III SA/Kr 304/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2024-09-19
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
postępowanie egzekucyjnezarzuty na egzekucjęprzedawnienieubezpieczenia społeczneZUSnależności pieniężne WSA Krakówuchylenie postanowienia

WSA w Krakowie uchylił postanowienia dotyczące zarzutów na postępowanie egzekucyjne, uznając błędne zastosowanie przepisów o przedawnieniu należności przez organy administracji.

Skarżący A.R. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Skarżący podnosił zarzuty dotyczące nieistnienia obowiązku, niespełnienia wymogów formalnych tytułów wykonawczych oraz przedawnienia należności. WSA w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienia, stwierdzając naruszenie prawa materialnego w zakresie oceny zarzutu przedawnienia, wskazując na błędną wykładnię przepisów przez organy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę A.R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, które utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające uwzględnienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Skarżący kwestionował m.in. nieistnienie obowiązku, niespełnienie wymogów formalnych tytułów wykonawczych oraz przedawnienie należności. Sąd uchylił zaskarżone postanowienia, uznając, że organy administracji błędnie zastosowały przepisy dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Wskazano, że czynności takie jak wszczęcie postępowania w sprawie wymiaru składek czy wydanie decyzji wymiarowej nie powodują zawieszenia biegu terminu przedawnienia w rozumieniu art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd podkreślił, że jedynie czynności zmierzające do faktycznego wyegzekwowania należności, podejmowane w ramach postępowania egzekucyjnego, mogą prowadzić do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku, sąd uznał stanowisko organów za prawidłowe, wskazując na prawomocne rozstrzygnięcia sądów okręgowych dotyczące istnienia obowiązku ubezpieczeniowego. Zarzut niespełnienia wymogów formalnych tytułów wykonawczych również został uznany za niezasadny. Sąd nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie zarzutu przedawnienia, z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, czynności takie jak wszczęcie postępowania w sprawie wymiaru składek lub wydanie decyzji wymiarowej nie powodują zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do faktycznego wyegzekwowania należności, podejmowanej w ramach postępowania egzekucyjnego.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 24 ust. 5b u.s.u.s. odnosi się do czynności zmierzających do faktycznego wyegzekwowania należności, a nie do czynności przygotowawczych czy wymiarowych. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub zastosowanie środka egzekucyjnego jest kluczowe dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.e.a. art. 34 § 1a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

W przypadku, gdy zarzut zobowiązanego był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu sądowym, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.

u.s.u.s. art. 24 § 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia wymagalności.

u.s.u.s. art. 24 § 5b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania sądu wiążą organy.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 27

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Reguluje wymagania formalne tytułu wykonawczego.

u.p.e.a. art. 26

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Reguluje zasady wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego; naruszenie nie stanowi podstawy do wniesienia zarzutów.

u.s.u.s. art. 24 § 5f

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada zaufania.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przez organy w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Odrzucone argumenty

Zarzut nieistnienia obowiązku (uznany za niedopuszczalny z uwagi na wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcia sądowe). Zarzut niespełnienia wymogów formalnych tytułów wykonawczych (uznany za niezasadny).

Godne uwagi sformułowania

Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania w sprawie wymiaru zaległych składek, czy nawet wydanie decyzji określającej wysokość zaległych składek, nie może być uznane za podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności.

Skład orzekający

Renata Czeluśniak

przewodniczący

Bogusław Wolas

sędzia

Magdalena Gawlikowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kontekście postępowania egzekucyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki przepisów o przedawnieniu składek ZUS i postępowania egzekucyjnego w administracji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia należności, które ma szerokie implikacje praktyczne dla zobowiązanych i organów. Wyjaśnia kluczowe różnice między postępowaniem wymiarowym a egzekucyjnym w kontekście biegu terminu przedawnienia.

Kiedy przedawniają się składki ZUS? Kluczowa interpretacja WSA w sprawie zawieszenia biegu terminu.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 304/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające je postanowienia org. I inst.
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
Art. 26, at. 27, art. 33 par. 1 pkt 1, 10, art. 34 par. 1a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 7 listopada 2023 r., nr 1201-IEE.7113.2.188.2023.3.MB w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 7 listopada 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z 8 września 2023 r. nr 180000.71.4177.2023-RED-119-KF stwierdzające niedopuszczalność zgłoszonego przez skarżącego A. R. zarzutu nieistnienia obowiązku, odmawiające uznania zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a. oraz odmawiające uznania zarzutu przedawnienia należności.
Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie (dalej: Dyrektor ZUS O/Kraków) jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącego na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 1 października 2019 r. nr od [...] do [...], obejmujących zaległości składkowe. Powyższe tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącemu 24 października 2019 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.
W dniu 31 października 2019 r. skarżący złożył zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Zarzucił: nieistnienie obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), niespełnienie wymogów określonych w art. 27 i art. 27 u.p.e.a. Podniósł również zarzut przedawnienia obowiązku.
Postanowieniem z 21 listopada 2019 r. organ egzekucyjny stwierdził niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku, odmówił uznania zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a. oraz odmówił uznania zarzutu przedawnienia obowiązku.
Na postanowienie to zobowiązany złożył zażalenie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z 13 lutego 2020 r. nr 1201-IEE.711.2.12.2020.2.JB utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Na skutek zaskarżenia przez skarżącego ww. postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Sąd ten wyrokiem z 18 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 447/20 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. Sąd stwierdził, że w aktach sprawy brak jest zarówno odpisu wyroku, na który nieprecyzyjnie powołały się organy obu instancji, jak również brak jest odpisów decyzji o nr 180200/40/61172011/US/Orz oraz 180271DZPDZ17/000984, a także kopii ich doręczenia. Ponadto Sąd wskazał na brak wystarczającego uzasadnienia odmowy uznania zasadności zarzutu przedawnienia obowiązku. Odnośnie natomiast zarzutu z art. 33 § 1 pkt.10 u.p.e.a., tj. niespełnienia przez będące podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego tytuły wykonawcze wymogów określonych w przepisie art. 27 i 26 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym poprzez brak wypełnienia w nich rubryki E.1 pkt 4, obejmującej datę, do której należność może być dochodzona Sąd stwierdził, że tytuły zostały wypełnione w sposób prawidłowy na obowiązujących formularzach zatem organy słusznie przyjęły, że zarzut ten nie jest zasadny.
W zaleceniach Sąd wskazał, że aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uzupełniły akta sprawy o wskazane powyżej dokumenty, uwzględniły przedstawioną w wyroku argumentację prawną i przystąpiły do ponownego rozpoznania zgłoszonych zarzutów, z uwzględnieniem zasad postępowania administracyjnego, na które Sąd zwrócił uwagę w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku. W szczególności zalecono aby wierzyciel a zarazem organ egzekucyjny odniósł się do wszystkich zarzutów, podnoszonych przez skarżącego, oceniając ich zasadność, a także wyjaśnił skarżącemu w sposób zrozumiały kwestie, które dotychczas stanowiły podstawę złożonych zarzutów.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji postanowieniem z 8 września 2023 r. nr 180000.71.4177.2023-RED-l 19-KF stwierdził niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku, odmówił uznania zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a. oraz odmówił uznania zarzutu przedawnienia należności.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W zażaleniu wniósł o "rozpoznanie przedmiotowego zażalenia z uwzględnieniem art. 2 Konstytucji RP, oraz art. 6, 7, 8, 9, 10, 11,12 KPA". Zdaniem skarżącego "Dyrektor O/ZUS rozpatrując sprawę zarzutu: nieistnienia obowiązku całkowicie pomija pryzmat wyżej wskazanych przepisów (...)". Jako dowód skarżący wskazał na "nie doręczenie do akt niniejszej sprawy i żadnej innej, kont płatnika i ubezpieczonego stanowiących podstawowy materiał dowodowy w sprawie, o co w tym miejscu skarżący wnosi". Skarżący wniósł o: "zobowiązanie ZUS o doręczenie kont ubezpieczonego i płatnika do akt niniejszej sprawy, oraz rozpoznania wyżej wskazanych działań ZUS z uwzględnieniem treści i komentarzowej wykładni przepisów art. 6,7,8,9,10,11,12 KPA w zw. z art. 2 Konstytucji RP".
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie zaskarżonym postanowieniem z 7 listopada 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia, odnośnie zarzutu nieistnienia obowiązku uznano, że zarzut ten jest niedopuszczalny na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a. Jak wskazano tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] wystawione zostały na podstawie decyzji nr RWA: 180271DZPDZ17/000984 określającej wysokość zadłużenia za okres od października 2013 r. do grudnia 2016 r. (uwierzytelnioną kserokopię decyzji dołączono do akt sprawy). Od decyzji tej zobowiązany wniósł odwołanie. Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prawomocnym wyrokiem z 18 czerwca 2019 r., sygn. akt [...] oddalił odwołanie. Natomiast podstawą do wydania ww. decyzji określającej zadłużenie, była decyzja z 24 czerwca 2011 r. znak 180200/40/611/2011/US/Orz (również dołączona do akt sprawy) dotycząca objęcia zobowiązanego jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. Od decyzji tej zobowiązany również złożył odwołanie. Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prawomocnym wyrokiem z 13 czerwca 2018 r. sygn. akt [...] oddalił odwołanie zobowiązanego. Wyrok stał się prawomocny z dniem 21 lipca 2018 r. i podlega wykonaniu.
Jednocześnie podniesiono, że zarzucając nieistnienie obowiązku skarżący powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II FSK 3327/15. Wyrokiem tym NSA uchylił wyrok WSA w Krakowie z 26 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1450/14 oraz postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 7 lipca 2014 r. nr EA/7241-87/14/TM w przedmiocie uznania za niedopuszczalne zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jak wskazano, wyrok został wydany w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach innych niż wymienione w niniejszym postępowaniu i nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Odnośnie zarzutu nie spełnienia wymogów z art. 26 i art. 27 u.p.e.a. wskazano, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na prawidłowym formularzu, zgodnie z obowiązującym wówczas rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie wzoru tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji. Ponadto podano, że w rubryce El poz. 4 tytułu wykonawczego wpisuje się datę przedawnienia należności, jeżeli przepisy prawa nie przewidują przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W przepisach tych wskazane są również okoliczności, które powodują zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia. Tak więc tytuły wykonawcze nie mogą mieć wypełnionej wskazanej rubryki. Z kolei art. 26 u.p.e.a. reguluje zasady wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a jego naruszenie nie może stanowić podstawy do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Odnośnie zarzutu przedawnienia, powołując się na art. 24 ust. 4 i ust. 5b u.s.u.s. stwierdzono, że należności objęte tytułami wykonawczymi obejmują okres od X 2013 r. do XII 2016 r. Przed upływem 5 letniego terminu przedawnienia, tj. 14 marca 2017 r. dokonano pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności - doręczono zobowiązanemu zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności. Natomiast decyzja określająca wysokość zadłużenia nr 180271DZPDZ17/000984 stała się prawomocna 10 lipca 2019 r. Spowodowało to w ocenie organu zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które trwa nadal, bowiem postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze skarżący zarzucił:
- nierozpoznanie istoty sprawy poprzez pominięcie przepisów prawa materialnego i niezastosowanie art. 2 Konstytucji RP,
- pominięcie i niezastosowanie przepisów o postępowaniu administracyjnym tj. art. od 6 do 12 k.p.a., oraz 107 § 3 k.p.a., jak również art. 83d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
- nie włączenie do materiału dowodowego sprawy zawnioskowanych przez skarżącego dowodów z dokumentów (...) mających istotne znaczenie na wynik sprawy.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Ponadto wniósł o:
1/ stwierdzenie, że decyzja Dyrektora O/ZUS z 24.06.2011 r., znak: 180200/40/611/2011/US/Orz jako wydana z rażącym naruszeniem prawa jest nieważna,
2/ stwierdzenie, że decyzja Dyrektora O/ZUS z 21.07.2017 r. znak RWA: 180271DZPDZ17/000984 jako wydana z rażącym naruszeniem prawa jest nieważna;
3/ nakazanie Dyrektorowi O/ZUS ponowne wyliczenie wysokości emerytury wskazując na dotychczas pominięty 28-letni okres działalności gospodarczej.
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ pierwszej instancji nie wykonał zaleceń z wyroku WSA w Krakowie z 18 marca 2021 r., I SA/Kr 447/20, min. pominął istotne dowody z dokumentów tj. zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z 23 sierpnia 1990 r., zgłoszenia zmiany wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z 28 grudnia 2004 r., zaświadczenia o dokonaniu zmiany wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z 6 kwietnia 2011 r., decyzji Dyrektora ZUS z 24 czerwca 2011 r. stwierdzającej, że skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu nr 1860 podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od 1 stycznia 1999 r., pisma ZUS z 11 września 2017 r., że ww. decyzja z 24 czerwca 2011 r. nie została mu doręczona prawidłowo, co nastąpiło dopiero 28 września 2017 r. Skarżący zarzucił nieuwzględnienie przez organ, że decyzja z 24 czerwca 2024 r., która stanowiła podstawę do wydania decyzji z 21 lipca 2017 r. weszła do obrotu prawnego dopiero 28 września 2017 r., czyli 2 miesiące później niż decyzja z 21 lipca 2017 r. ustalająca, że skarżący jest dłużnikiem ZUS. Skarżący wniósł o dołączenie załączonych do skargi dokumentów jako dowodów w sprawie na okoliczność poparcia zgłoszonych zarzutów.
W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący kwestionował objęcie go obowiązkiem ubezpieczeniowym na podstawie decyzji z 24 czerwca 2011 r., podczas gdy w 1999 r. mimo wykonywania działalności gospodarczej przez skarżącego Dyrektor ZUS nie objął skarżącego obowiązkiem ubezpieczeniowym z tego tytułu. Dodał, że wydanie decyzji z 24 czerwca 2011 r. nie zostało poprzedzone zawiadomieniem o wszczęciu postępowania, które byłoby mu doręczone, co w jego ocenie istotnie naruszało jego prawa jako strony.
Skarżący zarzucił też nie wykonanie przez Dyrektora ZUS wyroku NSA z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3327/15, tj. nie rozpoznał zarzutu nieistnienia obowiązku ubezpieczeniowego.
Zdaniem skarżącego istota sporu sprowadza się do rozpoznania zarzutu nieistnienia obowiązku ubezpieczeniowego w aspekcie zablokowania, zdaniem skarżącego, przez Dyrektora ZUS w 1990 r. drogi do uiszczania składek ubezpieczeniowych przez skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i błędne przyjęcie, że skarżący czerpał korzyści z rzeczy. Późniejsza zmiana interpretacji, która doprowadziła do wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest rażącym, w ocenie skarżącego, naruszeniem zasady zaufania z art. 8 k.p.a.
Skarżący zarzucił, że organy obu instancji niewłaściwie rozpoznały sprawę i nie wyeliminowały wadliwości stwierdzonych wyrokiem WSA w Krakowie z 18 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 447/20. Końcowo skarżący wniósł o nakazanie Dyrektorowi ZUS ponownego wyliczenia wysokości jego emerytury.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Pismem z 22 lutego 2024 r. skarżący przedstawił swoje stanowisko w sprawie. Domagał się przeprowadzenia rozprawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego na podstawie dokumentów dołączonych do skargi. Skarżący powielił swoje stanowisko wyrażone w skardze. Skarżący zarzucił też pominięcie przez organy obu instancji wyroku WSA z 12 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 271/20 w zakresie konieczności dołączenia do akt sprawy decyzji będących postawą wystawienia tytułów wykonawczych wraz z ze stwierdzeniem ich prawomocności i ostateczności.
Podniósł, że nie został pouczony o możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji o podleganiu obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz o uznaniu go dłużnikiem ZUS. Zdaniem skarżącego w stosunku do obu decyzji powinien znaleźć zastosowanie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Sąd zapoznał się z wnioskiem skarżącego o przeprowadzenie rozprawy, jednakże działając w ramach kompetencji wynikających z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., uznał za zasadne rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Skarżący był aktywny na etapie postępowania przed sądem kierując do sądu obszerne pisma. Był też reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zatem prawa skarżącego były należycie chronione. Ponadto akta administracyjne i sądowe niniejszej sprawy były wystarczające do wydania rozstrzygnięcia. Z tych powodów Sąd nie dopatrzył się podstaw do skierowania sprawy do rozpoznania na rozprawie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i § 2 pkt. 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Stosowanie do art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji wykazała, że zostały one wydane z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia uwzględnić należy treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie organy, których działanie (...) było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że organy administracji publicznej, a także sąd są obowiązane do przyjęcia wykładni przepisów prawa, wynikającej z rozważań zawartych w uzasadnieniu wyroku oraz do uzupełnienia postępowania zgodnie ze wskazówkami wyroku. Naruszenie natomiast przez organy administracyjne przepisu art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (por. J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.).
W orzecznictwie podkreśla się, że bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. dla przykładu: wyroki NSA z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt l OSK 920/10). Jednocześnie zauważyć należy, że ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując, stwierdzić należy, zgodnie z poglądem NSA (wyrok z 21 marca 2014 r., sygn. akt l GSK 534/12), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania".
Przedstawione wyżej rozważania prowadzą zatem do konkluzji, że orzekający ponownie w niniejszej sprawie organ oraz Sąd rozpoznający niniejszą skargę są związane wykładnią wyrażoną w motywach wyroku WSA w Krakowie z 18 marca 2021 r. albowiem po jego wydaniu nie doszło ani do zmiany prawa, ani istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Oznacza to, że ocena legalności zaskarżonego postanowienia oraz zasadności podniesionych w skardze zarzutów odbywać będzie się przez pryzmat oceny prawnej wyrażonej już we wskazanym wyżej wyroku, a więc pod kątem oceny realizacji zaleceń zawartych w jego uzasadnieniu. Tym samym rolą Sądu obecnie kontrolującego kolejne postanowienie w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, jest weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań wyroku poprzednio wydanego w tej sprawie.
Jak to już wyżej wspomniano, w uzasadnieniu wyroku z 18 marca 2021 r. Sąd wskazał, że odnośnie stwierdzenia przez organy niedopuszczalności zarzutu nieistnienia obowiązku, uzasadnienia dla takiego rozstrzygnięcia organy upatrywały w fakcie, wydania przez Sąd Okręgowy w Krakowie wyroku utrzymującego w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak: 180200/40/61172011/US/Orz, stwierdzającą obowiązek ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 1.01.1999 r. oraz w wystawieniu tytułów wykonawczych stanowiących podstawę przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w oparciu o prawomocną decyzję z dnia 21.07.2017 r. znak: 180271DZPDZ17/000984. Zaznaczył jednak, że w aktach sprawy bark jest zarówno odpisu wyroku, na który powołały się organy obu instancji, jak i odpisów obu wskazanych decyzji oraz kopii dowodów ich doręczenia. Sąd uznał, że powyższe braki w materiale dowodowym uniemożliwiają mu zbadanie prawidłowości wydanych przez organy obu instancji decyzji gdyż nie był w stanie zweryfikować ustaleń organów, które legły u podstaw wydanych przez nie postanowień w zakwestionowanym zakresie.
Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem ww. wskazań, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że odnośnie stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego zarzutu nieistnienia obowiązku, organy wywiązały się z zaleceń Sądu zawartych w wyroku z 18 marca 2021 r., uzupełniły akta sprawy w żądanym zakresie i orzekły prawidłowo.
Zgodnie z treścią art. 34 § 1a u.p.e.a. jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Wskazana regulacja wynika z założenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się meritum sprawy, niemniej w odrębnym postępowaniu administracyjnym lub sądowym zobowiązany może kwestionować treść obowiązku, czyli zachodzi konieczność merytorycznego badania sprawy. Jeżeli w takim postępowaniu służą środki zaskarżenia, celem uniknięcia dwutorowości trybu zaskarżenia wierzyciel wydaje postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu. Wynika to z zasady pierwszeństwa rozpoznawania środków zaskarżenia dotyczących meritum sprawy (tak: C. Kulesza, Komentarz do art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010).
W realiach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt [...], w sprawie skarżącego przeciwko ZUS Oddział w Krakowie o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia, oddalił odwołanie skarżącego od decyzji ZUS Oddział w Krakowie z 24 czerwca 2011 r. nr 180200/40/611/2011/US/Orz, stwierdzającej obowiązek ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 1.01.1999 r. (k. 4 a.a.) Wyrok ten jest prawomocny od 21 lipca 2018 r. (k. 11 a.a.). Z kolei 21 lipca 2017 r. została wydana decyzja ZUS nr 180271DZPDZ17/000984 określająca wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (k. 12-14 a.a.). Prawomocnym wyrokiem z 18 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił odwołanie skarżącego od ww. decyzji (k. 16 a.a.). Decyzja ta stała się podstawą do wystawieniu tytułów wykonawczych stanowiących podstawę przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.
Powyższe okoliczności trafnie przywołane i prawidłowo udokumentowane przez organ, świadczą jednoznacznie, że wniesiony przez skarżącego zarzut nieistnienia obowiązku był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu sądowym zakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem. Zatem organy działając na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a. słusznie stwierdziły niedopuszczalność zarzutu nieistnienia obowiązku.
Prawidłowo też organy obu instancji uznały, że powoływanie się przez skarżącego na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II FSK 3327/15 nie mogło odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku. Wyrok ten został wydany w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach innych niż wymienione w niniejszym postępowaniu zatem nie ma wpływu na kontrolowane postępowanie.
Sąd nie dopatrzył się również żadnych nieprawidłowości w oddaleniu zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a. Skarżący zarzucił, że w tytułach wykonawczych nie została wypełniona rubryka E.1 pkt 4, wskazująca datę do której należność pieniężna może być dochodzona. Artykuł 27 u.p.e.a. reguluje wymagania formalne tytułu wykonawczego na podstawie którego wszczyna się i prowadzi postępowanie egzekucyjne. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że brak w tytule któregokolwiek składnika wymienionego w art. 27 u.p.e.a. stanowi podstawę do nieprzystąpienia przez organ egzekucyjny do egzekucji. Należy powtórzyć za Sądem, który uprzednio orzekał w sprawie, że zgodnie z objaśnieniami Ministra Rozwoju i Finansów zawartymi w rozporządzeniu z dnia 27 lutego 2017r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie określenia wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej do wskazanej rubryki wpisuje się datę przedawnienia należności pieniężnej, jeżeli przepisy prawa nie przewidują przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W realiach niniejszej sprawy należności z tytułu składek, zgodnie z przepisem art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016, poz. 963 ze zm.) ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. W przepisach wskazanych w art. 24 ust. 5-6 cytowanej ustawy wskazane zostały okoliczności, które wpływają na zawieszenie lub przerwanie biegu przedawnienia. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż tytuły wykonawcze wystawiane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie będą miały wypełnionej poz. 4 w blokach od E.1 do E.4. Słusznie więc organy uznały wskazany zarzut egzekucyjny za niezasadny. Ponadto zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zawierają czytelne uzasadnienie zajętego stanowiska.
Odnośnie zarzutu skarżącego, że tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 26 u.p.e.a. organy trafnie podkreśliły, że przepis ten reguluje zasady wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Artykuł 33 u.p.e.a. nie przewiduje natomiast aby naruszenie art. 26 u.p.e.a. samo w sobie stanowiło podstawę do wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Jak trafnie wskazano w wyroku WSA w Bydgoszczy z 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 182/24 podane w art. 33 § 2 u.p.e.a. przesłanki uzasadniające wniesienie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej tworzą katalog zamknięty. Z tego wynika, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej.
Przyczyną uchylenia postanowień organów obu instancji są natomiast nieprawidłowości, jakich Sąd dopatrzył się przy rozstrzyganiu zarzutu przedawnienia należności.
W pierwszej kolejności odnosząc się do stanowiska organu zażaleniowego w tej kwestii Sąd zauważa, że organ ten odwołując się do treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s. stwierdził, że 14 marca 2017 r. dokonano pierwszej czynności zamierzającej do wyegzekwowania należności, tj. doręczono skarżącemu zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności. Natomiast decyzja określająca wysokość zadłużenia stała się prawomocna 10 lipca 2019 r. spowodowało to zdaniem organu zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które trwa nadal bowiem postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
W ocenie Sądu pogląd jakoby doręczenie skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności było pierwszą czynnością zmierzająca do wyegzekwowania należności jest błędny (por. wyrok WSA w Gliwicach w wyroku z 29 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1673/22).
Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 (zastrzeżenie nie mające znaczenia w sprawie). Na wydłużenie terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5b i nast. u.s.u.s. W szczególności bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b ustawy).
Przypomnieć trzeba, że istota zawieszenia biegu terminu przedawnienia polega na tym, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia wskazanej w przepisie. Z kolei do wygaśnięcia należności z powodu przedawnienia dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu (zob. wyrok NSA z 19 maja 2021r., sygn. akt III FSK 3443/21).
W świetle ww. regulacji wszczęcie postępowania w przedmiocie wymiaru zaległych składek, a w dalszej kolejności wydanie i doręczenie decyzji wymiarowej, nie ma żadnego związku z biegiem postępowania egzekucyjnego i następuje poza jego tokiem.
Na podstawie art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Natomiast zgodnie z art. 1a pkt 12 u.p.e.a., ilekroć w ustawie mowa jest o środku egzekucyjnym (w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych), rozumie się przez to egzekucję między innymi: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z weksla, z ruchomości, z nieruchomości oraz z innych wymienionych w ustawie składników majątku.
Pojęcie czynności egzekucyjnej oraz środka egzekucyjnego wskazuje, że zastosowanie środka egzekucyjnego oraz dokonanie pierwszej czynności egzekucyjnej odbywa się zawsze w ramach postępowania egzekucyjnego, a więc po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym rozróżnić wszczęcie egzekucji administracyjnej od wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie egzekucji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., następuje co do zasady z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i odbywa się w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego ma miejsce z chwilą złożenia przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. W przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu, jego wszczęcie następuje z chwilą pierwszego aktu procesowego organu (czynności procesowej) lub pierwszej czynności egzekucyjnej rozumianej jako działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
Odnosząc powyższe rozważania do treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s. trzeba zauważyć, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Co istotne, przepis powyższy posługuje się pojęciem "wyegzekwowania", a nie "ściągnięcia" należności, czy wykonania obowiązku. Wyegzekwowanie należności polega na ich ściągnięciu za pomocą przymusu egzekucyjnego. Co równie istotne, przepis ten nie stanowi o pierwszej czynności zmierzającej do wykonania obowiązku, lecz o pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania obowiązku (tak jak np. w kontekście upomnienia, które nie stanowi działania zmierzającego do przymusowego wykonania zobowiązania, co cechuje stricte działania egzekucyjne).
Powyższe prowadzi do wniosku, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego powinno być za każdym razem traktowane jako środek prowadzący do osiągnięcia celu w postaci wyegzekwowania nałożonego na zobowiązanego obowiązku. Już art. 1 pkt 1 u.p.e.a. stanowi o pierwszeństwie dobrowolnego wykonania obowiązku przed przymusem egzekucyjnym, który oprócz tego że powoduje dolegliwość dla zobowiązanego, to również angażuje w znacznym stopniu aparat administracji publicznej oraz generuje koszty (por. R.Hauser i W.Piątek, [w:] red. R.Hauser, M.Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2021, s. 121).
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 1 pkt 1 określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2, zaś pkt 2 art. 1 u.p.e.a. określa prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków. To oznacza, że ustawodawca wskazał w art. 1 u.p.e.a. na działania wierzyciela, które stanowią czynności odrębne od czynności organów egzekucyjnych, o których mowa w art. 1 pkt 2 u.p.e.a. Rozróżnił tym samym postępowanie wierzyciela, zmierzające do dobrowolnego wykonania zobowiązania, od czynności organu egzekucyjnego nacechowanych przymusem zmierzającym do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązku. Skutek zawieszenia biegu terminu powiązał jedynie z tymi drugimi działaniami.
W tym stanie rzeczy wszczęcie postępowania w sprawie wymiaru zaległych składek, czy nawet wydanie decyzji określającej wysokość zaległych składek, nie może być uznane za podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Celem wszczętego postępowania wymiarowego, a potem wydanej decyzji, jest z jednej strony wskazanie na wysokość zadłużenia, a z drugiej umożliwienie dobrowolnego wykonania obowiązku i tym samym nawet uniknięcie wszczęcia egzekucji/ postępowania egzekucyjnego.
Z powyższego wynika, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia jest skutkiem czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, które to zawieszenie – w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. - zakończy się wraz z zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Zdarzenie, które powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek musi mieć miejsce w toku postępowania egzekucyjnego albo nieuchronnie prowadzić do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, skoro zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie może zakończyć się inaczej, niż wskutek zakończenia postępowania egzekucyjnego. Takim zdarzeniem nie jest zatem z pewnością wszczęcie postępowania w sprawie wymiaru zaległych składek, czy nawet wydanie i doręczenie decyzji, ponieważ czynności te mają miejsce przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, zaś samo wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest nieuchronnym następstwem zawiadomienia o wszczęciu postępowania wymiarowego. Nie ulega natomiast wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego, czy inne czynności stricte egzekucyjne podjęte w związku z uruchomieniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służące bezpośrednio wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyrok: WSA w Gdańsku z 12 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 737/17; WSA w Lublinie z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Lu 676/19).
Podsumowując, zawiadomienie o wszczęciu postępowania wymiarowego (ani wydanie i doręczenie decyzji) nie może powodować zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, gdyż taka przesłanka nie mieści się w zakresie zastosowania art. 24 ust. 5b i nast. u.s.u.s. Przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby do wykładni contra legem, ponieważ gdyby wierzyciel nie zdecydował się na wszczęcie postępowania egzekucyjnego, to zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek nie mogłoby się nigdy zakończyć (zob. wyrok NSA z 24 września 2021 r. sygn. I GSK 546/21).
Ponadto ze stanowiska organu zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wynika jaki skutek wywołała powołana przez organ okoliczność uprawomocnienia się decyzji określającej wysokość zadłużenia. Fakt ten nie koresponduje bowiem z treścią powołanego przez organ art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
Reasumując argumentacja organu zażaleniowego odnośnie zarzutu przedawnienia należności była częściowo błędna, a częściowo - przez brak klarowności argumentacji - nie poddawała się kontroli Sądu.
Sąd działając na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił również postanowienie organu pierwszej instancji albowiem argumentacja tego organu odnośnie rozpatrzenia zarzutu przedawnienia należności, z uwagi na istotny brak w materiale dowodowym, nie mogła być zweryfikowana przez Sąd.
Organ pierwszej instancji powołując się na treść art. 24 ust. 5f u.s.u.s. wskazał, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Jak podał, zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek zostało doręczone osobiście skarżącemu 14 marca 2017 r. Natomiast decyzja określająca wysokość zadłużenia z 21 lipca 2017 r. nr 180271DZPDZ17/000984 stała się prawomocna 10 lipca 2019 r. Zatem zdaniem organu bieg terminu przedawnienia był zawieszony od 14 marca 2017 do 10 lipca 2019 r.
Stanowisko to jednak, nie poddaje się kontroli Sądu z uwagi brak w aktach administracyjnych sprawy dowodu doręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, które – jak twierdzi organ - zostało doręczone osobiście skarżącemu 14 marca 2017 r. Jak trafnie wskazał WSA w Krakowie w wyroku uprzednio wydanym w niniejszej sprawie, sąd nie ma obowiązku wzywać organu do uzupełnienia akt sprawy, w przypadku, gdy z przedłożonych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że istotne dla rozstrzygnięcia materiały i dowody nie znalazły odzwierciedlenia w aktach zgromadzonych przed wydaniem kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia. Organ II instancji aprobując stanowisko organu I instancji nie zauważył powyższych braków w materiale dowodowym sprawy. Co więcej w ogóle nie rozważył, czy w sprawie zaistniały przesłanki do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. co godzi w zasadę dwuinstancyjności postępowania i stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a.
Ponadto Sąd zauważa, że z uwagi na argumentację przedstawioną powyżej, błędne było stanowisko organu egzekucyjnego jakoby na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek było doręczenie stronie 14 sierpnia 2018 r. decyzji z 21 lipca 2017 r. nr 180271DZPDZ17/000984 określającej wysokość zadłużenia. Dodatkowo Sąd podkreśla, że skoro - jak podał organ - bieg terminu przedawnienia był zawieszony od 13 marca 2017 r. do 10 lipca 2019 r., to w okresie tym nie mogło dojść do "ponownego" zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek innego zdarzenia. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Kielcach z 12 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 59/20 gdzie stwierdzono, że nie może zawiesić biegu terminu przedawnienia zdarzenie, które wystąpi w czasie, gdy bieg terminu jest już zawieszony wskutek zaistnienia innego, wcześniejszego zdarzenia powodującego takie zawieszenie terminu.
Z akt sprawy przedłożonych Sądowi wynika, że pierwszą ujawnioną przez organ czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, o której dłużnik został zawiadomiony, było wystawienie tytułów wykonawczych. Doszło to tego 1 października 2019 r., a skarżący otrzymał zawiadomienie wraz z odpisem tytułów wykonawczych 24 października 2019 r.
Reasumując, rozpatrując ponownie sprawę, w zakresie zarzutu przedawnienia należności organy nie tylko nie wypełniły zaleceń zawartych w wyroku WSA w Krakowie z 18 marca 2021 r. co do przejrzystości i kompletności uzasadnienia ale też błędnie zastosowały przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien zatem uwzględnić wyżej zaprezentowaną wykładnię art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i stosownie do niej przeanalizować zawarte w nim przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności.
Organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz jakie zdarzenia w okresie do dnia doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia i na jaki okres. Konieczne jest też załączenie do akt administracyjnych dowodów potwierdzających ustalenia w tym zakresie, tj. zwrotnego potwierdzenia odbioru przez skarżącego zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie określenia wysokości składek. Sąd zauważa, że nie jest wystarczające i dostatecznie przejrzyste zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia.
Odnosząc się końcowo do żądań i argumentacji skarżącego szeroko przedstawionych w skardze i pismach procesowych Sąd zauważa, że skarżący kwestionuje w nich zasadność nałożenia na niego obowiązku oraz wysokość należności. Zgodnie jednak z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej ale nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zatem argumentacja skarżącego nie miała wpływu na wynik sprawy. Nie miało też zastosowania w niniejszej sprawie orzeczenie wydane w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 271/20, na które w piśmie procesowym z 22 lutego 2024 r. powołuje się skarżący. Dotyczyło ono postępowania prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach innych niż wymienione w niniejszym postępowaniu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI