III SA/Kr 345/24

III SA/Kr 345/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 3, art. 134, art. 145, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
Art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 497
Art. 24, art. 28
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
Par. 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2023 r., nr UP-787/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 17 października 2023 r. nr UP-787/2023 znak: 180000/71/431661/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 3 marca 2022 r. nr 432/2022 znak: 180000/71/512706/2021-RED-KR o odmowie umorzenia skarżącemu – M. B. należności z tytułu składek za okres od lipca 2011 r. do grudnia 2012 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 1 grudnia 2021 r. (data prezentaty organu) do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na jego trudną sytuację finansową oraz zdrowotną, która uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Skarżący wyjaśnił, że choruje na niewydolność nerek, a od dnia 8 marca 2021 r. przechodzi dializy. Jest też pacjentem Uniwersyteckiej Poradni Kardiologicznej Nadciśnienia Tętniczego, prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która nie pracuje, gdyż opiekuje się nim oraz niepełnosprawnym bratem. Środki finansowe, którymi dysponuje rodzina skarżącego przeznaczane są w większości na opłaty za mieszkanie oraz leczenie. Pozostała niewielka kwota musi im wystarczać na zaspokojenie potrzeb życiowych.
Decyzją z dnia 3 marca 2022 r. nr 432/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okres od lipca 2011 r. do grudnia 2012 r. uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na pozytywne rozstrzygniecie wniosku skarżącego. Organ podał, że należności z tytułu składek figurujące na koncie wnioskodawcy są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na najstarszą zaległość postępowanie egzekucyjne zostało wdrożone w dniu 11 lutego 2013 r., a następnie sukcesywnie obejmowano egzekucją kolejne należności.
Organ rozpoznając wniosek na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że analiza materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie tych przepisów. Skarżący pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie 2.171,27 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia w kwocie 542,81 zł, a do wypłaty pozostaje 1.433,05 zł. Organ stwierdził zatem, że wobec skarżącego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne – wyegzekwowano 1.764 zł. Organ nie dopatrzył się również spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia skarżącego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia mu pozyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS. Organ wykluczył również możliwość umorzenia należności ze względu na trudną sytuację finansową skarżącego, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby go i jego najbliższych możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Pismem z dnia 17 marca 2022 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek ze szczególnym uwzględnieniem treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem skarżącego, na uwagę zasługuje również treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a zwłaszcza jego § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3. Skarżący stwierdził, że w toku postępowania wykazał spełnienie obu tych przesłanek.
Decyzją z dnia 4 maja 2022 r. nr UP-352/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 3 marca 2022 r. nr 432/2022. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia z dnia 1 grudnia 2021 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący: jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; pobiera rentę przyznaną na okres od 31 lipca 2017 r. do 31 lipca 2022 r. w wysokości 2.171,21 brutto, tj. 1.818,86 zł netto; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, ani z Urzędu Pracy; nie korzysta z innych form pomocy; nie posiada nieruchomości, innych praw majątkowych oraz wierzytelności. Skarżący podał, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 714,89 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości 340 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 250 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która nie uzyskuje żadnego dochodu. Skarżący posiada zobowiązania finansowe w bankach w wysokości 6.951,69 zł (wysokość miesięcznej raty 263,60 zł) - skarżący nie wskazał czy zobowiązanie jest regulowane.
Do rozpoznania sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Organ ustalił, że: skarżący prowadził działalność gospodarczą pod nazwą M. B. F.; obecnie jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista - kwota przyznanego świadczenia wynosi 2.323,26 zł brutto; ze świadczenia dokonywane są potrącenia na poczet należności z tytułu składek w ZUS w wysokości 580,81 zł (do wypłaty pozostaje kwota w wysokości 1.533,36 zł). Skarżący nie posiada majątku nieruchomego, nie jest właścicielem czy współwłaścicielem samochodu.
ZUS zweryfikował zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wskazał, że czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z dnia 3 marca 2022 r. i pozostają aktualne.
Organ przedstawił następnie zawartą w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych regulację dotyczącą umarzania należności z tytułu składek i wyjaśnił dlaczego w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych. Wskazał, że jeśli chodzi o przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych to nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. ZUS podał, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej 5 lutego 2013 r., jednak nie można uznać, że nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Zobowiązany ma przyznaną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, której kwota daje możliwość prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego. W sprawie nie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych także nie zachodzi, gdyż Naczelnik US lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem organu, również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, ponieważ brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne. Podkreślono, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, wykluczone jest zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Umorzenie składek w takiej sytuacji byłoby sprzeczne z interesem publicznym. ZUS podał, że z uwagi na fakt, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Następnie ZUS zwrócił uwagę, że wobec braku całkowitej nieściągalności może umorzyć należności jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ przedstawił te szczególne przypadki umorzenia określone w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Podał, że w stosunku do skarżącego nie ma zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS stwierdził następnie, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ przedstawił sytuację zdrowotną skarżącego (str. 8 zaskarżonej decyzji) i wskazał, że problemy zdrowotne z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji. Uznał jednak, że ze względu na posiadane schorzenia skarżący ma obecnie przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy, której kwota co roku jest waloryzowana. Świadczenie to stanowi również źródło skutecznego przymusowego dochodzenia zaległości. ZUS podał, że w przypadku gdy mimo istnienia choroby osoba zobowiązana uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania.
Odnosząc się do przesłanki uregulowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS podał, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc do kłopotów finansowych. W ocenie organu ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego żony, którzy nie korzystają ze środków z pomocy społecznej. ZUS zaznaczył, że nie miał możliwości poczynienia ustaleń w kwestii braku zatrudnienia żony skarżącego, która opiekuje się niepełnosprawnym bratem, ewentualnie podejmowania przez nią działań w celu pozyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu. Organ podał także, że w miejscu zamieszkania skarżącego zameldowane są jego córki, które posiadają własne źródła dochodów (wynagrodzenia za pracę). Mimo że nie zostały one wykazane we wspólnym gospodarstwie domowym, nie oznacza to, że nie partycypują w kosztach utrzymania mieszkania.
ZUS uznał w konsekwencji, że skarżący nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna oraz zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek. W ocenie organu, za odmową umorzenia przemawia także fakt, że zaległości dotyczą lat 2011-2012 i skarżący nie podjął żadnych czynności zmierzających do dobrowolnego uregulowania należności, np. w formie układu ratalnego, co spowodowałoby, że dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie.
Po rozpoznaniu skargi M. B., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 695/22 uchylił decyzję ZUS z dnia 4 maja 2022 r. nr UP-352/22. W ocenie Sądu, w uzasadnieniu tej decyzji organ nie przeprowadził wyczerpującej analizy kwestii przedawnienia zaległości składkowych skarżącego, uznając jedynie za aktualne konstatacje poczynione w tym zakresie przez organ I instancji. Tymczasem organ I instancji jedynie enigmatycznie wskazał na okoliczności, które jego zdaniem spowodowały, że nie doszło do przedawnienia składek, jednak swoich twierdzeń nie poparł żadnymi dowodami źródłowymi. Zdaniem Sądu, w tej sytuacji organ powinien w pierwszej kolejności ocenić ustalenia organu I instancji i w okolicznościach sprawy rozważania te poszerzyć, odnosząc do szczegółowych okoliczności sprawy z powołaniem na dokumenty źródłowe, które ewentualnie uwiarygodniłyby fakt wymagalności składek o których umorzenie skarżący występował.
Sąd wskazał, że w aktach sprawy brak jest dokumentów, dotyczących wszczęcia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, przesłania upomnień czy tytułów wykonawczych. Podkreślił, że w sytuacji, gdy zdaniem organu w danej sprawie zachodzi jedna z przesłanek z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skutkująca zawieszaniem czy przerwaniem biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek winien tą przesłankę wykazać stosownym dowodem dołączając go do akt sprawy. Tymczasem organ II instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji organu I instancji i pozostają aktualne. Nie dokonał zatem własnych ustaleń odnośnie kwestii przedawnienia składek i nie zajął własnego stanowiska w tym przedmiocie co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.
Powyższe uchybienia organu odwoławczego uniemożliwiły Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonych decyzji w zakresie tego, czy należności przynajmniej w dacie wydania tych decyzji nie uległy choćby częściowemu przedawnieniu. Zdaniem Sądu, analiza przekazanych przez organ akt administracyjnych prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przedmiotowe akta nie zawierają dokumentów źródłowych stanowiących podstawę dokonanych przez organy ustaleń odnośnie braku przedawnienia składek. Nieudokumentowanie okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sąd podkreślił, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku zakłócających bieg terminu przedawnienia) powinien być oparty na dowodach sprawdzonych przez organ.
Podsumowując Sąd wskazał, że w świetle powyższych okoliczności organy zobowiązane były do przedstawienia w uzasadnieniach swoich decyzji stosowne analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustaliły, że należności z tytułu składek ciążących na skarżącym nie uległy przedawnieniu. W związku z tym Sąd nakazał by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ w pierwszej kolejności poddał analizie kwestię przedawnienia należności składkowych. W tym zakresie organ powinien mieć na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wyroku wraz z zarysowanymi tam kwestiami intertemporalnymi. Ponadto powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które będzie się powoływać w związku z instytucją zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ odwoławczy powinien ocenić zasadność i prawidłowość decyzji wydanej w I instancji a następnie ocenić wniosek skarżącego o umorzenie tych zaległości w świetle przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W przeciwnym wypadku winien umorzyć postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek w odpowiednim zakresie.
Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 17 października 2023 r. nr UP-787/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 3 marca 2022 r. nr 432/2022. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z zaleceniami WSA w Krakowie ponownie szczegółowo przenalizował zadłużenie skarżącego pod kątem ewentualnego przedawnienia. W ocenie organu, zadłużenie skarżącego za okres od lipca 2011 r. do grudnia 2012 r. nie uległo przedawnieniu, z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne (wszczęte 11 lutego 2013 r.), a tym samym zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Następnie ZUS przedstawił fundusze, okresy zadłużenia i czynności, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Dodatkowo organ wskazał, że w dniu 8 lutego 2013 r. została wydana decyzja o wysokości zadłużenia za okres od lipca 2011 r. do marca 2012 r., która również zawiesiła bieg terminu przedawnienia od dnia 10 maja 2012 r. do 1 kwietnia 2013 r. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że należności pozostające na koncie skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Organ dokonał także oceny wniosku skarżącego o umorzenie zaległości i wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 8 września 2023 r. wynika, że skarżący: jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; od czerwca 2018 r. pobiera on rentę przyznaną na czas określony do 31 marca 2025 r. w kwocie 2.667,10 zł brutto, 1.740,29 zł netto, nr świadczenia [...]; nie posiada dochodu z innych źródeł, ani nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi stałe wydatki: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 462,00 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie 247,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 200,00 zł. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną D. K., która nie uzyskuje dochodu. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 27.830,58 zł, które spłaca w formie dobrowolnych wpłat po 420,86 zł miesięcznie. Skarżący cierpi na przewlekłą chorobę nerek (stadium V) i od 8 marca 2021 r. uczęszcza na dializy; zmaga się również z chorobą niedokrwienną serca, nadciśnieniem samoistnym (pierwotnym) oraz rozrostem gruczołu krokowego.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystano również z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych: Bazy Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. W oparciu o te dane organ ustalił, że w dniu 5 lutego 2013 r. skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą M. B. F.; pobiera on rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznaną do 31 marca 2025 r. w kwocie 2.667,10 zł brutto, 1.740,29 zł netto, z której dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS w kwocie 666,77 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada nieruchomości, ani zarejestrowanych pojazdów.
W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS przedstawił mające zastosowanie w sprawie przepisy, tj. art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 w/w ustawy, tj. śmierć zobowiązanego nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Z kolei przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzą ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Zdaniem organu, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, gdyż skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zachodzi przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ pobiera on rentę, z której dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS; nie zostało także spełnione kryterium braku następców prawnych - żona, córki. W ocenie ZUS, również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a tej ustawy nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których skarżący wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ uznał, że także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, ponieważ brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia rentowego. Organ podkreślił, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki więc postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zbadał, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zdaniem organu, przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia nie ma w stosunku do skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej. Z kolei wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna skarżącego, z której wynika m.in., że jest on objęty programem powtarzalnych hemodializ z powodu przewlekłej choroby nerek w stadium V (konieczność wykonywania dializ 3 razy w tygodniu). Do akt sprawy skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie z dnia 5 września 2023 r. z Centrum Dializ F. potwierdzające jego przewlekłą niewydolność nerek wraz z wymogiem pozostawania pod opieką osoby drugiej, systematycznego zażywania leków i stosowania odpowiedniej diety.
Organ stwierdził, że nie neguje stanu zdrowia skarżącego oraz konieczności pozostawania w stałym leczeniu i podchodzi do niego ze zrozumieniem. Jednak według organu przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem organu, w przypadku skarżącego przesłanka wynikająca z rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ pobiera on rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast po upływie czasu, do którego renta została przyznana, tj. 31 marca 2025 r., skarżący będzie mógł ubiegać się o przyznanie świadczenia emerytalnego, z uwagi na osiągnięcie 65 roku życia. Zdaniem organu, powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący w przyszłości będzie dysponować stałym źródłem dochodu.
W ocenie ZUS, również ograniczone możliwości płatnicze skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Organ wyjaśnił, że dokonał analizy sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, który oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną D. K. Ponosi on stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 709,00 zł i koszty leczenia w wysokości 200,00 zł miesięcznie. W ocenie ZUS, wskazane przez skarżącego wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi on ponosić, a podniesione przez niego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi.
Organ ustalił, że żona skarżącego nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Ponadto pod tym samym adresem co skarżący mieszkają także jego dwie dorosłe córki – A. B. i E. B. Organ powołał się na treść art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i stwierdził, że zarówno żona skarżącego, z uwagi na brak informacji o przeciwskazaniach zdrowotnych czy zawodowych do podjęcia zatrudnienia, jak i córki powinny partycypować w ponoszeniu wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem.
Odnośnie wskazywanych przez skarżącego zobowiązań pieniężnych (zaległości podatkowe), które spłaca on w formie dobrowolnych wpłat po 420,86 zł miesięcznie organ stwierdził, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może stanowić argumentu przemawiającego za umorzeniem należności z tytułu składek.
ZUS wyjaśnił, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej klienta, każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego lub minimum egzystencji. Dodatkowo do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego zobowiązanego należy przyjąć dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych.
Organ stwierdził, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego stanowi pobierana renta, która przed potrąceniami wynosi 2.407,06 zł. Kształtuje się on na niższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 10 lipca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w l kwartale 2023 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2.851,12 zł. Natomiast wyższym od minimum egzystencji opracowanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w 2022 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło 1.338,25 zł. Jednocześnie skarżący nie wykazał, że korzysta ze wsparcia pomocy społecznej skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że jego i jego żony niezbędne potrzeby bytowe są zaspokojone. Równocześnie skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, takich jak na przykład wezwania do zapłaty czy upomnienia, które świadczyłyby o tym, że ma problemy z regulowaniem należności. W związku z powyższym w niniejszej sprawie nie można, zdaniem organu, stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Organ dodał przy tym, że renciści otrzymują dodatkowe świadczenie pieniężne w postaci trzynastej i czternastej renty, co z pewnością ma pozytywny wpływ na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego.
Na podstawie dostępnych materiałów Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał zatem, że skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Organ upatruje bowiem szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. poprzez kontynuowanie postępowania egzekucyjnego lub w formie układu ratalnego. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione.
W skardze na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżący podniósł, że opisane w niej należności uległy przedawnieniu. Zdaniem skarżącego, nie doszło do przerwania terminu przedawnienia, jak twierdzi organ, ponieważ nie został on poinformowany o działaniach ZUS. O tym, że toczy się przeciwko niemu postępowanie skarżący dowiedział się dopiero w 2021 r. Skarżący uważa, że samo wystawienie upomnienia lub decyzji nie jest wystarczające do przerwania biegu terminu przedawnienia, jeżeli dłużnik o tym nie wiedział.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Ponadto organ dodał, że żona skarżącego w dniu 11 grudnia 2023 r. podjęła zatrudnienie, a zatem będzie dysponowała dochodem w postaci wynagrodzenia za pracę, który również będzie miał pozytywny wpływ na sytuację finansową małżonków.
Sąd na rozprawie w dniu 15 października 2024 r. postanowił zobowiązać Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wyjaśnienia rozbieżność w adresie skarżącego widniejącym na awizowanych dowodach doręczenia upomnień z 11.02.2013 roku - to jest, dlaczego korespondencja do skarżącego była kierowana na ulicę M. [...], a nie tak jak obecnie na osiedle T. [...], oraz do dołączenia brakujących dowodów doręczeń do wszystkich tytułów wykonawczych wymienionych w decyzji z dnia 17.10.2023 roku oraz upomnień - z wyjątkiem upomnień 11.02.2013 roku od numeru UPM [...] do numeru UPM [...] w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. W tym celu rozprawę odroczono z terminem na piśmie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niemniejszej sprawie podstawę prawna stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U 2024.497). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowi, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.)
Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.
Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość. Wskazane ustalenia są więc konieczne, niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organy powinny dać temu wyraz w uzasadnieniach swoich decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organy obowiązane były w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniach rozstrzygnięć.
Sprawa ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek była przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 695/22 uchylił zaskarżoną decyzję, a w uzasadnieniu wyroku wskazał, że problem przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.
Z dniem 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony przez art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241 poz. 2074 ze zm.). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu.
Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).
Rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności składkowych organy powinny mieć na uwadze powyższe ramy prawne. Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie do końca 2002 r., inne w okresie od 2003 r. do 2011r., a jeszcze inne od 2012 r. Dotyczy to nie tylko samych okresów przedawnienia (5 lub 10 lat), ale także różnych okoliczności powodujących zawieszenie tego biegu. Do tego należy podkreślić istotną na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną dotyczącą nie tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności zakłócających bieg terminu przedawnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Krakowie, w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lutego 2023 r. wskazał, także że nadesłane przez organ akta sprawy, z uwagi na swoje braki, uniemożliwiają Sądowi przeprowadzenie oceny prawidłowości dokonanych przez ten organ ustaleń a także ocenę czy zasadnie utrzymana została w mocy decyzja wydana w I instancji.
Podsumowując Sąd wskazał, że w świetle powyższych okoliczności organy zobowiązane były do przedstawienia w uzasadnieniach swoich decyzji stosowne analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustaliły, że należności z tytułu składek ciążących na skarżącym nie uległy przedawnieniu. Wykazane powyżej nieprawidłowości postępowania, zakończonego zaskarżoną decyzją, obligowały Sąd do jej wyeliminowania z porządku prawnego.
Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wyjaśnienia rozbieżność w adresie skarżącego widniejącym na awizowanych dowodach doręczenia upomnień z 11.02.2013 roku – w szczególności wyjaśnienia dlaczego korespondencja do skarżącego była kierowana na ulicę M. [...], a nie tak jak obecnie na osiedle T. [...] oraz do dołączenia brakujących dowodów doręczeń do wszystkich tytułów wykonawczych wymienionych w decyzji z dnia 17.10.2023 roku oraz upomnień - z wyjątkiem upomnień 11.02.2013 od numeru UPM [...] do numeru UPM [...] w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania.
W odpowiedzi pełnomocnik organu przesłał dokumenty z których wynika, że adres na ul. M. był wskazywany przez skarżącego na dokumentach ZUS ZFA (zgłoszenie/zmiana danych płatnika) 16.02.2009 r. i 05.02.2013 r. jako adres zamieszkania, a w tej drugiej dacie także jako adres do korespondencji 14.05.13 r. płatnik składek za skarżącego złożył druk ZUS ZZA (zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego/zgłoszenie zmiany danych), w którym jako adres do korespondencji wskazano os. T. Inny płatnik 20.11.2015 r. adres na os. T. wskazał w ZUS ZZA jako adres zameldowania.
Pełnomocnik organu przedłożył dodatkowe akta organu, obejmujące odpisy żądanych dowodów doręczeń oraz ww. druki ZUS ZFA (2) i ZUS ZZA (2).
Z przedłożonych dokumentów wynika, że dopiero w zgłoszeniu z dnia 14 maja 2013 r. wskazany został adres na oś T. [...] jako adres do doręczeń. Natomiast w zgłoszeniu z dnia 20 listopada 2015 r. adres na os. T. [...] wskazany jest jako adres zameldowania. Uznać zatem należy, ze wszelka korespondencja kierowana do skarżącego do dnia 14 maja 2013 r. na adres ul. M. [...] kierowana była na adres prawidłowy.
Odnośnie dołączenia brakujących dowodów doręczeń do wszystkich tytułów wykonawczych wymienionych w decyzji z dnia 17.10.2023 roku oraz upomnień - z wyjątkiem upomnień 11.02.2013 od numeru UPM [...] do numeru UPM [...], Sąd wskazuje, iż nadal organ nie przedłożył dowodów doręczenia upomnień od nr UP [...] do UP [...]. Organ twierdzi, że upomnienia z dnia 23 kwietnia 2012 r. doręczone zostały w dniu 10 maja 2012 r. jednakże pomimo wskazań zawartych w wyroku z dnia 21 lutego 2023 r. oraz wezwania na rozprawie w dniu 15 października 2024 r. nie przedłożył dowodu doręczenia.
W związku z powyższym wbrew twierdzeniom organu, że należności pozostające na koncie skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, w ocenie Sądu wobec powyższych braków w materiale dowodowym niemożliwym jest dokonanie oceny pod kątem przedawnienia ww. zaległości składkowych skarżącego.
Po raz kolejny wskazać należy, że nie wszystkie okoliczności faktyczne i prawne zostały w sprawie wyjaśnione. Sąd pomimo szczegółowych zaleceń zawartych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 21 lutego 2023 r. oraz wezwania z dnia 15 października 2024 r. nie dysponuje kompletnymi aktami sprawy, co uniemożliwia rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Tylko pełne akta administracyjne dają sądowi możliwość wszechstronnego i dogłębnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a następnie podjęcia obiektywnego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Niedopuszczalne jest zatem, aby sąd orzekał w sprawie nie dysponując całością akt administracyjnych, a w konsekwencji nie zapoznawszy się ze wszystkimi dokumentami sprawy.
Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2025.132) egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Wobec braku wykazania przez organ prawidłowości doręczenia upomnień z dnia 23 kwietnia 2012 r. Sąd nie może ocenić czy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte prawidłowo.
W konsekwencji Sąd uznał, że analiza przekazanych przez organ akt administracyjnych prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przedmiotowe akta nie zawierają dokumentów źródłowych stanowiących podstawę dokonanych przez organy ustaleń odnośnie braku przedawnienia składek.
Nieudokumentowanie przez organ okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej k.p.a.). Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność.
ZUS chcąc rozpoznać prawidłowo podniesiony zarzut egzekucyjny dotyczący wygaśnięcia obowiązku poprzez jego przedawnienie winien udokumentować czy w sprawie nie zachodzą zdarzenia wpływające na bieg terminu przedawnienia.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ w pierwszej kolejności powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych, oraz przede wszystkim powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które będzie się powoływać w związku z instytucją zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych. W tym udokumentować kiedy nastąpiło doręczenie upomnień z dnia 23 kwietnia 2012 r. nr UP [...] do UP [...].
Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ odwoławczy powinien ocenić zasadność i prawidłowość decyzji wydanej w I instancji a następnie ocenić wniosek skarżącego o umorzenie tych zaległości w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s. W przeciwnym wypadku winien umorzyć postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek w odpowiednim zakresie.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.