III SA/Kr 38/25

III SA/Kr 38/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Michał Niedźwiedź
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
Art. 41
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 maja 2024 r. nr SKO.PS/4110/189/2024 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na zwrot poniesionych kosztów na zakupiony płaszcz oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 7 maja 2024 r., nr SKO.PS/4110/189/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 14 marca 2024 r., znak F3.33307.2538.2024, orzekającą o odmowie przyznania Z. Ś. (dalej: skarżąca) pomocy finansowej na zwrot kosztów poniesionych za zakupiony płaszcz.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Skarżąca wnioskiem z 28 lutego 2024 r. zwróciła się o udzielenie pomocy finansowej na zwrot kosztów poniesionych za zakupiony płaszcz. Przedłożyła fakturę z 19 lutego 2024 r. za zakup płaszcza na kwotę 380 zł, opłaconą gotówką.
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie przeprowadził postępowanie administracyjne. Na podstawie zebranych dokumentów i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, ustalono że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jej syna, które składa się z 3 pokoi, kuchni i łazienki. Jej dochód w styczniu 2024 r. stanowiła emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wys. 1739,87 zł. Ponadto ustalono, że skarżąca dysponuje kwotą 500 zł z tytułu dodatku uzupełniającego, co łącznie stanowi kwotę 2239,87 zł. Jednakże w zw. z treścią art. 8 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej za dochód skarżącej przyjęto kwotę wys. 1739,87 zł pomijając kwotę 500 zł z tytułu dodatku uzupełniającego.
Ustalono, też że w styczniu 2024 r. skarżąca poniosła wydatki z tytułu opłat za: czynsz w wys. 632,39 zł, gaz w wys. 76,51 zł, internet w kwocie 40,25 zł i telefon w kwocie 20 zł. Zatem po odliczeniu przedstawionych wydatków skarżącej pozostaje do dyspozycji kwota 970,72 zł oraz 500 zł z tytułu dodatku uzupełniającego.
Decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z 14 marca 2024 r. odmówiono skarżącej przyznania pomocy finansowej na zwrot kosztów poniesionych za zakupiony płaszcz.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł, a więc uzyskiwane przez skarżącą dochody przewyższają ustawowe kryterium dochodowe o kwotę 963,87 zł. Organ pierwszej instancji wskazał, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Podkreślono, że skarżąca we własnym zakresie zakupiła płaszcz, a więc była w stanie wygospodarować środki na ten cel.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie.
Decyzją z 7 maja 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji, kiedy dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe, organ administracji może przyznać specjalny zasiłek celowy na podstawie art. 41 u.p.s., ale może to nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W ocenie organu taki przypadek w sytuacji skarżącej nie występuje. Jak podano, po uiszczeniu przez skarżącą wszystkich podanych przez nią opłat bytowych pozostaje jej do dyspozycji miesięcznie kwota 1470,72 zł. Ponadto skarżąca pozostaje pod stałą opieką instytucji pomocy społecznej, ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i reguluje płatności na bieżąco.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze wyraziła niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że skarga została wniesiona po terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia podjętego w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), dalej w skrócie u.p.s.
Zasady ogólne tej pomocy zostały zawarte w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którymi świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłku celowego na zwrot kosztów za zakupiony płaszcz. Ten rodzaj świadczenia został uregulowany w art. 39 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Użyte w cyt. wyż. art. 39 u.p.s. słowo "może" oznacza, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, lecz fakultatywnym. Inaczej mówiąc, konstrukcja ww. przepisu oparta jest na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności, dlatego organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest dokonać rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy.
Kontrola sądowa decyzji uznaniowych ograniczona jest zatem do zbadania, czy w trakcie podejmowania decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, tj. czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1325/15, CBOSA).
Dalej należy wskazać, że przyznanie przedmiotowego zasiłku uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego w dacie wydawania zaskarżonej decyzji dla osoby samotnie gospodarującej – a taką osobą jest skarżąca - 776 zł. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł. Skarżąca uzyskuje dochód przekraczający ww. kryterium. Jak bowiem wynika z ustaleń orzekających w sprawie organów, skarżąca w styczniu 2024 r. (a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – art. 8 ust. 3 u.p.s.) uzyskała dochód w wysokości 1739,87 zł. Złożyła się na niego emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Ponadto ustalono, że skarżąca dysponuje kwotą 500 zł z tytułu dodatku uzupełniającego, która to kwota na podstawie art. 8 ust. 4a u.p.s. nie jest wliczana do dochodu. Tym samym, wobec przekroczenia kryterium dochodowego organy słusznie uznały, że skarżąca nie kwalifikowała się do uzyskania pomocy na podstawie ww. art. 39 u.p.s.
Dlatego też organ prawidłowo rozważył możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
W doktrynie przyjmuje się, że przesłanka "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, iż jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Taką samą wykładnię art. 41 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. I OSK 1416/07 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. sygn. I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. sygn. I OSK 3072/18, opubl. w CBOSA).
Podzielić więc należy pogląd, że specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Stosowanie art. 41 u.p.s. nie może też stanowić obejścia art. 38 i 39 u.p.s. Nie można go zatem sprowadzić do prostej alternatywy wobec regulacji wymagających spełnienia kryterium dochodowego, a tym samym przyznawania na jego podstawie zasiłku celowego tym, którzy te kryteria przekroczyli (por Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Opublikowano: WKP 2023).
Mając na uwadze powyższe, należało przyjąć, że potrzeba zgłoszona przez skarżącą w postaci zapłaty za zakupiony płaszcz nie ma charakteru nadzwyczajnego. Co więcej jest to potrzeba, która w momencie złożenia wniosku została już przez skarżącą zaspokojona. Z przedłożonej organowi faktury wynika, że 19 lutego 2024 r. skarżąca zapłaciła za płaszcz gotówką 380 zł (k. 4179 a.a.). Sąd ponownie podkreśla, że system wsparcia ze środków pomocy społecznej jest oparty za zasadzie subsydiarności, a zatem po spełnieniu przewidzianych w ustawie kryteriów wsparcie to przysługuje w zakresie w jakim strona nie jest w stanie sama zaspokoić swoich potrzeb. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu całokształt okoliczności niniejszej sprawy przemawiał za prawidłowością podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć. Sąd nie dopatrzył się przy ich wydaniu naruszenia przepisów u.p.s., jak również przepisów postępowania. Organy podjęły wszelkie niezbędne czynności celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie poddały go ocenie odpowiadającej wymogom art. 80 k.p.a. Zaskarżona decyzja nie nosi też znamion dowolności i mieści się w granicach uznania administracyjnego.
Końcowo odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o odrzucenie skargi, Sąd nadmienia, że nie brak było ku temu podstaw. Jak wynika z akt sprawy, zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej 23 maja 2024 r. Skarżąca przesyłką pocztową nadaną 13 listopada 2024 r. wniosła do Sądu pismo z 12 listopada 2024 r., w którym wyjaśniła, że 25 maja 2024 r. wysłała do Sądu listem poleconym skargę min. na kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzję. Do pisma z 12 listopada 2025 r. dołączyła pismo datowane na 25 maja 2024 r., z treści którego wynika min., że kwestionuje rozstrzygnięcia SKO w Krakowie o nr: SKO.PS/4110/187/2024, SKO.PS/4110/187/2024, SKO.PS/4110/187/2024. Skarżąca w piśmie precyzującym z 27 listopada 2024 r. podała, że ww. pismo z 25 maja 2024 r. stanowi skargę na decyzje SKO w Krakowie o ww. numerach.
Badając zasadność wniosku organu o odrzucenie skargi Przewodniczący zarządził ustalenie w urządzeniach ewidencyjnych Sądu czy i ewentualnie jakie pisma wpłynęły do sądu od skarżącej, w okresie od 25 maja 2024 r. do 14 listopada 2024 r. W wyniku powyższego ustalono, że pismo od skarżącej wpłynęło do tutejszego sądu 29 maja 2024 r. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarga została wniesiona w terminie i podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł o oddaleniu skargi, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.