III SA/Kr 2069/24

III SA/Kr 2069/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-04-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję tego samego organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
Art. 69 ust. 1  pkt 1  oraz art. 70 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a, art. 135 i 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi Ł. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 20 września 2024 r. nr 45.4014.73.2024 w przedmiocie odmowy przyjęcia na stacjonarne studia pierwszego stopnia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy własną decyzję z dnia 5 sierpnia 2024 r., nr 403199/UJ.WSM/207184/IiJM_P_24/4982/M; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego na rzecz skarżącego Ł. P. 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez Ł. P., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 20 września 2024 r., znak: 45.4014.73.2024, Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, działając na podstawie art. art. 104, art. 107 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., zwanej dalej w skrócie - "k.p.a.") w zw. z art. 23 ust. 4, art. 69 ust. 1 pkt 1, art. 70 i art. 72 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r., poz. 742 ze zm. zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce) oraz na podstawie uchwały nr 46/V/2023 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 31 maja 2023 r. ze zm., zwanej dalej "uchwałą Senatu UJ" i zarządzenia nr 12 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 1 lutego 2024 r., zwanego dalej "zarządzeniem Rektora UJ", utrzymał w mocy własną decyzję wydaną w pierwszej instancji z dnia 5 sierpnia 2024 r. o odmowie przyjęcia skarżącego na stacjonarne studia pierwszego stopnia na kierunku [...], prowadzone na Wydziale Studiów [...] Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku akademickim 2024/2025.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r. nr 403199/UJ.WSM/207184/IiJM_P_24/4982/M Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego odmówił przyjęcia skarżącego na stacjonarne studia pierwszego stopnia na kierunku [...], prowadzone na Wydziale Studiów [...] Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku akademickim 2024/2025.
Od powyższej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 20 września 2024 r. Rektor utrzymał w mocy własną decyzję wydaną w pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego wskazał, że mając na uwadze treść przepisów art. 69 ust. 1 pkt 1 oraz art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego określił zasady rekrutacji na rok akademicki 2024/2025 w uchwale Senatu UJ (uchwała nr 46/V/2023 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 31 maja 2023 r.), której przepisy są podstawą przyjęć na pierwszy rok studiów. Powyższe oznacza, że podstawą ustalenia wyniku, który brany jest pod uwagę w postępowaniu w sprawie przyjęcia na studia są co do zasady wyniki egzaminu maturalnego lub egzaminu dojrzałości umieszczone na odpowiednim dokumencie. W nin. sprawie podstawę wyliczenia wyniku kwalifikacji stanowią wyniki egzaminu dojrzałości na świadectwie dojrzałości skarżącego.
Rektor wskazał następnie, że zgodnie z treścią § 14 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ "1. Podstawę ustalenia wyniku kwalifikacji dla kandydatów posiadających obywatelstwo polskie w rekrutacji na jednolite studia magisterskie oraz studia pierwszego stopnia stanowią wyniki egzaminu maturalnego z przedmiotów kwalifikacyjnych, których lista znajduje się w załączniku nr 2 (część A), a dla określonych w załączniku nr 4 studiów także wynik egzaminu sprawdzającego predyspozycje do podjęcia danych studiów, które nie są sprawdzane w trybie egzaminu maturalnego". W uchwale tej znalazły się stosowne regulacje dotyczące sposobu przeliczania i uwzględniania wyników uzyskanych przez kandydatów posiadających różne dokumenty dające uprawnienie do ubiegania się o przyjęcie na studia pierwszego stopnia oraz jednolite magisterskie. Tak więc w procesie rekrutacji na studia pierwszego stopnia i jednolite studia magisterskie w przypadku kandydatów legitymujących się poszczególnymi typami matury zdefiniowanymi w uchwale Senatu UJ, tj. starą maturą, nową maturą, maturą IB, maturą EB czy też maturą zagraniczną, wymagane jest podanie różnych wyników w zależności od posiadanych przez kandydata dokumentów. Z uwagi na konieczność klasyfikowania kandydatów na liście rankingowej oraz określania ich wyniku kwalifikacji w sposób niebudzący wątpliwości oraz wykluczający możliwość dyskryminacji z uwagi na typ zdawanych przez nich egzaminów (tj. nowa matura, stara matura, matura IB, matura EB, matura zagraniczna), zachodzi konieczność przeliczenia uzyskanych przez kandydata wyników zgodnie z zasadami określonymi w uchwale Senatu UJ, w ten sposób, aby w wyniku przeliczenia wszyscy kandydaci uzyskali wyniki w jednakowej skali punktowej, co daje możliwość obiektywnego i niedyskryminującego ustalenia, a następnie porównania uzyskanych przez kandydatów wyników. W przypadku posiadania przez kandydata wyników starej matury, matury EB, matury IB oraz matury zagranicznej, w pierwszej kolejności organ dokonuje przeliczenia wyników uzyskanych z poszczególnych egzaminów do wyników nowej matury, zgodnie z zasadami określonymi w uchwale Senatu UJ, co szczegółowo organ przedstawia w dalszej części uzasadnienia niniejszej decyzji. Następnie dokonuje się oceny, które wyniki z poszczególnych grup branych pod uwagę w przypadku rekrutacji na dane studia są dla kandydata najkorzystniejsze. Kolejno zaś organ dokonuje obliczenia wyniku kwalifikacji kandydata zgodnie z warunkami i trybem rekrutacji określonymi w uchwale Senatu UJ.
W § 2 ust. 3 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ, Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego określił szczegółowy harmonogram rekrutacji, warunki prowadzenia rekrutacji za pośrednictwem systemu, zasady pobierania opłaty rekrutacyjnej oraz listę wymaganych dokumentów w zarządzeniu Rektora UJ. Z kolei wymagane czynności oraz procedury zostały określone w załączniku nr 1 do zarządzenia Rektora UJ. W załączniku nr 2 do zarządzenia Rektora UJ określono listę dokumentów wymaganych w postępowaniu rekrutacyjnym od osób posiadających polskie obywatelstwo.
Dalej wskazał Rektor, że ustalił, iż skarżący 5 lipca 2024 r. utworzył konto w systemie Internetowej Rejestracji Kandydatów (IRK), podał informacje dotyczące świadectwa dojrzałości nr [...] wydanego 30 maja 1984 roku przez [...] Liceum Ogólnokształcące [...] w K. oraz zamieścił skan tego świadectwa. Wskazany dokument to świadectwo dojrzałości, o którym mowa w art. 69 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, potwierdzające posiadanie wyników starej matury w rozumieniu uchwały Senatu UJ (§ 1 ust. 2 pkt 16 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ). Zgłoszenie rekrutacyjne zostało dokonane prawidłowo w zw. z czym zostało wzięte pod uwagę w procesie rekrutacji.
Skarżący legitymuje się wynikami egzaminów z następujących przedmiotów:
1) język francuski (ocena bardzo dobry z części pisemnej i ocena bardzo dobry z części ustnej),
2) historia (ocena bardzo dobry z części ustnej),
3) język polski (ocena dobry z części pisemnej i ocena bardzo dobry z części ustnej).
Rektor wyjaśnił, że zgodnie z § 14 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ, dla poszczególnych studiów ustala się zestaw oraz istotność przedmiotów branych pod uwagę przy obliczaniu wyniku kwalifikacji w oparciu o wyrażone w pkt. 1-4 zasady. Z kolei lista przedmiotów kwalifikacyjnych, oznaczonych indeksami od 1 do 19, została określona w załączniku nr 2 do uchwały Senatu UJ. Kryteria kwalifikacji dla jednolitych studiów magisterskich oraz studiów pierwszego stopnia obowiązujące w rekrutacji prowadzonej na studia rozpoczynające się w roku akademickim 2024/2025 zostały określone dla poszczególnych studiów w załączniku nr 4 do uchwały Senatu UJ. W myśl § 14 ust. 3 pkt 3 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ kandydaci posiadający starą maturę są przyjmowani na podstawie wyników egzaminu maturalnego (w przypadku, jeśli wzięli udział w egzaminie maturalnym zgodnie z procedurą określoną w art. 44 zzp ust. 2 ustawy o systemie oświaty i uzyskali stosowne zaświadczenie) lub egzaminu dojrzałości zgodnie z posiadanym przez nich świadectwem dojrzałości. W przypadku kandydatów posiadających starą maturę, w odniesieniu do wyników znajdujących się na zaświadczeniu wydanym w wyniku zdania egzaminu maturalnego zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 44 zzp ust. 2 ustawy o systemie oświaty stosowany jest sposób przeliczenia określony w uchwale Senatu UJ dla nowej matury. W myśl § 14 ust. 6 pkt 1 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ wynik przedmiotowy ustala się z uwzględnieniem poziomu, na jakim był zdawany lub do jakiego został przypisany wynik egzaminu. Dla nowej matury (egzaminu maturalnego) przeliczniki dla poziomów określono we wzorze, zgodnie z którym w przypadku każdego przedmiotu jako wynik przedmiotowy uwzględniany jest najwyższy (max) spośród posiadanych przez kandydata wyników uzyskanych na poziomach: rozszerzonym (bez mnożnika) lub dwujęzycznym (mnożonym razy 4/3, przy czym wynik tego mnożenia nie może być wyższy niż 100).
Rektor podniósł, że skarżący nie przedstawił zaświadczenia wydanego w związku z przystąpieniem do egzaminu maturalnego na podstawie art. 44 zzp ust. 2 ustawy o systemie oświaty. W związku z tym w procesie rekrutacji mogły być uwzględnione wyłącznie wyniki egzaminu dojrzałości widniejące na świadectwie dojrzałości, przeliczone zgodnie z zasadami wyrażonymi w uchwale Senatu UJ. Sposób przeliczenia ocen uzyskanych z egzaminu dojrzałości został określony w części D. załącznika nr 2 do uchwały Senatu UJ i jest ona następujący:
[pic]x100
gdzie:
x - wynik kandydata z danego przedmiotu na poziomie podstawowym (P), określony w skali od 0 do 100 z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku;
osr - średnia arytmetyczna wyników z części pisemnej i ustnej z danego przedmiotu, ustalona z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku;
min - dla egzaminu zdawanego do 1991 roku (oceny w skali: 2-5) równe 2, a dla zdawanego od 1991 roku (oceny w skali: 1-6) równe 1;
r - dla egzaminu zdawanego do 1991 roku (oceny w skali: 2-5) równe 3, a dla zdawanego od 1991 roku (oceny w skali: 1-6) równe 5.
Wskazany wzór służy liniowemu przeliczeniu ocen wystawianych w skali szkolnej do skali od 0 do 100 punktów. Oceny uzyskane na egzaminie dojrzałości są przeliczane na wyniki z danego przedmiotu na poziomie podstawowym, zgodnie z powyżej wskazanym wzorem. Zatem osoba, która uzyskała najwyższą ocenę na egzaminie dojrzałości otrzymuje wynik równy 100 punktów na poziomie podstawowym.
Rektor ustalił zatem, że skarżący posiada oceny z egzaminu dojrzałości z trzech przedmiotów kwalifikacyjnych spośród uwzględnianych w rekrutacji na studia w Uniwersytecie Jagiellońskim:
1) język francuski (ocena bardzo dobry z części pisemnej i ocena bardzo dobry z części ustnej),
2) historia (ocena bardzo dobry z części ustnej),
3) język polski (ocena dobry z części pisemnej i ocena bardzo dobry z części ustnej).
Egzamin dojrzałości zdawany był przed 1991 r., zatem we wszystkich wyliczeniach wartość min wynosi 2, a wartość r wynosi 3. W przypadku przedmiotu historia uwzględniono jedynie wynik egzaminu ustnego z uwagi na brak oceny z części pisemnej na świadectwie dojrzałości. Ocenę bardzo dobry z części pisemnej przeliczono do wyniku 100,00 na poziomie podstawowym na podstawie szczegółowo wskazanego przez organ wyliczenia.
Po dokonaniu stosownych przeliczeń Rektor, działający jako organ odwoławczy ustalił, że skarżący posiada następujące wyniki, które są zgodne z ustaleniami organu w pierwszej instancji:
1) z przedmiotu historia: 100,00;
2) z przedmiotu język polski: 83,33;
3) z przedmiotu język francuski: 100,00.
Jak podał dalej Rektor, w związku z tym, że w toku postępowania rekrutacyjnego skarżący nie przedłożył zaświadczenia o uzyskaniu wyników egzaminu maturalnego zgodnie z procedurą określoną w art. 44 zzp ustawy o systemie oświaty, nie miał możliwości uwzględnienia wyników na poziomie rozszerzonym czy też dwujęzycznym.
Kierując się zasadą wyboru najkorzystniejszych dla kandydata wyników przedmiotowych Rektor doszedł do przekonania, że w przypadku grupy 1 najkorzystniejszy (najwyższy) wynik skarżący uzyskał z przedmiotu historia, natomiast w przypadku grupy 2 najkorzystniejszy jest wynik przedmiotu język francuski. Wynik uzyskany z przedmiotu język polski nie był brany pod uwagę podczas obliczania wyniku kwalifikacji, ponieważ Rektor uznał, że jest on mniej korzystny niż wynik z przedmiotu historia, który znalazł się w tej samej grupie przedmiotów kwalifikacyjnych. Rektor zastosował wzór zgodnie z § 14 ust. 5 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ i ostatecznie ustalił wynik kwalifikacji równy 50,00 pkt. na 100,00 pkt. możliwych do uzyskania. Uzyskanie wyniku niższego niż ustalony minimalny wynik kwalifikacji skutkować musi, w świetle uchwały Senatu UJ, wydaniem rozstrzygnięcia o odmowie przyjęcia na studia. Minimalny wynik kwalifikacji wymagany do przyjęcia na pierwszy rok na kierunki [...] wynosił 55,00 pkt.
Odnosząc się po podnoszonej we wniosku o ponowne rozpoznania sprawy okoliczności wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku z dnia 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1656/23 Rektor wyjaśnił, że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, dotyczącej zgłoszenia rekrutacyjnego na stacjonarne studia pierwszego stopnia na kierunku [...] rozpoczynające się w roku akademickim 2024/2025, bowiem wskazany powyżej wyrok dotyczy minionej rekrutacji prowadzonej na rok akademicki 2023/2024. Jednocześnie kwestia sposobu obliczania wyniku kwalifikacji kandydatów na studia na Uniwersytecie Jagiellońskim nie była przez Sąd rozważana i nie została podniesiona w uzasadnieniu tego wyroku.
Jednocześnie Rektor podkreślił, że ze względu na ograniczoną liczbę miejsc, na studia przyjmowani są kandydaci posiadający najwyższe wyniki spośród osób aplikujących o przyjęcie. W przypadku studiów cieszących się wysokim zainteresowaniem kandydatów, do przyjęcia konieczne są odpowiednio wyższe wyniki egzaminów. Kandydaci posiadający wyniki egzaminu dojrzałości, które zostały przypisane do poziomu podstawowego są obiektywnie w korzystniejszej sytuacji niż kandydaci posiadający wynik egzaminu maturalnego uzyskany na poziomie podstawowym, ponieważ wyniki nowej matury na poziomie podstawowym nie są w ogóle uwzględniane w postępowaniu rekrutacyjnym na studia pierwszego stopnia i jednolite magisterskie prowadzone w Uniwersytecie Jagiellońskim. Kandydaci legitymujący się wynikami nowej matury wyłącznie na poziomie podstawowym posiadają co prawda uprawnienie do podjęcia studiów, jednak ich wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym prowadzonym przez Uniwersytet Jagielloński nie są w ogóle brane pod uwagę, a co za tym idzie na liście rankingowej ich wyniki kwalifikacji wynoszą 0 pkt. Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego, w ramach przyznanej mu autonomii, ustanowił bowiem zasadę, zgodnie z którą kandydatom posiadającym nową maturę uwzględnia się wyniki wyłącznie na poziomie rozszerzonym lub dwujęzycznym.
Z kolei obowiązujące przepisy prawa nie pozwalają na uwzględnienie podnoszonej przez skarżącego okoliczności dotyczącej jego sytuacji zdrowotnej. Podobnie rzecz się ma z aspiracjami skarżącego związanymi ze zgłębianiem tematyki dotyczącej [...].
Mając na uwadze powyższe Rektor uznał więc, że decyzja z dnia 5 sierpnia 2024 r. prawidłowo rozstrzyga przedmiotową sprawę, a w związku z tym zachodzi konieczność utrzymania jej w mocy.
W skardze na powyższa decyzję skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów:
- art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 4 w zw. z art. 70 ust. 5 Konstytucji RP - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie faktu, iż każdy ma równe prawo do nauki, władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia, a uczelnia może określać zasady naboru na studia, ale tylko w zakresie, w jakim zezwala na to ustawa, zatem autonomia uczelni nie może prowadzić do ustalania niesprawiedliwych czy arbitralnych zasad traktowania studentów lub kandydatów na studia (egzaminy wstępne);
- art. 70 ust. 3 pkt. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, iż uczelnia ma możliwość ingerować w podstawy przyjęcia kandydatów na studia w rozumieniu powołanej na wstępie normy i nadawać tym podstawom różną rangę, podczas gdy ustawodawca wyraźnie określił kompetencje Uczelni w art. 70 ust. 1 przedmiotowej ustawy oraz w art. 70 ust. 3 jednoznacznie przesądził, iż nie można preferować abiturientów z uwagi na okres przystąpienia do egzaminu maturalnego (dojrzałości), gdzie na gruncie przepisu art. 70 ust. 3 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym wszyscy maturzyści są wobec prawa równi, niezależnie od tego w jakim okresie zdawali egzamin (dojrzałości) maturalny;
- art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 3 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - poprzez ich błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, iż w ramach upoważnienia z art. 70 ust. 1 istnieje możliwość ingerowania przez Uczelnię w podstawy przyjęcia na studia, podczas gdy podstawy naboru na studia zostały przez ustawodawcę określone przepisami bezwzględnie obowiązującymi w art. 70 ust. 3, a przepis art. 70 ust. 1 zawiera jedynie upoważnienie dla uczelni do ustalenia warunków, trybu, terminu rozpoczęcia i zakończenia i sposobu prowadzenia rekrutacji na studia, a zatem, organ zdaje się nie dostrzegać w zaskarżonej decyzji doniosłej różnicy podstawą naboru oraz samym procesem rekrutacji, usiłując ingerować w uprawnienia ustawodawcy;
- art. 72 ust. 3 w zw. z art. 70 ust. 3 pkt. 1) ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez ich błędną wykładnię i bezpodstawną odmowę przyjęcia na studia kandydata, który spełniał ustawowe przesłanki z powołanej ustawy albowiem uzyskał 96% (lub średnią ocenę 4,8) z egzaminu dojrzałości w rozumieniu art. 70 ust. 3 pkt. 1 ustawy, który to wynik winien legitymować kandydata (na tle innych kandydatów) jako osobę, która uzyskała odpowiednią ilość punktów w rekrutacji, a nie jak błędnie przyjął organ 50 pkt. na 100 możliwych;
- art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 3 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że proces naboru, który ma prowadzić Uczelnia może ingerować w podstawy przyjęcia na studia (ius cogens) ustanowione przez ustawodawcę w art. 70 ust. 3 oraz poprzez brak zapewnienia abiturientom opisanym w art. 70 ust. 3 przysługującego z mocy powołanej ostatnio normy oraz Konstytucji RP równego dostępu do studiów wyższych, pomimo braku regulacji prawnej, która pozwalałaby na odmienne (nierówne) traktowanie w rekrutacji na studia osób zdających egzamin dojrzałości (starą maturę) oraz egzamin maturalny (nową maturę);
- art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 3 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP - poprzez ich błędne zastosowanie i zawarcie w Załączniku nr 1 do Uchwały Senatu UJ z 31 maja 2023 roku w sprawie warunków, trybu, terminu rozpoczęcia i zakończenia oraz sposobu przeprowadzania rekrutacji na pierwszy rok jednolitych studiów magisterskich oraz studiów pierwszego i drugiego stopnia w roku akademickim 2024/2025, Dział V, Rozdział I § 14 ust. 3 pkt. 3 lit. a i b w zw. z pkt. E Załącznika nr 2 do Uchwały, regulacji, która ingeruje w bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa poprzez przeliczanie punktów z egzaminu dojrzałości na podstawie wyników tego egzaminu umieszczonych na świadectwie dojrzałości, według wzoru określonego w załączniku nr 2 do Uchwały, który narusza w konstytucyjną zasadę równego dostępu do studiów wyższych pomimo, iż ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (art. 70 ust. 3) nie różnicuje kandydatów z uwagi na rodzaj złożonego egzaminu maturalnego (nowa oraz stara matura) i zrównuje w prawach abiturientów, którzy zdawali egzamin dojrzałości z abiturientami szkół średnich, którzy zdawali egzamin maturalny, a zatem w oparciu o art. 70 ust. 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce organ ma obowiązek wypracować szczegółowe procedury, które zapewnią abiturientom równy dostęp do szkolnictwa wyższego, bez ingerencji w podstawy przyjęcia na studia opisane w art. 70 ust. 3.;
- art. 44 ust. 1 i 2 zzp ustawy o systemie oświaty w zw. z art. 69 ust. 2 pkt. 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - poprzez ich błędną wykładnię i niedopuszczalne przyjęcie, iż kandydat na studia ma obowiązek przedłożenia w postępowaniu rekrutacyjnym zaświadczenia, o którym mowa powołanej normie, podczas gdy przepis ten dotyczy wyłącznie ponownego przystąpienia do zdanego egzaminu maturalnego kandydata, który chce podwyższyć wynik zdanego egzaminu maturalnego z danego przedmiotu lub przedmiotów, gdy tymczasem skarżący nie ma potrzeby podwyższać wyniku uzyskanego z egzaminu maturalnego, co wydaje się oczywiste, skoro uzyskał z tego egzaminu 96 %, a zatem nie ma potrzeby korzystać z uprawnienia przyznanego powołanym przepisem;
- art. 6 k.p.a. -poprzez jego pominięcie i wydanie decyzji sprzecznej z przepisami prawa, podczas gdy organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (zasada praworządności);
- art. 8 § 1 i 2 k.p.a. - poprzez ich pominiecie i wydanie decyzji naruszającej zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej na skutek dokonania wykładni przepisów sprzecznej z Konstytucją RP, oraz z celem ustawy (Zasada zaufania do władzy publicznej; utrwalone praktyki rozstrzygania spraw);
- art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP - poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji naruszającej zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki;
- art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na oczywiście błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, w szczególności świadectwa dojrzałości.- art. 170 P.p.s.a. - poprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, iż tutejszy Sąd w analogicznej sprawie dotyczące skarżącego wydał już rozstrzygnięcie, które jest prawomocne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 kwietnia 2024 roku, sygn. akt III SA/Kr 1656/23), a którym sąd uchylił analogiczną, jak zapadła w niniejszej sprawie, decyzję.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.
Sąd dopatrzył się jednakże naruszeń przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Materialnoprawną podstawę wydania w rozpoznawanej sprawie negatywnej dla skarżącego decyzji – o odmowie przyjęcia go na stacjonarne studia pierwszego stopnia w roku akademickim 2024/2025 – stanowiły przepisy art. 69 ust. 1 pkt 1 oraz art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 ze zm. zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce) oraz przepisy uchwały nr 46/V/2023 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 31 maja 2023 r. ze zm., zwanej dalej "uchwałą Senatu UJ" i zarządzenia nr 12 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 1 lutego 2024 r., zwanego dalej "zarządzeniem Rektora UJ".
Zgodnie z art. 69 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce przyjęcie na studia następuje przez rekrutację.
Jak stanowi ust. 2 tego przepisu na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie może być przyjęta osoba, która posiada:
1) świadectwo dojrzałości albo świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;
2) świadectwo dojrzałości i dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;
2a) świadectwo dojrzałości i dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technika, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;
3) świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów oraz dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;
3a) świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów oraz dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technika, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;
4) świadectwo lub inny dokument uznany w Rzeczypospolitej Polskiej za dokument uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia zgodnie z art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2022 r. poz. 2230);
5) świadectwo i inny dokument lub dyplom, o których mowa w art. 93 ust. 1 ustawy, o której mowa w pkt 4;
6) świadectwo lub dyplom uznany w Rzeczypospolitej Polskiej za dokument uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia zgodnie z umową bilateralną o wzajemnym uznawaniu wykształcenia;
7) świadectwo lub inny dokument uznany za równorzędny polskiemu świadectwu dojrzałości na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 marca 2015 r.
Z kolei stosownie do postanowień art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce uczelnia ustala warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia. Uchwała senatu jest udostępniana nie później niż do dnia 30 czerwca roku poprzedzającego rok akademicki, w którym ma się odbyć rekrutacja, a w przypadku utworzenia uczelni lub studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu – niezwłocznie.
W myśl natomiast ust. 3 art. 70 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce podstawą przyjęcia na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie są wyniki:
1) egzaminu dojrzałości;
2) egzaminu maturalnego;
3) egzaminu dojrzałości lub egzaminu maturalnego i egzaminu lub egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie;
4) egzaminu dojrzałości lub egzaminu maturalnego i egzaminu lub egzaminów zawodowych.
Uczelnia ustala, jakie wyniki stanowią podstawę przyjęcia na studia, i podaje do wiadomości publicznej w terminie, o którym mowa w ust. 1.
Wreszcie, jak stanowi ust. 3 art. 72 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, odmowa przyjęcia na studia następuje w drodze decyzji administracyjnej.
W rozpoznawanej sprawie podstawę wydania decyzji o odmowie przyjęcia skarżącego na studia było ustalenie w wyniku rekrutacji ilości kwalifikujących punktów równej 50,00 pkt. na 100,00 pkt. możliwych do uzyskania., co stanowiło wynik niższy niż ustalony za minimalny wynik kwalifikacji, w świetle uchwały Senatu UJ, a co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia o odmowie przyjęcia na skarżącego na studia. Minimalny wynik kwalifikacji wymagany do przyjęcia na pierwszy rok na kierunku [...] wynosił bowiem 55,00 pkt.
Zdaniem składu orzekającego Sądu w niniejszej sprawie kontrolowane decyzje naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu skutkującym ich uchyleniem - art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 w zw. z art. 70 ust. 5 Konstytucji RP - poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Istotnie, jak stanowi art. 70 ust. 5 Konstytucji RP "zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie"
W samej zaś ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – pojęcie "autonomii" - znaleźć można w preambule: "...oraz autonomii społeczności akademickiej...", w art. 3 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, "Podstawą systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest wolność nauczania, twórczości artystycznej, badań naukowych i ogłaszania ich wyników oraz autonomia uczelni" oraz w art. 9, stanowiącym, że: "uczelnia jest autonomiczna na zasadach określonych w ustawie".
W sensie językowym pojęcie "autonomii" pochodzi od języka greckiego (auto – własne, nomos – prawo) i oznacza tworzenie własnego wewnętrznego prawa oraz zawiadywanie organizacją wewnętrzną. Łączy się więc autonomię z takimi określeniami jak: samodzielność, samorządność, niezależność, niezawisłość. Już na poziomie prawa europejskiego uznawana jest za jeden z podstawowych elementów składających się na wolność akademicką, wymienioną obok wolności sztuk i badań naukowych w art. 13 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Sobczak J., Komentarz do art. 13 w: Wróbel A. (red.) Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Komentarz. Warszawa 2013, s. 548-549).
Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie doprecyzował kilka kwestii związanych z autonomią szkół wyższych. W pierwszej kolejności stwierdził, że przez autonomię szkół wyższych rozumie się konstytucyjnie chronioną sferę prowadzenia badań naukowych i kształcenia, w ramach obowiązującego porządku prawnego. Konstytucja zakłada istnienie aktów wewnętrznych uczelni, które regulują prawa i obowiązki studentów. Prawo to przysługuje wszystkim uczelniom.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego podniósł, że mając na uwadze treść przepisów art. 69 ust. 1 pkt 1 oraz art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego określił zasady rekrutacji na rok akademicki 2024/2025 w uchwale Senatu UJ, której przepisy są podstawą przyjęć na pierwszy rok studiów. Powyższe oznacza, że podstawą ustalenia wyniku, który brany jest pod uwagę w postępowaniu w sprawie przyjęcia na studia, są co do zasady wyniki egzaminu maturalnego lub egzaminu dojrzałości umieszczone na odpowiednim dokumencie. W niniejszej sprawie podstawę wyliczenia wyniku kwalifikacji stanowią wyniki egzaminu dojrzałości na świadectwie dojrzałości skarżącego.
W takim razie sąd administracyjny sprawując wymiar sprawiedliwości i kontrolując według kryterium legalności wydawane w danej sprawie decyzje, także te podejmowane przez władze uczelni wyższej w postępowaniu rekrutacyjnym na studia wyższe, władny jest oceniać, czy nie doszło przy ich wydawaniu do naruszenia przepisów prawa materialnego, będących podstawą prawną rozstrzygnięcia, poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie.
Kwestia ta wpisuje się więc w aspekt związany z poszukiwaniem odpowiedzi
na pytanie, czy zostały wyznaczone granice autonomii uczelni wyższej. Odpowiedź w tym względzie daje sformułowanie w przywoływanym już ust. 5 art. 70 Konstytucji RP "... na zasadach określonych w ustawie", powtórzone następnie w art. 9 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.
W żaden sposób nie negując realizowanej przez uczelnie wyższe oraz inne instytucje badawcze misji o szczególnym znaczeniu dla państwa i narodu, a mianowicie wnoszenia kluczowego wkładu w innowacyjność gospodarki, przyczyniania się do rozwoju kultury, współkształtowania standardów moralnych obowiązujących w życiu publicznym, a więc jednym z tych pryncypiów, przez które określa się zasady funkcjonowania szkolnictwa wyższego oraz prowadzenia działalności naukowej, dostrzegając fundamentalną rolę nauki w tworzeniu cywilizacji, jak i uznając, że dążenie do poznania prawdy i przekazywanie wiedzy z pokolenia na pokolenie jest szczególnie szlachetną działalnością człowieka, stwierdzić należy, iż - fundamentalną granicę autonomii szkół wyższych stanowią konstytucyjne prawa i wolności jednostki. Uczelnie są bowiem częścią systemu prawnego, którego ramy wyznaczają właśnie unormowania konstytucji RP dotyczące podmiotów prawa.
Przewidziane zatem i wydawane w ramach autonomii akty prawne, czy podejmowane działania nie mogą ich naruszać. Wyznaczenie zakresu autonomii w drodze ustawy, prowadzące do ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw, muszą zdać test proporcjonalności ustanowiony w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Akty uniwersyteckie natomiast dostosowane być muszą także do regulacji ustawowych oraz rozporządzeń i wskazanych w nich kierunków polityki państwa. Autonomia uniwersytetu nie oznacza zatem zupełnej dowolności postępowania, a raczej swobodę w sposobach uprawniania nauki i prowadzenia kształcenia, czyli wykonywania swoich podstawowych zadań publicznych, nadanych im przez ustawodawcę.
Sąd uznał, że w sferze autonomii uczelni wyższej mieści się określanie konkretnych zasad i kryteriów rekrutacji na studia. Autonomicznie podejmowane decyzje szkoły wyższej co do liczby kandydatów przyjmowanych na studia muszą jednakże uwzględniać funkcje oraz cele szkoły jako instytucji publicznej określone bezpośrednio w Konstytucji, a zwłaszcza w zakresie gwarancji bezpłatnej nauki.
W kontekście postępowania rekrutacyjnego najważniejszą zasadą, która powinna być respektowana, jest zapewnienie przez władze powszechnego i równego dostępu do wykształcenia (art. 70 ust. 4 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że urzeczywistnienie tych zasad powinno się odbywać właśnie za pośrednictwem szkół wyższych (por. wyrok TK z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt SK 18/99). Zasady i kryteria rekrutacji nie mogą prowadzić do wykluczenia kandydatów ze względu na cechy, które w Konstytucji nie pozwalają na różnicowanie jednostek.
W niniejszym przypadku Rektor wskazał, że podstawą ustalenia wyniku, który brany jest pod uwagę w postępowaniu w sprawie przyjęcia na studia, stosownie do treści art. 69 ust. 1 pkt 1 i 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, były przepisy wskazanej uchwały Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego, określające zasady rekrutacji na rok akademicki 2024/2025, a którymi w świetle tych regulacji są co do zasady wyniki egzaminu maturalnego lub egzaminu dojrzałości umieszczone na odpowiednim dokumencie.
W stanie faktycznym sprawy podstawę wyliczenia wyniku kwalifikacji stanowiły wyniki egzaminu dojrzałości na świadectwie dojrzałości skarżącego.
§ 14 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ dookreślił, że "1. Podstawę ustalenia wyniku kwalifikacji dla kandydatów posiadających obywatelstwo polskie w rekrutacji na jednolite studia magisterskie oraz studia pierwszego stopnia stanowią wyniki egzaminu maturalnego z przedmiotów kwalifikacyjnych, których lista znajduje się w załączniku nr 2 (część A).
Dalsze postanowienia uchwały stanowią, że w myśl § 14 ust. 3 pkt 3 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ kandydaci posiadający starą maturę są przyjmowani na podstawie wyników egzaminu maturalnego (w przypadku, jeśli wzięli udział w egzaminie maturalnym zgodnie z procedurą określoną w art. 44 zzp ust. 2 ustawy o systemie oświaty i uzyskali stosowne zaświadczenie) lub egzaminu dojrzałości zgodnie z posiadanym przez nich świadectwem dojrzałości. W przypadku kandydatów posiadających starą maturę, w odniesieniu do wyników znajdujących się na zaświadczeniu wydanym w wyniku zdania egzaminu maturalnego zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 44 zzp ust. 2 ustawy o systemie oświaty stosowany jest sposób przeliczenia określony w uchwale Senatu UJ dla nowej matury. W myśl § 14 ust. 6 pkt 1 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ wynik przedmiotowy ustala się z uwzględnieniem poziomu, na jakim był zdawany lub do jakiego został przypisany wynik egzaminu. Dla nowej matury (egzaminu maturalnego) przeliczniki dla poziomów określono we wzorze, zgodnie z którym w przypadku każdego przedmiotu jako wynik przedmiotowy uwzględniany jest najwyższy (max) spośród posiadanych przez kandydata wyników uzyskanych na poziomach: rozszerzonym (bez mnożnika) lub dwujęzycznym (mnożonym razy 4/3, przy czym wynik tego mnożenia nie może być wyższy niż 100).
I dalej, w związku z tym, że w procesie rekrutacji mogły być uwzględnione wyłącznie wyniki egzaminu dojrzałości widniejące na świadectwie dojrzałości, są one przeliczane zgodnie z zasadami wyrażonymi w uchwale Senatu UJ. Sposób przeliczenia ocen uzyskanych z egzaminu dojrzałości został określony w części D. załącznika nr 2 do uchwały Senatu UJ i jest ona następujący:
[pic]x100
gdzie mi. in:
x - wynik kandydata z danego przedmiotu na poziomie podstawowym (P), określony w skali od 0 do 100 z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku;
osr - średnia arytmetyczna wyników z części pisemnej i ustnej z danego przedmiotu, ustalona z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku;
min - dla egzaminu zdawanego do 1991 roku (oceny w skali: 2-5) równe 2, a dla zdawanego od 1991 roku (oceny w skali: 1-6) równe 1;
r - dla egzaminu zdawanego do 1991 roku (oceny w skali: 2-5) równe 3, a dla zdawanego od 1991 roku (oceny w skali: 1-6) równe 5.
Jak wskazano dalej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiony wzór służy liniowemu przeliczeniu ocen wystawianych w skali szkolnej do skali od 0 do 100 punktów. Oceny uzyskane na egzaminie dojrzałości są przeliczane na wyniki z danego przedmiotu na - poziomie podstawowym - zgodnie z powyżej wskazanym wzorem. Zatem osoba, która uzyskała najwyższą ocenę na egzaminie dojrzałości otrzymuje wynik równy 100 punktów na poziomie podstawowym.
Powyższe nie jest li tylko co do zasady powtórzeniem tego fragmentu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, lecz pokazaniem regulacji ustanowionych przez Senat UJ w formie uchwały, które w ocenie Sądu, zawierają taki sposób określenia przez uczelnię wyższą warunków, zasad i kryteriów rekrutacji na studia, który narusza konstytucyjne zasady.
Przede wszystkim zasadę proporcjonalności i równości, gdyż taki sposób ustalenia przeliczania i uwzględniania jedynie poziomu podstawowego osób, które dysponują wynikami egzaminu dojrzałości prowadzi do naruszenia tych zasad, wykluczenia kandydatów ze względu na rodzaj złożonego egzaminu maturalnego (nowa oraz stara matura) i zrównuje w prawach abiturientów, którzy zdawali egzamin dojrzałości z abiturientami szkół średnich, którzy zdawali egzamin maturalny. W konsekwencji prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady – prawa do nauki (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP).
Trafnie podniósł więc w skardze skarżący, że Prawo o szkolnictwie wyższym nie różnicuje kandydatów z uwagi na te cechy, a w oparciu o art. 70 ust. 1 tej ustawy organ ma obowiązek wypracować szczegółowe procedury, które by zapewniły abiturientom równy dostęp do szkolnictwa wyższego.
Już bowiem niejako "na starcie", osoby stające w postępowaniu rekrutacyjnym, a dysponujące tzw. starą maturą, są, wbrew twierdzeniom Rektora, w gorszej sytuacji i "na przegranej", w stosunku do pozostałych. Ich wyniki, uwzględniane są jedynie na poziomie podstawowym. Skoro w danym roku, obowiązywały takie a nie inne zasady zdawania egzaminu dojrzałości, to nie może to być powodem dyskryminującym i prowadzić do nierównych szans w dostaniu się na studia wyższe.
Trafnie zwrócił uwagę Rzecznik Prawa Obywatelskich w piśmie z dnia 6 lutego 2023 r., skierowanym do Ministra Edukacji i Nauki, że w przyjętych przez uczelnie zasadach rekrutacji, nie uwzględnia się różnic, jakie występują pomiędzy "maturą w starej formule oraz maturą w nowej formule.
Zasady rekrutacji nie mogą prowadzić do sytuacji, gdy wyniki egzaminów maturalnych różnych roczników nie są porównywalne, a o przyjęciu na studia nie decyduje wiedza i umiejętności kandydata, ale - rok uzyskania świadectwa dojrzałości.
Nie jest rolą Sądu wskazywanie sposobu ujęcia tej kwestii w zasadach rekrutacji, Sąd jednak zwraca uwagę, że powinny być to takie mechanizmy, które pozwalałoby porównać w sposób obiektywny wyniki z przedmiotów maturalnych, które będą stanowić podstawę rekrutacji na studia wyższe. Mechanizm ten powinien uwzględniać i procentowy wynik matury, jak i wynik podany w skali centylowej, co miałoby znaczenie w zapewnieniu konstytucyjnej zasady równych szans w dostępnie do nauki.
Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżący w stanie faktycznym sprawy uzyskał 96 %. wyników z matury. Zasadnie więc też argumentuje, zdaniem Sądu, że obarczenie go negatywnymi konsekwencjami w takim stanie rzeczy, nie przedstawienia przez niego, pomimo uprzedniego wezwania przez Rektora zaświadczenia, o którym mowa w art. 44 zzp ust. 1 i 2 o systemie oświaty, jest nieprawidłowe. Zgodzić się należy ze skarżącym, że przepis ten dotyczy wyłącznie ponownego przystąpienia do zdanego egzaminu maturalnego kandydata, który chce podwyższyć wynik zdanego egzaminu maturalnego z danego przedmiotu lub przedmiotów. Skarżący takiej potrzeby nie miał, gdyż jak podniósł, uzyskał z egzaminu maturalnego 96 %.. Zobowiązywanie skarżącego, który zdawał tzw. "starą maturę" obowiązkiem przedstawienia zaświadczenia, o którym mowa w art. 44 zzp ust. 1 i 2 o systemie oświaty, jest w ocenie Sądu przejawem wprowadzenia przez władze uczelni regulacji dyskryminujących takie osoby, ubiegające się w procesie rekrutacji, o przyjęcie na studia wyższe. Mówiąc wprost jest to ukryte, dodatkowe kryterium pozwalające uzyskać w procesie rekrutacji większą liczbę punktów. Nie jest wprawdzie obowiązkiem przedstawienie wskazanego zaświadczenia, przewidzianego dodatkowo w ustawie o systemie oświaty, ale jego nieprzedstawienie przez osobę dysponującą dokumentem matury w starej formule prowadzi do uwzględnienia jedynie wyników na poziomie podstawowym, a nie rozszerzonym, co dodatkowo także stanowi przekroczenie upoważnienia ustawowego.
Nade wszystko uchwała senatu wyższej uczelni z całym poszanowaniem do wkładu uczelni wyższej w rozwój kultury, nabycie wiedzy i współkształtowanie standardów moralnych obowiązujących w życiu publicznym państwa, nie należy do źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Takie akty wewnętrze, jak uchwała Senatu UJ, nie wiążą zatem Sądu, bez względu na naruszenia konstytucyjnych zasad. Są to regulacje obowiązujące wewnątrz zakładu administracyjnego, jakim jest uczelnia wyższa. W takim razie Sąd władny był i z tego punktu widzenia, odmówić zastosowania przepisów tej uchwały. Sąd ma bowiem nakaz stosowania wykładni zgodnie z Konstytucją.
Powyższe musiało doprowadzić Sąd do stwierdzenia naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przy wydawaniu kontrolowanych decyzji, co wobec postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., musiało prowadzić do uchylenia decyzji Rektora obydwu instancji.
Skarga musiała zatem wywrzeć zamierzony skutek.
W ponownym rozpoznaniu sprawy Rektor uwzględni powyższe stanowisko Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. § 1 pkt 1 lit. a oraz 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składały się: wpis od skargi w wysokości 200 zł.
Zdanie odrębne
Zdanie odrębne
sędziego WSA Janusza Kasprzyckiego
do uzasadnienia wyroku z dnia 25 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 2069/24.
Zgłaszam zdanie odrębne do wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję z dnia 20 września 2024 r. nr 45.4014.73.2024 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję własną z dnia 5 sierpnia 2024 r. nr 403199/UJ.WSM/207184/IiJM_P_24/4982/M w przedmiocie odmowy przyjęcia na studia stacjonarne pierwszego stopnia.
Zdanie odrębne uzasadniam następująco:
Zgadzając się w pełni z podjętym przez Sąd rozstrzygnięciem, nie mogąc jednakże do końca zaakceptować zawartej w uzasadnieniu wyroku argumentacji Sądu, przedstawiającej decyzyjne racje, zdecydowałem wnieść zdanie odrębne do uzasadnienia zapadłego w tej sprawie wyroku. Sąd w swym stanowisku unika bowiem zajęcia jednoznacznego stanowiska na zarysowane fundamentalne kwestie związane z rozwiązaniem kolizji norm konstytucyjnych z przepisami ustawowymi, które wprost wybrzmiały w stanie faktycznym, a przede wszystkim prawnym, niniejszej sprawy, i które ma w mojej ocenie, Sąd miał obowiązek rozstrzygnąć.
W rozpatrywanej sprawie Sąd zasadnie stwierdził, że: "....kontrolowane decyzje naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu skutkującym ich uchyleniem..." - art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 ze zm. zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce) w zw. z art. 70 ust. 5 Konstytucji RP - poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Podkreślając, że sąd administracyjny kontrolując według kryterium legalności wydawane w danej sprawie decyzje, także te podejmowane przez władze uczelni wyższej w postępowaniu rekrutacyjnym na studia wyższe, władny jest oceniać, czy nie doszło przy ich wydawaniu do naruszenia przepisów prawa materialnego, będących podstawą prawną rozstrzygnięcia, poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, trafnie podniósł następnie, że kwestia ta wpisuje się także w aspekt związany z poszukiwaniem odpowiedzi na pytanie, czy zostały wyznaczone granice autonomii uczelni wyższej. Słusznie wobec tego stwierdził dalej Sąd, że: "...odpowiedź w tym względzie daje sformułowanie w przywoływanym już ust. 5 art. 70 Konstytucji RP "... na zasadach określonych w ustawie", powtórzone następnie w art. 9 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.
Przedstawiając rozumienie pojęcia autonomii uczelni wyższej, Sąd wskazał zasadnie, w dalszej części uzasadnienia wyroku, że: "... - fundamentalną granicę autonomii szkół wyższych stanowią konstytucyjne prawa i wolności jednostki. Uczelnie są bowiem częścią systemu prawnego, którego ramy wyznaczają właśnie unormowania Konstytucji RP dotyczące podmiotów prawa.
Przewidziane zatem i wydawane w ramach autonomii akty prawne, czy podejmowane działania nie mogą ich naruszać. Wyznaczenie zakresu autonomii w drodze ustawy, prowadzące do ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw, muszą zdać test proporcjonalności ustanowiony w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Akty uniwersyteckie natomiast dostosowane być muszą także do regulacji ustawowych oraz rozporządzeń i wskazanych w nich kierunków polityki państwa. Autonomia uniwersytetu nie oznacza zatem zupełnej dowolności postępowania, a raczej swobodę w sposobach uprawniania nauki i prowadzenia kształcenia, czyli wykonywania swoich podstawowych zadań publicznych, nadanych im przez ustawodawcę."
W końcowym fragmencie wypowiedzi w tym zakresie Sąd jednakże stwierdził, że "...uznał, że w sferze autonomii uczelni wyższej mieści się określanie konkretnych zasad i kryteriów rekrutacji na studia."
Dalsze wywody Sądu, również jak najbardziej trafne i przekonujące w tym względzie, że regulacje ustanowionych przez Senat UJ w formie uchwały zasad i kryteriów rekrutacji, które: "...w ocenie Sądu, zawierają taki sposób określenia przez uczelnię wyższą warunków, zasad i kryteriów rekrutacji na studia, który narusza konstytucyjne zasady (...). Przede wszystkim zasadę proporcjonalności i równości (...), a także, jak stwierdził Sąd, w konsekwencji prawa do nauki (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP), aż wymagały, w mojej ocenie, rozwiązania zarysowanej na płaszczyźnie prawnej stosowania norm - kolizji norm konstytucyjnych z przepisami ustawowymi.
Zdaję się rozumieć zasadę powściągliwości Sądu, która wybrzmiewa w słowach Chief Justice of the United States J. Roberta Juniora, zawartych w concurring opinion in jungment, Supreme Court of the United States Dobbbs v. Jackson Women,s Health Organization: "if is not necessary to decide more to dispose of a case, then it is necessary not to decide more." (sens tej wypowiedzi sprowadza się więc do stwierdzenia: jeśli dla wydania orzeczenia nie jest konieczne rozstrzygać o pewnych kwestiach, to wówczas nie należy o nich rozstrzygać).
Oczywiście, można użyć argumentu, że właśnie Sąd orzekający w niniejszej sprawie wcale nie musiał się w tym zakresie wypowiadać, tyle tylko, iż skoro sam Rektor w uzasadnieniu kontrolowanej, zaskarżonej decyzji stwierdził, że: "...mając na uwadze treść przepisów art. 69 ust. 1 pkt 1 oraz art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego określił zasady rekrutacji na rok akademicki 2024/2025 w uchwale Senatu UJ (uchwała nr 46/V/2023 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 31 maja 2023 r.), której przepisy są podstawą przyjęć na pierwszy rok studiów", to po pierwsze, nie ulega wątpliwości, że przepisy wskazanej uchwały stały się więc samodzielną materialnoprawną podstawa kontrolowanych rozstrzygnięć, a po drugie, konsekwencją tego jest obowiązek Sądu, od którego nie może uciec - dokonania oceny prawidłowości stosowania prawa na płaszczyźnie walidacyjnej, mając także perspektywę bezpośrednio Konstytucję (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP). W końcu to Sąd jest od "pokazania" wszystkim stronom postępowania prawidłowego rozumienia prawa (wykładni i jego stosowania) w określonych okolicznościach danego stanu faktycznego sprawy.
W takim razie zrodziło się fundamentalne pytanie, czy rzeczywiście do sfery autonomii uczelni wyższej należy określanie konkretnych zasad i kryteriów rekrutacji na studia, a jeżeli tak, to w jakim zakresie.
Postawienie powyższego pytania wymusza już sama treść art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, w świetle którego, powtórzyć należy, "uczelnia ustala warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia." W dalszym zaś zdaniu jest mowa o uchwale, a więc rodzaju aktu wykonawczego w formie którego senat uczelni ma kompetencje to uczynić, o czym stanowi art. 28 ust. 1 pkt 10 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.
Niewątpliwie więc mamy do czynienia z przepisem upoważniającym do wydania przez senat uczelni wskazany rodzaj aktu wykonawczego.
Skoro tak, to sięgnąć należy do obowiązujących od 2002 r. Zasad techniki prawodawczej (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"; Dz. U. z 2016 r., poz. 283 ze zm.), gdyż dostarczają one ważkich wskazówek co do wykładni prawa, tym bardziej, że treść wskazanego przepisu upoważniającego wskazuje, iż to akt wykonawczy w postaci uchwały (tu uchwały senatu uczelni wyższej) jest tak naprawdę podstawowym aktem, - a więc źródłem prawa w dziedzinie zasad i procedur rekrutacji do szkół wyższych - który w niniejszej sprawie stał się materialnoprawną podstawą wydania kontrolowanych decyzji.
Wskazywane już upoważnienie ustawowe przekazało bowiem do uregulowania kwestie decydujące o przyjęciu kandydatów na studia wyższe odpowiednim instytucjom uczelni (senatowi).
Jest truizmem powtórzenie, że aby dokonać ważnie jakiejkolwiek czynności konwencjonalnej (tj. ustanowić akt normatywny, wydać wyrok czy decyzję administracyjną) trzeba legitymować się stosownym upoważnieniem. W odniesieniu do tego rodzaju czynności nie ma bowiem zastosowania prosta zasada głosząca "co nie jest zakazane jest dozwolone". Dopiero gdy uzyska się upoważnienie do dokonania czynności konwencjonalnych danego rodzaju, przyjmuje się wobec braku nakazu (zakazu) ich dokonania, czynienie użytku z upoważnienia jest dla upoważnionego podmiotu przedmiotem wolności.
Podkreślić jednakże należy, że zgodnie z poglądami nauki prawa i orzecznictwa akt wykonawczy jest aktem normatywnym, tzn. zawierającym normy w zasadzie abstrakcyjne i generalne, wydawanym przez organy władzy wykonawczej, na podstawie upoważnienia ustawowego i w celu wykonania ustawy upoważniającej. W tym względzie jest powiązany z ustawą dwojakiego rodzaju więzami: po pierwsze kompetencyjną – jest wydawany wyłącznie na podstawie upoważnienia, po drugie, funkcjonalną – jest związany z treścią ustawy i służy jej wykonaniu.
Konsekwencją zatem takiego stanu rzeczy jest to, że każde wykroczenie poza zakres udzielonego upoważnienia, nawet jeżeli służyłoby wykonaniu ustawy, jest naruszeniem normy upoważniającej i zarazem naruszeniem konstytucyjnych warunków legalności aktu wykonawczego.
W art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ustawodawca używa m. in. w jego treści pojęcia: "warunki".
W słownikowym znaczeniu pojęcie "warunek" rozumie się jako "czynnik, od którego uzależnione jest istnienie czegoś".(Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, tom R-Z, s. 615).
Wobec tego podkreślić należy, że co do zasady to ustawa powinna dokonać podziału, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 lipca 2002 r., sygn. akt P 11/01, materii na normatywną, która wymaga uregulowania w ustawie, i techniczną, celową pozostawioną do uregulowania w rozporządzeniu, a więc w akcie wykonawczym.
Analiza regulacji kilkakrotnie przywoływanego już art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wskazuje, że wydana na jego podstawie uchwała - reguluje samodzielnie zasady i procedurę rekrutacji do szkół wyższych.
Moim zdaniem, mając na uwadze ten ważki aspekt, mamy do czynienia z nieprawidłowo legislacyjnie sformułowanym upoważnieniu ustawowym.
Sąd powinien się więc tym bardziej wypowiedzieć w tej kwestii, gdyż jak już zaznaczyłem, posiada kompetencję do oceny prawidłowości dokonanej wykładni prawa i zastosowania norm prawnych zdekodowanych z przepisów w tej konkretnej sprawie, a będących podstawą prawną władczego rozstrzygnięcia organu, także specyficznego – władz uczelni wyższej – upoważnionych do podejmowania rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach określnych w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce podmiotów.
Z art. 2 Konstytucji RP wywodzi się zasadę wyłączności ustawy w stosunku do sformułowań w treści przepisu upoważniającego "określi zasady" albo "określi szczegółowe zasady", co znajduje także zastosowanie przy ocenie sformułowania "określi warunki", czy też "określi szczegółowe warunki".
Wykonawczy zatem charakter aktu podustawowego determinuje sposób konstruowania upoważnienia w taki sposób, aby odsyłało ono do uregulowania tylko takie sprawy, które normuje już ustawa i które służą realizacji tych samych celów. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, "przepisy ustawy upoważniającej, a w szczególności przepis upoważniający, powinny wyznaczać co najmniej ogólny, ale jednocześnie wyraźny kierunek unormowań, jakie mają nastąpić (...)" w akcie podustawowym (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 listopada 2000 r., sygn. akt K 16/00).
Z żadnych jednakże postanowień Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie wynikają ogólne warunki. W art. 69 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wskazuje się, że przyjęcie na studia następuje przez rekrutację oraz, jak stanowi ust. 2 tego przepisu, na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie może być przyjęta osoba, która posiada określone w tym przepisie dokumenty, a także, jak wynika z kolei z treści ust. 3 art. 70 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, podstawą przyjęcia na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie, są wyniki z określonych w nim egzaminów.
Nawet jeżeli uznać to za jakiś element "warunków", to w mojej ocenie, nie są to elementy określające kryteria naboru. Te zaś zostały określone w § 14 i § 2 ust. 3 załącznika nr 1 do uchwały Senatu UJ nr 46/V/2023 z dnia 31 maja 2023 r., gdyż to one określają konkretne zasady rekrutacji.
Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że zakres upoważnienia ustalany jest w drodze wykładni językowej i nie może być rozszerzany w drodze wykładni funkcjonalnej. Brak stanowiska ustawodawcy musi być interpretowany jako nieudzielenie kompetencji normodawczej (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 4 listopada 1997 r., sygn. akt U 3/97, 8 grudnia 1998 r., sygn. akt U 7/98, , 11 grudnia 2000 r., sygn. akt U 2/00, 10 lipca 2001 r., sygn. akt P 4/00, 14 października 2002 r., sygn. akt U 4/01).
Jakkolwiek odnoszą się one do kwestii rozporządzeń, niemniej jednak, moim zdaniem, kwestia ta jest podobna w przypadku innych aktów podustawowych.
W podobnej kwestii wypowiadał się zresztą już Trybunał Konstytucyjny, a dotyczyło to zgodności art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.).
Trybunał Konstytucyjny orzekł wyroku z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt K 38/12, o niezgodności art. 22 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy z art. 92 ust. 1 Konstytucji, ponieważ materia zawarta w rozporządzeniu, w formie którego właściwy minister miał określić "warunki i tryb przyjmowania uczniów do szkół oraz przechodzenia z jednych typów szkół do innych...." powoduje ograniczenie korzystania z konstytucyjnego prawa do edukacji przez osoby nieuprzywilejowane (art. 70 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji).
We wskazanym wyroku Trybunał wskazał w szczególności, że: "Upoważnienie (ustawowe) to musi mieć charakter szczegółowy pod względem: 1) podmiotowym (musi określać organ właściwy do wydania rozporządzenia), 2) przedmiotowym (musi określać zakres spraw przekazanych do uregulowania) oraz 3) treściowym (musi określać wytyczne dotyczące treści aktu; por. wyrok z 26 października 1999 r., sygn. K 12/99, OTK ZU nr 6/1999, poz. 120 oraz kilkanaście późniejszych orzeczeń). Brak któregoś z tych elementów może samodzielnie przesądzać o niezgodności badanego upoważnienia ustawowego z art. 92 ust. 1 Konstytucji." oraz "Minimalny stopień szczegółowości wytycznych zależy przy tym od regulowanej materii: "w niektórych dziedzinach (np. prawo karne, czy - mówiąc szerzej - regulacje represyjne) zarysowuje się bezwzględna wyłączność ustawy, nakazująca normowanie w samej ustawie właściwie wszystkich elementów definiujących stronę podmiotową czy przedmiotową czynów karalnych (...). W innych dziedzinach prawa ustawa może pozostawiać więcej miejsca dla regulacji wykonawczych. Nigdy jednak nie może to prowadzić do nadania regulacji ustawowej charakteru blankietowego (...). Innymi słowy - możliwe jest też sformułowanie ogólniejszej zasady konstytucyjnej: im silniej regulacja ustawowa dotyczy kwestii podstawowych dla pozycji jednostki (podmiotów podobnych), tym pełniejsza musi być regulacja ustawowa i tym mniej miejsca pozostaje dla odesłań do aktów wykonawczych. Przy czym minimum treściowe wytycznych nie ma charakteru stałego, a wyznaczane musi być a casu ad casum, stosownie do regulowanej materii i jej związku z sytuacją jednostki" (wyrok z 16 stycznia 2007 r., sygn. U 5/06, OTK ZU nr 1/A/2007, poz. 3; stwierdzenia te powtarzają częściowo tezy wyroku z 9 listopada 1999 r., sygn. K 28/98, OTK ZU nr 7/1999, poz. 156). Co do zasady "ustawodawca nie może przekazywać do unormowania w drodze rozporządzenia spraw o istotnym znaczeniu dla urzeczywistnienia wolności i praw człowieka i obywatela zagwarantowanych w Konstytucji. Wymienione sprawy muszą być regulowane bezpośrednio w ustawie" (wyrok z 28 czerwca 2000 r., sygn. K 34/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 142; teza powtórzona następnie m.in. w wyrokach z: 19 lutego 2002 r., sygn. U 3/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 3; 8 lipca 2003 r., sygn. P 10/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 62; 26 listopada 2003 r., sygn. SK 22/02, OTK ZU nr 9/A/2003, poz. 97)."
W uzasadnieniu przywoływanego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w opinii Trybunału, w przepisie art. 22 ust. 1 pkt 1 o systemie oświaty "...zawarte są tylko dwa elementy mające wpływ na treść aktu wykonawczego. Po pierwsze, wskazuje on, że przewidywane rozporządzenie powinno zawierać pewne obowiązkowe elementy ("warunki i tryb przyjmowania uczniów do szkół oraz przechodzenia z jednych typów szkół do innych"), a dodatkowo może także (lecz nie musi) regulować jedno zagadnienie fakultatywne ("maksymalną liczbę szkół ponadgimnazjalnych, o przyjęcie do których można ubiegać się równocześnie"). Po drugie, nakazuje także uwzględnianie zasady powszechnej dostępności do szkół i przedszkoli, przy czym - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - dotyczy to zarówno fakultatywnej, jak i obowiązkowej części rozporządzenia (a nie tylko - jak przyjmuje to wnioskodawca - tej pierwszej). Powyższe elementy art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty nie są jednak wytycznymi dla treści aktu wykonawczego w rozumieniu art. 92 ust. 1 Konstytucji. Pierwszy z nich dotyczy w istocie przedmiotu normowania (a nie treści rozporządzenia), a drugi ma charakter bardzo ogólnikowy i nie zawiera żadnych wskazówek co do wyboru właściwego wariantu możliwych do zastosowania rozwiązań (por. niżej)."
Posiłkując się tymi wypowiedziami Trybunału Konstytucyjnego, doszedłem do przekonania, że upoważnienie ustawowe z art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym jest konstytucyjnie wadliwe.
Po pierwsze, z tego powodu, jak podkreślił Trybunał w uzasadnieniu ww. wyroku "...że puntem wyjścia oceny konstytucyjności przepisów upoważniających do wydawania aktów wykonawczych dotyczących realizacji prawa do nauki powinno być zawsze założenie, że skoro mają one wpływ na realizację konstytucyjnych praw jednostki (por. art. 70 ust. 1 Konstytucji), powinny zostać poddane rygorom wynikającym z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przepis ten wymaga formy ustawowej dla wszystkich unormowań dotyczących ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności jednostki, toteż zakres materii pozostawianych do unormowania w rozporządzeniu jest z założenia węższy niż zakres materii ogólnie dozwolony na tle art. 92 ust. 1 Konstytucji (na temat specyfiki relacji między ustawą i aktami wykonawczymi w sferze prawa do edukacji por. zwłaszcza wspomniane postanowienie o sygn. S 1/07)."
Po drugie, z tego powodu, że ani zakres przedmiotowy, ani stopień szczegółowości regulacji zawartych w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce nie spełniają wymogów stawianych wytycznym do treści wynikających z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawiera dostatecznej regulacji ani w zakresie kryteriów rekrutacji, ani też procedury jej przeprowadzania. Ustawa nie przesądza, czy i ewentualnie w jaki sposób wyniki osiągane na poprzednich etapach edukacji (np. rezultaty egzaminów czy oceny z poszczególnych przedmiotów) mają wpływać na przyjęcie lub nieprzyjęcie do szkoły wyższej. Upoważnienie zaś (art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce) wskazuje jedynie, że uchwała powinna zawierać pewne obowiązkowe elementy "warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia".
Wszystko to zostało zawarte w postanowieniach wskazanej uchwały Senatu UJ.
Wobec powyższego Sąd mając na względzie zachowanie kompetencji i realizację obowiązku sądu pełnienia przypisanej im przez Konstytucję funkcji wymierzania sprawiedliwości - powinien zatem dokonać kontroli konstytucyjności na poziomie walidacyjnym (wykładniczym). Może tego dokonać, gdyż mamy do czynienia z tzw. wtórną niekonstytucyjnością, z tego powodu, że przepis art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie odpowiada w oczywisty sposób rygorom opisanym w art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Po drugie, brak było w świetle tego przepisu do ukształtowania w taki sposób upoważnienia ustawowego. Takie stanowisko jest akceptowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uzasadniając swoją kompetencję do rozstrzygnięcia samodzielnie tej sprawy bez potrzeby zadawania pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że sądy mają prawo stosować bezpośrednio Konstytucję (art. 8 ust. 2 Konstytucji) "z art. 178 ust. 1 Konstytucji wynika, iż sędziowie są związani zarówno Konstytucją, jak i ustawą. Powinność podległości tym dwu kategoriom norm zawartych w wymienionych dwóch rodzajach aktów normatywnych ma sama w sobie charakter konstytucyjny. Konstytucja i ustawa są zaś aktami normatywnymi o różnej pozycji hierarchicznej. Jeśli istnieje tego rodzaju konflikt norm(...) to jest rozstrzygany przy użyciu (...) Lex superior derogat lego inferiori. Z tego wynikałoby argument (argument z art. 178 Konstytucji), że sąd ma wręcz powinność posłużenia się Konstytucją i niezastosowania sprzecznej z nią normy".(zob. wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt V SA 613/00 w: R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wydawnictwo LexisNexis. Warszawa 2002, wydanie 2, s. 30 i następne; zob. także M. Gutowski, P. Kardas. Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. Wydawnictwo C.H.Beck. Warszawa 2017, s. 573 i następne).
Sąd rozwiązując ten konflikt sprzeczności pomiędzy przepisami konstytucyjnymi, a ustawowymi powinien więc odmówić w tej sprawie zastosowania art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i wydanej z jego upoważnienia uchwały Senatu UJ, jako sprzecznych z normami konstytucyjnymi, opierając się na zasadzie nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP) i wynikającego z niej swoistego pierwszeństwa ustawy zasadniczej przed ustawą zwykłą, a więc w oparciu o regułę – lex superior derogat legi inferiori (norma hierarchicznie wyższa uchyla niezgodną z nią normę hierarchicznie niższą; norma z art. 70 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym nie zostaje zatem uznana za nieobowiązującą, lecz wskutek decyzji walidacyjnej nie jest stosowana). Przede wszystkim wobec sprzeczności z zasadą wyłączności ustawy (art. 2 Konstytucji) i wynikającej z tego tytułu przekroczenia upoważnienia ustawowego (wobec braku spełnienia wymogów z art. 92 ust. 1 Konstytucji), co w konsekwencji w stanie faktycznym niniejszej sprawy – doprowadziło przede wszystkim z tych zasadniczych powodów do wydania wadliwego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
Nade wszystko, Sąd w niniejszej sprawie powinien się wypowiedzieć także w tym zakresie i z tego powodu, że było to przedmiotem zarzutu, podniesionego w skardze.
W związku z powyższym, uznałem za stosowne wyrazić w tej kwestii odrębny pogląd.