Zaś na podstawie kolejnej decyzji z dnia 27 września 2023 r. jest uprawniona do specjalne zasiłku opiekuńczego na kolejny okres, tj. od 1 listopada 2023 r do 31 października 2024 r. Z kolei z oświadczenia strony z dnia 11 września 2023 r. wynika, że rezygnuje ona z pobieranego zasiłku w momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako podstawa odmowy świadczenia pielęgnacyjnego.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podał, że matka skarżącej została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Skarżąca należy też do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt. 4 k.p.a., ciąży na niej bowiem obowiązek alimentacyjny wobec matki.
Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na przywoływany przez organ niedopuszczalny zbieg świadczenia pielęgnacyjnego ze specjalnym świadczeniem opiekuńczym, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z obowiązującą linią orzecznictwa przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy. Art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, że w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a przepis ten wprowadza prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnia od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia.
Kolegium podkreśliło, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie z dnia 5 września 2023 r. w którym podała, że "z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego jej prawa do specjalnego świadczenia opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego." Takie sformułowanie pozwala przyjąć, że skarżąca dokonała jednoznacznego wyboru korzystniejszego dla siebie świadczenia. Wprawdzie w oświadczeniu tym skarżąca powołała się na fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na mocy decyzji GGOPS.5223.3.2022.N (w dacie składania oświadczenia nie była wszak jeszcze uprawniona do ww. zasiłku na podstawie kolejnej decyzji), jednakże wybór ten należy rozumieć szeroko, również to tych sytuacji przyszłych, które mogły zaistnieć w następstwie złożenia przez stronę kolejnego wniosku o ww. zasiłek z dnia 31 sierpnia 2023 r. W tej sytuacji okoliczność, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca była uprawniona do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie wyklucza przyznania ww. świadczenia od miesiąca złożenia wniosku.
Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie została spełniona inna zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie ww. świadczenia, tj. brak jest istnienia związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko tym osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie tych przesłanek pozytywnych jest warunkiem koniecznym.
Zdaniem Kolegium zebrane w sprawie dowody nie pozostawiają wątpliwości, że stan zdrowia matki skarżącej i jej stan psychofizyczny, nie wymaga sprawowania nad nią stałej, nieprzerwanej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie przez skarżąca jakiejkolwiek pracy. Jednocześnie Kolegium nie zakwestionowało, że schorzenia wymagającej opieki: zwyrodnienia stawów biodrowych (przebyła w związku z tym w 2012 i 2014 r. zabiegi alloplastyki) i związane z tym poruszanie się o kulach, trudności z utrzymywaniem równowagi (zawroty głowy), choroba oczu utrudniają jej samodzielne funkcjonowanie w domu. Zaburzenia w motoryce, ograniczone widzenie (nie jest to wszak stan niewidzenia) powodują pewne niedogodności i trudności w sprawnym, w pełni niezależnym funkcjonowaniu, co wymaga w związku z tym pewnego zaangażowania bliskich. Taki stan zdrowia wymagać może
też potrzeby dostosowania miejsca zamieszkania w celu uzyskania przez chorą większej samodzielności. Dla przyznania uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest jednak ustalenie, że istotnie stan zdrowia wymagającej opieki w tak dalekim stopniu wyłącza ją z możliwości samodzielnego dbania o własne potrzeby, że wymaga opieki osoby trzeciej, tj. opieki nieprzerwanej i ciągłej i w takim stopniu, że niezbędny jest stały nadzór nad chorą. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego we wrześniu 2023 r. nie stwierdzono całkowitej niemożności samostanowienia o sobie i niemożności samodzielnego pozostania w domu bez opieki córki, choćby na kilka godzin. O tym, że matka skarżącej także obecnie pozostaje sama w domu świadczy fakt oddzielnego zamieszkiwania od córki (w innej miejscowości P.). Pozostawienie chorej samej w domu, nie stanowi zagrożenia dla jej zdrowia i bezpieczeństwa. Wykazywane ograniczenia w motoryczne nie pozwalają na uznanie, że niezbędny pozostaje nad nią stały i nieprzerwany nadzór skarżącej.
Kolegium stwierdziło nadto, że większość czynności, jakie wymieniła skarżąca w toku sprawy (tj. wykonywanie zakupów, przygotowywanie ubrania, pomoc w ubieraniu, podawanie leków, mierzenie ciśnienia (dwa razy dziennie) pomoc w rehabilitacji (trzy razy dziennie) i przygotowywanie posiłków, sprzątanie, organizowanie wizyt lekarskich i towarzyszenie podczas nich oraz podczas spacerów) jest tego rodzaju, że można je zorganizować poza godzinami pracy. Można je więc łączyć także z wykonywaniem innych obowiązków, w tym zawodowych. Czynności te mają charakter bądź to okresowych ,bądź cyklicznych, możliwych do zaplanowania, bądź takich, które mogą być wykonywane o stałych porach dnia, które można ująć w harmonogramie dnia osoby pracującej (choćby w mniejszym wymiarze czasu pracy). Niektóre z tych czynności trudno jest zaliczyć do kategorii opieki osobistej, (jak np. sprzątanie, robienie zakupów). Nawet przygotowywanie posiłków, czy ich podawanie można zorganizować i ustalić o stałych porach dnia. Trudności z załatwianiem potrzeb fizjologicznych przez chorą (z uwagi na trudność poruszania się) nie stanowią przeszkody nie do przezwyciężenia i nie muszą wiązać się z każdorazową obecnością opiekuna, ze względu na dostępność środków higienicznych (pieluchomajtek).
Mało wiarygodne są zdaniem Kolegium są twierdzenia skarżącej, ze zmuszona jest ona spędzać całe dnie z matką i wykonywać obowiązki według dołączonego do akt sprawy jej harmonogramu dnia spędzanego z matką (k- 27) i że wszystkie ww. obowiązki wykonuje. Zakres czynności szczegółowo wyliczanych przez skarżącą wskazuje bowiem, że całe swe centrum życiowe przeniosła do domu matki (skoro opiekę rozpoczyna o godz. 7.00 , a kończy o godz. 23.00). Mało wiarygodny pozostaje ww. opis w kontekście ustaleń organu pierwszej instancji w których wynika że wnioskodawczyni zamieszkuje z mężem i oraz czwórką dzieci.
Z powyższych przyczyn organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania i świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.
Sąd nie dopatrzył się też takiego naruszenia przepisów postępowania, ani prawa materialnego które skutkować by musiały uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się, jak wynika z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wraz ze skargą, orzeczeniem z dnia 4 listopada 2016 r. Lekarza Orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Data zaś powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji określono do "nadal".
Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mogło jednakże, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.), utrzymać w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji.
Trafnie zauważyło Kolegium że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych), uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z nich. Wykluczona jest bowiem możliwość równoczesnego ustalenia prawa obu świadczeń na ten sam okres. Skarżąca mogła więc domagać się od organu ustalenia prawa do jednej, wybranej przez siebie, formy pomocy.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest jednoczesne wyłączenie z obrotu decyzji ustalającej dla wnioskodawcy prawo do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona miała więc ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne było dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rezygnacja z przysługującego jej i pobieranego zasiłku - poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia - i w konsekwencji wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o jego przyznaniu.
Stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Podkreślić jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Norma ta ma bowiem charakter procesowy, a więc pełni funkcję służebną względem norm materialnoprawnych. W konsekwencji jej zastosowanie nie może prowadzić do modyfikacji, czy pominięcia przepisów materialnoprawnych. Oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne (tu świadczenie pielęgnacyjne), organ był zobowiązany wyeliminować sytuację jednoczesnego pobierania przez wnioskodawczynię specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego - a taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby świadczenie zostało przyznane od daty wcześniejszej, niż moment wyłączenia z obiegu decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Zgodzić się w tym miejscu również należy z tym, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych określa zasadę, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do ww. zasiłku, gdyż nie ma możliwości korzystania z kilku różnych form pomocy z ustawy o świadczeniach rodzinnych jednocześnie. Zasadnym również było stwierdzenie, że art. 27 ust. 5 ustawy potwierdza, że uprawnionemu przysługuje jedno z tych świadczeń - zgodnie z jego wyborem - na okres, od którego wyeliminowany zostanie zbieg uprawnień. Z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulującego okresy zasiłkowe wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami - w sprawie jest to miesiąc określony ustaniem prawa do pobieranego zasiłku. Skoro zaś - jak wskazano wyżej - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania "nowego" świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanej na ten sam cel formy pomocy, okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany jedynie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale wiąże się też z terminem obowiązywania dotychczasowego, zbieżnego uprawnienia (tak NSA w wyroku z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1383/23; LEX nr 3733379).
Podzielając powyższe stanowisko zasadnie więc podniosło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że takie sformułowanie przez skarżącą treści oświadczenia z dnia 5 września 2023 r. pozwalało na przyjęcie, iż dokonała ona wyboru świadczenia korzystniejszego, ale dalsze stwierdzenie Kolegium, że pobieranie przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego nie wyklucza przyznania przedmiotowego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku było nieprecyzyjne, gdyż Kolegium winno wyraźnie dodać do tego stwierdzenia, jak to podkreślił NSA w przywoływanym co dopiero orzeczeniu, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowane jedynie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale wiąże się też z terminem obowiązywania dotychczasowego, zbieżnego uprawnienia, a więc przeszkoda ta znika z chwilą ustania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
To niedopowiedzenie Kolegium nie mogło jednakże przesądzić o wadliwości podjętego przez nie rozstrzygnięcia.
Zasadne i prawidłowe jest bowiem w ocenie Sądu stanowisko Kolegium, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie została spełniona inna zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie przedmiotowego świadczenia - istnienia związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
W ocenie Sądu nie można skutecznie postawić Kolegium, które przy zebranym materiale dowodowym pozwalającym na wydanie decyzji co do istoty sprawy, ma kompetencje do odmiennej oceny zebranego materiału dowodowego niż to uczynił uprzednio organ pierwszej instancji.
Sąd nie dostrzegł, więc dokonując kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć, by Kolegium dopuściło się naruszenia przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, a w szczególności – 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.
Przekonywująca jest argumentacja Kolegium, że zebrane w sprawie dowody nie pozostawiają wątpliwości, iż stan zdrowia matki skarżącej i jej stan psychofizyczny, nie wymaga sprawowania nad nią stałej, nieprzerwanej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek pracy.
Zastrzec jednak przy tym należy, że zarówno Sąd, jak i Kolegium nie neguje faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej. Racje ma Kolegium podkreślając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że schorzenia wymagającej opieki: zwyrodnienia stawów biodrowych (przebyła w związku z tym w 2012 i 2014 r. zabiegi alloplastyki) i związane z tym poruszanie się o kulach, trudności z utrzymywaniem równowagi (zawroty głowy), choroba oczu, bez wątpienia utrudniają samodzielne funkcjonowanie matki skarżącej w domu. Zaburzenia w motoryce, ograniczone widzenie, a nie stan niewidzenia, powodują bezsprzecznie pewne niedogodności i trudności w sprawnym, w pełni niezależnym funkcjonowaniu, lecz nie jest to taki stan, który wymaga aż takiego zaangażowania się osoby opiekującej zarówno w sensie fizycznym, jak i czasowym, że wyklucza jakakolwiek aktywność zawodową skarżącej. Zasadnie więc podniosło Kolegium, że po pierwsze, taki stan zdrowia matki skarżącej wymaga dostosowania miejsca zamieszkania w celu uzyskania przez chorą większej samodzielności, po drugie zaś tylko stan zdrowia i funkcjonowania w życiu codziennym osoby wymagającej opieki, który wyłącza ją z możliwości samodzielnego dbania o własne potrzeby i jednocześnie uzależnia jej egzystencję od pomocy osób trzecich, w sposób nieprzerwany i ciągły i w takim stopniu, że niezbędny jest stały nadzór nad tą osobą, ciągła gotowość oraz dyspozycyjność opiekuna, może dopiero dawać podstawę do przyznania żądanego świadczenia przy braku jednocześnie negatywnych ku temu przesłanek. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie w toku postępowania wyjaśniającego przed organami, na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego we wrześniu 2023 r. nie stwierdzono całkowitej niemożności samostanowienia o sobie i niemożności samodzielnego pozostania w domu matki skarżącej bez opieki córki (skarżącej), choćby na kilka godzin. Zgodne z doświadczeniem życiowym jest stwierdzenie Kolegium, że skoro matka skarżącej obecnie pozostaje sama w domu, bo o tym świadczy fakt jej oddzielnego zamieszkiwania i to nie w pobliżu, lecz w innej miejscowości (Przytkowice), nie stanowi to jednocześnie zagrożenia dla jej zdrowia i bezpieczeństwa, to wykazywane ograniczenia motoryczne w jej poruszaniu się, rzeczywiście nie pozwalały na uznanie, iż niezbędny był i jest nad nią stały i nieprzerwany nadzór skarżącej.
Przy tym, zdaniem Sądu prawidłowa jest ocena Kolegium zakresu i charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą. Racje ma Kolegium, że większość czynności, jakie wymieniła skarżąca, w szczególności takie jak:. wykonywanie zakupów, przygotowywanie ubrania, pomoc w ubieraniu, podawanie leków, mierzenie ciśnienia (dwa razy dziennie) pomoc w rehabilitacji (trzy razy dziennie) i przygotowywanie posiłków, sprzątanie, organizowanie wizyt lekarskich i towarzyszenie podczas nich oraz podczas spacerów, jest tego rodzaju, że można je zorganizować poza godzinami pracy. Można je więc łączyć także z wykonywaniem innych obowiązków, w tym zawodowych. Zgodzić się należało z Kolegium, że czynności te mają charakter bądź to okresowych, bądź cyklicznych, możliwych do zaplanowania, bądź takich, które mogą być wykonywane o stałych porach dnia, które można ująć w harmonogramie dnia osoby pracującej (choćby w mniejszym wymiarze czasu pracy). Rzeczywiście niektóre z tych czynności trudno jest w ogóle zaliczyć do kategorii opieki osobistej, (np. sprzątanie, robienie zakupów). Nawet przygotowywanie posiłków, czy ich podawanie można zorganizować i ustalić o stałych porach dnia. Trudności z załatwianiem potrzeb fizjologicznych przez chorą (z uwagi na trudność poruszania się) nie mogą istotnie stanowić przeszkody nie do przezwyciężenia i nie muszą wiązać się z każdorazową obecnością opiekuna, ze względu na dostępność środków higienicznych (pieluchomajtek).
Wobec tego stanowisko Kolegium, że skarżąca nie zdołała, działając jeszcze przez zawodowego pełnomocnika - wykazać w zasadny sposób - popierając swoje twierdzenia, iż zmuszona jest spędzać całe dnie z matką i wykonywać obowiązki według dołączonego do akt sprawy jej harmonogramu dnia spędzanego z matką (k- 27 akt administracyjnych) i że wszystkie ww. obowiązki wykonuje - przesłanek do przyznania jej przedmiotowego świadczenia, jest trafne. Nie dołączone choćby zostały na poparcie tych twierdzeń dokumenty medyczne obrazujące taki stan zdrowotny matki skarżącej, który wymaga takiego zaabsorbowania skarżącej niweczący jej jakąkolwiek aktywność zawodową. Zasadnie też argumentuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium, że w świetle twierdzeń skarżącej musiałaby przenieść swoje centrum życiowe do domu matki, skoro opiekę rozpoczyna o godz. 7.00, a kończy o godz. 23.00 zważywszy dodatkowo na to iż zamieszkuje z mężem i oraz czwórką dzieci w innym miejscu.
Podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Biorąc je pod uwagę i odnosząc do stanu zdrowia, a co za tym idzie możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym wymagającej opieki matki skarżącej, z uwzględnieniem okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy, nie można wbrew, jak się zdaje twierdzeniom pełnomocnika skarżącej stwierdzić, że Kolegium dokonało błędnej i niewłaściwej oceny czynności opiekuńczych i stanu zdrowia i funkcjonowania matki skarżącej jako elementów składających się na istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, czy tez niepodejmowania aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą.
Przy tym, wyraźnie podkreślić należy, że nie chodzi tu również o podważanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, lecz właśnie rolą właściwych w tym zakresie organów pomocowych, orzekających w tego rodzaju sprawach, jest ustalenie owego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Różna jest bowiem sytuacja zdrowotna osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – a to właśnie organy administracji właściwe w tego rodzaju sprawach muszą stwierdzić, że czy z uwagi na ten stan wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę – w konsekwencji więc czy istnieje, bądź nie, związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, iż nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie chodzi tu bynajmniej o to, że muszą być one wykonywane nieprzerwanie i przez 24 godziny na dobę. Ani organ, ani też Sąd tak nie twierdził i nie twierdzi. Mogą być przerwy w wykonywanych czynnościach lecz muszą być one rozciągnięte w czasie w takim znaczeniu, że są ciągle wykonywane w sensie ich długotrwałości, a po drugie, są tego rodzaju, iż niweczą jakąkolwiek aktywność zawodową wnioskującego o świadczenie. Sąd podkreśla ten aspekt jedynie z tego względu, że pełnomocnik skarżącej w tym zakresie przywołał orzecznictwo sądowe. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo - organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (jak to por. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 maja 12024 r., sygn. akt IV SA/Po 296/24; LEX nr 3723256). Trafnie też zwrócił uwagę Tamtejszy Sąd na jeszcze jeden ważny aspekt w tej ocenie, mianowicie, że należy każdorazowo dokonywać jej z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca, powołując się w tym względzie na wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1637/22. Otóż w stanie faktycznym i prawnym w tej sprawy biorąc pod uwagę i zakres opieki i możliwości zdrowotne matki skarżącej, a co za tym idzie jej możliwość funkcjonowania w życiu codziennym, nie można w ocenie Sądu powiedzieć, że wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa skarżącej, iż z uwagi na ten stan matki w ogóle nie może ona podjąć jakiejkolwiek pracy. Ratio legis pomocy społecznej, podkreślić to należy także z całą mocą, polega na jej subsydiarnym charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, także nie sposób pominąć.
W ocenie Sądu nie ma więc racji pełnomocnik skarżącej podnosząc, w skardze, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie stwierdził też, by w niniejszym postępowaniu przed organami doszło do zachwiania równowagi w zakresie wiedzy skarżącej w jaki sposób organ ocenia całość zebranego materiału dowodowego i dlaczego w ocenie organu nie jest możliwe uzyskanie przez stronę decyzji o żądanej treści, a pozycją w tym zakresie organu, tym bardziej, że skarżąca od początku działała przez profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnik ten nie zdołał skutecznie podważyć prawidłowości podjętych w sprawie rozstrzygnięć. Zasadne jest powoływanie się w dyskursie prawnym na orzecznictwo sądowoadministracyjne, lecz pełnomocnik nie odniósł się w tej sprawie do konkretnych okoliczności stanu faktycznego. Powołane orzecznictwo może mieć zastosowanie w argumentacji w innych sprawach dotyczących tego samego przedmiotu– świadczenia pielęgnacyjnego. Zabrakło zatem, w ocenie Sądu wykazania, że biorąc pod uwagę taki, a nie innych stan zdrowia matki skarżącej, jej funkcjonowanie na co dzień, wymagane jest podjęcie przez skarżącą takich a nie innych czynności opiekuńczych, które w świetle przywołanego orzecznictwa należy co do ich zakresu i charakteru tak a nie inaczej oceniać i rozumieć. W konsekwencji więc ani skarżąca, ani jego pełnomocnik nie zdołali wykazać nie tylko, błędność ustaleń okoliczności stanu faktycznego sprawy, co również i wadliwe udowodnienie istotnych dla treści rozstrzygnięcia faktów, błędną ocenę materiału dowodowego bądź też niekompletność tegoż materiału, a także niewłaściwą subsumpcję stanu faktycznego pod przepis, czy przepisy prawa materialnego, mające zastosowanie w sprawie i to w takim stopniu, który powodował by konieczność uchylenia kwestionowanych skargą decyzji w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzające odpowiadają prawu.
W związku z powyższym skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.