III SA/GD 94/25

III SA/Gd 94/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-06-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Janina Guść
Jolanta Sudoł /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 § 1 i § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 924
art. 5 ust. 1, art. 17 ust. 1, ust. 10, ust. 11
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2077
§ 2, § 3 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 31, art. 68
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 24 grudnia 2024 r., nr OPES.906.168.2024.KW w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Upomnieniem z dnia 14 grudnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim, w związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień dziecka – L. W. (urodzonego w dniu [...] 2023 r.) przeciwko: gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B wezwał A. W. do niezwłocznego rozpoczęcia ww. szczepień ochronnych. W upomnieniu zawarto pouczenie, że w razie niewykonania określonego wyżej obowiązku, wszczęte zostanie postępowania egzekucyjne. Przesyłka polecona zawierającą ww. upomnienie została doręczona adresatowi w dniu 18 grudnia 2023 r.
Ponieważ obowiązek nie został wykonany Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim, jako wierzyciel, wystąpił do Wojewody Pomorskiego, jako organu egzekucyjnego obowiązków o charakterze niepieniężnym, o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, przesyłając organowi tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 8 marca 2024 r.
W związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, Wojewoda Pomorski postanowieniem z dnia 25 marca 2024 r. nałożył na A. W. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1000 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz wezwał do dobrowolnego wykonania obowiązku określonego w ww. tytule wykonawczym.
W dniu 23 września 2024 r. A. W.a zgłosiła zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego ww. tytułem wykonawczym, powołując się na art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 - dalej jako "u.p.e.a.").
W uzasadnieniu zarzutu braku wykonalności obowiązku wskazała, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jako źródło obowiązków w demokratycznym państwie prawa musi mieć co najmniej formę rozporządzenia. Data wskazana w komunikacie GIS nie stanowi o wymagalności obowiązku. Nadto wskazano, że przymusowe szczepienie sprzeczne jest z Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Powołano się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., o sygn. SK 81/19.
Postanowieniem z dnia 13 listopada 2024 r., nr SE.906.2.59.2023.KW.9 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim - na podstawie art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a. - oddalił w całości zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia z dnia 8 marca 2024 r. wystawionego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Starogardzie Gdańskim.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Realizacja zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych oraz innych chorób o charakterze społecznym jest możliwa dzięki racjonalnym działaniom w obszarze zdrowia publicznego, podejmowanym przez organy i instytucje państwa. Działania te skupiają się na właściwej regulacji prawnej szczepień ochronnych, działalności oświatowo-zdrowotnej, egzekwowaniu obowiązku poddawania się szczepieniom w odniesieniu do tych szczepień ochronnych, które są szczepieniami obowiązkowymi, zapewnieniu bezpieczeństwa szczepień ochronnych.
Organ wyjaśnił, że obowiązek szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym określony został w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 924) - zwanej dalej w skrócie "ustawą o zapobieganiu". Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ww. ustawy i rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U z 2023 r., poz. 2077 - zwanego dalej: "rozporządzeniem"), które zostało wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu.
W załączniku nr 1 ww. rozporządzenia - schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, określono rodzaj szczepienia, osoby objęte obowiązkiem poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, dawki i wiek, w którym są podawane oraz termin wykonania szczepienia. Ww. przepisy jasno określają terminy wykonania szczepień ochronnych, w zależności od wieku dziecka.
Odnosząc się do podniesionego zarzutu organ wskazał, że w toku prowadzonego postępowania PPIS w Starogardzie Gdańskim uzyskał informacje, że rodzice L. W. nie stawiają się z dzieckiem na wizyty szczepienne w przychodni, do której zaoptowane jest ich dziecko.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu dodano, że w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Organ podkreślił, że wzór zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Ponadto, zgodnie z § 11 ww. rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Zatem poddanie się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, bowiem procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem, na którą składają się dwie czynności, tj. lekarskie badanie kwalifikacyjne mające na celu wykluczenie przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz podanie szczepionki. Niestawienie się na wizytę szczepienną, na której bezpośrednio przed szczepieniem lekarz przeprowadza badanie kwalifikacyjne jest równoznaczne z odmową poddania się szczepieniu ochronnemu.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności organ wskazał z kolei, że zgodnie z art. 8 pkt 2, władza publiczna nie może ingerować w korzystanie z prawa do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji, z wyjątkiem przypadków, zgodnie z prawem i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, na ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.
Zgodnie zaś z art. 27 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2021 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146 r.), wykonywanie szczepień ochronnych należy do świadczeń na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i wczesnego wykrywania chorób.
Strona wniosła zażalenie do organu odwoławczego wskazując, że organ pierwszej instancji naruszył:
1. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art.17 ust. 2, ust. 4 i ust. 5 ustawy o zapobieganiu poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy dla małoletniego nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych,
2. art. 33 § 2 pkt 1 c u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa i oparcie wymagalności obowiązku na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 81/19 został uznany za niezgodny z Konstytucją, jak również rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. zostało wydane z przekroczeniem upoważnienia ustawowego,
3. art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572) - dalej jako "k.p.a.", w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanego - kiedy obowiązek zaszczepienia syna przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumcji,
4. art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego,
5. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego,
6. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 24 grudnia 2024 r. nr OPES.906.168.2024.KW utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji jako prawidłowe. Zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 34 § 3 u.p.e.a. w związku z art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ odwoławczy w pełni zaakceptował i przyjął jako własne stanowisko przedstawione przez organ pierwszej instancji. Organ nie zgodził się tym samym z podniesionymi w zażaleniu zarzutami uznając, że nie zasługują one na uwzględnienie.
Odnosząc się do zarzutów, w tym 1 i 5 zażalenia organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o zapobieganiu wskazuje, iż osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Jednocześnie art. 5 ust. 1 pkt. 3 ww. ustawy wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinny stosować się do nakazów i zakazów Państwowej Inspekcji Sanitarnej służących zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. W myśl art. 5 ust. 2 ww. ustawy, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024r., poz. 581). W związku z tym, w ocenie organu odwoławczego, to strona nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniego naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b pkt 3 ustawy, a nie organ pierwszej instancji jako wierzyciel obowiązku. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia z 27 września 2023 r., schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia.
Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Rezultatem jego niedochowania jest po stronie organu obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego zamierzonym rezultatem ma być poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.
Mając na uwadze, że obowiązek zaszczepienia dziecka wynika z mocy samego prawa, postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy państwowej inspekcji sanitarnej w istocie rzeczy sprowadza się do ustalenia, czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek ten ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe wierzyciel wykonał, stwierdzając fakt uchylania się strony od poddawania dziecka szczepieniom ochronnym. Organ pierwszej instancji (wierzyciel) podjął więc ustawowe działania mające na celu realizację zaszczepienia małoletniego dziecka przeciwko wyznaczonym chorobom zakaźnym.
Jednocześnie zdaniem organu odwoławczego, brak wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od zobowiązanego, trwałe lub czasowe przyczyny, przez które nie ma możliwości wykonania nałożonego obowiązku. Powołując się na orzecznictwo, organ zaznaczył, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie, ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Strona w toku postępowania nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego wykonanie obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Z tego wynika, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym był wymagalny.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że przytoczony w zażaleniu przepis art. 33 § 2 pkt 1 c u.p.e.a. nie istnieje. Jednakże odnosząc się do treści zarzutu organ podniósł, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego zawierał tzw. klauzulę odraczającą, zatem dotychczasowe przepisy zachowały moc obowiązującą w okresie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ogłoszono w dniu 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909). W związku z tym Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 27 września 2023 r., które stało się obowiązujące w dniu 1 października 2023 r. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia, schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w rozporządzeniu.
Przechodząc do kolejnych zarzutów organ drugiej instancji ponownie zaakcentował kwestię wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka i wskazał na ograniczony w swym zakresie charakter postępowania dowodowego, czemu organ pierwszej instancji sprostał. W tych okolicznościach nie można zatem stawiać temu organowi zarzutów naruszenia art. 8 czy art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Nadto organ odwoławczy zważył, że naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce tylko wtedy, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organ nie ustala faktów, czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub nakładającej na nią obowiązek.
Osobno organ drugiej instancji wyjaśnił, że podstawy zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. Powołując się na orzecznictwo organ zaznaczył w związku z tym, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym - zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są więc sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Organ stanął więc na stanowisku, że organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W treści uzasadnienia wydanego postanowienia odniósł się do poszczególnych zarzutów, wskazując przepisy prawa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie A. W., wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie postanowień oraz umorzenie postępowania, zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie następujących przepisów prawa:
1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;
2. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;
3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.;
4. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Ponadto, skarżąca wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu, rozporządzenia Ministra Zdrowia z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 68 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, skarżąca wniosła o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 tej Konwencji. Z tego względu skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.
W uzasadnieniu skarżąca przytoczyła sentencję orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 dotyczącego stwierdzenia niezgodności z prawem wcześniejszego rozporządzania Ministra Zdrowia z 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz przytoczyła wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych, akcentując, że akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może być stosowany przez sąd do stanów faktycznych sprzed orzeczenia Trybunału.
Ponadto, skarżąca wskazała, że obowiązek szczepień w Polsce narusza również konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Skoro bowiem w 25 krajach europejskich szczepienia mogą być dobrowolne bez szkody dla zdrowia publicznego, to znaczy to, że ustawodawca naruszył zasadę proporcjonalności wprowadzając obowiązek szczepień bez merytorycznego uzasadnienia mimo podobnej sytuacji epidemiologicznej.
Skarżąca wyraziła swoje stanowisko odnoście funkcjonującego w Polsce systemu szczepień ochronnych, to jest, że szczepienia powinny być dobrowolne, że szczepionki w zakresie ich bezpieczeństwa nie są właściwie badane, w tym nie są badane w zestawieniu z prawdziwym placebo, że w innych krajach w Europie funkcjonujące systemy szczepień są w ocenie strony lepsze, że liczba dawek szczepień, co roku zmienia się z uwagi na publikowany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych, do stosowania którego rodzice są przymuszani w drodze grzywien oraz że w Polsce nie ma systemu odszkodowawczego dotyczącego niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP), który byłby zadowalający.
W tym kontekście skarżąca ponownie wskazała, że według jej oceny szczepienia w Polsce powinny być dobrowolne, zaś "państwo katolickie nie może narzucać swoim obywatelom konieczności szczepienia preparatem, w którego składzie znajdują się komórki abortowanych dzieci".
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle ww. kryterium, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego, ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie podniesionego przez stronę zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W sprawie organ I instancji orzekł o oddaleniu zarzutu egzekucyjnego, a organ odwoławczy utrzymał w mocy to postanowienie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia argumentacji zażalenia.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że w ocenie skarżącej zgłoszony przez nią zarzut braku wymagalności obowiązku powinien być przez organy uwzględniony i uznany za uzasadniony. Po drugie, z całokształtu wypowiedzi skarżącej wynika, że dokonana przez organy ocena zgłoszonego przez nią zarzutu jest nieprawidłowa i nie uwzględnia podnoszonej przez nią argumentacji.
Istota sporu w przedmiotowej sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy podniesiony przez skarżącą zarzut związany z egzekucją prowadzoną w celu wyegzekwowania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym powinien podlegać uznaniu, czy też oddaleniu i czy dokonana przez organy w tym zakresie ocena była uzasadniona i nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania postanowienia z obrotu.
Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).
Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy - strony skarżącej), który może zakwestionować prowadzenie egzekucji wskazując m.in. na brak wymagalności obowiązku.
W niniejszej sprawie, strona skarżąca wniosła zarzut związany z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 8 marca 2024 r., a dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym - poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Strona skarżąca zgłosiła tylko jeden zarzut, to jest zarzut braku wymagalności obowiązku, wskazując jako jego podstawę art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Zgodnie z nomenklaturą i systematyką ustawy u.p.e.a. jest to zarzut braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określone w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a (brak wymagalności obowiązku w związku z odroczeniem terminu wykonania obowiązku) oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. b (brak wymagalności w związku z rozłożeniem na raty spłaty należności).
Należy zatem wskazać, że przez wymagalność zasadniczo rozumie się taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, iż obowiązek istnieje, ale jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości - nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej.
Sąd wskazuje, że uzasadnienia wniesionego zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., tj. innej przyczyny braku wykonalności obowiązku szczepień u dziecka, strona skarżąca upatrywała w zakwestionowaniu komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego jako źródła obowiązków w demokratycznym państwie prawa. Zdaniem strony nadto jako zobowiązany nie jest związany komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który konkretyzuje wiek dziecka, jak również ilość dawek podlegających podaniu.
Podkreślić należy, że akta sprawy potwierdzają w sposób jednoznaczny, że strona odebrała upomnienie w dniu 18 grudnia 2023 r., a więc w czasie, gdy już utraciły moc niekonstytucyjne przepisy wskazane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 oraz zrealizowano już wytyczne zawarte we wspomnianym wyroku, to jest potrzebę wydania nowego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (co zrealizowano wydając rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. i rezygnując z określania obowiązku szczepień przy pomocy komunikatów GIS).
W ocenie Sądu, organy prawidłowo rozważyły podniesiony przez stronę zarzut dotyczący podstawy z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. i orzekły o jego oddaleniu. Organy zasadnie w kontekście obowiązujących przepisów prawa odniosły się do argumentacji strony przede wszystkim w kontekście wymagalności obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Ocena organów w tym zakresie, była zaś w pełni prawidłowa. Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że zarzut ten w całości podlegał oddaleniu. Dokonana w tym zakresie ocena została przedstawiona w wydanych rozstrzygnięciach i nie budzi wątpliwości Sądu, co do jej zgodności z prawem.
Wbrew ocenie strony skarżącej, podnoszone przez nią argumenty pozostawały w okolicznościach tej sprawy - dotyczących już przecież realiów po wydaniu wyroku Trybunały Konstytucyjnego, a także realiów po dostosowaniu ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z przedmiotowego wyroku - bez wpływu na wymagalność obowiązku poddania dziecka szczepieniu, którego źródłem nie są komunikaty GIS.
Obowiązek ten wynika bowiem wprost z przepisów prawa, a okoliczności przedmiotowej sprawy, co zostało prawidłowo wykazane w zaskarżonym postanowieniu, świadczą po pierwsze, że stronie doręczono upomnienie wskazujące, że uchylenie się od obowiązku spowoduje wszczęcie egzekucji oraz, że strona nie zgłosiła się z dzieckiem na szczepienia. Strona nie przedłożyła zaświadczenia odraczającego szczepienia ani wierzycielowi, ani organowi egzekucyjnemu i takiego też zarzutu, ani twierdzenia, nie podnosiła. Z akt sprawy wynika natomiast, że dziecko strony nie ma przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień i dotychczas nie ma wykonanych szczepień. Sąd podkreśla przy tym, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna i zrozumiała - zobowiązanie dotyczyło poddania dziecka strony skarżącej – L. W. (urodzonego w dniu [...] 2023 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek ten znajduje oparcie w przepisach prawa i był wykonalny.
I tak, artykuł 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2 w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny. Niewątpliwie osobą taką jest więc rodzic dziecka.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2 tej ustawy są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (ust. 10 pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (ust. 10 pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.
Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.
Powtórzyć należy, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu, skonkretyzowany został w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W § 2 rozporządzenia wymieniono, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: 1) błonica; 2) gruźlica; 3) inwazyjne zakażenia Haemophilus influenzae typu b; 4) inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae; 5) krztusiec; 6) nagminne zapalenie przyusznic (świnka); 7) odra; 8) ospa wietrzna; 9) ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis); 10) różyczka; 11) tężec; 12) wirusowe zapalenie wątroby typu B; 13) wścieklizna; 14) zakażenia powodowane przez rotawirusy.
Jak podano wyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych u dziecka strony skarżącej istnieje i w dacie wystawienia tytułu wykonawczego znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.
W tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u dziecka strony.
Wskazane szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Zgodnie ze schematem szczepień wszystkie wskazane dawki szczepień na ww. choroby są wykonywane odpowiednio: 24 h po urodzeniu (gruźlica), w 2 i 7 miesiącu życia (WZW typu B), w 2, 4, 6 miesiącu życia (błonica, tężec, krztusiec), w 4 i 6 miesiącu życia (Poliomyelitis), w 13-14 miesiącu życia (odra, świnka, różyczka). Niewątpliwie dziecko strony skarżącej jako osoba urodzona w dniu [...] 2023 r. w chwili wystawienia tytułu wykonawczego osiągnęło wiek, w których należy wykonać te szczepienia, a pomimo to nie zostało zaszczepione określonymi dawkami szczepionek przeciwko ww. chorobom.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy poza sporem pozostaje, że dziecko strony skarżącej nie zostało zaszczepione, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych.
Organy miały, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i obowiązujące przepisy, podstawy by wskazać, że strona uchyla się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Powyższe potwierdza przede wszystkim dokumentacja medyczna oraz fakt, że strona nie zgłosiła się na badanie kwalifikacyjne w celu poddania dziecka ww. szczepieniom ochronnym.
Dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaś wyłącznie zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona nie przedłożyła.
Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny sprawy, a wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach wydanych postanowień, które odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii podnoszonych przez stronę w piśmie inicjującym postępowanie, to jest wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom. Sąd wskazuje, że w zaskarżonym postanowieniu poprzez ustosunkowanie się do konkretnej argumentacji zażalenia, dokonano jednoczesnej analizy zgłoszonych we wniosku zarzutów braku wymagalności obowiązku. Oceny tej, jak wskazano wyżej, dokonano prawidłowo.
Analiza przywołanych wyżej aktów prawnych wskazuje, że wymienione w tytule wykonawczym szczepienia biorąc pod uwagę wiek dziecka skarżącej były w sprawie wymagalne.
W związku zaś z zarzutem naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu (poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia) konieczne jest wskazanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. SK 81/19.
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Przepisy wymienione we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zpobieganiu w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.
Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zpobieganiu, jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.
W stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie organ prawidłowo odnotował, że w dniu 27 września 2023 r. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązujące od 1 października 2023r. Na mocy tegoż rozporządzenia, w załączniku nr 1 wydanym na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia, określono schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży poprzez wskazanie liczby dawek, terminy szczepień podstawowych i przypominających z uwzględnieniem wieku osób objętych obowiązkiem szczepień. Prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu organ stwierdził, że pomimo wymagalnego terminu poddania dziecka obowiązkowi szczepienia ochronnego, strona skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku.
Na dzień wystawienia upomnienia, tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów na terytorium RP obowiązywało - jako akt powszechnie obowiązujący - podjęte w wyniku wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ww. rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu, skonkretyzowany został w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego. Rozporządzenie to wprowadzone zostało do systemu prawnego RP już po wydaniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (SK 81/19) i stanowi formę dostosowania ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z tegoż wyroku. Nie ma więc podstaw do kwestionowania jego legalności.
W dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule wykonawczym szczepienia były więc w stosunku do dziecka skarżącej obowiązkowe i wymagalne. Dziecko strony skarżącej osiągnęło wymagany przedział wiekowy, zaś powołane przez organ przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane w celu wyjaśnienia powszechnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Obowiązujące przepisy gwarantują ochronę zdrowia osoby podlegającej szczepieniom i stanowią istotny element ochrony zdrowia społeczeństwa. Nie został naruszony art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż w obowiązującym stanie prawnym harmonogram szczepień określa nie komunikat GIS, lecz załącznik do aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia, czyli aktu prawnego powszechnie obowiązującego.
Ponadto, wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie narusza przepisów art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Uzasadnienie zawiera bowiem ustalenia faktyczne poczynione na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wskazanie prawnej podstawy zgodnie z obowiązującymi zasadami subsumpcji. W sprawie nie jest sporne, że dziecko nie zostało poddane szczepieniom obowiązkowym, a strona skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego przeciwwskazania medyczne do wykonania szczepień.
W sprawie nie doszło także do naruszenia przez organy rozpoznające zarzut egzekucyjny art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W sprawie wytłumaczono szczegółowo źródło obowiązku skarżącej. Okoliczność, że skarżąca, co do zasady kwestionuje w ogóle dopuszczalność i celowość wprowadzania w ustawodawstwie polskim obowiązku szczepień jako takiego, nie stanowi o naruszeniu przez organy przy rozpatrywaniu zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Sąd wskazuje, że podziela w pełni stanowisko, iż konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 31 oraz art. 47 Konstytucji RP ani art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu , ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki. Ponadto, wskazywany przez stronę brak w jej ocenie odpowiedniej regulacji prawnej systemu odszkodowań, czy też wiarygodnego rejestru niepożądanych odczynów poszczepiennych, nie daje podstaw do postawienia zarzutu naruszenia wskazanych wyżej przepisów konstytucyjnych i przepisów Konwencji.
W ramach postępowania zainicjowanego zarzutem skarżącej w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (wniesionym w dniu 5 września 2024 r.) w żaden sposób nie można uznać, że wskazane normy zostały naruszone. Nie doszło zatem do obrazy przepisów Konstytucji RP jak i obrazy przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice, przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia.
W zakresie wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, to Sąd podzielił pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którym wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącego, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym we wnioskowanym w skardze zakresie. W ocenie Sądu, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (zob. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17). Ponadto, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm dla stwierdzenia czy w indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwskazania do szczepienia. Jak wskazano wyżej strona skarżąca nigdy nie wykazała aby dziecko legitymowało się odroczeniem szczepień, o takim odroczeniu musiała by też powiadomić organy inspekcji sanitarnej. Nie wydaje się zatem, aby przyjęte rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka.
Podobnie, Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Należy w tym miejscu wskazać, że sprawa dotycząca interpretacji lub stosowania praw i wolności gwarantowanych w Konwencji i jej protokołach dodatkowych może stać się przedmiotem tzw. opinii doradczej Trybunału wydawanej na żądanie sądu pytającego, niemniej wskazany instrument wynika z przepisów Protokołu nr 16 do Konwencji, którego Rzeczpospolita Polska dotąd nie ratyfikowała. W związku z tym, pomimo że Protokół ten wszedł w życie z dniem 1 sierpnia 2018 r., nie ma on w polskim porządku prawnym charakteru aktu obowiązującego.
Nadto, w ocenie Sądu zasadnym jest wskazanie, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania przepisów czeskich dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
Na marginesie wskazać należy, że prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, jak również rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych. Stwierdzić należy bowiem, że obowiązek szczepień ochronnych w Polsce jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Przy czym, jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.
Reasumując, Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji obu instancji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim jednak należy wskazać, że nie można tracić z pola widzenia, iż strona wydaje się w ogóle nie dostrzegać, że obowiązuje już nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2023 r. Przeciwnie w zarzutach skargi wskazywała na termin wymagalności, który w jej przypadku wynikał z niekonstytucyjnych komunikatów GIS, o których mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r.
Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.