III SA/Kr 2059/24

III SA/Kr 2059/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 4, art. 5, art. 6, art. 8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi L. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 października 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/444/2024 w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą w zakresie odmawiającym przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 października 2024 r. znak: SKO.ŚR/4111/444/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 4, art. 5, art. 6, art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 615, dalej: u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. T. (dalej; skarżąca), utrzymało w mocy decyzję własną z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/1279/2023 orzekającą o uchyleniu ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 października 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/948/2023 i rozstrzygającej o istocie sprawy w ten sposób, że uchylono decyzję Wójta Gminy I. z dnia 31 lipca 2023 r. nr GOPS.520.82b.2023, orzekającą o odmowie przyznania skarżącej prawa do zasiłków rodzinnych oraz dodatków do zasiłków rodzinnych na dzieci: O. P., V. T., F. T. i orzeczono o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego na ww. dzieci wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w łącznej wysokości 390,13 zł miesięcznie na okres od listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. oraz odmówiono przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V. T. w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 23 sierpnia 2021 r. skarżąca wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci.
Wójt Gminy I., decyzją z dnia 11 października 2021 r. nr GOPS.520.82.2021 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia na dzieci. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że z analizy załączonych do wniosku dokumentów, w tym zaświadczeń oraz oświadczeń, wynika, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku rodzinnego, gdyż wynosi 846,12 zł na osobę.
W wyniku odwołania SKO w Krakowie decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję oraz przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Kolegium, organ I instancji w treści decyzji nie przedstawił żadnych wyjaśnień, ani nie powołał się na ustalenia poczynione w sprawie, nie dokonując w istocie oceny przedmiotowej sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę, Wójt Gminy I. decyzją z dnia 10 lutego 2022 r. nr GOPS.520.82a.2022 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia na dzieci, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.
Po rozpoznaniu odwołania, SKO w Krakowie decyzją z dnia 15 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy I. z dnia 10 lutego 2022 r., w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłków rodzinnych na dzieci.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła skargę do WSA w Krakowie, który wyrokiem z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. III SA/Kr 1188/22 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że organy administracyjne nieprawidłowo ustaliły dochód rodziny skarżącej, kwestionując w szczególności sposób określenia wysokości czynszu dzierżawnego oraz wielkości gospodarstwa rolnego należącego do skarżącej. Sąd uznał, że stan faktyczny nie został dostatecznie wyjaśniony i wymaga ponownego, dokładnego zbadania.
Ponownie rozpoznając sprawę, Wójt Gminy I., decyzją z dnia 31 lipca 2023 r., orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do zasiłków rodzinnych oraz dodatków do zasiłków rodzinnych na dzieci. Mając na uwadze wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2023 r., organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy poprzez pozyskanie od skarżącej dowodu dokonanej przez nią wpłaty na rzecz właściciela dzierżawionego gruntu kwoty 2.000 zł z tytułu dzierżawy za okres listopad i grudzień 2023r., oświadczenia wydzierżawiającego złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, potwierdzającego pobranie w 2020 r. od skarżącej czynszu dzierżawnego w wysokości 2.000 zł za okres od listopada do grudnia 2020 r, a także, że od 2021 r. czynsz dzierżawny będzie wynosił 9.500 zł rocznie. Ponadto organ I instancji ustalił wielkość gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę ustalenia dochodu z tego gospodarstwa. Następnie dokonał szczegółowego wyliczenia dochodu rodziny za rok bazowy 2020, z uwzględnieniem dochodu uzyskanego i utraconego, z którego wynika, że dochód na jednego członka rodziny wynosi 846,11 zł, co nie pozwala na przyznanie wnioskowanych świadczeń rodzinnych na dzieci.
W wyniku odwołania, SKO w Krakowie, decyzją z dnia 6 października 2023 r. uchyliło decyzję Wójta Gminy I. z dnia 31 lipca 2023 r. i przyznało skarżącej zasiłek rodzinny na dzieci wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz dodatkiem z tytułu opiekł nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w łącznej wysokości 790,13 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
Następnie SKO w Krakowie, postanowieniem z dnia 13 marca 2024 r. wznowiło postępowanie w sprawie przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: O. P., V. T., F. T. w wysokości 790,13 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r do 31 października 2022 r., ze względu na wystąpienie przesłanki przewidzianej w przepisie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję. W dniu 22 listopada 2023 r. do SKO w Krakowie wpłynęło pismo organu z informacją, że akta sprawy, w dacie wydawania decyzji Kolegium z dnia 6 października 2023 r., nie zawierały decyzji organu I instancji o przyznanym zasiłku rodzinnym wraz z dodatkami. W tej sytuacji, wobec przyznania w dniu 6 października 2023 r. skarżącej wnioskowanego świadczenia zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami bez wiedzy organu o istotnej okoliczności faktycznej mającej wpływ na wysokość przyznawanego świadczenia rodzinnego, SKO zobligowane było do uchylenia przedmiotowej decyzji wydanej w dniu 6 października 2023 r. i wydania decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy.
W związku z powyższym, SKO w Krakowie, po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia 22 kwietnia 2024 r., uchyliło ostateczną decyzję z dnia 6 października 2023 r. i orzekło o uchyleniu decyzji Wójta Gminy I. z dnia 31 lipca 2023 r. i przyznało skarżącej zasiłek rodzinny na dzieci: O. P., V. T., F. T. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w łącznej wysokości 390,13 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. oraz odmówiło przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V. T. w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
W motywach rozstrzygnięcia SKO streściło przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołało przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Kolegium odniosło się również, do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. III SA/Kr 1188/22, który wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy był niewystarczający do prawidłowego ustalenia dochodu rodziny, zwłaszcza w kontekście odliczenia czynszu dzierżawnego za gospodarstwo rolne. Sąd nakazał uzupełnienie materiału dowodowego, m.in. o dowody zapłaty czynszu i ewentualne przesłuchanie wydzierżawiającego.
Działając zgodnie z wytycznymi Sądu oraz art. 153 p.p.s.a., Kolegium stwierdziło, że materiał dowodowy został uzupełniony. W toku postępowania pozyskano dowód wpłaty przez skarżącą na rzecz właściciela dzierżawionego gruntu kwoty 2.000 zł tytułem czynszu za listopad i grudzień 2020 r., oświadczenie wydzierżawiającego potwierdzające tę kwotę za wskazany okres oraz ustalenie, że od 2021 r. czynsz roczny będzie wynosił 9.500 zł. Ustalono także ostateczną wielkość gospodarstwa rolnego.
SKO wskazało, że kwestią sporną w niniejszej sprawie stanowi sposób odliczenia czynszu dzierżawnego od dochodu z gospodarstwa rolnego płaconego przez skarżącą.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest dzierżawcą gruntów o powierzchni 6,7153 ha przeliczeniowego od 1 listopada 2020 r. Zgodnie z umową i aneksem, czynsz za 2020 rok (dwa miesiące: listopad i grudzień) wynosił 2.000 zł. Kolegium, stosując art. 5 ust. 8b u.ś.r., uznało, że dochód z dzierżawionego gospodarstwa rolnego za te dwa miesiące (obliczony jako 6,7153 ha x 318,25 zł x 2 miesiące = 4274,28 zł) należało pomniejszyć o faktycznie zapłacony czynsz w wysokości 2.000 zł. Dało to dochód z tego tytułu w wysokości 2.274,28 zł, czyli 1.137,14 zł miesięcznie w 2020 r.
Następnie Kolegium ustaliło pozostałe składniki dochodu rodziny za rok 2020, które nie budziły wątpliwości tj.: alimenty (980,10 zł), dochód męża skarżącej (511,05 zł), dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego (9.227,85 zł) oraz dochód z dzierżawionego gospodarstwa rolnego (1.137,14 zł). Dochód skarżącej i za 2020 rok nie został wliczony, gdyż od 21 lipca 2020 r. przebywała na urlopie wychowawczym, co zgodnie z art. 3 pkt 23 lit. a) ustawy traktowane jest jako utrata dochodu. Sumaryczny średni miesięczny dochód rodziny w roku 2020 wyniósł zatem 3.397,20 zł, natomiast kryterium dochodowe dla 5-osobowej rodziny wynosi 3370,00 zł, co oznacza przekroczenie dochodu o 27,20 zł.
Dalej Kolegium wskazało, że skarżąca we wniosku z dnia 23 sierpnia 2021 r. zwróciła się o:
1. zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na dziecko z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko O. P. ur. 12 listopada 2007 r.;
2. zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V. T.;
3. zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko F. T.
W dniu 16 listopada 2023 r. Kolegium uzyskało informacje o wydaniu przez organ I instancji decyzji z dnia 3 sierpnia 2020 r., decyzji z dnia 14 września 2020 r. oraz decyzji z dnia 12 października 2022 r., którymi to decyzjami zostały przyznane skarżącej zasiłki dodatkami na okresy świadczeniowe od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r., od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. oraz od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. w tym także dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego dziecko V. T.
W związku z powyższym, zgodnie z art. 10 u.ś.r. dodatek ten przysługuje nie dłużej niż przez 24 miesiące kalendarzowe, co oznacza – zdaniem Kolegium - brak możliwości przyznania go w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V. T.
SKO wskazało, że wnioskowana łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami wynosi 417,33 zł miesięcznie. Dochód rodziny w kwocie 3.397,20 zł przekroczył obowiązujące kryterium dochodowe wynoszące 3.370 zł o kwotę 27,20 zł.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 i 3a u.ś.r., w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe o kwotę nie wyższą niż łączna kwota przysługujących zasiłków rodzinnych z dodatkami, świadczenia te przysługują w wysokości stanowiącej różnicę między tą łączną kwotą a kwotą, o którą dochód został przekroczony (tzw. zasada "złotówka za złotówkę"). W związku z tym, pierwotnie obliczoną łączną kwotę przysługujących świadczeń (417,33 zł) należało pomniejszyć o kwotę przekroczenia dochodu (27,20 zł), co dało kwotę 390,13 zł miesięcznie.
Natomiast jak wyżej wskazano, w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi. Stwierdzono, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem V. T. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego został już wcześniej przyznany i wykorzystany przez pełne 24 miesiące. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., stanowi to podstawę do wznowienia postępowania. W konsekwencji, na mocy art. 151 k.p.a., uchylono decyzję organu I instancji.
W związku z powyższym, omówiono przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem V. T. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. z powodu wcześniejszego wykorzystania pełnego, 24-miesięcznego uprawnienia do tego świadczenia. Jednocześnie przyznano wnioskowany zasiłek rodzinny wraz z pozostałymi dodatkami, stosując zasadę "złotówka za złotówkę", w łącznej wysokości 390,13 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
Pismem z dnia 20 maja 2024 r., skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją SKO w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2024 r. Zdaniem skarżącej, organy błędnie uznały przekroczenie 24-miesięcznego limitu. Podkreśliła, że organ I instancji popełnił liczne błędy proceduralne, nie informując jej wcześniej o problemie z limitem, co uniemożliwiło jej np. wnioskowanie o świadczenie na drugie dziecko (F.). Wskazała, że w spornym okresie limit na V. nie był wyczerpany, a organy nieprawidłowo wliczyły do niego przyszłe okresy pobierania świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 11 października 2024 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Szczegółowo wyjaśnił kwestię wznowienia postępowania. Wskazał, że oparł swoje rozstrzygnięcie, po przeprowadzeniu postępowania w trybie wznowionym, na przesłance z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przesłanka ta dotyczyła ujawnienia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania pierwotnej decyzji, lecz nie były znane organowi, który ją wydał. W analizowanej sprawie, przesłanka wznowieniowa nie opierała się na nowym dowodzie, lecz na nowej okoliczności faktycznej, która, mimo że nie była znana organowi, istniała w dniu wydania decyzji ostatecznej.
Następnie SKO odniosło się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Kr 1188/22, który orzekł, że materiał dowodowy zgromadzony wcześniej był niewystarczający dla prawidłowego ustalenia dochodu rodziny. Sąd zwrócił uwagę na konieczność dokładniejszej analizy umowy dzierżawy gruntów rolnych i dołączonego do niej aneksu, zwłaszcza w kontekście faktycznie zapłaconego czynszu za rok 2020. Sąd zalecił wówczas uzupełnienie materiału dowodowego, m.in. poprzez przesłuchanie wydzierżawiającego oraz zażądanie od skarżącej dowodów zapłaty czynszu.
Kolegium, mając na uwadze wytyczne zawarte w ww. wyroku WSA w Krakowie oraz art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdziło, że uzupełniono materiał dowodowy. Pozyskano od skarżącej dowód dokonanej przez nią wpłaty kwoty 2.000 zł z tytułu dzierżawy za listopad i grudzień 2020 r., oświadczenie wydzierżawiającego (złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej) potwierdzające otrzymanie tej kwoty za wskazany okres oraz fakt, że od 2021 r. czynsz dzierżawny będzie wynosił 9.500 zł rocznie, a także dokonano ostatecznego ustalenia wielkości gospodarstwa rolnego. Na tej podstawie Kolegium uznało materiał dowodowy za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia.
Kolegium zwróciło uwagę, że sporną kwestią, na którą zwrócił uwagę WSA w wyroku z dnia 25 stycznia 2023 r., był sposób odliczenia od dochodu z gospodarstwa rolnego czynszu dzierżawnego płaconego przez skarżącą. Ustalono, że skarżąca dzierżawiła grunty rolne o pow. 5,3823 ha, co stanowiło 6,7153 ha przeliczeniowego, na podstawie umowy z dnia 1 listopada 2020 r. zawartej na 10 lat. Zgodnie z aneksem do umowy, czynsz w wysokości 2.000 zł dotyczył wyłącznie 2020 roku w niepełnym wymiarze, czyli za dwa miesiące (listopad i grudzień), natomiast w kolejnych latach czynsz miał wynosić 9.500 zł rocznie.
Kolegium, powołując się na art. 5 ust. 4a i ust. 8b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ww. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2023 r., wyjaśniło, że dochód z dzierżawionego gospodarstwa rolnego za dwa miesiące 2020 r. (obliczony jako 6,7153 ha przeliczeniowego x 318,25 zł/ha x 2 miesiące = 4274,28 zł) należało pomniejszyć o faktycznie zapłacony czynsz za ten sam okres, czyli o 2.000 zł. Dało to dochód z tytułu dzierżawionego gospodarstwa rolnego w kwocie 2.274,28 zł za dwa miesiące, co w przeliczeniu na miesiąc wyniosło 1.137,14 zł. Podkreślono, że nie jest dopuszczalne, aby kwota czynszu dzierżawnego nie była odliczana od dochodu z gospodarstwa rolnego według tych samych reguł, które stanowiły podstawę do wyliczenia dochodu uzyskanego z dzierżawionego gospodarstwa.
Następnie organ odwoławczy dokonał ponownego wyliczenia średniego miesięcznego dochodu rodziny za 2020 rok. Na dochód ten składały się:
- tytułem alimentów wyegzekwowana kwota 11.761,23 zł (co dało 980,10 zł miesięcznie),
- tytułem dochodu uzyskanego przez męża wnioskodawczyni w 2021 r. kwota 511,05 zł (miesięcznie),
- tytułem dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 2,4163 ha przeliczeniowego kwota 9.227,85 zł (rocznie, co po podzieleniu przez 12 miesięcy daje ok. 768,99 zł miesięcznie - w tekście nie ma miesięcznego przeliczenia tego składnika, ale jest on częścią sumy),
- tytułem dochodu z dzierżawionego gospodarstwa rolnego kwota 1.137,14 zł miesięcznie (jak wyliczono wyżej).
Kolegium podkreśliło, że dochód skarżącej za 2020 rok nie został wliczony do dochodu rodziny, ponieważ przebywała ona na urlopie wychowawczym od 21 lipca 2020 r. do 20 czerwca 2023 r., co zgodnie z art. 3 pkt 23 lit. a) u.ś.r. traktowane jest jako utrata dochodu.
W związku z powyższym, średni miesięczny dochód 5-osobowej rodziny skarżącej w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (2020 r.) wyniósł 3.397,20 zł. Kryterium dochodowe dla tej rodziny wynosiło 3.370,00 zł (5 osób x 674 zł), co oznacza przekroczenie kryterium o 27,20 zł.
Kolegium zwróciło również uwagę, że w dacie wydawania swojej wcześniejszej decyzji z dnia 6 października 2023 r., nie posiadało informacji o wcześniejszych decyzjach organu I instancji, które przyznały skarżącej m.in. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V. T. na pełne 24 miesiące. Informacje te wpłynęły dopiero w dniu 16 listopada 2023 r. Ponieważ maksymalny okres pobierania tego dodatku (24 miesiące) został już wykorzystany, Kolegium stwierdziło, że nie jest możliwe jego przyznanie na wnioskowany okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Wyjaśniło również, że postępowanie wznowieniowe obejmuje ponowne rozpoznanie sprawy co do jej istoty, a nie tylko weryfikację podstaw wznowienia.
Reasumując, Kolegium prawidłowo wskazało, że łączna kwota wnioskowanych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami (po wyłączeniu dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V., który ustalono na 0,00 zł) wyniosła w przedmiotowej sprawie 417,33 zł miesięcznie. Składały się na nią: zasiłki rodzinne na troje dzieci (O. 124 zł, V. 95 zł, F. 95 zł), dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko O. (100 zł jednorazowo, co po podzieleniu przez 12 miesięcy dało 8,33 zł miesięcznie) oraz dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko F. (95 zł miesięcznie).
W ocenie Kolegium, stosując zasadę wyrażoną w art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, łączną kwotę przysługujących skarżącej świadczeń (w wys. 417,33 zł) należało pomniejszyć o kwotę, o którą został przekroczony dochód rodziny tj. 27,20 zł. Ostatecznie dało to łączną kwotę przysługujących zasiłków z dodatkami w wysokości 390,13 zł miesięcznie. Świadczenie w tej wysokości należało przyznać na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
W związku z powyższymi ustaleniami, a w szczególności z faktem, że w dacie wydawania decyzji z dnia 6 października 2023 r., organ odwoławczy nie posiadał informacji o wcześniejszym przyznaniu i wypłaceniu dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V. T. przez maksymalny okres 24 miesięcy, Kolegium uznało za zasadne uchylenie decyzji organu I instancji w całości. Następnie, orzekając co do istoty sprawy, odmówiło przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V. T. na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. (z powodu wykorzystania pełnego 24-miesięcznego uprawnienia do pobierania tego dodatku). Jednocześnie przyznało wnioskowany zasiłek rodzinny wraz z pozostałymi dodatkami (z wyłączeniem wspomnianego dodatku wychowawczego) według zasady "złotówka za złotówkę" w wysokości 390,13 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko V. T. w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła nieprawidłowość wznowienia postępowania w sprawie, która została zakończona ostateczną decyzją SKO w Krakowie z dnia 6 października 2023 r. Decyzją tą, organ przyznał skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dzieci (O. P., V. T., F. T.) na okres 2021-2022 w łącznej wysokości 790,13 zł miesięcznie. Wznowienie postępowania nastąpiło na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. z powodu wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi. Skarżąca podważa zasadność tego wznowienia oraz zarzuciła błędną analizę zebranej dokumentacji w nowym rozstrzygnięciu.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy dodatku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem V. T. na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga była uzasadniona.
Objęte w tej sprawie kontrolą sądową akty zapadły w wyniku wznowienia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 października 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/948/2023, którą Kolegium uchyliło decyzję Wójta Gminy I. z dnia 31 lipca 2023 r. i przyznało skarżącej zasiłek rodzinny na dzieci wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz dodatkiem z tytułu opiekł nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w łącznej wysokości 790,13 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Z uwagi na wdrożony przez Kolegium tryb procedowania w tej sprawie, należy wskazać, że nadzwyczajny tryb weryfikacji ostatecznych orzeczeń organów administracji publicznej w postaci wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie przed organami administracji było dotknięte wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w przepisach (tj. w art. 145 § 1 k.p.a., art. 145a-145b k.p.a. oraz art. 145aa k.p.a.). Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania ma zatem na celu naprawienie konkretnych wad postępowania zakończonego ostateczną decyzją, stanowiących podstawy wznowienia. Stosownie do art. 147 k.p.a., wznowienie postępowanie może nastąpić z urzędu lub na żądanie strony. W kontrolowanej sprawie, postępowanie administracyjne wznowione zostało z urzędu, a jako podstawę wznowienia organ wskazał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej ostateczną decyzją wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Podkreślić trzeba, że organ administracji badając ziszczenie się przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zobowiązany jest wykazać, że przyjmowane jako podstawa wznowienia - okoliczności i dowody, są rzeczywiście nowe, jak też są istotne dla sprawy, a nadto, te nowe dowody i okoliczności istniały już w dniu wydania decyzji i nie były znane organowi rozstrzygającemu sprawę. Powyższa restrykcyjna reguła dowodowa wynika z zasady trwałości decyzji ostatecznych określonej w art. 16 § 1 k.p.a. W rezultacie więc, wzruszenie - w wyniku wznowienia postępowania - decyzji ostatecznej, ma charakter wyjątkowy i dopuszczalne jest wyłącznie wówczas, gdy z pewnych, znajdujących prymat nad pewnością obrotu prawnego względów, postępowanie w sprawie należy przeprowadzić ponownie, bądź w celu wyeliminowania powstałych w nim wad o charakterze procesowym, bądź to uwzględnienia zaistniałych (ujawnionych) po wydaniu decyzji, istotnych dla jej bytu czy treści, okoliczności. Do tego rodzaju zdarzeń ustawodawca zaliczył właśnie wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych lub dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji ale nieznanych organowi, który ją wydał (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. I GSK 2733/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych). Przesłanki te zostały w niniejszej sprawie spełnione.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:
1) 24 miesięcy kalendarzowych;
2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;
3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do art. 10 ust. 2 u.ś.r. osobie, o której mowa w ust. 1 tego artykułu, przysługuje jeden dodatek w wysokości 400,00 zł miesięcznie niezależnie od liczby dzieci pozostających pod jej opieką.
W niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił, że skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym od dnia 21 lipca 2020 r. do dnia 20 czerwca 2023 r., zatem przez okres 35 miesięcy, jednocześnie organ odmówił przyznania skarżącej dodatku w okresie od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. czyli za okres 12 miesięcy. Jak zatem łatwo obliczyć, skarżącej przyznano ten dodatek za 23 miesiące na dziecko V. T. Skarżąca otrzymała ten dodatek za okres od dnia 21 lipca 2020 r. do dnia 31 października 2021 r. oraz od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 20 czerwca 2023 r., zatem za 23 miesiące, a nie jak przyjął organ - pełne 24 miesiące. Skoro zgodnie z art. 10 ust. 3 u.ś.r. kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje, to nieuprawnionym było traktowanie przez organ miesięcy niepełnych na równi z pełnymi, stawiałoby to bowiem w uprzywilejowanej sytuacji dzieci urodzone na początku miesiąca w porównaniu do dzieci urodzonych bliżej końca miesiąca, co w konsekwencji sprzeczne byłoby z zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP.
"Jak wskazuje J. Sapeta "przedmiotowy dodatek stanowi jeden z elementów polityki prorodzinnej na rzecz rodzin wychowujących zwłaszcza małe dzieci". Ustawodawca dostrzegł bowiem konieczność wsparcia materialnego rodzin z dziećmi na utrzymaniu zwłaszcza w momencie, gdy osoby te przebywają na urlopie wychowawczym. Dodatek ten jest uznawany za krótkoterminowe świadczenie o charakterze zaopatrzeniowym. Jak zauważa W. Maciejko urlop wychowawczy umożliwia co prawda realizację funkcji wychowawczej, jednak odbywa się to kosztem wynagrodzenia pracowniczego. Dodatek ten ma zatem łagodzić złą sytuację materialną urlopowanego pracownika (Ł. Maszewski [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, komentarz do art. 10). Interpretacja przepisów u.ś.r. w tym zakresie, musi zatem także pozostawać w zgodzie z celem wprowadzenia tego świadczenia.
W niniejszej sprawie skarżącej został przyznany dodatek na dziecko V. T. za okres następujący po objętym zaskarżoną decyzją okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., wyłącznie na skutek tego, że za okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. skarżącej wydawane były decyzje odmawiające przyznania tego dodatku, które następnie były uchylane.
Jak natomiast wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie podstawową przesłanką uzyskania przedmiotowego dodatku jest przyznanie na dziecko zasiłku rodzinnego. Przewidziane w art. 8 ustawy dodatki do zasiłku rodzinnego mogą być przyznane wyłącznie w sytuacji, gdy na dziecko został przyznany zasiłek rodzinny, nie mają one bowiem samodzielnego charakteru (tak wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Opolu z dnia 3 października 2017 r., sygn. II SA/Op 430/17 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie każdy zatem podmiot uprawniony do urlopu wychowawczego będzie mógł uzyskać przedmiotowy dodatek, a tylko ten, któremu przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego. Wiąże się to z koniecznością spełniania kryterium dochodowego (Ł. Maszewski [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, komentarz do art. 10). Skoro zatem bezspornym jest, że w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym, a także orzeczono o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego za okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. zarówno na dziecko V. T., jak i na dziecko F. T., zatem i ta przesłanka została spełniona; to po ustaleniu, że skarżąca wyczerpała następczo pełny 24 miesięczny okres przysługiwania dodatku na dziecko V. T. na skutek wydania wcześniejszych wadliwych decyzji, organ winien ustalić czy dodatek ten w spornym okresie może przysługiwać jej na dziecko F. T., pouczając jednocześnie o konieczności modyfikacji złożonego wniosku celem jego uzyskania.
W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.