III SA/Kr 259/24

III SA/Kr 259/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki /przewodniczący/
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1225/2023 w przedmiocie uznania przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z 20 grudnia 2023 r., nr SKO.Śr/4111/1225/2023 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta
Trzebini z dnia 10 października 2023 r. nr 909/2023 o uznaniu świadczenia
pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu.
W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z 7 lutego 2023 r., nr 218/2023 przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych innymi sytuacjami kryzysowymi, na okres do upływu 60 tego dnia od odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Organ I instancji ustalił, że dla dziecka F. B. w dniu 19 stycznia 2023 r. wydane zostało nowe orzeczenie o niepełnosprawności, o którym skarżąca nie poinformowała organu.
Skarżąca w piśmie wyjaśniającym z dnia 10 sierpnia 2023 r. poinformowała organ I instancji, że odwołała się od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, zatem nie jest ono prawomocne.
Burmistrz Miasta Trzebinia decyzją z dnia 10 października 2023 r. nr 909/2023 uznał przyznane A. B. świadczenie pielęgnacyjne za okres od 20 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r. w wysokości 10 704, 20 zł za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązał A. B. do jego zwrotu w kwocie 10 704, 20 zł wraz z odsetkami (...).
Organ wskazał, że pomimo podpisanego w dniu 6 lutego 2023 r. oświadczenia wnioskodawczyni nie tylko nie poinformowała organu o tym, że wydane zostały nowe orzeczenia o niepełnosprawności dla dziecka zarówno przez Powiatowy jak i Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ale dodatkowo oświadczyła, że spełnia warunki zapisane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem w obu orzeczeniach dziecko nie spełnia warunku dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wobec powyższego, zgodnie z art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r., świadczenie pielęgnacyjne wypłacane na podstawie orzeczenia o przedłużonej ważności przysługiwało do dnia 19 stycznia 2023 r., natomiast decyzja z dnia 7 lutego 2023 r., utraciła moc z dniem 20 stycznia 2023 r. Zdaniem organu, oświadczenie stanowiące część II wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawierające pouczenie o konieczności zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do tego świadczenia podpisane przez wnioskodawczynię świadczy o tym, że miała ona wiedzę o konieczności zgłaszania zmian, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Informację taką zawierało także pouczenie do decyzji z dnia 1 października 2019 r. oraz decyzji zmieniającej z dnia 7 lutego 2023 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podkreśliła, że od ww. orzeczeń o niepełnosprawności odwołała się do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Obecnie zatem sprawa toczy się przed sądem. Skarżąca podkreśliła, że nie miała wiedzy, że świadczenia jej się nie należą.
Zdaniem skarżącej oświadczenie jest zgodne z prawdą, bowiem dla skarżącej niezbędne warunki uprawniające do pobierania świadczenia to rezygnacja z pracy zawodowej w celu opieki nad synem niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Oświadczenie to nie zawierało pouczenia jak należy rozumieć spełnianie niezbędnych warunków do przyznania świadczeń.
Uzasadniając opisane na wstępie rozstrzygnięcie, Kolegium wskazało, że zgodnie z orzeczeniem - wydanym zarówno przez Powiatowy jak i Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, dziecko F. B. nie spełnia warunku dot. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało skarżącej w związku koniecznością zapewnienia opieki dziecku do dnia 19 stycznia 2023 r. Następnie wobec treści nowego orzeczenia o niepełnosprawności, skarżąca utraciła uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do art. 17 pkt 1 u.ś.r.
W myśl przepisu art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Kolegium stwierdziło, że świadczenia z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego pobrane w wysokości 10 704,20 zł (za okres od 20 stycznia do 31 maja 2023 r.) są nienależnie pobranymi świadczeniami, ponieważ wypłacone zostały, mimo że skarżąca utraciła prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na syna F. B., w związku z treścią nowego wydanego dnia 19 stycznia 2023 r. orzeczenia o niepełnosprawności. W decyzji z dnia 7 lutego 2023 r. wyraźnie zaznaczono, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z decyzji z dnia 1 października 2019 r. ulega przedłużeniu nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem pouczono skarżącą o dacie utraty uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.
Podkreślono, że skarżąca składając oświadczenie w dniu 6 lutego 2023 r. miała świadomość, że dysponuje nowym orzeczeniem o niepełnosprawności syna o odmiennej od poprzedniego orzeczenia treści, jednak nie poinformowała o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności i nadal pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Podkreślono także, że skarżąca w decyzji z dnia 1 października 2019 r. przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne na syna, była pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W pouczeniu tym znajdowała się także informacja, iż niepoinformowanie o wszystkich zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu.
Na ww. decyzję A. B. złożyła skargę. W skardze - podobnie jak w odwołaniu - skarżąca przedstawiła chronologicznie ciąg zdarzeń jaki doprowadził do pobrania świadczenia, uznanego obecnie za nienależnie pobrane. Zdaniem skarżącej, oświadczenie jest zgodne z prawdą, bowiem dla skarżącej niezbędne warunki uprawniające do pobierania świadczenia to rezygnacja z pracy zawodowej w celu opieki nad synem niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Oświadczenie to nie zawierało pouczenia jak należy rozumieć spełnianie niezbędnych warunków do przyznania świadczeń. Skarżąca podkreśliła, że od orzeczeń o niepełnosprawności odwołała się do Sądu Pracy.
Skarżąca zaakcentowała również, iż świadczenie pielęgnacyjne jest jej niezbędne i pomaga zaspokoić potrzeby syna wynikające z jego dysfunkcji związanych ze spektrum autyzmu. Kwota podlegająca zwrotowi jest dla niej kwotą niemożliwą do zwrotu, zwłaszcza, że nie ma ona możliwości podjęcia pracy z uwagi na niepełnosprawność syna. Nie miała świadomości, że pobrane środki jej się nie należą. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz o wstrzymanie jej wykonania.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.
W załączeniu do pisma z 17 czerwca 2024 r. skarżąca przedłożyła prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Chrzanowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 7 maja 2024 r. sygn. akt [...] zmieniający zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 19 stycznia 2023 r. oraz poprzedzającego je orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Chrzanowie z 28 listopada 2022 r. (...) poprzez uznanie, że F. B. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. (k. 29 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Zasadą jest, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.).
Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m. in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.).
Zasiłek pielęgnacyjny należy do katalogu świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.).
Istota sporu w rozpatrywanej sprowadza się do tego, czy w przedstawionych powyżej, bezspornych okolicznościach wypłacone stronie świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Treść wskazanego powyżej przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do jego pobierania, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por.m.in. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1392/21; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 764/21).
Dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. Pouczenia zawarte we wskazanych przez organy decyzjach powyższego warunku nie spełniały.
Jednakże podkreślenia wymaga, że w realiach rozpoznawanej sprawy organy nie wzięły pod uwagę, że orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 19 stycznia 2023 r. zostało zaskarżone do sądu powszechnego.
Na k. 20 akt administracyjnych znajduje się informacja o tym, że wydano nowe orzeczenie o niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 19 stycznia 2023 r., od którego skarżąca odwołała się do Sądu Pracy. O fakcie odwołania się od powyższego orzeczenia o niepełnosprawności skarżąca poinformowała zarówno organ I instancji (pismo wyjaśniające z 10 sierpnia 2023 r., k. 24, 25 a.a.) jak również Kolegium w swoim odwołaniu. Organy administracyjne zupełnie zignorowały powyższą okoliczność, która miała istotny wpływ na wynik sprawy.
Powołując się na decyzję z 7 lutego 2023 r. obowiązkiem organów powinno być przede wszystkim ustalenie kiedy – w świetle art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19 – doszło lub dojdzie do wydania "nowego orzeczenia od niepełnosprawności", bowiem od tego zależy w istocie utrata przez skarżącą prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, otrzymywanego na podstawie decyzji, na mocy której prawo to zostało przedłużone bezterminowo, a precyzyjniej – do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Kwestia ta ma ponadto istotne znaczenie z punktu widzenia tego, czy nie zaistniały powody do zawieszenia postępowania administracyjnego w kontrolowanej sprawie.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że chociaż zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się m.in. Kodeks postępowania administracyjnego, to na mocy art. 6c ust. 8 tej ustawy kontrola odwoławcza od orzeczeń o niepełnosprawności została przekazana sądom powszechnym – sądom pracy i ubezpieczeń społecznych. Co kluczowe, zgodnie z art. 477 14 § 2 k.p.c., w postępowaniu zainicjowanym tym odwołaniem, w przypadku jego uwzględnienia, sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego lub zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty sprawy.
Z uwagi na powyższe, wskazać należy, że chociaż formalnie można przypisać orzeczeniom o niepełnosprawności wydanym na podstawie wymienionej ustawy w drugiej instancji przymiot ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., to brak ich prawomocności z uwagi na zaskarżenie do sądu powszechnego pozostawia otwartą kwestię ostatecznej treści orzeczenia. W przeciwieństwie zatem do postępowania przed sądami administracyjnymi, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i nie orzekają merytorycznie, w szczególnym postępowaniu zainicjowanym na podstawie art. 6c ust. 8 przywołanej ustawy zasadą jest merytoryczna kontrola orzeczenia o niepełnosprawności i orzekanie co do istoty przez sąd.
Powyższe oznacza, że czas wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności w rozumieniu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19 musi być rozumiany jako dzień uprawomocnienia się orzeczenia, nie zaś dzień, w którym stało się ono ostateczne (na dzień wydania zaskarżonej decyzji SKO orzeczenie z dnia 19 stycznia 2023 r. nie było prawomocne). W przeciwnym wypadku mogłoby bowiem dojść do sytuacji, w której zaprzestano by wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego, pomimo, iż nadal możliwe jest wydanie przez sąd pracy orzeczenia, zgodnie z którym osoba zostanie uznana za niepełnosprawną od czasu wydania pierwotnego orzeczenia przez organ orzecznicy I instancji. Mogłoby to zatem kreować sytuacje, w których w obrocie prawnym funkcjonowałyby sprzeczne ze sobą rozstrzygnięcia organów administracji i sądów powszechnych. Błędne jest zatem stanowisko orzekających w przedmiotowej sprawie organów administracyjnych, które stwierdziły, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało skarżącej tylko do dnia 19 stycznia 2023 r. czyli do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 19 stycznia 2023 r., pomimo, iż organy zostały poinformowane, że zostało ono zaskarżone do sądu powszechnego (tak WSA w Gliwicach w prawomocnym wyroku z dnia 30 września 2023 r., II SA/Gl 835/22).
W konsekwencji, organy obu instancji niezasadnie nie rozważyły kwestii zasadności zawieszenia postępowania administracyjnego, z tym, że relewantnym przepisem w tym zakresie jest art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przewidującym obligatoryjne zawieszenie wtedy, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Trafnie wskazuje się w orzecznictwie NSA, że z zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy ziszczone są cztery elementy: po pierwsze, zagadnienie to wyłania się w toku postępowania administracyjnego; po wtóre, jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu; po trzecie, wymaga ono "uprzedniego" rozstrzygnięcia, tzn. musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji; po czwarte, istnieje zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji (wyrok NSA z 23.01.2014 r., II OSK 1980/12 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Wszystkie powyższe warunki zachodziły w przedmiotowej sprawie, albowiem kwestia ostatecznego brzmienia orzeczenia o niepełnosprawności wydanego w stosunku do syna skarżącej warunkuje utratę prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, co w konsekwencji warunkuje zasadność w ogóle wydania decyzji o uznaniu zasiłku za nienależnie pobrany (odnośnie zasadności zawieszenia postępowania administracyjnego z uwagi na toczące się postępowanie odwoławcze od orzeczenia o niepełnosprawności przed sądem powszechnym – por. także wyrok WSA w Warszawie z 26.08.2021 r., VII SA/Wa 1050/21).
Zatem w przedmiotowej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Co wymaga podkreślenia – po dacie wydania zaskarżonej decyzji zapadł wyrok sądu, w którym sąd zmienił zaskarżone orzeczenie o niepełnosprawności 19 stycznia 2023 r. w ten sposób że " w pkt 7 wskazań dotyczących uznaje, iż odwołujący się F. B. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" (k. 29 akt sądowych). Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 23 maja 2024 r.
Z powyższego wynika zatem, że syn skarżącej był i nadal jest osobą niepełnosprawną. Nie można zatem akceptować zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiska, że "wobec treści nowego orzeczenia o niepełnosprawności F. B., A. B. utraciła uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego". W dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia organ posiadał wiedzę, że skarżąca wniosła odwołanie od orzeczenia z dnia 19 stycznia 2023 r. i powinien zawiesić postępowanie administracyjne na zasadzie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Wszystkie te uchybienia ww. przepisom postępowania (tj. m.in. art. 7, 77, 97 § 1 pkt 4, 107 § 3 ) oraz art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.
W toku ponownego rozpoznania sprawy organy poczynią ustalenia faktyczne i prawne z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy i powyższych uwag, przede wszystkim mając na uwadze wyrok Sądu z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt IV U 36/23, co w konsekwencji stanowić będzie podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie uznania świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w miesiącach od 20 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r. za nienależnie pobrane świadczenie.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).