III SA/Kr 30/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy Babice dotyczącej regulaminu cmentarzy komunalnych, uznając, że zawiera ona przepisy wykraczające poza delegację ustawową i powielające regulacje zawarte w aktach wyższej rangi.
Prokurator Rejonowy w Chrzanowie wniósł skargę na uchwałę Rady Gminy Babice w sprawie regulaminu cmentarzy komunalnych, zarzucając jej naruszenie prawa poprzez powielanie przepisów kodeksu wykroczeń, wprowadzanie zakazów wykraczających poza delegację ustawową oraz sprzeczność z przepisami o ochronie osób niepełnosprawnych i Konstytucją RP. Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając nieważność zakwestionowanych paragrafów uchwały, gdyż naruszały one zasady techniki prawodawczej i wykraczały poza upoważnienie ustawowe.
Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego w Chrzanowie na uchwałę Rady Gminy Babice z dnia 23 kwietnia 2008 r. nr XX/146/2008 w sprawie regulaminu cmentarzy komunalnych. Prokurator zarzucił uchwale naruszenie prawa, w tym wprowadzanie zakazów powielających przepisy kodeksu wykroczeń (np. zakłócanie ciszy, niszczenie zieleni, zaśmiecanie, handel), zakazu spożywania alkoholu i przebywania w stanie nietrzeźwości, a także zakazu wprowadzania zwierząt, który nie uwzględniał przepisów o psach asystujących. Sąd administracyjny, rozpoznając sprawę, uznał zarzuty prokuratora za zasadne. Podkreślono, że akty prawa miejscowego mogą być stanowione jedynie na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych i nie mogą powtarzać ani modyfikować przepisów ustawowych. Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała naruszyła te zasady, wprowadzając regulacje wykraczające poza delegację ustawową (art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym) oraz powielając przepisy kodeksu wykroczeń i inne ustawy. W szczególności, zakazy dotyczące porządku, niszczenia mienia, składowania śmieci, handlu, spożywania alkoholu oraz wprowadzania zwierząt zostały uznane za istotnie naruszające prawo. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, ust. 4 oraz § 4 pkt 1, 2, 3, 4, 5 i 10 zaskarżonej uchwały.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Nie, uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego nie może regulować tego, co zostało już zawarte w obowiązującej ustawie lub kodeksie wykroczeń. Taka uchwała, jako istotnie naruszająca prawo, jest nieważna.
Uzasadnienie
Powtórzenie regulacji ustawowych jest normatywnie zbędne i może prowadzić do zmiany intencji prawodawcy. Akty prawa miejscowego mają uzupełniać przepisy powszechnie obowiązujące, a nie je zastępować.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (12)
Główne
u.s.g. art. 40 § 2 pkt 4
Ustawa o samorządzie gminnym
Upoważnia organy gminy do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
u.s.g. art. 7 § 1 pkt 13
Ustawa o samorządzie gminnym
Zadanie własne gminy obejmujące sprawy cmentarzy gminnych.
u.s.g. art. 91 § 1 i 4
Ustawa o samorządzie gminnym
Uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny.
Konstytucja RP art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Akty prawa miejscowego ustanawia się na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie.
PPSA art. 147 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza nieważność aktu prawa miejscowego lub czynności z zakresu administracji publicznej naruszającą prawo.
Pomocnicze
Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych art. 1 § 1
Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi art. 14 § 6
Umożliwia radom gmin ustanowienie zakazu sprzedaży, podawania, spożywania lub wnoszenia napojów alkoholowych.
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych art. 20a
Reguluje uprawnienia osób niepełnosprawnych do korzystania z psów asystujących.
k.w. art. 51 § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy zakłócania spokoju i porządku publicznego.
k.w. art. 145 § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy zanieczyszczania lub zaśmiecania terenów publicznych.
k.w. art. 603 § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy prowadzenia sprzedaży poza wyznaczonymi miejscami.
k.w. art. 63a § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy umieszczania ogłoszeń, plakatów itp. w miejscach publicznych bez zgody.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uchwała powiela przepisy kodeksu wykroczeń. Uchwała wprowadza zakazy wykraczające poza delegację ustawową. Uchwała narusza przepisy o ochronie osób niepełnosprawnych (psy asystujące). Uchwała narusza przepisy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Uchwała narusza Konstytucję RP (wolność poruszania się).
Godne uwagi sformułowania
uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego nie może regulować jeszcze raz tego co zostało zawarte w obowiązującej ustawie. powtórzenie regulacji ustawowych powoduje ponowne nadanie normie ustawowej mocy obowiązującej podczas gdy w istocie obowiązuje ona już od daty określonej w ustawie. nie oznacza to domniemania upoważnienia organów samorządu terytorialnego do działalności prawodawczej wykraczającej poza normy przepisów rangi ustawowej oraz akceptacji legislacji lokalnej naruszającej zasady techniki prawodawczej. aktywność prawotwórcza organów samorządu terytorialnego musi mieć oparcie w obowiązującym prawie. stanowione przez organy jednostek samorządu terytorialnego akty prawa miejscowego powinny regulować kwestie wynikające z delegacji ustawowej w taki sposób, by przyjęte w oparciu o nią normy uzupełniały przepisy powszechnie obowiązujące.
Skład orzekający
Ewa Michna
przewodniczący sprawozdawca
Jakub Makuch
sędzia
Marta Kisielowska
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasad stanowienia aktów prawa miejscowego przez organy samorządu terytorialnego, w szczególności zakazu powielania przepisów ustawowych i wykroczeniowych oraz wykraczania poza delegację ustawową."
Ograniczenia: Dotyczy głównie uchwał organów samorządu terytorialnego dotyczących regulaminów korzystania z obiektów użyteczności publicznej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie zasad legislacji przez samorządy i jak sądy administracyjne kontrolują legalność lokalnych przepisów. Jest to istotne dla zrozumienia granic władzy samorządowej.
“Samorząd nie może tworzyć prawa na nowo: Sąd uchyla regulamin cmentarza za powielanie przepisów!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 30/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-04-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Makuch
Marta Kisielowska
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Rada Gminy~Wójt Gminy
Treść wyniku
stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 40
Art. 40 par. 2, art. 91
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Chrzanowie na uchwałę Rady Gminy w Babicach z dnia 23 kwietnia 2008 r., nr XX/146/2008 w sprawie: regulaminu cmentarzy komunalnych położonych na terenie Gminy Babice stwierdza nieważność § 3 ust. 1 pkt 2, 3, ust. 4 oraz § 4 pkt 1, 2, 3, 4, 5, 10 zaskarżonej uchwały.
Uzasadnienie
Rada Gminy Babice, działając na podstawie art.7 ust. 1 pkt.13, art. 18 ust. 1 i art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 40) - dalej: u.s.g. oraz art.1 ust.1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 887) podjęła w dniu 23 kwietnia 2008 r. uchwałę nr XX/146//2008 w sprawie: regulaminu cmentarzy komunalnych położonych na terenie Gminy Babice.
Na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Prokurator Rejonowy w Chrzanowie, domagając się stwierdzenia nieważności uchwały w zaskarżonej części, tj. w zakresie § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3, ust. 4 oraz § 4 pkt 1, 2, 3, 4,5 i 10 uchwały.
Prokurator zarzucił zaskarżonej uchwale wprowadzenie:
1) zakazów wykraczających poza delegację ustawową oraz stanowiących powtórzenie zakazów przewidzianych w innych, hierarchicznie wyższych aktach prawnych przez, nałożenie na osoby:
– przebywające na cmentarzu obowiązku zachowania ładu i porządku wokół grobu, zachowania spokoju i powagi ze względu na charakter miejsca (§ 3 ust. 1 pkt 2 uchwały) oraz wprowadzenie zakazu zakłócenia ciszy, porządku i powagi miejsca (§ 4 pkt 1 uchwały), które to zakazy powielają zakazy wynikające z art. 51 § 1 k.w.
– korzystające z cmentarza - zakazu niszczenia zieleni, niszczenia urządzeń cmentarnych i nagrobków, które to zakazy powielają zakazy wynikające z art. 124 § 1 i art. 144 § 1 k.w.,
– korzystające z cmentarza - zakazu prowadzenia działalności handlowej powielający zakaz wynikający z art. 603 k.w.,
– nakazu składowania śmieci i nieczystości wyłącznie w miejscach do tego wyznaczonych, który to zakaz powiela zakaz wynikające z art. 145 k.w.,
2) zakazu przebywania w stanie nietrzeźwym i spożywania alkoholu bez upoważnienia ustawowego, na podstawie art. 40 ust. 2 pkt u.s.g., wbrew art. 52 ust. 3 Konstytucji RP,
3) wprowadzenie zakazu wprowadzania zwierząt, jako nie uwzględniającego art. 20a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.).
W ocenie Prokuratura nałożenie na osoby przebywające na cmentarzu obowiązku zachowania ładu i porządku wokół grobu, zachowania spokoju i powagi ze względu na charakter miejsca (§ 3 ust. 1 pkt 2 uchwały) oraz wprowadzenie zakazu zakłócenia ciszy, porządku i powagi miejsca (§ 4 pkt 1 uchwały), zakazu niszczenia zieleni, niszczenia urządzeń cmentarnych i nagrobków, zakazu prowadzenia działalności handlowej, wprowadzenie nakazu składowania śmieci i nieczystości wyłącznie w miejscach do tego wyznaczonych powielają zakazy wynikające odpowiednio z przepisów kodeku wykroczeń. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 października 1999 r., II SA/Wr 1179/98 trafnie zauważył, że uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego nie może regulować jeszcze raz tego co zostało zawarte w obowiązującej ustawie. Taka uchwała jako istotnie naruszająca prawo jest nieważna. Powtórzenie regulacji ustawowych powoduje ponowne nadanie normie ustawowej mocy obowiązującej podczas gdy w istocie obowiązuje ona już od daty określonej w ustawie. Trzeba również liczyć się z tym, że powtórzony przepis będzie interpretowany w kontekście uchwały, w której go powtórzono co może prowadzić do całkowite lub częściowej zmiany intencji prawodawcy. Ponadto, zgodnie z § 137 w zw. z 143 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej, w uchwale nie powtarza się przepisów ustaw oraz innych aktów normatywnych. Kwestionowane przepisy określające zakazy i nakazy osób korzystających z cmentarza zostały określone już w Kodeksie wykroczeń.
Uznać należało zatem, zdaniem Prokuratora, że zapis w Regulaminie cmentarzy komunalnych na ternie Gminy Babice wprowadzający zakaz przebywania w stanie nietrzeźwym i spożywania alkoholu na cmentarzu był nieważny gdyż ustanowienie przez Radę Gminy zakazu spożywania alkoholu w miejscu publicznym w uchwale opartej na przepisie art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. był niedopuszczalny. Sprawy związane ze sprzedażą, podawaniem oraz spożywaniem napojów alkoholowych zostały bowiem szczegółowo uregulowane w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Ustawa ta upoważniła rady gmin do ustanowienia, na podstawie art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 487 ze zm.) czasowego lub stałego zakazu sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych w niewymienionych w ustawie miejscach, obiektach lub -określonych obszarach gminy, ze względu na ich charakter. Zatem zakaz spożywania alkoholu na cmentarzu mógłby być uchwalony w formie uchwały opartej na innej podstawie prawnej niż użyta jako podstawa analizowanego regulaminu. Należało mieć również uwadze, że zakaz spożywania alkoholu w miejscach publicznych został wprowadzony przez art. 14 ust 2 a ustawy o wychowywaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zakaz przebywania na terenie cmentarza osobom nietrzeźwym narusza natomiast art. 52 ust. 3 Konstytucji RP przewidującym wolność poruszania się.
Za nieważny uznać należy również zakaz wprowadzenia na cmentarz zwierząt, jako nie uwzględniający art. 20a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.), który stanowi o uprawnieniach osób niepełnosprawnych do korzystania z psów asystujących, a zatem jest sprzeczny z aktem prawnym hierarchicznie wyższym. Nadto, zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 250), rada gminy po zasięgnięciu opinii powiatowego inspektora sanitarnego, uchwala regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, który określa m.in. obowiązki osób utrzymujących zwierzęta domowe, mających na celu ochronę przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku. Proces uchwałodawczy wymaga zatem wyczerpania określonej w nim procedury i nie może być wprowadzony w regulaminach korzystania z cmentarzy.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Babice wniósł o uwzględnienie skargi, uznając zarzuty Prokuratora za uzasadnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga była zasadna, a wiec zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi były zarzuty dotyczące działania organów samorządu terytorialnego poza zakresem upoważnienia ustawowego oraz naruszenia reguł prawidłowej legislacji. Tego typu sprawy były przedmiotem rozważań m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 8 grudnia 2023 r., III SA/Kr 933/23 i z tych powodów Sąd powtórzył w znacznej mierze treść uzasadnienia powołanego wyroku.
Na wstępie Sąd zaznacza, że rozumiejąc potrzebę wprowadzenia przez władze gminne przepisów porządkowych w tego typu miejscach jak komunalne cmentarze, w ocenie orzekającego składu – nie oznacza to domniemania upoważnienia organów samorządu terytorialnego do działalności prawodawczej wykraczającej poza normy przepisów rangi ustawowej oraz akceptacji legislacji lokalnej naruszającej zasady techniki prawodawczej.
Zaskarżona uchwała została wydana na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 13, i art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. Przepis art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. upoważnia organy gminy do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 13 u.s.g. zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy cmentarzy gminnych.
W świetle art. 91 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z ust. 4 u.s.g. uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny. Na gruncie tych przepisów przyjmuje się, że pojęcie "sprzeczności z prawem" obejmuje sprzeczność postanowień aktu prawa miejscowego z jakimkolwiek aktem prawa powszechnie obowiązującego, w tym również z rozporządzeniem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym do istotnego naruszenia prawa zalicza się naruszenie przez organ gminy podejmujący uchwałę przepisów o właściwości, podjęcie takiego aktu bez podstawy prawnej, wadliwe zastosowanie normy prawnej będącej podstawą prawną podjęcia aktu, jak również naruszenie przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwały. Innymi słowy, za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 lutego 2021 r., IV SA/Po 1462/20).
Z art. 94 Konstytucji RP wynika expressis verbis, że akty prawa miejscowego ustanawia się "na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie". Zaskarżona uchwała została zaś podjęta, jak to już wyżej wskazano, na podstawie upoważnienia zawartego w art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g., zgodnie z którym organom gminy powierzono normowanie "zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej". W konsekwencji postanowienia uchwały nie mogą wykraczać poza tak zakreślone granice przedmiotowe regulacji, a w szczególności wkraczać w materię już uregulowaną w innych aktach normatywnych (ustawach lub rozporządzeniach). Przy tym, z uwagi na przedmiot kontrolowanego aktu prawa miejscowego, szczególne znaczenie przy ocenie jego legalności mają przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych - w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały, to jest: Dz. U. z 2020 r. poz. 1947.
Wyjaśnić jednak należy – w stosunku do zarzutów dotyczących ustanowienia w Regulaminie zagadnień, które zostały już zawarte w innych aktach prawnych rangi ustawowej - że przy ocenie aktu prawa miejscowego należy mieć na względzie, że akt ten nie może naruszać nie tylko regulacji ustawy zawierającej delegację do jego ustanowienia, ale również przepisów Konstytucji RP oraz innych ustaw pozostających w pośrednim lub bezpośrednim związku z regulowaną materią. Zgodnie z art. 31 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Wszelkie normy dotyczące konstytucyjnych praw i wolności człowieka zastrzeżone są więc wyłącznie dla ustaw i nie mogą być regulowane aktami niższego rzędu. Regulacje zawarte w akcie prawa miejscowego mają na celu jedynie uzupełnienie przepisów powszechnie obowiązujących rangi ustawowej, a zatem nie mogą ich zastępować, tak więc niedopuszczalne jest dokonywanie powtórzeń przepisów zawartych w aktach wyższej rangi i tym bardziej poddaniu ich jakiejkolwiek modyfikacji (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2008 r., II OSK 370/07).
Wskazać przy tym należy, że stosownie do § 118 ZTP w rozporządzeniu nie powtarza się przepisów ustawy upoważniającej oraz przepisów innych aktów normatywnych. W myśl § 135 ZTP w uchwale i zarządzeniu zamieszcza się przepisy prawne regulujące wyłącznie sprawy z zakresu przekazanego w przepisie, o którym mowa w § 134 pkt 1, oraz sprawy należące do zadań lub kompetencji podmiotu, o których mowa w § 134 pkt 2. Zgodnie zaś z § 143 ZTP wskazane przepisy stosuje się również przy stanowieniu aktów prawa miejscowego.
W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym powtórzenie regulacji ustawowych bądź ich modyfikacja i uzupełnienie przez przepisy stanowione przez organy uchwałodawcze jest niezgodne z zasadami legislacji. Uchwała rady gminy nie może regulować jeszcze raz tego, co jest już zawarte w obowiązującej ustawie. Taka uchwała, jako istotnie naruszająca prawo, jest nieważna. Tego rodzaju powtórzenie jest normatywnie zbędne, gdyż powtarzany przepis już obowiązuje. Jest to również dezinformujące – trzeba bowiem liczyć się z tym, że powtórzony przepis będzie interpretowany w kontekście uchwały, w której go powtórzono, co może prowadzić do całkowitej lub częściowej zmiany intencji prawodawcy, a więc do naruszenia wymagania adekwatności. Uchwała nie powinna zatem powtarzać przepisów ustawowych, jak też nie może zawierać postanowień sprzecznych z ustawą (wyroki NSA: z 1 października 2008 r., II OSK 955/08; z 30 września 2009 r., II OSK 1077/09; z 10 listopada 2009 r., II OSK 1256/09; z 7 kwietnia 2010 r., II OSK 170/10).
Innymi słowy - stanowione przez organy jednostek samorządu terytorialnego akty prawa miejscowego powinny regulować kwestie wynikające z delegacji ustawowej w taki sposób, by przyjęte w oparciu o nią normy uzupełniały przepisy powszechnie obowiązujące. Ustawodawca, formułując określoną delegację do wydania aktu wykonawczego, przekazuje upoważnienie do uregulowania wyłącznie kwestii nie objętych dotąd żadną normą o charakterze powszechnie obowiązującym, w celu ukształtowania stanu prawnego uwzględniającego m.in. specyfikę, możliwości i potrzeby środowiska, do którego właściwy akt jest skierowany. Z istoty aktu prawa miejscowego wynika niedopuszczalność takiego działania organu realizującego delegację ustawową, które polega na powtarzaniu bądź modyfikacji wiążących go norm o charakterze powszechnie obowiązującym (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 7 lipca 2022 r., III SA/Wr 476/21).
Podobną argumentację co do dopuszczalnego zakresu regulowania kwestii porządkowych na terenie cmentarzy komunalnych przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 września 2023 r., III OSK 952//22 wskazując, że zgodnie z art. 94 Konstytucji RP organy samorządu mogą wyłącznie na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie ustanawiać akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Potwierdza tę zasadę art. 40 ust. 1 u.s.g. wprost stanowiąc, że gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy wyłącznie na podstawie upoważnień ustawowych. Skoro akt prawa miejscowego jest wydawany na podstawie delegacji ustawowej, to tylko przestrzeganie tak zakresu podmiotowego jak i przedmiotowego tej delegacji daje podstawy do uznania danego aktu za zgodny z prawem. Przepis aktu prawa miejscowego nie może ponownie regulować tego samego, co już jest uregulowane w ustawie. Dopuszczalność powtórzeń tej samej regulacji w akcie hierarchicznie niższego rzędu jest zasadniczo niedopuszczalna i może prowadzić do powstawania sprzeczności w systemie prawa, a w tym do sytuacji, w której jedna i ta sama norma prawna zostałaby uregulowana w dwóch hierarchicznie odrębnych aktach prawnych i uchylenie jednego z tych aktów nie skutkowałoby automatycznie pozbawieniem obowiązywania danej normy w innym akcie prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił wiec argumentacji organów samorządu terytorialnego, że "(...) tylko całościowe uregulowanie danej materii w akcie prawa miejscowego należy uznać za prawidłowe, ponieważ wówczas dana uchwała jest czytelna, spójna i kompleksowo regulująca daną materię niezależnie od tego, czy powiela ona treść ustawy". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taki sposób wykładni prowadziłby do uznania, że do regulacji danej treści w akcie prawa miejscowego nie byłaby potrzeba delegacja ustawowa. Taki wniosek jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji RP), zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Każde działanie organu samorządu terytorialnego musi mieć oparcie w obowiązującym prawie. Działanie na podstawie i w granicach prawa to takie działania organu, którego umocowanie wynika z właściwego przepisu prawa. O związaniu zasadą praworządności w zakresie stanowienia prawa miejscowego przez organy samorządu terytorialnego stanowi powołany już art. 94 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2020 r. II OSK 1042/19).
Sąd podzielił więc stanowisko Prokuratora w co do tego, że w zaskarżonej uchwale sformułowano zakazy i nakazy wykraczające poza delegację ustawową oraz powtórzono zakazy przewidziane w innych - hierarchicznie wyższych aktach prawnych, tj. kodeksie wykroczeń.
Chodzi mianowicie o::
- nakaz zachowania spokoju i powagi ze względu na charakter miejsca (§ 3 ust.1 pkt 3) powiązany z zakazem zakłócania ciszy, porządku i powagi miejsca (§ 4 pkt 1), które powielają w części zakazy wynikające z art. 51 § 1 k.w.; zgodnie tym przepisem ("Kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny albo wywołuje zgorszenie w miejscu publicznym, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny");
- nakaz zachowania ładu i porządku wokół grobu (§ 3 ust.1 pkt 2) oraz zakaz niszczenia urządzeń cmentarnych i nagrobków, zieleni(§ 4 pkt 2 i 4) powielając tym samym zakazy z art. 124 § 1 k.w. i art. 144 k.w. lub art. 288 § 1 k.k. zgodnie z którymi: "Kto cudzą rzecz umyślnie niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku, jeżeli szkoda nie przekracza 500 złotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny"; "Kto na terenach przeznaczonych do użytku publicznego niszczy lub uszkadza roślinność lub też dopuszcza do niszczenia roślinności przez zwierzęta znajdujące się pod jego nadzorem albo na terenach przeznaczonych do użytku publicznego depcze trawnik lub zieleniec w miejscach innych niż wyznaczone dla celów rekreacji przez właściwego zarządcę terenu, podlega karze grzywny do (...) złotych albo karze nagany"; "Kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza łub czyni niezdatną do użytku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5";
- nakaz składowania śmieci i nieczystości wyłącznie w miejscach do tego wyznaczonych (§3 ust. 4 uchwały), który to zakaz powielał zakaz wynikające z art. 145 k.w. ("§ 1. Kto zanieczyszcza lub zaśmieca obszar kolejowy lub miejsca dostępne dla publiczności, a w szczególności drogę, ulicę, plac, ogród, trawnik lub zieleniec, podlega karze grzywny nie niższej niż 500 złotych.§ 2. Usiłowanie wykroczenia określonego w § 1 oraz podżeganie do niego i pomocnictwo są karalne");
- prowadzenia działalności handlowej i reklamowej (§ 4 pkt 10), który to zakaz powielają zakazy wynikające z art. 603 § 1 k.w. i art. 63a § 1 k.w. (" Kto prowadzi sprzedaż na terenie należącym do gminy lub będącym w jej zarządzie poza miejscem do tego wyznaczonym przez właściwe organy gminy, podlega karze grzywny", "Kto umieszcza w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym ogłoszenie, plakat, afisz, apel, ulotkę, napis lub rysunek albo wystawia je na widok publiczny w innym miejscu bez zgody zarządzającego tym miejscem, podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny").
Rację ma również skarżący Prokurator, że naruszał prawo zapis dotyczący zakazu spożywania napojów alkoholowych i przebywania w stanie nietrzeźwym (§ 4 pkt 5 załącznika do uchwały) został uregulowany w ustawach: o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Prokurator wskazał przy tym, że teoretycznie rada gminy byłaby upoważniona do ustanowienia na podstawie art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2151 z późn. zm.) wprowadzenia czasowego lub stały zakaz sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych. Nie jest więc tak, że zakaz niemożliwe byłoby zakazanie spożywania alkoholu na cmentarzach, ale inna powinna być podstawa prawna takiej uchwały.
Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 3 października 2023 r., II SA/Wr 930/22 w Polsce nie obowiązuje prohibicja, a więc nie ma powszechnego zakazu spożywania alkoholu, ani tym bardziej przebywania po spożyciu napojów alkoholowych w miejscach publicznych, wprowadzenie zakazu wstępu na cmentarz osobom, które napój taki wcześniej spożyły, ale których zachowanie, uwzględniając nawet szczególny charakter takiego obiektu jakim jest cmentarz, nie budzi zastrzeżeń, uznać należy, za nadmierne ograniczenie prawa do odwiedzania swoich bliskich na cmentarzu (por. powołany tamże również wyrok WSA we Wrocławiu z 10 listopada 2022 r., III SA/Wr 600/21).
Słuszne były również stwierdzenia Prokuratora, że za nieważny uznać należało również zakaz wprowadzenia na cmentarz zwierząt, jako nie uwzględniający art. 20a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który stanowi o uprawnieniach osób niepełnosprawnych do korzystania z psów asystujących, a zatem kwestionowany zapis uchwały (§4 pkt 3) był sprzeczny z aktem prawnym hierarchicznie wyższym.
Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz zasadność podniesionych w skardze zarzutów, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, ust.4 oraz §4 pkt 1,2,3,4,5, i 10 zaskarżonej uchwały działając na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI