II OSK 799/08

II OSK 799/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-05-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Paweł Tarno /przewodniczący/
Joanna Banasiewicz /sprawozdawca/
Stanisław Nowakowski
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Op 573/07 - Wyrok WSA w Opolu z 2008-02-05
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
par. 1 ust. 1 i 2 i  par. 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 153 i 174 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 77 i 84 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz ( spr.) sędzia NSA Stanisław Nowakowski Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Op 573/07 w sprawie ze skargi P. Ś. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Op 573/07, po rozpoznaniu skargi P. Ś., uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia [...], nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. odmówił stwierdzenia u P. Ś. choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, określonej w pozycji 15 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...], w której wskazano, iż w latach 1972-1998 P. Ś. pracując na stanowisku tokarza, a następnie ślusarza, był narażony na oddziaływanie ponadnormatywnego hałasu o poziomie 71-94 dB, jednak badania w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. oraz Instytucie Medycyny Pracy w S. nie stwierdziły wielkości niedosłuchu wynoszącej co najmniej 30 dB. Wyrokiem z dnia 27 lipca 2004 r., sygn. akt II SA/Wr 2165/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzje obu instancji z uwagi na naruszenie w toku postępowania wymogów proceduralnych określonych w przepisach art. 7, 77 § 1, art. 80, 84 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. ponownie odmówił stwierdzenia choroby zawodowej. W uzasadnieniu wskazał, iż w oparciu o dokumentację w postaci orzeczeń Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O., Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł., zebranych informacji o przebiegu zatrudnienia i narażeniu w środowisku pracy, można stwierdzić, że rozpoznane u P. Ś. uszkodzenia w obrębie narządu słuchu nie są typowe dla uszkodzenia pohałasowego. Podniósł, że stwierdzony niedosłuch, z uwagi na wielkość ubytku słuchu, nie odpowiada pojęciu choroby zawodowej, a nadto dalsze problemy zdrowotne w obrębie narządu słuchu występują pomimo braku narażenia na ponadnormatywny hałas co wskazuje na brak występowania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzonym niedosłuchem a warunkami pracy.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie decydujący wpływ na odmowę stwierdzenia choroby zawodowej ma nie wielkość ubytków słuchu, a generalnie stan tego narządu, ujawniony w wynikach specjalistycznych badań lekarskich. W dalszej części uzasadnienia stwierdził, że wyrok Sądu został w pełni wykonany nie tylko poprzez konsultację sprawy w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., ale i poprzez uzupełniające opinie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Odnośnie wskazania przyczyn niedosłuchu podniósł, iż jednostki specjalistyczne obu szczebli orzekły, że trudno jest jednoznacznie wskazać pozazawodowe przyczyny uszkodzenia słuchu P. Ś.. Podkreślił, iż ustalenie jakie pozazawodowe czynniki mogły spowodować schorzenie wybiega poza ramy orzecznictwa w sprawach chorób zawodowych, którego celem jest potwierdzenie lub wykluczenie związku rozpoznanego schorzenia z wykonywana pracą, a nie generalnie ustalanie przyczyn choroby, które w wielu wypadkach są nieznane.
W skardze na powyższą decyzję P. Ś. wniósł o jej uchylenie i orzeczenie, że stwierdzona choroba jest chorobą zawodową.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylając zaskarżoną decyzję stwierdził, że wbrew twierdzeniu organu odwoławczego, pomimo podjęcia pewnych starań, ocena prawna i zalecenia zawarte w uzasadnieniu poprzedniego wyroku Sądu z dnia 27 lipca 2004 r., sygn. akt II SA/Wr 2165/02 nie zostały w pełni wykonane. W konsekwencji stan faktyczny rozpoznawanej sprawy oraz ocena okoliczności budzą nadal uzasadnione wątpliwości.
W wyroku z dnia 27 lipca 2004 r. zawarto obszerny i klarowny wywód dotyczący sposobu rozumienia (wykładni) przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), w tym w szczególności zasad postępowania dotyczącego ustalenia choroby zawodowej, formy i rangi orzeczenia lekarskiego oraz przyjętej na tle tych przepisów konstrukcji domniemania związku schorzenia z warunkami pracy w razie zaistnienia przesłanek wynikających z § 1 ust. 1 tego aktu prawnego, stanowiącego, iż stwierdzenie choroby zawodowej powinno nastąpić, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki, tj. wystąpienie w środowisku pracy czynników szkodliwych, rozpoznanie u pracownika choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych oraz zaistnienie związku przyczynowego między czynnikami szkodliwymi a rozpoznaną u pracownika chorobą. Sąd wyeksponował również istotne znaczenie odbiorczego charakteru niedosłuchu wskazując, iż do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy ustalenie, że warunki pracy stanowiły jedną z przyczyn stwierdzonego schorzenia, nawet jeśli nie jest to przyczyna decydująca (przeważająca).
Podkreślając niezbędność doprowadzenia do jednoznacznego ustalenia przyczyny choroby skarżącego, w zaleceniach do dalszego postępowania zaakcentowano konieczność zasięgnięcia opinii innego instytutu albo upoważnionej kliniki.
Z wyroku tego wynika wyraźnie, że Sąd dostrzegał istnienie związku przyczynowego pomiędzy bezspornym, długoletnim – bo wynoszącym ponad 27 lat – zatrudnieniem, wykonywanym przez P. Ś. w narażeniu na hałas oraz stwierdzonym przez jednostki orzecznicze obustronnym odbiorczym ubytkiem słuchu, charakterystycznym dla uszkodzenia słuchu na tle zawodowym i na tle stanu faktycznego sprawy przyjmował istnienie domniemania uzasadniającego stwierdzenie choroby zawodowej, upatrując przy tym możliwość jego obalenia w drodze dowodu przeciwnego, jakim byłaby opinia kolejnej jednostki orzeczniczej. Zalecenie to zostało przez organy zrealizowane, gdyż w sprawie zasięgnięto opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł., jednakże, zdaniem Sądu nie można z niej wywieść zakładanego skutku polegającego na obaleniu przyjętego przez Sąd domniemania.
Instytut Medycyny Pracy w Ł. w opinii z dnia [...], uzupełnionej pismem z dnia [...], jednoznacznie stwierdził obustronne uszkodzenie słuchu typu odbiorczego. Podał przy tym – po pierwsze, że wartości ubytku słuchu nie spełniają wymaganego kryterium do uznania go za chorobę zawodową wynikającego z wytycznych metodologicznych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych, wynoszącego co najmniej 30 dB dla ucha lepiej słyszącego, a po wtóre – że po ustaniu narażenia nastąpiła progresja niedosłuchu, co potwierdza pozazawodowe tło ubytku słuchu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wskazał, że kryterium stopnia niedosłuchu, wynikające z "Wytycznych metodologicznych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych", wydanych przez Ministra Zdrowia w roku 1987 na podstawie delegacji zawartej w § 7 ust. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, było powszechnie negowane w orzecznictwie i piśmiennictwie na tle przepisu § 1 ust.1 tego rozporządzenia (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 19 lipca 1984 r., II PRN 9/84, OSNCP 1985 r. z. 4, poz. 53, z 4 czerwca 1998 r., sygn. akt III RN 36/98, OSNIAPiUS 1999 r., nr 16, poz. 192, oraz z 14 marca 2002 r., sygn. akt III RN 78/01, Prawo Pracy 2003 r., nr 3, str. 31; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 2244/00, System Informacji Prawnej LEX nr 53801). Argumentowano w tym względzie, iż przepisy prawa materialnego nie przewidują możliwości wyłączenia z pojęcia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu ze względu na stopień tego uszkodzenia.
Co do wskazywanego ustalenia progresji niedosłuchu po ustaniu narażenia na hałas w miejscu pracy zauważono, że przepis rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie wyklucza wystąpienia u pracownika uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu w miejscu pracy i pogarszania się stanu słuchu z powodu jednoczesnego lub późniejszego działania innych czynników zewnętrznych. Okoliczności te mogą mieć znaczenie dla wielkości ewentualnych roszczeń odszkodowawczych, ale nie dla postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej.
W świetle powyższego, nie można skutecznie odeprzeć zarzutu skargi, że zarówno stopień uszkodzenia słuchu, jak i progresja ubytku słuchu po ustaniu zatrudnienia, nie są okolicznościami mogącymi skutecznie podważyć domniemania zawodowego tła stwierdzonego u strony skarżącej uszkodzenia słuchu.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy zaskarżone rozstrzygnięcie oparł na podstawie analizy całości zgromadzonej w sprawie dokumentacji, wskazując na te z dotychczasowych wyników badań, które miały potwierdzać pozazawodową przyczynę uszkodzenia słuchu. Powołując się na orzeczenia jednostek wskazał, że przyczynami uszkodzenia słuchu u skarżącego mogły być liczne pozazawodowe przesłanki, które wymienił, podkreślając trudność jednoznacznego ich wykazania i podając, że nie mieści się to w ramach orzecznictwa w sprawach chorób zawodowych, którego celem nie jest ustalanie przyczyn choroby, jakie w wielu wypadkach są nieznane.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skład podziela stanowisko wyrażone w poprzednim wyroku Sądu, w myśl którego w świetle uregulowań § 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych "wystarczy (...) samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednakże niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową". Organ kwestionujący domniemanie nie może się ograniczyć do wykazania, że budzi ono wątpliwości, ale musi wykluczyć jego istnienie w drodze dowodu przeciwnego. Wbrew twierdzeniom organu, ustalenie, jakie inne przyczyny (poza hałasem na stanowisku pracy), wywołały uszkodzenie słuchu, należy do zadań inspektora sanitarnego, w ramach art. 77 k.p.a. Ciężar dowodu nie spoczywa w tej sytuacji na wnioskodawcy, powołującym się na domniemanie związku przyczynowego, gdyż domniemanie przenosi ciężar przeprowadzenia dowodu na organ, który to domniemanie kwestionuje, przy czym brak orzeczenia lekarskiego, które jednoznacznie wyklucza związek schorzenia z pracą, oznacza w każdym przypadku konieczność uznania choroby za chorobę zawodową (por. T. Bińczycka-Majewska, op. cit., s. 59 oraz wyroki Naczelnego Sąd Administracyjnego z 7 kwietnia 1982 r., sygn. akt II SA 371/82, ONSA 1982, nr 1, poz. 33 oraz z 16 listopada 1999 r., sygn. akt II SA/Kr 72/99, opubl. "Prawo Pracy" 2000, nr 6, s. 39). Takiego dowodu przeciwnego w niniejszej sprawie nie przedstawiono.
Skoro nie zaprzeczono rozpoznaniu niedosłuchu odbiorczego, nie wykluczono narażenia w środowisku pracy i nie ustalono innego, niż hałas ponadnormatywny na stanowisku pracy, czynnika patogennego (nie obalono domniemania), to w tych warunkach odmowa stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu stanowiła naruszenie przepisu art. 153 P.p.s.a. oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotychczas zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu.
Wobec powyższego zdaniem Sądu, należało, na mocy art. 145 § 1 pkt 1a i c P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wskazał, by rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy zarządził uzupełnienie opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. w celu określenia, czy występujące u skarżącego schorzenie narządu słuchu należy do schorzeń wymienionych w pkt 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych i czy spowodowane zostało szkodliwymi dla zdrowia czynnikami występującymi w środowisku pracy.
W zleceniu uzupełnienia opinii należy zobowiązać jednostkę do rzeczowego uzasadnienia orzeczenia, poprzez ustosunkowanie się w sposób jasny, spójny i przekonujący do motywów orzeczeń wydanych poprzednio w sprawie, akcentując istniejący po stronie placówek diagnostycznych obowiązek przytoczenia ustaleń faktycznych oraz wiedzy medycznej, ze wskazaniem źródeł.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a to:
1. § 8 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych przez przyjęcie że:
1) elementem niezbędnym orzeczenia lekarskiego o jakim mowa w tym przepisie jest wskazanie źródeł wiedzy medycznej uzasadniającej treść wydanego orzeczenia,
2) inspektor sanitarny orzekający w sprawie choroby zawodowej może w stosunku do jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 7 rozporządzenia podejmować czynności inne, aniżeli określone w rozporządzeniu, a w szczególności o charakterze zobowiązującym, w sytuacji braku możliwości wyegzekwowania takich zobowiązań,
2. § 1 ust. 1 i 2 cyt. wyżej rozporządzenia przez przyjęcie, że dla potrzeb obalenia domniemania ukształtowanego przez orzecznictwo, a wynikającego z ww. przepisów, dowodem przeciwnym nie jest wykazanie sprzeczności między warunkami pracy a stwierdzoną chorobą.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Podniesiono, iż inspektor sanitarny nie ma żadnych możliwości zobowiązania jednostek orzeczniczych do czegokolwiek poza zleceniem uzupełnienia orzeczenia. Są to jednostki niezależne, powołane w trybie § 7 ust. 3, zobowiązane do wydawania orzeczeń o charakterze zbliżonym do opinii biegłego i jednocześnie rozstrzygnięcia prejudycjalnego, z określonym w przepisach trybie odwoławczym (§ 9). Nawet jeżeli, zdaniem Sądu, wydane orzeczenia są niejasne, niespójne, nieprzekonujące, nie realizują obowiązku przytoczenia ustaleń faktycznych oraz wiedzy medycznej, ze wskazaniem źródeł, to tut. organ nie może zobowiązać, instytutu naukowego (jak w niniejszej sprawie) do wydania orzeczeń spełniających oczekiwania Sądu. Tym bardziej, że z żadnego przepisu prawa nie wynika, by wydane orzeczenie zawierało element w postaci wskazania źródeł wiedzy medycznej. Tak więc, zdaniem skarżącego, nie do zrealizowania jest nałożony na tut. organ obowiązek zobowiązania jednostki orzeczniczej do wydania orzeczenia określonej treści. Jego kompetencje w tym zakresie ograniczają się jedynie do składania ewentualnych wniosków o uzupełnienie wydanych orzeczeń.
Zarzut drugi, postawiony w niniejszej skardze odnosi się do istoty sprawy. W sprawie poza sporem jest, że wszystkie orzeczenia lekarskie wykluczyły istnienie związku przyczynowego między warunkami pracy a stwierdzonym schorzeniem. Wykształcone orzecznictwo sądowe wprowadziło istnienie domniemania, że jeżeli praca wykonywana była w warunkach narażających na jej powstanie, to domniemywa się istnienie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy. Z powyższego domniemania Sąd w zaskarżonym uzasadnieniu wyciągnął wniosek, że do obowiązków organu należy ustalenie jakie inne przyczyny (poza hałasem na stanowisku pracy) wywołały uszkodzenie słuchu i dopiero ustalenie tych innych przyczyn pozwoli na obalenie domniemania. Stanowisko takie nie zasługuje na uwzględnienie. Domniemania obala się nie tylko poprzez wykazanie przeciwieństwa, ale także poprzez wykazanie sprzeczności. Organy orzekające nie są w stanie wskazać konkretnej przyczyny zachorowania, czy to ze względu na stan wiedzy medycznej, czy ze względu na wielość czynników mogących spowodować uszkodzenie słuchu (przebyte choroby, uwarunkowania genetyczne itp.). Stwierdzają, że zdiagnozowane objawy chorobowe wykluczają związek przyczynowy z warunkami pracy.
Tę częstą niemożliwość ustalenia konkretnej przyczyny choroby wskazał w swoim wyroku WSA w Białymstoku w sprawie II SA 47/05 stwierdzając "Ilość czynników wpływających na narząd słuchu jest bardzo duża, nie ma żadnej obiektywnej metody, która mogłaby potwierdzić w sposób absolutnie pewny którąkolwiek z wymienionych przyczyn niedosłuchu" – oddalając skargę pracownika. Gdyby choć w sprawie zaistniało nikłe prawdopodobieństwo związku przyczynowego pomiędzy chorobą a pracą, istniejące domniemanie nakazywałoby orzeczenie choroby zawodowej. Natomiast jeżeli objawy chorobowe wykluczają taki związek, to takie domniemanie zostaje obalone, a do jego obalenia nie jest koniecznym wykazywanie jakie to konkretnie czynniki spowodowały stan chorobowy.
W piśmie z dnia [...] pełnomocnik organu wnosił o uwzględnienie przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej treści wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OSK 234/08, który zapadł w identycznym stanie faktycznym i prawnym w stosunku do zarzutu opisanego w pkt 2 skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki - enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – nie występują w sprawie. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. wniesioną w sprawie niniejszej skargę kasacyjną oparł na zarzutach naruszenia przez błędną wykładnię przepisów § 1 ust. 1 i 2 i § 8 ust. 1, mającego w sprawie zastosowanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.).
Zgodnie z § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, w myśl zaś ust. 2 tego paragrafu przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się: rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub materiałem pochodzącym od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe. W skardze kasacyjnej stwierdzono, że Sąd pierwszej instancji dokonał w zaskarżonym wyroku błędnej wykładni wskazanych przepisów – przez przyjęcie, że dla potrzeb obalenia domniemania ukształtowanego przez orzecznictwo, a wynikającego z tych przepisów, dowodem przeciwnym nie jest wykazanie sprzeczności między warunkami pracy a stwierdzoną chorobą zawodową. Sąd z powyższego domniemania wyciągnął wniosek, że do obowiązków organu należy ustalenie jakie inne przyczyny (poza hałasem na stanowisku pracy) wywołały uszkodzenie słuchu i dopiero ich ustalenie pozwoli na obalenie domniemania, które to stanowisko zdaniem autora skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się do powyższego zarzutu należy przede wszystkim zauważyć, iż został on postawiony z pominięciem istotnej okoliczności, jaką jest treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 lipca 2004 r., sygn. akt II SA/Wr 2165/02. W wyroku tym, uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję o odmowie stwierdzenia u skarżącego P. Ś. choroby zawodowej narządu słuchu, Sąd ten wyraził ocenę prawną i zawarł wskazania co do dalszego postępowania. Zgodnie zaś z art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jeżeli Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. nie zgadzał się ze stanowiskiem Sądu mógł je zakwestionować wnosząc skargę kasacyjną do Naczelnego Sadu Administracyjnego, czego nie uczynił. W konsekwencji zaś, wobec związania wynikającego ze wskazanego wyżej przepisu zarówno w prowadzonym ponownie postępowaniu, jak i nadal związany jest zawartą tam wykładnią przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) i wskazaniami Sądu, które obowiązany był wykonać.
W świetle powyższego nie pozostawia więc żadnych wątpliwości, że stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, zawierające ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania odwołujące się do poglądów w tym względzie zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 lipca 2004 r. sygn. akt II SA/Wr 2165/02, nie mogą być przez skarżącego kasacyjnie skutecznie kwestionowane, a w konsekwencji nie mógł być uznany za uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji § 1 ust. 1 i 2 powołanego rozporządzenia.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 27 lipca 2004 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Opolu zalecił przy ponownym rozpoznaniu sprawy zasięgnięcie opinii innego instytutu lub upoważnionej kliniki i doprowadzenie do jednoznacznego ustalenia przyczyny choroby skarżącego, podkreślając wcześniej, że niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową.
Oceniając legalność decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko wyrażone w poprzednim wyroku Sądu, w myśl którego w świetle uregulowań § 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę, jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia. Sąd podkreślił, że wbrew twierdzeniom organu, ustalenie jakie przyczyny poza hałasem na stanowisku pracy wywołały uszkodzenie słuchu należy do zadań inspektora sanitarnego w ramach art. 77 k.p.a. Istniejące domniemanie związku przyczynowego przenosi ciężar przeprowadzenia dowodu na organ, który to domniemanie kwestionuje.
Wobec braku zarzutów w ramach podstawy zaskarżenia zawartej w art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznać należy, że ustalenia faktyczne dokonane w zaskarżony m wyroku nie są kwestionowane, co zresztą potwierdzono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W świetle tych ustaleń nie budzi wątpliwości stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, że skoro nie zaprzeczono rozpoznaniu niedosłuchu odbiorczego, nie wykluczono narażenia w środowisku pracy i nie ustalono innego niż hałas ponadnormatywny na stanowisku pracy, czynnika patogennego (nie obalono domniemania) to w tych warunkach odmowa stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu stanowiła naruszenie przepisu art. 153 P.p.s.a. oraz § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Niesłusznie też zakwestionowano w skardze kasacyjnej zawarte w wyroku wytyczne dla organu, dotyczące uzupełniającej opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł.. (zarzut naruszenia § 8 ust. 1 rozporządzenia). Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i nadal aktualnym poglądem (np. wyrok NSA z 19 lutego 1999 r., sygn. akt II SA/Wr 1452/97, ONSA 2000, nr 2,poz.63), który skład orzekający podziela, orzeczenie jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego. Wprawdzie w kodeksie postępowania administracyjnego nie określono wymagań, jakim powinna odpowiadać opinia biegłego, ale z samej istoty tego dowodu wynika, że oprócz konkluzji powinna zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań przeprowadzonych przez daną jednostkę, ale również do innych zebranych dowodów, zwłaszcza, gdy wynikają z nich odmienne oceny.
Przypomnieć należy, że stosownie do § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r., jednostki organizacyjne, o których mowa w § 7 ust. 1-3, po dokonaniu oceny stanu zdrowia badanego, przesyłają orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej, wraz z posiadaną niezbędną dokumentacją właściwemu inspektorowi sanitarnemu. Zgodnie zaś z § 10 ust. 1 rozporządzenia na podstawie powyższego orzeczenia oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego, właściwy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia. Wskazany wcześniej charakter orzeczenia lekarskiego oznacza, że jako opinia w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. podlega ono ocenie w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Oczywistym, jest, że organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii niepełnej, lakonicznej, niezawierającej dostatecznego uzasadnienia. Dlatego też jeżeli Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. nie będzie w stanie uzyskać właściwie sporządzonej opinii uzupełniającej Instytutu Medycyny Pracy w Ł., co podnoszono w skardze kasacyjnej, okoliczność taka winna znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w ocenie tego materiału dowodowego.
Wobec istniejącego w sprawie związania wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 lipca 2004 r., bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają podniesione przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. argumenty nawiązujące do treści orzeczeń sądowych wydanych innych sprawach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 234/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 47/05).
Z powyższych względów, uznając że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.