III SA/Kr 232/25

III SA/Kr 232/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Ewelina Dziuban
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art. 1 par 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 138 par 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 listopada 2024 r. Nr SKO-NP-4115-194/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 listopada 2024 r. znak: SKO-NP-4115-194/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm., dalej: k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.) w zw. z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: u.ś.w.) po rozpatrzeniu odwołania E. J. (dalej: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Uście Gorlickie z dnia 5 lipca 2024 r. nr OPS-5222-14-1-07/24 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad ojcem C. J.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 27 listopada 2023 r. skarżąca wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności na stałe, wydanym przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności w Gorlicach z dnia 29 sierpnia 2017 r. ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 lipca 2017 r., natomiast nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.
Wójt Gminy Uście Gorlickie, decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. nr OPS-5222-14-12/23, odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W wyniku odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji ograniczył się do zbadania przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., natomiast odstąpił od wszechstronnego wyjaśnienia, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki, od których uzależnione jest przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponownie rozpoznając sprawę, Wójt Gminy Uście Gorlickie, decyzją z dnia 5 lipca 2024 r. nr OPS-5222-14-1-07/24 po raz kolejny odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Na wstępie wskazano, że ojciec skarżącej zmarł w dniu 12 kwietnia 2024 r.
Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem niepełnosprawność powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego ww. art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Dodatkowo organ I instancji podkreślił, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. albowiem oprócz skarżącej osoba wymagająca opieki ma jeszcze troje dzieci, które również są zobowiązane do alimentacji na rzecz ojca.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji, skarżąca zarzuciła:
1. obrazę przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. przepisu z art. 32 ust. 1 polegającą na tym, że organ I instancji różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ze względu na moment powstania niepełnosprawności, pomimo że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn.: K 38/13 został uznany za niezgodny z przepisem z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP;
2. obrazę przepisów prawa materialnego tj. przepisu z art. 17 ust. 1b u.ś.r. polegającą na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi wiek powstania niepełnosprawności osoby potrzebującej opieki;
3. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisu z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegającą na stwierdzeniu, że czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawcę mogą być wykonywane również przez inne osoby wspólnie z wnioskodawcą, z uwagi na posiadanie przez osobę wymagającą opieki czwórki dzieci;
4. obrazę przepisów postępowania, tj. przepisów z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegającą na wydaniu zaskarżonej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a w rezultacie niedążeniu do ustalenia przez organ I instancji prawdy obiektywnej.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej
decyzji w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na fakt, że skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r., niniejsza sprawa zgodnie z zapisem art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego a obszerną wykładnię odnoszącą się do niekonstytucyjnego przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium zawarło w poprzedniej decyzji z dnia 16 kwietnia 2024r., znak: SKO-NP-4115-18/24. W tej kwestii Kolegium w pełni podzieliło ugruntowany w orzecznictwie sądowo administracyjnym pogląd, iż w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13.
Dalej, Kolegium doszło jednak do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada jednak prawu.
Z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i -oralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu Konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Tymczasem z zebranego w sprawie materiału dowodowego w tym z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniu 5 września 2023 r. oraz w dniu 8 maja 2024 r. wynika, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną, nie pracuje zawodowo, nie podejmuje też żadnych prac dorywczych, utrzymuje się ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, który będzie pobierać do dnia 31 maja 2024 r. w związku ze śmiercią ojca. Mieszka w jednym budynku z trójką dorosłych dzieci, ale posiada oddzielny pokój, dostęp do kuchni, łazienki i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Od dnia 1 listopada 2022r. zrezygnowała z podjęcia pracy w związku ze sprawowaniem stałej i bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Oświadczyła, iż nie mogła podjąć zatrudnienia, ponieważ zmuszona była zamieszkać u ojca w związku z pogarszającym się jego stanem zdrowia. Podała, iż ojciec w ostatnim czasie był osobą leżącą, pampersowaną, wymagał stałej pomocy osoby drugiej we wszystkich czynnościach. Opieka polegała na codziennym myciu, goleniu, podawaniu leków, przygotowaniu i podaniu posiłków. Skarżąca sprawowała całodobową opiekę, ponieważ ojciec wymagał pomocy także w godzinach nocnych m. in. nadzoru, zmiany pampersów, podawania leków przeciwbólowych, oklepywaniu, a także zmiany pozycji ciała. Ustalono również, że od grudnia 2023 r. do śmierci ojca mieszkała z nim w R. Ojciec miał jeszcze troje dzieci.
Kolegium wskazało, że nie kwestionuje faktu, że skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który niewątpliwie ze względu na stan zdrowia opieki tej wymagał. Niemniej jednak w niniejszej sprawie istotne było również to, że skarżąca nie była jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnemu ojcu opieki i pomocy, bowiem były jeszcze trzy osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawnym ojcem tj.: córka K. S. oraz synowie M. J. i R. J.
Z oświadczenia K. S., zam. K. wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i trójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę K. S. i jej męża oraz świadczeń wychowawczych pobieranych na trójkę dzieci. Ponadto jak oświadczyła, nie mogła zapewnić ojcu opieki, ponieważ pracuje na cały etat i wychowuje dzieci, jak i nie była w stanie finansowo wynająć opiekunki, która sprawowałaby opiekę nad tatą. Dodatkowo - jak podała - mieszka ok. 40 km od domu rodzinnego.
Z kolei z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z M. J. wynika, iż wraz z żoną są osobami aktywnymi zawodowo, posiadają troje dzieci. Podczas wywiadu M. J. poinformował, że jego system pracy na zmiany, obowiązki domowe, ograniczały możliwość świadczenia większego zakresu pomocy w opiece nad ojcem. Do tego dochodziła jeszcze znaczna odległość, jaka była między jego miejscem zamieszkania tj. R., a miejscem zamieszkania ojca tj. U. Syn odwiedzał ojca w sobotę i niedzielę, żeby odciążyć siostrę.
Z kolei skarżąca oświadczyła, iż jej brat R. J. nie sprawował całodobowej opieki nad ojcem, albowiem pracuje i mieszka w G. Brat nigdy nie pomagał jej osobiście ani finansowo przy opiece nad tatą. Nie był w stanie finansowo wynająć opiekunki, która sprawowałaby opiekę nad tatą.
W ocenie Kolegium, okoliczności polegające na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, posiadają własne rodziny, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalały na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku, do której ciążyło na nich zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Z kolei okoliczność taka jak miejsce zamieszkania rodzeństwa nie jest obiektywną okolicznością i przyczyną uniemożliwiającą zorganizowanie przy ich współuczestnictwie opieki nad niepełnosprawnym ojcem tak, aby skarżąca jak i żadne z nich nie musiało rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej czy prowadzenia gospodarstwa rolnego. Do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo skarżącej nie było w stanie wspomóc siostrę w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec ojca w sposób pośredni. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.
W sytuacji, więc gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Zgodnie bowiem z art. 129 § 2 k.r.o., krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Z kolei art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej, a uchylanie się od wykonywania takiego obowiązku stanowi - w określonych sytuacjach – przestępstwo. Dodatkowo organ odwoławczym zwrócił uwagę, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.
Zatem, skoro obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną, stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogły sprawować osobistej opieki nad ojcem (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie było przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżąca zaś koszty związane z opieką, (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci C. J. (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co skarżąca były zobowiązane do alimentacji względem ojca.
W ocenie Kolegium, przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciążył na dzieciach C. J. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku skarżącej nie było takiej konieczności, a zatem organ I instancji - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni przepisu art.17 ust. 1b - postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., 8§1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a., art. 108 k.p.a. poprzez:
- brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego: - przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy:
- poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący:
- nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji:
2. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, bowiem oprócz skarżącej były jeszcze trzy osoby zobowiązane do alimentacji, w tym samym stopniu co skarżąca wobec niepełnosprawnego ojca, a nie istnieją obiektywne okoliczności powodujące, iż rodzeństwo nie było w stanie wspomóc skarżącej.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.
Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, organy trafnie przyjęły, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia.
W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. – którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd podziela ukształtowaną już linię orzeczniczą sądów administracyjnych, według której, jeśli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej organ obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2022 r., sygn. I OSK 1400/21, z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. I OSK 200/19, opubl. w CBOSA).
W niniejszej sprawie nie wydano decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istniała zatem do śmierci podopiecznego i od tej daty nie było możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można wobec tego w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stanowi materiał konieczny do rozpoznania wniosku.
Jedynie zatem wydanie decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wyeliminowałoby negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna. Skarżąca reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, nie uzyskała natomiast decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Sąd podzielił dominujące obecnie stanowisko wyrażone przykładowo w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 870/21, z dnia 5 maja 2022 r., sygn. I OSK 1400/21, z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. I OSK 1586/21, z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. I OSK 1859/21, z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 211/21, z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. I OSK 189/22, z dnia 3 lutego 2023 r., sygn. I OSK 630/22, z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. I OSK 656/22 z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. I OSK 703/22 czy z dnia 6 marca 2025 r., sygn. I OSK 513/24 (opubl. w CBOSA), zgodnie z którym dopiero uchylenie decyzji przyznającej osobie skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie złożenie przez nią wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem, o rezygnacji prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego - eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Także wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością specjalnego zasiłku opiekuńczego, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.
Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na poczynieniu szczegółowych ustaleń w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w odpowiada prawu, choć wyjaśnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie było wystarczające, a rozważanie innych przesłanek było zbędne wobec istnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Uchybienie to jednak nie miało wpływu na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.