III SA/KR 294/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie uchylił decyzję o ustaleniu należności za pobyt dziadka w DPS, uznając, że organ nie ustalił prawidłowo sytuacji finansowej skarżącego i naruszył przepisy proceduralne.
Skarżący, reprezentowany przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu, zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza o ustaleniu należności podlegającej zwrotowi z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na opłatę za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej. Sąd uchylił obie decyzje, stwierdzając rażące naruszenie przepisów prawa przez organy obu instancji, w szczególności brak prawidłowego ustalenia sytuacji finansowej skarżącego oraz naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących doręczeń i prowadzenia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Trzebinia. Decyzje te dotyczyły ustalenia skarżącemu należności podlegającej zwrotowi z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na opłatę za pobyt jego dziadka w domu pomocy społecznej. Sąd uznał, że postępowanie było prowadzone z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Kluczowe zarzuty dotyczyły braku prawidłowego doręczenia pism skarżącemu, który był nieznany z miejsca pobytu, co uniemożliwiło ustalenie jego aktualnej sytuacji życiowej i dochodowej. Sąd podkreślił, że ustanowienie kuratora nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia realnych możliwości finansowych strony, a w tym przypadku organ oparł się na domniemaniach, a nie na dowodach. Ponadto, sąd wskazał na naruszenie zasady subsydiarności pomocy społecznej oraz błędną interpretację przepisów dotyczących ustalania opłat w przypadku braku współpracy ze strony zobowiązanego. Sąd stwierdził, że brak możliwości ustalenia miejsca pobytu skarżącego i jego sytuacji finansowej uniemożliwia obciążenie go przedmiotową opłatą, a także narusza zasadę zaufania do władzy publicznej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ nieprawidłowo ustalił należność, ponieważ nie poczynił wystarczających ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji finansowej skarżącego i naruszył przepisy proceduralne dotyczące doręczeń i prowadzenia postępowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego, nie ustalił prawidłowo sytuacji finansowej skarżącego i naruszył przepisy proceduralne, w tym dotyczące doręczeń, co uniemożliwiło obciążenie skarżącego opłatą.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
u.p.s. art. 60 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 61
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 61 § 2d
Ustawa o pomocy społecznej
Ustalenie opłaty w drodze decyzji w przypadku odmowy zawarcia umowy.
u.p.s. art. 61 § 2e
Ustawa o pomocy społecznej
Ustalenie opłaty w drodze decyzji w przypadku odmowy zawarcia umowy i nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego, z uwzględnieniem ograniczeń.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji.
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość rozstrzygnięcia sprawy co do istoty.
Pomocnicze
u.p.s. art. 104 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
p.p.s.a. art. 153
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek uwzględnienia wykładni prawa przez sąd wyższej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada zaufania do władzy publicznej.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny dowodów na podstawie własnego przekonania.
k.p.a. art. 107 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 103 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 34 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów proceduralnych przez niedostateczne powołanie podstawy prawnej, nieprecyzyjne określenie organu, brak wyjaśnienia podstawy prawnej i niewłaściwe uzasadnienie. Naruszenie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przez nieuwzględnienie wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków w sytuacji gdy zobowiązany nie jest w stanie uiścić należności. Brak prawidłowego ustalenia sytuacji finansowej skarżącego. Niewłaściwe doręczenia pism procesowych. Naruszenie zasady subsydiarności pomocy społecznej.
Godne uwagi sformułowania
Zatem postępowanie zakończone wydaniem decyzji ustalającej (oraz zmieniającej) wysokość opłaty za pobyt dziadka skarżącego w DPS – było prowadzone z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Adresat pisma nie powinien ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu mu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść. Ustanowiony przez Sąd kurator nie "zastępuje" ustaleń o sytuacji materialnej strony. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i wspierający, nie represyjny.
Skład orzekający
Maria Zawadzka
przewodniczący sprawozdawca
Jakub Makuch
sędzia
Magdalena Gawlikowska
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Prawidłowe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących ustalania opłat za pobyt w DPS, zwłaszcza w przypadku osób nieznanych z miejsca pobytu, oraz znaczenie prawidłowych doręczeń i ustaleń faktycznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji skarżącego nieznanego z miejsca pobytu i problemów z doręczeniami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organów mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet w sprawach dotyczących pomocy społecznej. Podkreśla znaczenie prawidłowego doręczania pism i ustalania sytuacji materialnej strony.
“Błędy w doręczeniach i brak ustaleń faktycznych: WSA uchyla decyzję o zwrocie kosztów pobytu w DPS.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 294/24 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2025-11-04 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2024-03-05 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Jakub Makuch Magdalena Gawlikowska Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 901 Art. 60 , 61 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.) Dz.U. 2024 poz 935 Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2025 r. sprawy ze skargi D. W. działającego przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu – adwokata K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 grudnia 2023 r. nr SKO.PS/4110/741/2023 w przedmiocie ustalenia należności podlegającej zwrotowi z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 22 grudnia 2023 r. nr SKO.PS/4110/741/2023 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Trzebinia z dnia 12 października 2023 r. Nr 3527/2023 orzekł o ustaleniu skarżącemu należności podlegającej zwrotowi z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Trzebinia na opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. dziadka skarżącego w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 7 października 2022 r. w wysokości 11 107,86 zł, w terminie 30 dni od daty ostateczności decyzji. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Burmistrz Miasta i Gminy Trzebinia decyzją z dnia 26 listopada 2021 r. nr 4103/2021 ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt jego dziadka w Domu Pomocy Społecznej w K. (dalej: DPS) od dnia 1 maja 2021 r. w kwocie 684,58 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia 24 stycznia 2023 r. nr 697/2023 zmienił on wysokość ustalonej opłaty za pobyt ww. w ten sposób, że opłatę ustalił od 1 czerwca 2021 r. do 7 października 2022 r., z czego 684,58 zł miesięcznie do spłaty w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 września 2022 r. oraz 158,58 zł od 1 października 2022 r. do 7 października 2022 r. Żadna z powyższych decyzji nie została odebrana przez skarżącego. Wszystkie pisma procesowe w trakcie ww. postępowań wróciły z adnotacją "nie podjęto w terminie" i dlatego organ uznał, że zostały ono prawidłowo doręczone, pomimo tego, w tym postępowaniu nie został dla skarżącego ustanowiony kurator dla nieznanego z miejsca pobytu. Organ uznał również, że skoro w dniu 7 czerwca 2023 r. pracownik socjalny nie zastał skarżącego w miejscu zamieszkania – organ uznał, że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Burmistrz Miasta i Gminy Trzebinia wydał ww. decyzję z dnia 12 października 2023 r. o ustaleniu skarżącemu należności podlegającej zwrotowi z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Trzebinia na opłatę za pobyt w DPS w K. dziadka skarżącego w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 7 października 2022 r. w wysokości 11 107,86 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ustalona opłata nie była wnoszona przez skarżącego, tym samym wniesiona zastępczo opłata za pobyt dziadka skarżącego w DPS przez gminę Krzeszowice podlega zwrotowi od osoby zobowiązanej do jej wnoszenia. W dniu 21 czerwca 2023 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Chrzanowie wyznaczył dla skarżącego kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu, który reprezentował skarżącego w przedmiotowym postępowaniu. Nadto organ podniósł, że w trakcie postępowania ustalono krąg osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu dziadka skarżącego w DPS. Jedną z tych osób jest skarżący. Organ podkreślił także, że decyzja ustalającą (oraz zmieniającą) odpłatność za pobyt dziadka w DPS są ostateczna i prawomocna. W odwołaniu kurator nieznanego z miejsca pobytu skarżącego wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie zmianę decyzji i odstąpienie od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Trzebinia tytułem opłaty za pobyt dziadka skarżącego w DPS, w łącznej kwocie 11107,86 zł. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych przez niedostateczne powołanie podstawy prawnej, nieprecyzyjne określenie organu, brak wyjaśnienia podstawy prawnej i niewłaściwego uzasadnienia, nadto naruszenie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przez nieuwzględnienie wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Trzebinia w sytuacji gdy z akt postępowania jednoznacznie wynika, iż zobowiązany nie jest w stanie uiścić dochodzonej należności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z materiałami zgromadzonymi w aktach sprawy, utrzymało ww. decyzję z dnia 12 października 2023 r. w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w okresie objętym wyrzeczeniem decyzji z dnia 12 października 2023 r. obowiązywała decyzja administracyjna ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziadka skarżącego w domu pomocy społecznej, a mianowicie decyzja z dnia 26 listopada 2021 r. nr 4103/2021 ustalająca opłatę od dnia 1 maja 2021 r. w kwocie 684,58 zł oraz decyzja z dnia 24 stycznia 2023 r. nr 697/2023 ustalająca opłatę za dom pomocy społecznej w kwocie 158,58 zł za miesiąc październik 2022r. podjęta w trybie art. 106 ust 5 ups. zmiany wcześniejszej decyzji organu I instancji. Decyzje te wobec ich niezaskarżenia stały się ostateczne i prawomocne, a ustalone opłaty winny być wnoszone. W sytuacji zaś gdy skarżący tego nie uczynił opłatę tę zastępczo wniosła Gmina Trzebinia i przysługuje jej uprawnienie żądania zwrotu poniesionej zastępczo opłaty. Tym samym należy uznać, że decyzja o zwrocie zastępczo poniesionych opłat jest prawidłowa - skoro odnosi się niezrealizowania obowiązku, który był ustalony w decyzji wydanej stronie postępowania. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, iż decyzja określa prawidłowo jako organ Burmistrza Miasta Trzebini, podstawę prawną rozstrzygnięcia - art. 61 ust 3 w zw. z art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ prawidłowo podał w podstawie prawnej decyzji i w uzasadnieniu decyzji wskazując na podejmowane działania w postępowaniu - wydanie decyzji o skierowaniu i umieszczeniu mieszkańca domu pomocy społecznej oraz decyzje w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej skierowane do skarżącego oraz wskazując na fakt niewywiązania się z nałożonego obowiązku, uzasadnienie jest spójne logiczne i odnoszące się do podstawy prawnej, która została wyjaśniona w uzasadnieniu decyzji. Dane strony postępowania zawierając jej imię i nazwisko, numeru Pesel - wbrew zarzutom odwołania - organ nie ma obowiązku podawać w rozstrzygnięciu, a nadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w zakresie ochrony danych osobowych podanie nr Pesel w rozstrzygnięciu jest uchybieniem w sytuacji gdy z przepisów szczególnych nie wynika taki obowiązek. Strona jest reprezentowana przez kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu zatem nie jest też możliwe określenie adresu osoby zobowiązanej. W zakresie zaś nieuwzględnienia wniosku o odstąpienie od żądania kwot ustalonej do zwrotu, organ wyjaśnił iż nie mamy w sprawie do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem. Argumenty podane w odwołaniu wskazują na niemożność ustalenia sytuacji dochodowej strony, a nie jej trudnej szczególnej sytuacji wymagającej odstąpienia od żądania zwrotu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący działający przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu zarzucił: - art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez wydanie decyzji, która nie spełnia wszystkich wymogów formalnych stawianych w powołanym przepisie, a mianowicie: a) niedostatecznie powołuje podstawę prawną decyzji; b) jest nieczytelna w treści rozstrzygnięcia; c) nieprecyzyjnie określa organ wydający decyzję oraz d) nie zawiera wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej; nadto zaskarżone rozstrzygnięcie pomija w uzasadnieniu decyzji fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparła, a w konsekwencji niedostatecznie przedstawia proces myślowy organu, który legł u podstaw jej wydania, w szczególności w sytuacji gdy nieznany z miejsca pobytu skarżący nie pozostaje jedynym zobowiązanym do uiszczenia kwoty zastępczo poniesionej przez Gminę Trzebinia; - art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zw. z art. 7 k.p.a. i w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezasadne jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Trzebinia tytułem opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej dziadka skarżącego w łącznej kwocie 11 107, 86 złotych, w sytuacji gdy z akt postępowania jednoznacznie wynika, iż zobowiązany nie jest w stanie uiścić dochodzonej należności. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie, zamianę i uwzględnienie wniosku kuratora; nadto, o zasądzenie wynagrodzenia kuratora według norm prawem przypisanych w tym miejscu oświadczając, iż ani w całości ani w części nie zostały one uiszczone. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), dalej w skrócie: u.p.s. Art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W myśl art. 61 u.p.s. zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Ust. 2e tego artykułu stanowi natomiast, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Jak wskazał NSA w wyroku z 17 października 2023 r., sygn. akt I OSK 2284/21 ratio legis art. 61 ust. 2e u.p.s. sprowadza się do możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie, mimo toczącego się przez kilka lat postępowania i podjęcia szeregu czynności zmierzających do ustalenia miejsca pobytu skarżącego ani organy ani kurator nie były w stanie ustalić jego aktualnego miejsca pobytu oraz jego aktualnej sytuacji życiowej i dochodowej. Podkreślić należy, że już w 2021 r. ograny wszczęły postępowanie, które zostało zakończone wydaniem decyzji ustalająca opłatę za pobyt dziadka w DPS w K. w kwocie 684,58 zł. W aktach tego postępowania administracyjnego nie znajduje się żaden dowód, z którego wynikałaby, że korespondencja do skarżącego była doręczona prawidłowo. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz wszystkie inne pisma procesowe przesyłane do skarżącego, w tym decyzja z dnia 26 listopada 2026 r. oraz decyzja z dnia 24 stycznia 2024 r. po dwukrotnym awizowaniu zostały zwrócone nadawcy. Z akt sprawy nie wynika na jakiej podstawie organ I instancji uznał, że adres pod który dokonuje doręczeń jest to aktualny adres skarżącego. Przeczą temu dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w szczególności dwie notatki służbowe z dnia 8 i 19 września 2022 r.(a więc jeszcze przed wydaniem drugiej decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt dziadka skarżącego w DPS), z których wynika, że pracownik socjalny ustalił, że pod adresem zameldowania w T. ul. T. [...], na który organ kierował wszelką korespondencję, skarżący od dawna nie mieszka, a jego matka oświadczyła, że nie ma z synem kontaktu i nie zna jego adresu. Zatem postępowanie zakończone wydaniem decyzji ustalającej (oraz zmieniającej) wysokość opłaty za pobyt dziadka skarżącego w DPS – było prowadzone z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Z całą pewnością adresat pisma nie powinien ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu mu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść. (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II GSK 962/23). Nie ma wątpliwości, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywająca w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na wskazanych w ustawie osobach, jednak wymaga on skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości oraz, co do osoby nim obciążonej. Zgodnie z powołanym wyżej art. 60 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.p.s. aby obciążyć skarżącego opłatą za pobyt dziadka w DPS należało wcześniej ustać czy skarżący gospodaruje samotnie i czy jego dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub też czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i czy posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wskazany wyżej próg 300 % warunkuje w ogóle możliwość obciążenia opłatą, przy czym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium lub w przypadku prowadzenia wspólnego gospodarstwa - na osobę w rodzinie (por. wyrok WSA w Warszawie z 28 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2920/22). Takich ustaleń organ nie poczynił. Organ mając pełną świadomość, że skarżący jest nieznany z miejsca pobytu uznał, że nieobecność skarżącego 7 czerwca 2021 r. w miejscu zameldowania za jednoznaczna z niewyrażeniem przez skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Podobnie organ potraktował nie podpisanie umowy przez skarżącego, która również nie została skutecznie doręczona skarżącemu – ponieważ przesyłka również wróciła do organu dwukrotnie awizowana. Dopiero w postępowaniu o ustalenie należności podlegającej zwrotowi z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Trzebinia na opłatę za pobyt w DPS w K. dziadka skarżącego w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 7 października 2022 r. w wysokości 11 107,86 zł, w terminie 30 dni – organ ustanowił dla skarżącego kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu. Podkreślić jednak należy, że ustanowienie kuratora nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia realnych możliwości finansowych osoby, a tym bardziej nie daje podstaw do obciążenia kosztami osoby, o której wiadomo, że jest nieznana z miejsca pobytu, w przeszłości przebywała w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, który niedawno opuściła (najprawdopodobniej wychowywała się w trudnych warunkach i nie uzyskała samodzielności finansowej) oraz nie osiąga żadnych dochodów, co potwierdza notatka z urzędu skarbowego z dnia 20 kwietnia 2023 r., z której wynika, że skarżący za 2020 rok wykazał dochód w łącznej kwocie 1232,32 zł, a za 2021 r. 1151,64 zł.. Ustanowiony przez Sąd kurator nie "zastępuje" ustaleń o sytuacji materialnej strony. Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu (art. 34 §1 kpa) ma zapewnić stronie reprezentację formalną, aby postępowanie mogło się toczyć zgodnie z prawem. Nie jest jednak jego rolą dostarczanie informacji o dochodach, majątku czy stanie cywilnym reprezentowanego. Zatem poprzez nieustalenie przez organ faktycznej sytuacji finansowej skarżącego doszło do naruszenie art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego wysokość opłaty ustala się w zależności od dochodu osoby zobowiązanej. Skoro organ nie znał dochodu (wiadomo było tylko z informacji z urzędu skarbowego, że był on jednie symboliczny), to brak było podstaw materialnoprawnych do ustalenia jakiejkolwiek odpłatności. Decyzja została więc wydana bez spełnienia przesłanek ustawowych; Organ naruszył także art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i wspierający, nie represyjny. Nie można zatem przerzucać ciężaru utrzymania dziadka w DPS na osobę, która jest najprawdopodobniej niezdolną do samodzielnego utrzymania, nie ma ustalonej sytuacji życiowej, a nadto która dopiero co opuściła z przeszłością wychowanka Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy. Zdaniem Sądu nie było żadnych podstaw do nałożenia na skarżącego przedmiotowej opłaty. Organ naruszył również art. 61 ust. 2e u.p.s. ponieważ w postępowaniu o ustalenie wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS skoro nieznane było miejsce pobytu skarżącego, brak było możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej. Organ zatem nieprawidłowo przyjął, że jest to równoznaczne z odmową zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez skarżącego. Omawiany przepis zakłada swoistą sankcję za brak woli współpracy z organem pomocowym przez osobę zobowiązaną. Zdaniem Sądu interpretacja omawianego przepisu zakłada istnienie elementu woli osoby zobowiązanej, co ma się przejawiać podwójną odmową - zawarcia umowy oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Porównując treść art. 61 ust. 2e do art. 61 ust. 2d u.p.s. wyraźnie widać, że w art. 61 ust. 2 e u.p.s. występuje swoista gradacja następstw uzależniona od postawy osoby zobowiązanej. Art. 61 ust. 2e u.p.s. przewiduje najdalej idące skutki, tj. określenie wysokości opłaty bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ratio legis tych unormowań sprowadza się do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Jednak brak zgody na wywiad musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy".(por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 677/21oraz wyroki WSA w Krakowie z 9 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 657/22 oraz z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1710/23). Nie można zdaniem Sądu zastosować ww. regulacji w stosunku do osoby, której miejsce pobytu nie jest znane, nie wiadomo w jakich żyje warunkach i która z wysokim prawdopodobieństwem nie jest świadoma toczącego się postępowania. Nie ma żadnych podstaw aby zakładać, że skarżący świadomie unika kontaktu z organem, skoro organ nie zawiadomił do prawidłowo o toczącym się postępowaniu oraz o wydanych decyzjach. W ocenie Sądu okoliczności niniejszej sprawy nie odpowiadają hipotezie normy zawartej w art. 61 ust. 2d, ust. 2e i 2f u.p.s., a brak możliwości poczynienia ustaleń wymaganych na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. z powodu nie ustalenia miejsca pobytu skarżącego, uniemożliwia obciążenie skarżącego przedmiotową opłatą. Nie jest również możliwe postawienia znaku równości pomiędzy sytuacją gdy nie jest znane miejsce pobytu skarżącego i uchylaniem się przez zobowiązanego od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odmową zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W konsekwencji doszło również do naruszenie art. 7, 77 i 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego, nie wyjaśnił, na jakiej podstawie przyjął zdolność skarżącego do ponoszenia opłat, a wydając przedmiotowe decyzje oparł się na domniemaniach, a nie dowodach. Z powyższego wynika, że nie tylko błędna jest interpretacja omawianych przepisów ustawy o pomocy społecznej przyjęta w zaskarżonej decyzji ale także zaskarżone rozstrzygnięcie narusza określoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania do władzy publicznej. Zgodnie z jej treścią organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§ 1). Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (§ 2). W kontrolowanej sprawie na kanwie zasadniczo tożsamego stanu faktycznego zapadły zgoła odmienne decyzje. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku, zgodnie z postanowieniami art. 153 p.p.s.a. i podejmą stosowne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI