IV SA/Wr 345/24

IV SA/Wr 345/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr SKO 4103/174/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 22 lutego 2024 r. odmawiające M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą.
Jak wynikało z akt sprawy w dniu 18 grudnia 2023 r. Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą H. S. (ur. [...] r.).
Opisaną na wstępie decyzją organ I instancji powołując się na art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej. u.ś.r.) odmówił żądaniu Skarżącego. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący jest bratem osoby niepełnosprawnej i jest jej opiekunem prawnym od 2011 r., rodzice ww. osób nie żyją, od 1999 r. Skarżący pobiera rentę z ZUS z tytułu niezdolności do pracy. Organ wskazał na przeprowadzony wywiad środowiskowy nie negując zakresu sprawowanej opieki i potrzeb osoby niepełnosprawnej. Powodem odmowy przyznania świadczenia jest pobieranie przez Skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy. Mając na uwadze zmianę stanu prawnego do dnia 1 stycznia 2024r. i późne złożenie przez Stronę wniosku o przyznanie świadczenia organ odstąpił od wezwania Skarżącego do przedłożenia decyzji ZUS zawieszającej prawo do renty.
W odwołaniu Strona, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., i błędne przyjęcie, że pobieranie renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia. Organ nie zastosował art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym) i podjął decyzję na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu, zamiast w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. Zarzucił także naruszenie art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.).
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO), zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało na art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym na dzień 1 stycznia 2024 r., podkreślając, że w świetle tych regulacji Skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to bowiem adresowane jest do wskazanego w ustawie kręgu podmiotów sprawujących opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się wskazanymi w ustawie orzeczeniami. Organ wskazał także na brzmienie ww. przepisu sprzed zmiany, a więc w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W świetle tej regulacji Skarżący nie nabywa prawa do świadczenia, ale z uwagi na niespełnienie warunku zawieszenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).
W dalszych uwagach organ przywołał brzmienie art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym zawierającym przepisy przejściowe odnoszące się do świadczeń rodzinnych. Normy te przewidują zastosowanie dotychczasowych regulacji jeżeli prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W ocenie SKO przeszkodą przyznania Stronie świadczenia na starych zasadach do dnia 1 stycznia 2024 r. jest to, że Strona nie spełnia przesłanki z art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym – nie zostało jej do dnia 31 grudnia 2023 r. przyznane świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach. Brak zatem podstaw do jego kontynuowania. W dalszych wywodach organ wskazał, że nie kwestionuje konieczności świadczenia przez Skarżącego pomocy na rzecz siostry, istnienia wymaganych prawem powiązań rodzinnych i właściwie sprawowanej opieki, co uniemożliwia Stronie podjęcie zatrudnienia. Wskazał jednak na zapis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wywodząc, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe z uwagi na pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, taka sytuacja istniała w dacie złożenia przez Skarżącego wniosku o ustalenia prawa do świadczenia. Organ odwołał się do poglądów orzecznictwa wywodząc, że w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i jednego ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. osoba uprawniona winna dokonać wyboru jednego ze świadczeń, poprzez zawieszenie prawa do świadczeń z ZUS. Organ wykluczył ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem pobieranym z ZUS, a świadczeniem pielęgnacyjnym (świadczenie wyrównawcze).
Odnosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy organ wyjaśnił, że Skarżący przed dniem 1 stycznia 2024 r. nie zrezygnował z renty, a zatem nie spełniał przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r., co wyklucza ustalenie prawa do świadczenia. Końcowo organ zaznaczył, że działa na podstawie przepisów prawa.
W skardze na opisaną decyzję Strona zarzucała naruszenie:
1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez pominięcie celów ustawy i przyjęcie, że pobieranie renty stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowana nad siostrą;
2. art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do 31 grudnia 2023r.;
3. art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie Strony przysługującego jej świadczenia.
Strona wnioskowała o uwzględnienie skargi i uchylenie orzeczeń organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Skarżący przywołał poglądy orzecznictwa odnoszące się do zbiegu świadczeń pielęgnacyjnych i z ZUS, wskazujących na konieczność zawieszenia świadczeń rentowych i emerytalnych aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. To wymaga od organów pouczenia strony o takim uprawnieniu, przy czym zabieg ten jest możliwy dopiero po ustaleniu spełniania przez wnioskodawcę przesłanek otrzymania świadczenia. Skarżący przywołał również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 podkreślając brak różnic w zakresie sytuacji Strony i osób, którym przyznano prawo do wyboru świadczenia na podstawie ww. orzeczenia, przekonuje o tym wykładnia systemowa, funkcjonalna, celowościowa i prokonstytucyjna.
W opinii Skarżącego organ powinien poinformować go o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczeń rentowych. Tym samym błędne jest stanowisko, że późne złożenie wniosku przez Stronę wyklucza takie działanie. W konsekwencji naruszono art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. W opinii Skarżącego nie może być on ofiarą zmiany przepisów, gdyż wniosek złożył w dniu 12 grudnia 2023 r. Błędne postępowanie organu przesunęło rozpoznanie sprawy na 2024 r., co narusza zasadę zaufania i równego traktowania, premiując tych którzy złożyli wnioski wcześniej i mieli czas na zawieszenie prawa do renty.
Na poparcie swych racji Skarżący przywołał orzecznictwo, w którym wskazano na prawo do dokonania przez wnioskodawcę wyboru świadczenia, a dotyczącej decyzji organu wydanej w dniu 20 grudnia 2022 r. Zaznaczał, że powołane orzeczenie zapadło już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę w tak nakreślonych granicach Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu prowadzącym do jej uchylenia.
Istota sporu sprowadza się do oceny, czy Skarżący jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., w związku ze zmianą zasad nabywania ww. uprawnień dokonaną z dniem 1 stycznia 2024 r.
Odnosząc się do tak nakreślonego sporu wskazać trzeba na fakt i zakres zmian w przedmiocie omawianego świadczenia. Otóż z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, dalej ustawa o świadczeniu wspierającym) zmianie uległy zasady i przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy istotny jest zakres podmiotowy omawianych regulacji. O ile do dnia 31 grudnia 2023 r. świadczenie to przysługiwało osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną bez względu na jej wiek, o tyle nowa regulacja zakres ten zmieniła. Od dnia 1 stycznia 2024r. świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do kręgu osób sprawujących opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zatem słusznie wywodzi organ administracji, że Skarżący nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie nowych zasad, obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. O takie uprawnienie mógłby się ubiegać na mocy regulacji obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., o co Skarżący wystąpił. Przepisy te, co słusznie zaznacza organ administracji, m.in. wykluczały możliwość zbiegu prawa do świadczeń, ze świadczeniami wskazanymi a art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. tj. emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
W sprawie nie jest sporne, że Skarżący w dacie złożenia wniosku, tj. w dniu 18 grudnia 2023 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co w świetle zasad wykładni literalnej wykluczałoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy jednolicie wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazujące na konieczność dokonania wykładni prokonstytutcyjej powołanego przepisu.
Dokonując zatem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r. dostrzec trzeba, że konieczność uzupełnienia wyników wykładni językowej innymi metodami wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Początkowo świadczenie to ustalone było na poziomie 420 zł miesięcznie i było niższe niż wysokość emerytury czy innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do dnia 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł, a następnie było waloryzowane i w momencie złożenia wniosku przez Skarżącą wynosiło 2.458 zł. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.
Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę czy rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury/renty opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21; z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1080/21, wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Zatem fakt posiadania uprawnienia emerytalnego nie wyklucza odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela pogląd, że w takiej sytuacji uprawniony do obu świadczeń może dokonać wyboru jednego, które z nich będzie pobierał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 (wszystkie dostępne w CBOSA). Zatem w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnego i emerytalnego najwłaściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń emerytalno - rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do świadczeń. Zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W realiach rozpoznawanej sprawy istotny jest fakt, że Skarżący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył w dniu 18 grudnia 2023 r. (data wpływu do organu). W dacie rozstrzygnięcia pojętego przez organ I instancji obowiązały już nowe regulacje prawne. W celu zachowania uprawnień nabytych pod rządami dotychczasowych przepisów (ochrony praw nabytych) ustawodawca w regulacjach wprowadzających nowe przepisy zawarł normy przejściowe, na które trafnie powołuje się organ administracji.
Zgodnie z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 1). Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4 (ust. 2). Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności (ust. 3).
Ustawodawca przewidział zatem, że podmioty, którym ustalono przed dniem 1 stycznia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą je kontynuować we wskazanym zakresie także po tej dacie. Druga sytuacja dotyczy powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r., co umożliwia jego realizację także po tej dacie. Nie jest w sprawie sporne, że Skarżący nie posiadał decyzji przyznającej mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie składnia wniosku, nie realizował zatem prawa do świadczeń. Wobec tego jego sytuacja prawna może być rozważana wyłącznie na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Konieczne jest zatem ustalenie, czy przed dniem 1 stycznia 2024 r. powstało prawo Strony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W konsekwencji, zdaniem Sądu, na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy przyjmować, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r.
Stanowisko, że powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy wiązać z datą złożenia wniosku potwierdza także wskazywana w orzecznictwie sądów administracyjnych treść uzasadnienia do projektu ustawy o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy nowelizującej będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Po 477/24, dostępny w CBOSA).
W rezultacie powstanie prawa do świadczenia należy wiązać z datą złożenia wniosku – co wymaga podkreślenia - z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Słowem wnioskodawca musi spełniać warunki uprawniające go do tego świadczenia. Ich realizacja wyznacza moment postania prawa do świadczenia. Teza ta była wielokrotnie wypowiadana w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle sporów o datę początkową powstania prawa do świadczenia. "Skutkiem zawieszenia prawa do emerytury jest wstrzymanie jej wypłaty (art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270), przez co odpada określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji, nie powinno budzić wątpliwości, że prawo do tego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym strona przedstawi organowi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Należy bowiem uznać, iż dopiero wówczas (...) wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1348/23, dostępny w CBOSA).
Jak wynika z akt sprawy w dniu składnia wniosku Skarżący pobierał świadczenie z tytułu renty i nie podjął żadnych kroków zmierzających do jego zawieszenia, tym samym w dniu 18 grudnia 2023 r. nie spełniał przesłanek do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym prawo do tego świadczenia nie powstało. W treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia profesjonalnie działający pełnomocnik nie odniósł się do tych okoliczności, choć treść ustawy o świadczeniach wspierających była znana od lipca 2023 r. Zasadnie wywodzi organ administracji, że podjęcie czynności polegających na wezwaniu Skarżącego do uzupełnienia wniosku było bezcelowe z uwagi na datę jego wpływu do organu. Dla spełnienia przesłanek zawieszenia prawa do renty istnieje konieczność wydania decyzji w sprawie zawieszenia tego prawa przez właściwy organ, zatem podjęcie tych czynności po uprzednim wezwaniu Skarżącego nie przyniosłoby oczekiwanych rezultatów w okresie wymaganym przepisami art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Jednocześnie – co umyka Skarżącemu - postępowanie organów administracji dla podjęcia opisanych czynności - wezwania o przedstawienie decyzji w sprawie zawieszenie prawa do renty – wymaga uprzedniego ustalenia, czy w sprawie spełnione są pozostałe okoliczności wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r., czyli zbadanie zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną i związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki. To zaś wymaga przede wszystkim przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Takie działania w sprawie podjęto, kierując w dniu 28 grudnia 2023 r. wniosek o przeprowadzenie opisanych czynności, które zrealizowano w dniu 16 lutego 2024 r. Zważywszy na terminy rozpoznania spraw wynikające z art. 35 k.p.a. w tym zakresie nie można organom zarzucić opieszałości, czy zaniechania. W dacie wykonania ww. czynności z udziałem Strony, termin na uzupełnienie wniosku bezpowrotnie upłynął, co wykluczyło celowość wzywania Skarżącego do dokonania tej czynności. Zatem postępowanie organów w tej sprawie nie naruszało przepisów prawa w stopniu warunkującym uchylenie kontrolowanych orzeczeń.
Odnosząc się do zarzutów Skargi podnoszących naruszenie zasady równości poprzez pozbawienie Strony prawa do świadczeń z uwagi na złożenie wniosku w dniu 18 grudnia 2023 r., a zatem niespełna na dwa tygodnie przed datą zmiany przepisów (dokładnie 13 dni) Sąd nie podziela ich zasadności. Wskazać bowiem trzeba na datę ogłoszenia ustawy zmieniającej regulację w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych, została ona opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 26 lipca 2023 r., Ustawodawca zachował zatem odpowiedni okres vacatio legis, umożliwiając zainteresowanym odpowiednie uregulowanie swojej sytuacji i podjęcie prawem przewidzianych działań celem skorzystania z dotychczasowych regulacji. Mając na uwadze, że procedowanie w sprawach ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga podjęcia przez organ czynności dowodowych, a także ewentualną konieczność uzupełnienia wniosków, co może wymagać podjęcia czynności procesowych przed innym organem, zastrzeżony przez Ustawodawcę czas należy ocenić jako wystarczający. Składając wniosek w grudniu 2023 r., 13 dni przed upływem terminu obowiązywania dotychczasowych regulacji, Skarżący naraził się na ryzyko odmowy przyznania wnioskowanych praw, gdyż na ten moment nie spełniał wymogów uprawniających do świadczenia, a ich uzupełnienie wymagało przeprowadzenia opisanego postępowania, co wymaga czasu. Oceniając działalność organów administracji w tej sprawie nie można postawić im zarzutu opieszałości, czy bezczynności. Działania te mieściły się zasadniczo w termiach ustawowych. W aktach brak co prawda zawiadomień o zamiarze przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ale kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego, trzeba przyjąć, że nie istniała możliwość przeprowadzenia czynności wywiadu środowiskowego jeszcze w grudniu 2023 r., a nawet jeśli tak, to uzyskanie decyzji organu rentowego do końca grudnia 2023 r. było już niemożliwe. Od dnia 18 grudnia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r., wliczając to dzień wpływu podania organ miał osiem dni roboczych na procedowanie wniosku Strony.
Słusznie organy twierdzą, że data złożenia przez Skarżącego wniosku, który co istotne, nie spełniał wymogów uzasadniających powstanie prawa do świadczenia uniemożliwiła realizację tych uprawnień.
Wbrew formułowanym w skardze zarzutom organ nie działał na podstawie przepisów obwiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. przeczy temu treść wydanych w sprawie decyzji. W tych okolicznościach nie sposób formułować pod adresem organów administracji zarzutów naruszenia wskazanych w skardze przepisów.
Sąd ma świadomość trudnej sytuacji w jakiej znalazł się Skarżący, jego poświęcenia i zaangażowania w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną siostrą, jednakże słusznie twierdzi organ, że kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcia nie są wsparte na uznaniu ale na przepisach prawa. Sąd, w świetle uwag przedstawionych na wstępie rozważań, uprawniony jest do badania legalności, a zatem zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć. W tej sprawie takich okoliczności nie stwierdzono, gdyż organy nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt nie naruszają przepisów prawa w stopniu warunkującym ich uchylenie Sąd działając na podstawie art. 151 p.ps.a. skargę jako niezasadną oddalił w całości.