III SA/Kr 347/22

III SA/Kr 347/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki
Katarzyna Marasek-Zybura /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 3  par. 1, art 134 par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
Art. 7, art. 77, art. 80, art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1359
Art. 23, art. 27, art. 128, art. 130
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków - Śródmieście Zachód w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 stycznia 2022 r. nr SKO.NP/4115/545/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego T. D. - tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania J. K. (dalej: skarżący), od decyzji Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 29 listopada 2021 r. znak: DŚRDM-5202-134/21 o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżący zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. K. Z dołączonego do wniosku orzeczenia z dnia 29 lipca 2003 r. wynika, że matka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Niepełnosprawność datuje się od 1978 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od czerwca 2003 r. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącego z powodu wieku i stanu zdrowia nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Opiekę nad nią sprawuje skarżący, który dozuje i podaje leki, zmienia pampersy, pomaga podczas czynności higienicznych, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze, robi zakupy, opłaca rachunki, umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe. Po zachorowaniu na COVID stan matki skarżącego bardzo się pogorszył. We wrześniu poprzedniego roku, z powodu nasilonych zawrotów głowy matka skarżącego upadła i złamała miednicę. Od wypadku jest osobą leżącą. Skarżący, podczas ostatniego wywiadu środowiskowego, został poinformowany o możliwości wypożyczenia specjalistycznego łóżka oraz materaca, uznał jednak, że nie ma takiej potrzeby. Jak ustalił organ, skarżący jest osobą bierną zawodowo, nie posiada prawa do świadczenia przedemerytalnego, renty, czy zasiłku stałego. Nie pracuje od 1989 r.
Zgodnie z dołączonym do wniosku orzeczeniem, ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od czerwca 2003 r., a niepełnosprawność datuje się od 1978 r. W związku z powyższym zdaniem organu pierwszej instancji nie istnieje w przedmiotowej sprawie związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Ponadto organ uznał, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w ww. przepisie, tj. nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W oparciu o powyższe ustalenia Prezydenta Miasta Tarnowa w decyzji z dnia 29 listopada 2021 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu wniesionym od tej decyzji skarżący podniósł, że decyzja jest dla niego krzywdząca bowiem zajmuje się matką i spełnia warunki przyznania świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że organ pomocy społecznej, orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy. W obecnej sytuacji prawnej, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku.
W związku z powyższym, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Powodem odmowy przyznania świadczenia jest natomiast niewykazanie spełnienia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a dotyczącej rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego. Przepis ten mówi o dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Drugi natomiast występuje wówczas, gdy dana osoba w ogóle "nie podejmuje zatrudnienia", przy czym bez znaczenia jest, czy osoba ta wykonywała wcześniej jakąś pracę czy też nie. Okoliczność ta może mieć jedynie znaczenie dla ustalenia przyczyn, z powodu których dana osoba nie podejmuje pracy. W każdym bowiem przypadku "rezygnacja" lub "niepodejmowanie zatrudnienia" musi być powiązane z celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. O ile dość łatwo można ustalić związek przyczynowy pomiędzy koniecznością opieki, a rezygnacją z zatrudnienia, to ustalenie takiego związku pomiędzy "niepodejmowaniem zatrudnienia", a koniecznością opieki nasuwa szereg trudności. Sytuacja niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w tym przepisie, oznacza wyłącznie niemożność podjęcia pracy z uwagi na konieczność opieki nad określoną osobą niepełnosprawną.
W niniejszej sprawie organ l instancji ustalił, iż skarżący jest osobą bierną zawodowo, nie posiada prawa do świadczenia przedemerytalnego, renty, czy zasiłku stałego. Nie pracuje od 1989 r. i w związku ze swoją dyspozycyjnością podjął się opieki nad matką w momencie gdy zachorowała i uzyskała znaczny stopień niepełnosprawności. Zgodnie z dołączoną do wniosku decyzją, skarżący prowadził działalność gospodarczą do 28 lutego 1994 r.
Z dokonanych ustaleń wynika, że skarżący od prawie 30 lat nie podejmuje zatrudnienia. Powyższe ustalenia prowadzić muszą do stwierdzenia, że skarżący pozostawał i pozostaje bez jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
W tej sytuacji trudno doszukać się związku opieki z rezygnacją zatrudnienia, skoro skarżący nie wykonywał od blisko 30 lat żadnej pracy zarobkowej. Skarżący - bez względu na przyczyny - nie wykazywał przez bardzo długi okres czasu aktywności zawodowej. Kolegium nie neguje opieki nad niepełnosprawną matką, jednak powodem niepodejmowania zatrudnienia nie jest sprawowanie opieki, lecz okoliczność, iż skarżący w zasadzie nie pracował. Trudno jest uznać, że aktualnie pozostaje on w gotowości do zatrudnienia lub do wykonywania pracy zarobkowej, skoro nie przejawiał aktywności zawodowej przez ostatnie trzy dekady. Skarżący nie spełnia zatem przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", bowiem nie świadczył żadnej pracy, ani nie wykonywał pracy zarobkowej przed niepełnosprawnością matki i przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.
Ponadto skarżący zaczął pobierać świadczenia opiekuńcze w związku z opieką nad matką od dnia 8 lipca 2010 r.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Ponadto skarżący zarzucił, że organy administracji odmawiając przyznania prawa do świadczenia nie uwzględniły przebiegu pracy zawodowej skarżącego, stwierdzając, że skarżący był bierny zawodowo przez ostatnie trzy dekady.
Odnosząc się do powyższego, skarżący przedstawił przebieg swojej pracy zawodowej, wskazując, że po ukończeniu studiów na Politechnice Krakowskiej rozpoczął pracę na stanowisku samodzielnego technologa w Z. w T. i pracował tam od 1985 roku do 1988 roku. Po redukcji zatrudnienia i utracie pracy wyjechał do N. i tam sprzedawał na festynach i jarmarkach wykonane przez siebie rękodzieło. Z początkiem 1994 roku wrócił do kraju na stałe, ponieważ ojciec po przepracowaniu 40-tu lat pracy uległ zawałowi serca. Matka w tym czasie była po trzech operacjach nowotworowych i wymagała opieki ze względu na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Skarżący po przyjeździe na stałe do Polski i rezygnacji z pracy w N. przejął całkowitą opiekę nad rodzicami. W 1994 r. roku zarejestrował jednoosobową działalność gospodarczą, która była kontynuacją tego, co robił w N. Ze względu na wysokie koszty składek ZUS, musiał wyrejestrować działalność po trzech miesiącach. Jednak w następnych latach kontynuował sprzedaż rękodzieła (wykupując miejsca targowe lub uzyskując lokalne pozwolenie), równocześnie mając czas na opiekę nad rodzicami. Sprzedaży rękodzieła zaprzestał całkowicie w 2010 r. Mając na uwadze powyższe skarżący zarzucił, że organy administracji w sposób nieuzasadniony pozbawiły go prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, błędnie uznając, że nie wykonywał pracy zawodowej przez ostatnie 30 lat. Końcowo wskazał na znaczny wzrost kosztów utrzymania, wydatków na lekarstwa, wysokie koszty związane z utrzymaniem higieny osobistej, czego wyrazem jest prośba skarżącego o przyznanie wnioskowanego zasiłku.
Dodatkowo w skardze złożone zostało oświadczenie, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skarżący rezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna.
W piśmie procesowym z dnia 2 września 2022 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, podniesiono że brak wykonywania przez skarżącego pracy w chwili powstania niepełnosprawności matki nie może przekreślać możliwości przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego aktualizuje się wyłącznie w przypadku faktycznego zaprzestania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten obejmuje również sytuacje niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a więc sytuację, w której znajduje się skarżący.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.
Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.
W niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie z trzech ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.
Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/2010, Lexis.pl nr 2535296; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, CBOSA)" (B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17).
Z kolei co do pozostawania skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, to stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.1359) "§ 1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. § 2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym".
Organy zaniechały jednak należytego ustalenia czy w rozpoznawanej sprawie została spełniona trzecia przesłanka umożliwiająca przyznanie świadczenia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie istnienie bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pominął ustaloną w sprawie okoliczność, że skarżący zaczął pobierać świadczenia opiekuńcze w związku z opieką nad matką od dnia 8 lipca 2010 r., co wskazuje, że już wówczas nie był w stanie podjąć pracy zarobkowej, co nie znalazło odpowiedniego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przeciwnie fakt niepodejmowania przez skarżącego pracy zarobkowej w tym okresie, został negatywnie oceniony przez organ.
Tymczasem postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd, dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków, będących podstawą decyzji w tym przedmiocie, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, przedwcześnie jednak organy uznały, że skarżący nie spełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki.
Z akt sprawy wynika jedynie, że matka skarżącego posiada orzeczenie z dnia 29 lipca 2003 r., z którego wynika, że została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Niepełnosprawność datuje się od 1978 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od czerwca 2003 r. W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentacji obrazującej aktualny stan zdrowia wymagającej opieki.
Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Ponadto, stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r. sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r. sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 30 maja 2022 r., sygn. III SA/Kr 128/22, z dnia 3 czerwca 2022 r. sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22, z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22 czy z dnia 18 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 765/22 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie skarżący ma brata i nie zostało wykazane aby nie był on w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżący nie był w stanie uzyskać od brata, zwrotu przypadającej na niego części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełnił je wobec matki w części obciążającej brata, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o.
W niniejszej sprawie organ II instancji nie poczynił ustaleń w powyżej opisanym zakresie i co najmniej przedwcześnie przyjął, że skarżący nie spełnia wskazanej przesłanki. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie daje odpowiedzi na pytanie, czy zakres i sposób sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Organ II instancji nie podjął możliwych i koniecznych czynności dla zweryfikowania zakresu sprawowanej przez skarżącego, niezbędnej opieki nad matką oraz jej wymiaru, które to okoliczności determinują ocenę spełnienia spornej przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczy to o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik tej sprawy, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nakazujących rozstrzyganie sprawy na podstawie wyczerpująco zebranego, całościowo rozpatrzonego i prawidłowo ocenionego materiału dowodowego.
Biorąc pod uwagę ustalenie, że skarżący zaczął pobierać świadczenia opiekuńcze w związku z opieką nad matką od dnia 8 lipca 2010 r., Sąd wskazuje, że w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, których stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, wskazano że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. O możliwości złożenia oświadczenia o rezygnacji z aktualnie pobieranego świadczenia i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od złożenia takiego oświadczenia, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oświadczenie takie zostało przez skarżącego złożone w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, tymczasem winno zostać złożone do akt administracyjnych.
Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego aktu prawnego, Sąd ocenia prawidłowości ustalenia stanu faktycznego oraz zastosowanych przepisów prawnych, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w przesłanych Sądowi aktach administracyjnych. Przy takiej ocenie Sąd nie może zastępować organów administracji zarówno w ustalaniu stanu faktycznego, jak i w wyjaśnianiu podstawy prawnej, które to zadania należą do organów administracji publicznej, a sposób rozumowania i wyniki – w postaci ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia podstawy prawnej – powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zatem podstawą każdej kontroli Sądu, zastosowania przez organ administracyjny właściwych przepisów prawnych, jest ustalenie przez ten organ stanu faktycznego w sposób wyczerpujący oraz wyjaśnienie zastosowanych przepisów prawnych, co w niniejszej sprawie nie zostało spełnione.
W tym stanie sprawy, uznając, że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji. Ze względu na przyczyny rozstrzygnięcia, wniosek skarżącego o rozstrzygnięcie na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a., nie mógł zostać uwzględniony.
Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek koniecznych do nabycia przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, i w zależności od dokonanych ustaleń, podejmie rozstrzygnięcie w sprawie.