III SA/Kr 3/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2024-03-12
NSAinneWysokawsa
fundusz alimentacyjnyświadczeniakryterium dochodowedochód uzyskanydochód utraconypostępowanie administracyjneuchylenie decyzjiprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

WSA w Krakowie uchylił decyzje dotyczące świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wskazując na błędy w ustalaniu dochodu i niedopuszczalność wstecznego uchylania decyzji.

Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego z powodu zmiany sytuacji dochodowej rodziny. Matka skarżącego podjęła zatrudnienie, co według organów spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego. WSA w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, wskazując na błędy w ustaleniu momentu uzyskania dochodu oraz niedopuszczalność wstecznego uchylania decyzji administracyjnych przyznających świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji uchylającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Organy uznały, że podjęcie zatrudnienia przez matkę skarżącego od 17 maja 2023 r. spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego (900 zł na osobę), co skutkowało uchyleniem decyzji przyznającej świadczenie. Skarżący zarzucił błędy w ustaleniu wysokości dochodu, kwestionując sposób uwzględnienia wynagrodzenia. Sąd uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy błędnie zastosowały art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który nie pozwala na wsteczne uchylanie decyzji przyznających świadczenia, gdy okres świadczeniowy już minął. Sąd podkreślił, że w takiej sytuacji należało rozpatrzyć kwestię nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto, sąd zwrócił uwagę na konieczność precyzyjnego ustalenia miesiąca uzyskania dochodu i ewentualnego wynagrodzenia za poprzednie okresy zatrudnienia, co mogło wpłynąć na prawo do świadczenia w lipcu 2023 r. Sąd wskazał, że organy powinny prawidłowo ustalić stan faktyczny i uzasadnić swoje rozstrzygnięcia, a także zbadać kwestię nienależnie pobranego świadczenia, jeśli takie miało miejsce.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie może wstecznie uchylić decyzji przyznającej świadczenie, jeśli okres świadczeniowy już się zakończył. W takiej sytuacji należy rozpatrzyć kwestię nienależnie pobranego świadczenia.

Uzasadnienie

Przepis art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma na celu kształtowanie stanu prawnego na przyszłość, a nie zmianę stanu już zaistniałego, który zakończył swój byt prawny poprzez zrealizowanie treści decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.p.o.u.a. art. 9 § 2

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 24 § 1

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.o.u.a. art. 9 § 1

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 9 § 3

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 9 § 4

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 9 § 4a

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 18 § 5

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 24 § 2

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 2 § 7

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 23

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

u.p.o.u.a. art. 29

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy błędnie zastosowały art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który nie pozwala na wsteczne uchylanie decyzji przyznających świadczenia po zakończeniu okresu świadczeniowego. Należało precyzyjnie ustalić moment uzyskania dochodu przez matkę skarżącego, a nie tylko datę podjęcia zatrudnienia.

Godne uwagi sformułowania

Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Decyzje wydane w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie mają charakteru uznania administracyjnego, ponieważ regulacja prawna w tym zakresie ma charakter bezwzględny co oznacza, że organ jest nią związany i bierze pod uwagę tylko przesłanki wskazane przez ustawodawcę. Inny jest bowiem cel i ratio legis tego przepisu. Ma on kształtować stan prawny na przyszłość, a nie zmieniać stan już zaistniały, który zakończył swój byt prawny poprzez zrealizowanie treści decyzji.

Skład orzekający

Elżbieta Czarny-Drożdżejko

sprawozdawca

Ewelina Dziuban

członek

Katarzyna Marasek-Zybura

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wstecznego uchylania decyzji o świadczeniach z funduszu alimentacyjnego oraz prawidłowego ustalania dochodu w przypadku zmiany sytuacji zawodowej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany dochodów w trakcie okresu świadczeniowego i stosowania art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne ustalenie faktów przez organy administracji i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli pierwotnie wydawało się, że kryterium dochodowe zostało przekroczone.

Czy można odebrać świadczenie alimentacyjne za przeszłość? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 3/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Ewelina Dziuban
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a  i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1993
Art. 18 ust. 5 i 24
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. N. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 listopada 2023 r. nr SKO.AI/4112/95/2023 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z 3 listopada 2023 r. nr SKO.Al/4112/95/2023 działając na podstawie art. 2 pkt 7, art. 23, art. 24, art. 29 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm., dalej: "ustawa") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390), po rozpatrzeniu odwołania A. N. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy decyzję wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 19 września 2023 r. nr SO-05.8320.2.326.2022-2/2023 w sprawie uchylenia decyzji własnej z 30 września 2022 r. nr SO-05.8320.2.326.2022-1/22 o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2022/2023 r.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Prezydent Miasta Krakowa, decyzją z 19 września 2023 r. nr SO-05.8320.2.326.2022-2/2023, orzekł o uchyleniu decyzji własnej z 30 września 2022 r. nr SO-05.8320.2.326.2022-1/22 przyznającej skarżącemu świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2022/2023 r.
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje wówczas, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900,00 złotych. W oparciu o dochód rodziny z roku poprzedzającego okres świadczeniowy wydano decyzję 30 września 2022 r. nr SO-05.8320.2.326.2022-1/22 przyznającej skarżącemu świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2022/2023.
W dniu 3 sierpnia 2023 r. wpłynęło do organu I instancji zaświadczenie z firmy S. z dnia 24 lipca 2023 r. informujące, iż od dnia 17 maja 2023 r. B. N. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Ponadto zgodnie z oświadczeniem B. N. z dnia 3 sierpnia 2023 r. oraz z informacją uzyskaną drogą elektroniczną w dniu 19 września 2023 r. z Centralnego Systemu Informatycznego Zabezpieczenia Społecznego, organ ustalił, iż ww. nadal pracuje w firmie S.
W związku z powyższym Prezydent Miasta Krakowa, postawieniem z dnia wszczął postępowanie mające na celu ustalenie zasadności pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją z dnia 30 września 2022 r., znak: SO-05.8320.2.326.2022-1/22.
W trakcie postępowania ustalono, na podstawie zaświadczenia z firmy S., iż zaistniała zmiana sytuacji dochodowej w związku z podjęciem przez B. N. zatrudnienia od 17 maja 2023 r. W miesiącu czerwcu 2023 r. ww. uzyskała wynagrodzenie w wysokości 2.459,48 zł.
W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że w przypadku rodziny skarżącego nastąpiła zarówno utrata dochodu w stosunku do 2021 roku, który był podstawą ustalania dochodów rodziny, jak i uzyskanie dochodu. Po uwzględnieniu dochodu utraconego z 2021 r. oraz uzyskanego w 2023 r. przeciętny miesięczny dochód członków rodziny wyniósł 2 549,01 zł, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1 274,51 zł.
W tych okolicznościach, nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego ustalonego przez ustawodawcę na poziomie 900,00 zł, a w konsekwencji organ I instancji stanął na stanowisku, iż decyzję uprawniającą do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należało uchylić.
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniósł skarżący, domagając się jej uchylenia. Zdaniem skarżącego, organ I instancji nieprawidłowo ustalił wysokość dochodu rodziny po uwzględnieniu uzyskanego dochodu.
Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
W swoich rozważaniach SKO wskazało, że zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900,00 zł.
Stosownie zaś do art. 9 ust. 3-4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 3); w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4); w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a).
W przedmiotowej sprawie w związku ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny tj. podjęcia zatrudnienia przez B. N. od 17 maja 2023 r. i uzyskaniem wynagrodzenia w wysokości 2 459,48 zł, dokonano ponownego przeliczenia dochodu rodziny. Ponieważ zdarzenie z jakim ustawodawca wiąże uzyskanie dochodu nastąpiło po roku poprzedzającym okres świadczeniowy determinuje to konieczność skorzystania z art. 9 pkt 4a u.p.o.u.a., i powiększenie miesięcznego dochodu rodziny o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji po uwzględnieniu w dochodzie rodziny dochodu uzyskanego przez B. N. z tytułu zatrudnienia, przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1.274,51 zł.
Kolegium powołując się na treść art. 18 ust. 5 ustawy w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, stwierdził, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie powinny przysługiwać skarżącemu od lipca 2023 r.
Ma marginesie organ odwoławczy podkreślił, że decyzje wydane w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie mają charakteru uznania administracyjnego, ponieważ regulacja prawna w tym zakresie ma charakter bezwzględny co oznacza, że organ jest nią związany i bierze pod uwagę tylko przesłanki wskazane przez ustawodawcę. W konsekwencji ustalenie, że dochód na członka rodziny wynosił 1.274,51 zł i tym samym przekroczył kryterium określone na kwotę 900,00 zł, doprowadziło do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na wnioskowany okres.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zdaniem skarżącego, nieprawidłowo ustalono wysokość dochodu rodziny po uwzględnieniu uzyskanego dochodu. Organy błędnie przyjmują wynagrodzenie należne "za m-c" jako "uzyskanie dochodu w m-cu". Wyjaśnił, że jego matka była zatrudniona od 17 maja 2023 r. W związku z tym, że firma wypłaca wynagrodzenie do 10 dnia następnego miesiąca, w miesiącu maju nie uzyskała żadnego przychodu, a w drugim miesiącu 1.447,50 zł za m-c maj, co stanowi przychód w miesiącu czerwcu. Z kolei w m-cu lipcu otrzymała 2.721,48 zł z tytułu wynagrodzenia za m-c czerwiec. W ocenie skarżącego przychód pracownika powstaje w miesiącu, kiedy wynagrodzenie zostaje faktycznie wypłacone.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 listopada 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 19 września 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji własnej z 30 września 2022 r. nr SO-05.8320.2.326.2022-1/22 o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2022/2023 r., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.).
Podstawowym warunkiem przyznania zasiłku rodzinnego jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o to świadczenie kryterium dochodowego, które w dacie przyznania skarżącej świadczenia, jak i w dacie weryfikacji przez organ I instancji wynosiło 900 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie (art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
Skarżący był uprawniony do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym od 1 października 2022 r. do 30 września 2023 r. na mocy decyzji Prezydent Miasta Krakowa z dnia 30 września 2022 r.
W trakcie pobierania świadczenia w dniu 3 sierpnia 2023 r. wpłynęło do organu I instancji zaświadczenie z firmy S. z dnia 24 lipca 2023 r. informujące, iż od dnia 17 maja 2023 r. matka skarżącego podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Na podstawie zaświadczenia z firmy S., ustalono, że matka skarżącego w miesiącu czerwcu 2023 r. uzyskała wynagrodzenie w wysokości 2.459,48 zł. W toku postepowania sądowego skarżący przedstawił dokumenty wygenerowane – potwierdzenie transakcji, z których wynika, że matka skarżącego 9 czerwca 2023r. tytułem wynagrodzenia za maj otrzymała 1447,50 zł, a 10 lipca 2023r. tytułem wynagrodzenia za czerwiec 2721,48 zł. Z przedłożonej informacji o podstawach i składkach wynika, że w odniesieniu do płatnika "S." w miesiącu maju kwota składki na ubezpieczenie emerytalne nie została pobrana. Z kolei w czerwcu została pobrana kwota 223,39 zł, a w lipcu 426,27 zł.
Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 18 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzyskanie dochodu oznacza m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok kalendarzowy poprzedzający rok świadczeniowy. Jednakże, stosownie do art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
Z kolei art. 24 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, że organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Na podstawie ust. 2 wskazanego przepisu zmiana decyzji na korzyść osoby uprawnionej nie wymaga jej zgody.
Decyzja organu I instancji i utrzymująca ją decyzja organu II instancji zapadły właśnie na podstawie art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Na wstępie należy więc zauważyć, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z tego funduszu. Oznacza to, że jeżeli upłynął już okres na jaki zostało przyznane świadczenie alimentacyjne, a więc gdy decyzja je przyznająca nie reguluje już sytuacji prawnej strony, to rozstrzygnięcie wydawane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy nie może wstecznie odebrać uprawnień do świadczeń już przyznanych. Inny jest bowiem cel i ratio legis tego przepisu. Ma on kształtować stan prawny na przyszłość, a nie zmieniać stan już zaistniały, który zakończył swój byt prawny poprzez zrealizowanie treści decyzji (wyrok NSA z 26.01.2021 r., I OSK 2096/20, LEX nr 3121150, wyrok NSA z 8.02.2012 r., I OSK 1662/11, LEX nr 1120615). Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela zaprezentowane stanowisko. Stąd rozstrzygnięcie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy można byłoby wydać, po ustaleniu przesłanek w tym przepisie wskazanych, tylko i wyłącznie wówczas, gdyby nie upłynął jeszcze wskazany okres świadczeniowy, czyli wyłącznie w zakresie jeszcze nie zrealizowanych świadczeń. W niniejszej sprawie decyzja organu I instancji została wydana 19 września 2023r. i jedynie z uzasadnienia jej wiadomo, że dotyczyła okresu od lipca do września 2023r. Z akt sprawy nie wiadomo, czy skarżący otrzymał świadczenie z funduszu alimentacyjnego w lipcu, sierpniu i wrześniu 2023r., a sama decyzja dotyczy przeszłości, co w świetle interpretacji art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest niedopuszczalne. W sytuacji, takiej jak w niniejszej sprawie należałoby bowiem wydać decyzję w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz jego zwrotu, po przeprowadzeniu stosownego postępowania dowodowego, w którym po pierwsze, ustalono by od kiedy dokładnie został uzyskany dochód skutkujący przekroczeniem kryterium dochodowego oraz po drugie, czy świadczenie zostało nienależnie pobrane.
Następnie należy wskazać, że wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu uzyskanego jak i dochodu utraconego służyło urealnieniu dochodu rodziny w dacie przyznawania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, także w okresie faktycznego ich pobierania. Poza dochodem z roku "bazowego", tj. roku poprzedzającego rok świadczeniowy, ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego uznał, że z uwagi na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach, niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem wprowadzenia tych pojęć było nadto umożliwienie weryfikacji, czy już po przyznaniu świadczenia, w trakcie jego pobierania, nie nastąpiły w sytuacji dochodowej rodziny zmiany skutkujące brakiem podstaw do pobierania świadczenia. Z powyższego wynika, że ustawodawca miał na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom tego dochodu.
W świetle treści dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych stwierdzić należy, że zaistniała podstawa zweryfikowania dochodów rodziny skarżącego z uwagi na podjęcie przez jego matkę zatrudnienia z dniem 17 maja 2023 r. i uzyskanie dochodu od czerwca 2023 r. i ewentualnie wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranego świadczenia, o ile oczywiście takie świadczenie zostało pobrane. W takim postepowaniu należy również prawidłowo i precyzyjnie ustalić miesiąc, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu przez matkę skarżącego.
Sporne w niniejszym stanie faktycznym było w zasadzie, czy utrata prawa do świadczenia alimentacyjnego powinna nastąpić w lipcu 2023 – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, czy też w sierpniu 2023r., jak dowodzi skarżący.
Wprawdzie skarżący nie przedstawił wyżej wspomnianych dokumentów bankowych w trakcie postępowania odwoławczego, ale z zasad logiki należy wyciągnąć wniosek, że skoro podjęcie zatrudnienia następuje w połowie miesiąca, to i wynagrodzenia z tego tytułu jest o połowę niższe. Siłą rzeczy wynagrodzenie matki skarżącego, które otrzymała ona w czerwcu nie mogło obejmować pełnego wynagrodzenia. Zaświadczenie na którym bazuje organ I instancji zawiera ponadto skreślenie, a składka na ubezpieczenie społeczne różni się od tej wynikającej z przedłożonej przez skarżącego informacji o podstawach i składkach. Istnieje wysokie prawdopodobieństw, że kwoty wskazane w zaświadczeniu odzwierciedlają te, które matka skarżącego otrzymała w lipcu za miesiąc czerwiec. W takiej jednak sytuacji skarżący jeszcze w lipcu powinien był zgodnie z prawem otrzymać świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
Tym niemniej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego z tytułu nienależnie pobranego świadczenia oprócz tego należałoby zbadać poprzednie zatrudnienie matki skarżącego, które zgodnie ze świadectwem pracy zakończyło się 25 maja 2023r. Organ powinien więc sprawdzić czy matka skarżącego otrzymała za maj 2023r. wynagrodzenie od pracodawcy J. sp. z o.o. i w jakiej wysokości.
Wszystkie ponownie zweryfikowane dokumenty powinny zostać poddane analizie celem ustalenia prawidłowego stanu faktycznego, a więc czy za miesiąc lipiec skarżącemu przysługiwało jeszcze świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Zważywszy na okoliczności rozpoznawanej sprawy, a także cel ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jakim jest dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, wydane w sprawie decyzje należy uznać generalnie za niedopuszczalna. Należy przy tym podkreślić, że Sąd w tym zakresie nie może dokonywać własnych ustaleń stanu faktycznego i zastępować w tym względzie organów administracji publicznej. To te organy powinny, stosownie do postanowień art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., to uczynić, a następnie - w myśl art. 107 § 3 k.p.a. - przedstawić je w uzasadnieniu podjętych decyzji, w sposób zrozumiały dla strony ze wskazaniem motywów podjętego rozstrzygnięcia.
Natomiast najistotniejsze jest, że organ na podstawie art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie może wydać decyzji obejmującej okresy wsteczne, nawet gdyby określił dokładnie okres, za który uchyla prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI