III SA/Kr 226/23

III SA/Kr 226/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Magdalena Gawlikowska
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Czystość i porządek
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 665/24 - Wyrok NSA z 2025-03-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17  ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie: SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 listopada 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/1273/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 14 listopada 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/1273/2022, działając na podstawie art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000), po rozpatrzeniu odwołania W. K. od decyzji nr [...] Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 24 sierpnia 2022 r. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad A. K. (ur. 12 lutego 1979 r.) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją nr [...] z dnia 24 sierpnia 2022 r., wydaną na podstawie art. 20 w zw. z art. 3. pkt 11, art. 17, art. 23 i art. 24 u.ś.r., art. 104 i art. 107 k.p.a. oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U z 2017 r. poz. 1238), Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania W. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad A. K. (ur. 12 lutego 1979 r.). W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że obowiązek sprawowania opieki nad siostrą męża w pierwszej kolejności spoczywa na jej matce i rodzeństwie, a wnioskodawczyni jako była żona brata osoby niepełnosprawnej nie pozostaje w kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Działając na skutek odwołania W. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 14 listopada 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że: (i) wnioskodawczyni jest szwagierką A. K. i pozostaje w związku małżeńskim z J. K. (bratem A. K.), albowiem wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 19 listopada 2003 r. (sygn. akt [...]) oddalono jego (powoda) apelację od wyroku oddalającego powództwo o rozwód; (ii) A. K. legitymuje się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w K. z dnia 15 lutego 1995 r., którym zaliczono ją na stałe do pierwszej grupy inwalidów i uznano, że inwalidztwo istnieje od dzieciństwa; (iii) A. K. ma troje rodzeństwa, tj. brata J. K., brata J. K1. i brata G. K.; (iv) W. K. jest opiekunem dla całkowicie ubezwłasnowolnionych A. K. i G. K. (brata A. K.), z którymi mieszka. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z woli ustawodawcy może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17a ust. 1 a u.ś.r. w zw. z art. 128, art. 61(7), art. 129, art. 23 k.r.o.), a taki obowiązek nie ciąży na wnioskodawczyni, skoro między nią a osobą wymagającą opieki nie zachodzi stosunek pokrewieństwa, lecz stosunek powinowactwa (art. 61(8) k.r.o.) wynikający z faktu zawarcia małżeństwa z bratem osoby wymagającej opieki. W ocenie organu odwoławczego – w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. odsyłającego expressis verbis do przepisów k.r.o. – niedopuszczalnym zabiegiem prawotwórczym byłoby stosowanie wykładni rozszerzającej i uzupełnienie zakresu osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższej oceny zmienić nie może wyeksponowana w odwołaniu okoliczność, iż wnioskodawczyni od 2001 roku jest opiekunem prawnym zarówno osoby wymagającej opieki, jak i brata osoby wymagającej opieki, albowiem obowiązku alimentacyjnego nie można utożsamiać z funkcją opiekuna prawnego. Istotą stosunku opieki (art. 175 w zw. z art. 155 k.r.o.) jest piecza i zarząd majątkiem pozostającego pod opieką. Obowiązek alimentacyjny ma swoje źródło w stosunku pokrewieństwa lub małżeństwa, natomiast nie jest generowany przez stosunek opieki. Nie można zatem zgodzić się z odwołaniem, że obowiązki nałożone na opiekuna prawnego są obowiązkami alimentacyjnymi (niepieniężnymi). Jeżeli wnioskodawczyni – jak wskazuje – nie jest w stanie dalej godzić opieki z pracą, to winna rozważyć wystąpienie do sądu opiekuńczego z żądaniem przyznania wynagrodzenia (art. 162 k.r.o.). Odnosząc się zaś do powołanych w odwołaniu przeszkód w sprawowaniu opieki leżących po stronie osób zobowiązanych, organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie przede wszystkim nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a nadto nie zachodzą też przesłanki z art. 17a ust. 1a u.ś.r., skoro rodzice osoby wymagającej opieki żyją (matka jest osobą zaliczoną do drugiej grupy inwalidów, więc nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; brak informacji o legitymowaniu się takim orzeczeniem przez ojca). W tym świetle znaczenia nie ma ani akt, że ojciec opuścił rodzinę wiele lat temu i nie interesuje się losem córki, ani fakt, że matka ze względu na wiek i własną niepełnosprawność nie jest w stanie opiekować się córką. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że wnioskodawczyni nie przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne nawet wtedy, gdyby rodzice osoby wymagającej opieki legitymowali się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, bo wówczas obowiązek alimentacyjny spoczywałby na dwóch braciach jako rodzeństwie (trzeci z nich, G., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r.). To, że ci dwaj bracia nie mieszkają z siostrą, nie posiadają kompetencji do zajmowania się osobą niepełnosprawną, bo nigdy takiej opieki nie sprawowali, a nawet oświadczają, że nie będą się nią opiekować, jest w niniejszej sprawie bez znaczenia. Odnosząc się do zarzutu odwołania, zgodnie z którym trud opieki przerasta obowiązki wynikające z zasad współżycia społecznego, organ odwoławczy wskazał, że zdaje sobie sprawę z wyrzeczeń, które wiążą się z opieką sprawowaną przez wnioskodawczynię nad szwagierką, jednak sam fakt sprawowania opieki nie jest decydujący dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odmowa jego przyznania nie może być postrzegana w kontekście naruszenia zasad współżycia społecznego czy zasady zaufania do organów administracji publicznej, zwłaszcza że w prawie administracyjnym klauzula zasad współżycia społecznego w ogóle nie obowiązuje. Podstawą do zmiany rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego nie mogłoby być też przypuszczenie, że zmiana opiekuna byłaby szokiem dla osób wymagających opieki. Okoliczność, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji brak jest rozważań dotyczących uprawnień opiekuna prawnego oraz wystąpiła sprzeczność w ustaleniach (organ twierdzi, że matka ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się córką i jednocześnie ustala, że obowiązek opieki spoczywa w pierwszej kolejności na matce i braciach) nie może stanowić o wadliwości rozstrzygnięcia czy naruszeniu procedury. Ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny był wystarczający dla zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Pismem z dnia 2 stycznia 2023 r. W. K. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji przez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku (ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji) oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na jego wynik, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego dotyczącego rodziców osoby wymagającej opieki i niepoczynienie ustaleń co do posiadania przez nich orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź złożenia takiego wniosku; 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na twierdzeniu, że opiekun osoby ubezwłasnowolnionej nie posiada niepieniężnego obowiązku alimentacyjnego, a także wybiórcze stosowanie odesłania ustawowego do k.r.o. i w konsekwencji niezastosowanie przepisu. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła w szczególności, że organy nie wyjaśniły, czy A. K. (ojciec) posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a R. K. (matka) ubiega się o takie orzeczenie. Skarżąca została zapewniona przez pracowników MOPS, że świadczenie pielęgnacyjne należy się jej i nie wiedziała, jakie okoliczności są brane pod uwagę. Skarżąca zwróciła uwagę na to, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zawiera odesłanie do przepisów k.r.o. (nie do konkretnego przepisu k.r.o.), a tymczasem organ drugiej instancji sugeruje, że obowiązek alimentacyjny jest określany jedynie przez art. 128 k.r.o. Taka sugestia nie licuje z zasadą racjonalności prawodawcy, który – gdyby chciał – zawęziłby odesłanie do jednego przepisu. Skoro jednak tego nie zrobił, to należy przyjąć, że zakładał pojawienie się nowych rodzajów obowiązku alimentacyjnego. Zawężeniu odesłania nie stała na przeszkodzie chronologia, bo najpierw w życie wszedł art. 128 k.r.o. (1 stycznia 1965 r.), zaś dopiero potem art. 17 u.ś.r. (1 stycznia 2010 r.). Ustawodawca mógł wprost wyliczyć osoby uprawnione do otrzymania świadczenia, jednak tego nie zrobił, aby dać możliwość szerszego zastosowania przepisu. Co więcej, organ drugiej instancji jest niekonsekwentny, bo najpierw wskazuje na art. 128 k.r.o., a następnie twierdzi, że obowiązek alimentacyjny wynika jeszcze z innego przepisu (art. 23 k.r.o.). Jeśli zatem da się wywieść obowiązek alimentacyjny między małżonkami, a małżonkowie nie są ani krewnymi w linii prostej, ani rodzeństwem, to szerszy jest krąg osób, na których obowiązek alimentacyjny może ciążyć. W myśl art. 155 § 2 k.r.o. do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej. Skoro z władzą rodzicielską (również na mocy adopcji) związany jest obowiązek alimentacyjny, który wobec osoby niepełnosprawnej może polegać na osobistych staraniach (art. 135 § 2 k.r.o.) to obowiązki nałożone na opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie są niepieniężnymi obowiązkami alimentacyjnymi. Skarżąca podniosła, że nałożony na nią przez sąd rodzinny obowiązek osobistej opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną jest tożsamy z obowiązkami wynikającymi z władzy rodzicielskiej, a zatem różnicowanie uprawnień do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego byłoby naruszeniem równości wobec prawa. Istotna jest przy tym treść art. 176 k.r.o., w świetle którego sąd rodzinny nie ustanowił opiekunem prawnym matki (ze względu na wiek i stan zdrowia), ani braci, lecz skarżącą, która jest szwagierką. Następnie skarżąca wskazała, że fakt, iż osoba wymagająca opieki ma rodzeństwo, nie wyklucza tego, że inna osoba może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, bo art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie ustanawia kolejności w tym zakresie. To art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi samodzielną podstawę ustalania "kolejności" uprawnionych, a wynika z niego, że osoba inna niż spokrewniona w pierwszym stopniu (nie-rodzic, nie-dziecko) może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, gdy rodzice lub dzieci osoby wymagającej opieki nie żyją, są małoletni, posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zostali pozbawieni praw rodzicielskich bądź osób takich nie ma. Istnienie rodzeństwa nie wyklucza zatem uzyskania świadczenia przez inną osobę, bo rodzeństwo nie jest pokrewieństwem pierwszego stopnia, lecz pokrewieństwem drugiego stopnia. Sformułowanie "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu" (art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.) oznacza brak rodziców lub dzieci. Przenosząc powyższe na grunt sprawy, skarżąca podkreśliła, że rodzice osoby wymagającej opieki co prawda żyją, ale można zdroworozsądkowo stwierdzić, że ani starsza, schorowana i ubiegająca się o uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matka, ani znajdujący się w DPS ojciec, nie są w stanie opiekować się dwójką niepełnosprawnych i ubezwłasnowolnionych całkowicie osób. Skarżąca od kilkudziesięciu lat mieszka z A. K. i G. K., sprawując nad nimi opiekę, i mimo rozwodu osoby te nadal tworzą rodzinę, dzięki czemu obowiązek opieki nad nimi nie został przeniesiony na państwo. Już w 2001 roku sąd opiekuńczy dostrzegł, że tylko skarżąca – choć nie jest najbliższą rodziną – daje gwarancję właściwej opieki nad swoją szwagierką i swoim szwagrem. Do skargi załączono: (i) odpis skrócony aktu małżeństwa skarżącej z adnotacją o rozwodzie, (ii) wezwanie z dnia 3 sierpnia 2022 r. wystosowane przez MOPS do osoby wymagającej opieki w sprawie odpłatności za pobyt jej ojca w MOPS, (iii) zawiadomienie z dnia 21 grudnia 2022 r. o konieczności uzupełnienia dokumentacji medycznej w sprawie matki osoby wymagającej opieki, (iv) zaświadczenie lekarskie matki osoby wymagającej opieki o niemożliwości uczestniczenia w posiedzeniu składu orzekającego z dnia 4 stycznia 2023 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi, a nadto: (i) uznało za chybiony zarzut nieustalenia, czy rodzice osoby wymagającej opieki legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bo z odwołania i skargi wynika, że w datach orzekania przez obydwa organy nie legitymowali się takim orzeczeniem, a nawet gdyby wystąpili o jego wydanie, to i tak obowiązek alimentacyjny spoczywałby na rodzeństwie osoby wymagającej opieki; (ii) oceniło, że skarżąca interpretując art. 17 ust. 1a u.ś.r. w ten sposób, że istnienie rodzeństwa (które nie jest spokrewnione w pierwszym stopniu) nie wyklucza uzyskania świadczenia przez inną osobę, bezpodstawnie pomija art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który nie odwołuje się do osób spokrewnionych w innym niż pierwszym stopniu, lecz do osób innych niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.; (iii) zwróciło uwagę na uchwałę NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), (iv) nie podzieliło zarzutu powierzchownie przeprowadzonego postępowania dowodowego przez pominięcie rozwodu skarżącej, bo wśród dokumentów załączonych przez skarżącą do wniosku nie było wspomnianego w odpisie skróconym aktu małżeństwa wyroku orzekającego rozwód, a okoliczność, że skarżąca jest rozwiedziona, nie ma żadnego znaczenia dla sprawy.
Pismem z dnia 4 kwietnia 2023 r. skarżąca nadesłała odpis skrócony aktu zgonu R. K. – matki osoby wymagającej opieki (data zgonu: 26 marca 2023 r.) – i podniosła, że wobec tego nie może być ona rozpatrywana jako osoba, która mogłaby sprawować opiekę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W ocenie Sądu, skarżąca, jako była żona J. K. (brata wymagającej opieki A. K.), nie należy do żadnej z kategorii osób wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, a w szczególności nie jest "inną osobą", na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo). Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził też, że w tej sytuacji zachodzi bezwzględna przeszkoda do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela również stanowisko organu odwoławczego co do tego, że obowiązku alimentacyjnego nie można utożsamiać z funkcją opiekuna prawnego. Stosunek opieki jest niezależny od obowiązku alimentacyjnego i nie ma z nim związku. Istotą opieki jest piecza i zarząd majątkiem osoby pozostającej pod opieką, a obowiązek alimentacyjny ma swoje źródło w stosunku pokrewieństwa, względnie małżeństwa. Zważywszy na okoliczności sprawy, organ odwoławczy zasadnie naprowadził też na art. 162 k.r.o., zgodnie z którym – przy spełnieniu określonych przesłanek – wynagrodzenie za sprawowanie opieki może być pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej.
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 5 lipca 2023 r. (III SA/Kr 599/23), "ukształtowana jest już obecnie jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych, iż przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie wskazuje na konieczność istnienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego, stąd nawet »szczególna więź prawna i faktyczna« łącząca skarżącą z osobą wymagającą opieki, a nawet wykonywanie przez nią czynności wypełniających treść obowiązku alimentacyjnego, ale mające miejsce między osobami, na których nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, nie może być traktowane jako wypełnienie dyspozycji wskazanego przepisu".
Niezależnie od powyższego, w czasie podejmowania zaskarżonej decyzji żyli rodzice wymagającej opieki A. K. W odniesieniu do ojca A. K. – A. K.1 – nie ma informacji co do posiadania przez niego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, natomiast matka A. K. – R. K. – była zaliczona do drugiej grupy inwalidów (nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Tę okoliczność organ prawidłowo ustalił, była ona w istocie bezsporna, gdyż wynikała z treści pism strony – a okoliczność ta również, w świetle uchwały NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22), stanowi samoistną przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Zgodnie ze wspomnianą uchwałą, a także literalnym brzmieniem odnośnego przepisu, miarodajne jest wyłącznie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (samo ubieganie się o takie orzeczenie nie jest wystarczające). Organ nie jest zobowiązany, a nawet nie może we własnym zakresie czynić ustaleń co do faktycznej zdolności do sprawowania opieki przez określoną osobę.
Zaistniała w toku postępowania sądowoadministracyjnego okoliczność śmierci R. K., matki A. K., nie ma wpływu na legalnościową ocenę zaskarżonej decyzji, w szczególności zaś – z uwagi na jej następczy charakter – w założeniu nie może być rozważana jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego, do której odsyła art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Podstawą wznowienia postępowania administracyjnego, opisaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., może być tylko okoliczność istniejąca w dniu wydania decyzji.
W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił istotne elementy stanu faktycznego (nie doszło do mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego; dotyczy to w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.; błąd co do pozostawania skarżącej w związku małżeńskim nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze (w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy). Uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom prawa procesowego (art. 107 § 3 k.p.a.).
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.