III SA/KR 205/23

III SA/Kr 205/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-01-12
Data wpływu
2023-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Katarzyna Marasek-Zybura
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II GSK 2012/24 - Wyrok NSA z 2025-01-22
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art.42i ust. 9
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Nr 3/06/2002/DT Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 września 2022 r., znak WWM III.5141.9.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P. M. (dalej: "skarżący") jest postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 16 września 2022 r. (znak WWM III.5141.9.2022) o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie pokrycia kosztów transportu sanitarnego kołowego Z. M. z podmiotu medycznego E. [...]N., do miejsca dalszego leczenia w kraju, tj. do Szpitala Wojewódzkiego im. Św. Łukasza SPZOZ w Tarnowie - w wysokości 2 800 euro, który to transport został zrealizowany 7 czerwca 2022 r. przez A. [...] N.
W stanie faktycznym sprawy, e-miałem z 6 czerwca 2022 r. skarżący przesłał do Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Krakowie prośbę o pokrycie kosztów transportu, będącego po udarze – Z. M. (dalej: "ojciec skarżącego") ze szpitala w N., do dalszego miejsca leczenia w kraju, tj. do Szpitala Wojewódzkiego im. Św. Łukasza SPZOZ w Tarnowie. W treści tej wiadomości mailowej skarżący podziękował za przesłane mu formularze oraz wskazał, że firmę transportową znalazł już dawno i dostał od niej stosowny kosztorys za usługę przewozu ojca z N. do Polski. Podał, że z uwagi na brak wiedzy o miejscu leczenia ojca w Polsce, nie mógł tych dokumentów wcześniej dostarczyć. Wskazał, iż prosi o zapłatę przedstawionego w mailu rachunku firmy transportowej. Jednocześnie akcentował, że jest bardzo zadowolony z tego, że jego ojciec "nie będzie się męczył w [...] szpitalu, bo nic nie rozumie". Do powyższego e-maila skarżący załączył zdjęcia wypełnionego i podpisanego wniosku o wydanie, w trybie art. art. 42i ust. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej (dalej: "ustawa o świadczeniach"), zgody na pokrycie kosztów transportu sanitarnego, dokumentacji (w języku [...] oraz przetłumaczonej na język polski) ze szpitala w N. potwierdzającej stan zdrowia ojca skarżącego oraz wymogi, co do rodzaju transportu ojca skarżącego do szpitala w Polce, jak też ofertę firmy transportowej z 24 maja 2022 r. (w języku polskim i n.).
W odpowiedzi na tego e-maila organ poinformował skarżącego e-mailem z 8 czerwca 2022 r., że rozpoznanie wniosku warunkowane jest koniecznością jego złożenia w oryginale oraz zażądał przedłożenia szeregu dokumentów, w tym wstępnego kosztorysu dalszego leczenia sporządzonego przez [...] szpital, w którym aktualnie znajduje się ojciec skarżącego.
E-mailem z 9 czerwca 2022 r. skarżący ponownie przesłał dokumenty, które stanowiły załączniki do poprzedniej wiadomości wskazując, że ojciec będzie dalej leczony już na oddziale rehabilitacji w szpitalu w Tarnowie, a dalsze leczenie w N. nie jest możliwe z uwagi na brak ubezpieczenia. Kolejnym e-mailem z 13 czerwca 2022 r. skarżący ponowił wniosek o zwrot kosztów transportu ojca z N. do Tarnowa, przesyłając jednocześnie fakturę nr RE-2022-0227 z dnia 8 czerwca 2022 r. wystawioną przez A. [...]. Z faktury tej wynikało, że transport ojca skarżącego odbył się już w dniu 7 czerwca 2022 r., a koszt tej usługi wyniósł 2 800 euro. Skarżący wskazał, że inne oferty transportu były znacznie droższe, a on musiał się szybko decydować na przewiezienie ojca do szpitala. W odpowiedzi na tę wiadomość organ poinformował skarżącego, że transport jest refundowany tylko w przypadku uzyskania uprzedniej zgody organu (NFZ). E-mail skarżącego z prośbą o pokrycie kosztów, stosownie do załączonej faktury został kolejny raz ponowiony 28 czerwca 2022 r.
Pisemny (oryginalny) wniosek skarżącego o wydanie zgody na pokrycie kosztów transportu sanitarnego, zgodnie z załączoną dokumentacją, w tym rachunkiem [...] firmy transportowej z 8 czerwca 2022 r., wpłynął do Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ – dopiero w dniu 10 sierpnia 2022 r.
Postanowieniem z 16 września 2022 r. Prezes NFZ orzekł o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie pokrycia kosztów transportu sanitarnego. Wskazał, że przedmiotowy transport został zrealizowany już w dniu 7 czerwca 2022 r., a zatem miało to miejsce jeszcze przed złożeniem wniosku o wydanie zgody na pokrycie jego kosztów. Ustalenie to wynikało z załączonego do wniosku rachunku oraz wiadomości e-mail przesłanej przez skarżącego w dniu 28 czerwca 2022 r.
Organ powołał się na art. 42i ust. 9 ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wydaje zgodę na pokrycie kosztów transportu do miejsca dalszego leczenia w kraju wyłącznie w sytuacji, gdy wnioskodawca przebywa w szpitalu na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego UE (...). Zdaniem organu, zgoda o której mowa w powyższym przepisie, jest więc zgodą uprzednią, tj. może zostać wydana przez Prezesa NFZ jedynie wówczas, gdy transport świadczeniobiorcy nie został jeszcze zrealizowany. Jednocześnie – akcentował organ – żaden przepis ustawy o świadczeniach nie pozwala na pokrycie przez NFZ kosztów transportu transgranicznego w obszarze państw UE, EFTA, lub Zjednoczonego Królestwa, który już nastąpił (odbył się). W ocenie organu, w przepisach prawa brak było zatem podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania wnioskodawcy w trybie administracyjnym – w odniesieniu do żądania wydania przez Prezesa NFZ zgody na pokrycie kosztów transportu sanitarnego. Zaszły zatem "inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a.
W piśmie z 15 października 2022 r. skarżący wskazał, że wniosek o sfinansowanie kosztów transportu został złożony przed jego zrealizowaniem, tj. już w dniu 24 maja 2022 r. (w aktach administracyjnych brak korespondencji z tego dnia – przypis Sądu).
W skardze do Sądu na opisane wyżej postanowienie skarżący podniósł, że organ błędnie ustalił, iż z ustawy o świadczeniach wynika wprost, że nie można wnioskować o pokrycie kosztów transportu medycznego po jego zrealizowaniu. Obrany przez organ pogląd nie został poparty przepisami, a jedynie stanowi rozszerzającą wykładnię przepisów, których interpretacja zmierzać ma do zminimalizowania ewentualnych wydatków NFZ z pominięciem praw pacjenta, jako beneficjenta świadczeń zdrowotnych. Wskazał, że organ posiłkował się art. 42i ust. 9 i 9a ustawy o świadczeniach uznając, że nie ma prawnej możliwości pokrycia kosztów transportu pacjenta z N. do Polski, który to transport został już zorganizowany i przeprowadzony. Skarżący podkreślił, że z żadnych regulacji unijnych (a przede wszystkim z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – dalej "rozporządzenie") nie wynika obowiązek udzielenia zgody na transport medyczny przed jego zorganizowaniem, a pozyskanie wcześniejszej zgody od NFZ wiąże się z rozciągnięciem przedsięwzięcia w czasie i uniemożliwia prowadzenie skutecznego procesu leczniczego. Skarżący podkreślał, że przed zorganizowaniem transportu medycznego składał do odpowiedniego organu NFZ zapytania o możliwość zorganizowania i pokrycia kosztów transportu przez ubezpieczyciela państwowego, jednakże prośby te pozostawiane zostały bez odpowiedzi. Ze względu na konieczność i zasadność kontynuowania hospitalizacji na terenie Polski skarżący zdecydował, iż zorganizuje transport medyczny ojca, celem ochrony jego zdrowia i życia ojca. Zdaniem skarżącego, sama językowa wykładnia słowa "zwrot" użytego w przepisach świadczy o tym, iż ustawodawca zakłada sytuację, w której pacjent pokrywa sam koszt transportu medycznego, a odpowiedni organ zwraca mu uiszczoną należność. Ponadto, zgodnie doktryną, roszczenie zwrotu kosztów transportu medycznego jest świadczeniem regresowym. Podniósł także skarżący, że nie zaistniały przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania. Postępowanie to należało przeprowadzić, gdyż z żadnych przepisów nie wynika, że nie można byłoby zwrócić kosztów transportu sanitarnego pacjenta będącego poza krajem i wydać zgody na zwrot po przeprowadzeniu tegoż transportu. Domniemanie, iż zgoda musi być uprzednia nie wynika ani z doktryny ani z ustawodawstwa, a co więcej okoliczność ta nie mieści się w kręgu przesłanek ustawowych pozwalających na odmowę wszczęcia postępowania. Zdaniem skarżącego, NFZ nie podjął nawet analizy stanu faktycznego, nie dokonał analizy dokumentacji medycznej i nie zbadał zasadności kontynowania leczenia ojca w kraju. Końcowo skarżący wskazał, że biorąc pod uwagę całościowy ogląd sprawy istnieją podstawy do jej przeanalizowania i przeprowadzenia postępowania, które odpowiedziałoby na pytanie czy transport był uzasadniony.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał wyrażone dotąd stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że powołany przez skarżącego art. 19 rozporządzenia nie stanowi podstawy do udzielenia na koszt NFZ świadczeń związanych z realizacją transportu osoby ubezpieczonej z państwa leczenia - do miejsca dalszego leczenia w kraju, albowiem przepisy o koordynacji nie obejmują, co do zasady, udzielenia świadczeń związanych z realizacją transportu osoby ubezpieczonej z państwa leczenia do właściwego państwa członkowskiego i w związku z tym nie przewidują pokrywania jego kosztu przez instytucję właściwą. Podkreślił organ, że zgoda publicznego płatnika (o której mowa w art. 42i ust. 9 ustawy o świadczeniach) na pokrycie kosztów transportu ze szpitala na terytorium innego niż Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej w świetle ww. przepisów musi być uprzednia, a nie następcza. Zgoda taka nie jest też udzielana automatycznie. Organ wskazał, że ustawa nie daje NFZ-owi uprawnień do zwrotu kosztów transportu już zrealizowanego.
Odnosząc się do twierdzenia skarżącego o kierowaniu przed zorganizowaniem transportu medycznego do odpowiedniego organu NFZ mailowych zapytań w sprawie możliwości zorganizowania i pokrycia kosztów transportu przez ubezpieczyciela państwowego organ przypomniał, że w odpowiedzi na e-mail skarżącego z 6 czerwca 2022 r. zawierającego prośbę o opłacenie przez NFZ kosztów transportu, w dniu 8 czerwca 2022 r. poinformował skarżącego o uwarunkowaniu rozpoznania wniosku od przedłożenia go w oryginale oraz wskazał dokumentację, jaka winna zostać dołączona do wniosku. W dniu 9 czerwca 2022 r. skarżący przesłał ponownie e-mailem ten sam wniosek o pokrycie kosztów transportu powrotnego do kraju, a następnie, w dniach 13 czerwca 2022 r. oraz 28 czerwca 2022 r. przedłożył e-mailem skan rachunku z dnia 8 czerwca 2022 r. sporządzony przez [...] firmę transportowa, z jednoczesną prośba o jego zapłacenie. Organ akcentował, że po ustaleniu, że transport już się odbył, w dniu 13 czerwca 2022 r. poinformował skarżącego drogą e-mailową, że zwrot kosztów transportu już zrealizowanego nie jest możliwy. Dodatkowo organ podkreślił, że w świetle art. 42i ust. 9 ustawy o świadczeniach nie mógł uwzględnić sytuacji wnioskodawcy i wydać innego rozstrzygnięcia niż odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wniosku o pokrycie kosztów transportu, który już się odbył, a zatem została spełniona przedmiotowa przesłanka odmowy wszczęcia postępowania przewidziana w art. 61a § 1 k.p.a.
W piśmie procesowym stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik skarżącego wskazał, że jakkolwiek finansowanie świadczeń w sytuacjach określonych w powołanym przez organ art. 42i ust. 9 ustawy o świadczeniach następuje w drodze bezpośredniego pokrycia kosztów ich udzielenia przez NFZ, to mogą zaistnieć przypadki wyjątkowe w których świadczeniobiorca powinien mieć zapewnioną możliwość uzyskania zwrotu poniesionych przez siebie kosztów. Pełnomocnik akcentował, że w takim kierunku wypowiadał się NSA na gruncie uprzednio obowiązującego art. 25 ustawy o świadczeniach będącego, w ocenie pełnomocnika, odpowiednikiem obowiązującego obecnie art. 42i ustawy. Poniósł także, że organ powinien wszcząć postępowanie, przeprowadzić je i wydać decyzję co do meritum.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Podstawą prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przez "inne uzasadnione przyczyny" należy rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadzała się zatem do tego, czy miała miejsce "inna uzasadniona przyczyna" pozwalająca organowi administracji publicznej na wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie pokrycia kosztów transportu ojca skarżącego ze szpitala w N. do miejsca leczenia w Polsce, który to transport zrealizowany został w dniu 7 czerwca 2022 r. Rozważając powyższą kwestię, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 42i ust. 9 ustawy z dnia 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (aktualny publikator: Dz. U. 2022 r., poz. 2561; dalej: "ustawa o świadczeniach"). Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy wnioskodawca przebywa w szpitalu na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego UE (...), korzystając ze świadczeń udzielanych na podstawie przepisów o koordynacji, Prezes Funduszu wydaje, na wniosek podmiotu uprawnionego, w drodze decyzji administracyjnej, zgodę na pokrycie kosztów transportu do miejsca dalszego leczenia w kraju - najtańszym środkiem transportu możliwym do zastosowania w aktualnym stanie zdrowia wnioskodawcy, gdy przewidywane koszty dalszego leczenia za granicą przewyższają koszty transportu i leczenia w kraju. Stosownie do ustępu 11. tego przepisu, do wniosku dołącza się dokumentację sporządzoną przez szpital, o którym mowa w ust. 9, zawierającą aktualne rozpoznanie kliniczne, opis aktualnego stanu zdrowia wnioskodawcy, określenie prawdopodobnego zakresu i czasu trwania dalszego leczenia oraz wskazanie środka transportu możliwego do zastosowania w aktualnym stanie zdrowia wnioskodawcy, wstępny kosztorys dalszego leczenia sporządzony przez szpital, o którym mowa w ust. 9 oraz tłumaczenie na język polski dokumentów, o których mowa w pkt 1 i 2.
Konstrukcja przywołanego przepisu wskazuje, że uprawnienie do uzyskania zgody (wyrażonej przez Prezesa NFZ w formie decyzji administracyjnej) na pokrycie kosztów transportu ze szpitala w innym państwie U.E. do miejsca dalszego leczenia pacjenta w Polsce, aktualizuje się w wyłącznie w sytuacji, gdy pacjent przebywa (pozostaje) w szpitalu na terytorium innego niż Polska kraju U.E. Fakt zatem przebywania pacjenta w zagranicznym szpitalu warunkuje dopuszczalność wydania przez wskazany organ decyzji w przedmiocie wyrażenia zgody na pokrycie kosztów transportu do miejsca dalszego leczenia w Polsce. Trafnie przyjął więc orzekający organ, iż roszczenie o pokrycie kosztów transportu pacjenta, po wykonaniu tegoż transportu, tj. w sytuacji gdy pacjent nie przebywa już w szpitalu na terytorium innego państwa członkowskiego niż Polska, wykracza poza granicę sprawy wyznaczoną cytowaną wyżej regulacją. Przewidziana tym przepisem zgoda na pokrycie kosztów transportu, winna bowiem być zgodą wyrażoną przez Prezesa NFZ przed zrealizowaniem transportu pacjenta do kraju, tj. zgodą uprzednią, mającą miejsce przed wykonaniem usługi transportowej i w trakcie pobytu pacjenta w zagranicznym szpitalu. Przedstawiona interpretacja tego przepisu prezentowana była już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 czerwca 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2345/15, wyrok WSA w Warszawie z 9 lutego 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2667/16, wyrok WSA z 11 lipca 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 773/19). Mając powyższe na uwadze za nietrafny uznać zatem należało zarzut skargi o błędnym ustaleniu przez organ braku możliwości wnioskowania o pokrycie kosztów transportu już po jego wykonaniu, skoro z literalnego brzemienia art. 42i ust. 9-12 ustawy o świadczeniach wprost wynika, że zgoda na pokrycie kosztów transportu dotyczy jedynie pacjenta przebywającego jeszcze w szpitalu poza granicami Polski. W tej sprawie natomiast skarżący mailem z 6.06.2022 r. informował NFZ o znalezieniu firmy transportowej, która miała przewieźć jego ojca z N. do Polski i wnioskował o dokonanie przez NFZ zapłaty tej firmie za powyższą usługę. Z akt wynika przy tym, że transport ojca skarżącego do Polski został zrealizowany już 7.06.2022 r., tj. następnego dnia po skierowaniu do organu przywołanego wyżej maila. W związku z powyższym należy zwrócić uwagę, że art. 63 § 1 k.p.a. stanowi, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. Z treści tego przepisu wprost zatem wynika, że kwalifikacja składanych przez skarżącego na adres poczty elektronicznej organu wniosków i żądań, nie mogła prowadzić do skutecznego zainicjowania postępowania w przedmiocie zwrotu kosztów transportu. Podkreślić należy, że o konieczności złożenia wniosku w oryginale (na piśmie) wraz ze stosownymi dokumentami wymaganymi do rozpatrzenia żądania pokrycia kosztów transportu ojca do kraju, skarżący był informowany przez organ. W dniu 8 czerwca 2022 r. skarżący został bowiem poinformowany przez NFZ o wskazanej wyżej powinności. W reakcji na tę informację skarżący ponownie jednak przesłał e-mailem skany (zdjęcia) już wcześniej organowi nadesłane. Tak więc złożony przez skarżącego we właściwej formie wniosek (wypełniony formularz wraz z dokumentacją, aczkolwiek niepełną z uwagi na brak kosztorysu sporządzonego przez szpital), wpłynął do organu dopiero w dniu 6.08.2022 r. (data stempla pocztowego). Uwzględniając zatem wskazaną datę z momentem zrealizowania transportu ojca skarżącego do Polski (7.06.2022 r.) uznać należało, że organ prawidłowo przyjął, iż wniosek skarżącego o zwrot kosztów transportu sanitarnego został złożony już po jego wykonaniu. Nawet jednak, gdy odmiennie postrzegać moment wpływu żądania skarżącego i wiązać go z samym tylko przekazaniem NFZ-owi informacji o kosztach transportu (mail z 6.06.2022 r.), to i tak dostrzec trzeba, że sporny transport został wykonany (zrealizowany) już jeden dzień po wysłaniu do NFZ wskazanego wyżej maila, bez oczekiwania na dalsze wytyczne (procedowanie) organu. Podkreślić w tym miejscu należy, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 maja 2022 r. w sprawie wydawania zgody na uzyskanie świadczeń opieki zdrowotnej poza granicami kraju oraz pokrycie kosztów transportu (Dz.U. z 2022, poz. 1209) narzuca na Prezesa NFZ konieczność dynamicznego postępowania po otrzymaniu wniosku o wydanie zgody na pokrycie kosztów transportu. W regulacji § 8 ust. 5 przewidziano, że w przypadkach, o których mowa w ust. 2 pkt 2 (tj. gdy wnioskodawca przebywa w szpitalu innego państwa członkowskiego UE) Prezes Funduszu niezwłocznie (podkreślenie Sądu) po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w § 1 pkt 1 lit. d (tj. dotyczącego wyrażania zgody na pokrycie kosztów transportu) wraz z dokumentacją, o której mowa w art. 42i ust. 11 ustawy, dokonuje niezbędnych uzgodnień ze świadczeniodawcą, o którym mowa w art. 42i ust. 9a ustawy (tj. tym, który poprowadzi dalsze leczenie w kraju). Przepis § 8 ust. 6 mówi zaś, że Prezes Funduszu nie później niż w terminie 3 dni od dnia zakończenia uzgodnień, o których mowa w ust. 5, po dokonaniu oceny w zakresie spełniania warunku określonego w art. 42i ust. 9 ustawy (kryterium ekonomiczne) - wydaje zgodę na pokrycie kosztów transportu albo odmawia wydania zgody. Tym samym stwierdzić trzeba, że przywołane przepisy wymuszają na organie konieczność szybkiego (niezwłocznego) załatwienia wniosku złożonego w analizowanym wyżej przedmiocie. Argumentacja więc skarżącego, że nie mógł czekać na zgodę organu, nie mogła być zyskać aprobaty, skoro wnioski o wyrażenie przez Prezesa NFZ zgody na pokrycie kosztów transportu są załatwiane przez organ niezwłocznie po nadesłaniu kompletnej dokumentacji wymaganej przez przepisy. W tej sprawie, transport ojca skarżącego do kraju został zrealizowany już w dniu następnym po przesłaniu przez skarżącego organowi maila (por. wyżej) z żądaniem "zapłacenia rachunku za transport", bez oczekiwania na stanowisko organu w przedmiocie tego żądania. Podkreślić należy, że art. 42i ust. 9 ustawy o świadczeniach stanowi autonomiczną regulację przesłanek pokrycia kosztów transportu pacjenta do miejsca leczenia w kraju. Jak wyżej wskazano, regulacja ta przewiduje wyrażenie przez Prezesa NFZ zgody na pokrycie tych kosztów, która może nastąpić m.in. w przypadku, gdy pacjent "przebywa w szpitalu na terytorium innego niż RP państwa Unii Europejskiej". Przesłanka ta w sprawie, bez wątpienia, nie została spełniona.
Nie można było podzielić także stanowiska skarżącego, ze ż żadnych regulacji unijnych (a przede wszystkim z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – dalej "rozporządzenie") nie wynika obowiązek udzielenia zgody na transport medyczny przed jego zorganizowaniem. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania ww. rozporządzenia i w związku z jego art. 19 , ubezpieczony jest uprawniony na podstawie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego do świadczeń rzeczowych w trakcie pobytu w państwie członkowskim Unii Europejskiej, innym niż właściwe państwo członkowskie na takich samych zasadach, jakie mają zastosowanie do ubezpieczonych na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym ma miejsce pobytu, w zakresie niezbędnym ze wskazań medycznych, z myślą o zapobieżeniu przymusowemu powrotowi ubezpieczonego do właściwego państwa członkowskiego przed końcem planowanego pobytu w celu uzyskania niezbędnego leczenia. W celu uzyskania powyżej wskazanych świadczeń wystarczające jest przedstawienie świadczeniodawcy dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń. Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie przewidują natomiast uprawnienia do transportu transgranicznego pacjenta. Zgoda na refundację kosztów transportu do miejsca dalszego leczenia w Polsce udzielana jest wyłącznie w oparciu o przepisy krajowe.
W niniejszej sprawie nie znajdą także zastosowania poglądy powoływane w uzupełnieniu skargi zawarte w przywołanym tam orzecznictwie NSA. W piśmie tym dostrzeżono przy tym, że zaprezentowane poglądy wywiedzione zostały na kanwie art. 25 ustawy o świadczeniach. Przepis ten został uchylony 15 listopada 2014 r. Stanowił on w ustępie 3, że prezes Funduszu lub dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu może wydać wnioskodawcy, na wniosek podmiotu uprawnionego, zgodę na pokrycie kosztów transportu: 1) do miejsca udzielenia świadczeń w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej (...) - najtańszym środkiem komunikacji możliwym do zastosowania w aktualnym stanie zdrowia, w przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia; 2) do miejsca leczenia lub zamieszkania w kraju - najtańszym środkiem komunikacji możliwym do zastosowania w aktualnym stanie zdrowia, gdy przewidywane koszty leczenia za granicą przewyższają koszty transportu i leczenia w kraju. Zauważenia wymaga, że przepis ten nie zawierał – w przeciwieństwie do obowiązującej aktualnie regulacji art. 42i ust. 9 (przepis dodano w dniu 15.11.2014 r.) – właśnie kluczowego dla ocenianej sprawy wymogu "przebywania pacjenta w szpitalu w innym niż Polska państwie U.E.", jako jednego z warunków wyrażenia przez organ zgody na pokrycie kosztów transportu pacjenta do kraju. Ponadto, decyzja w przedmiocie zgody na pokrycie kosztów transportu była, na gruncie uchylonego art. 25 ustawy o świadczeniach, decyzją uznaniową (o czym świadczy sformułowanie "prezes Funduszu może"). Obecnie natomiast, w przypadku spełnienia kryteriów ustawowych "Prezes Funduszu wydaje w drodze decyzji zgodę". Jak już wyżej akcentowano, przepis art. 42i ust. 9 ustawy o świadczeniach, stanowi autonomiczną regulację przesłanek pokrycia kosztów transportu pacjenta do miejsca leczenia w kraju. Regulacja ta – jak już wskazywano – nie dopuszcza możliwości wyrażania przez organ następczej zgody na pokrycie kosztów transportu, tj. po zrealizowaniu tej usługi, a przepisy wykonawcze, określające krótkie terminy załatwienia tej sprawy przez organ – jak się wydaje – stanowić mają gwarancję uniknięcia opieszałości organu w załatwieniu takiej sprawy. W tych okolicznościach, jedynie zatem na marginesie należy wskazać, że poglądy przywołane przez pełnomocnika skarżącego w piśmie uzupełniającym skargę sformułowane zostały w sytuacji nieodzowności podjęcia pilnego, ratującego życie leczenia (np. operacji) poza Polską i późniejszej refundacji przez NFZ powstałych z powyższych powodów, kosztów. Nie obejmowały one jednak przypadków samego pokrycia kosztu transportu transgranicznego pacjenta.
Reasumując należało stwierdzić, że Prezes NFZ może wydać decyzję jedynie w przedmiocie zgody na pokrycie kosztów transportu pacjenta do miejsca dalszego leczenia w kraju, w sytuacji gdy pacjent ten przebywa w szpitalu na terenie innego niż Polska państwa członkowskiego U.E. Materialnoprawne przepisy nie dają natomiast wskazanemu organowi kompetencji do zwrotu kosztów transportu pacjenta do kraju, który to transportu został zrealizowany przed wyrażeniem zgody organu na zwrot kosztów transportu. W tym przedmiocie ustawa o świadczeniach nie daje organowi żadnych uprawnień. Skoro więc brak jest materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia wniosku o zwrot kosztów zrealizowanego transportu pacjenta do Polski, to powyższe uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania, stosownie do art. 61a par. 1 k.p.a., o czym organ zasadnie orzekł. Ocena możliwości wydania decyzji w przedmiocie zwrotu, bądź odmowy zwrotu kosztów transportu, aktualizowałaby się dopiero w przypadku dochowania przez skarżącego, wynikających z art. 42i ust. 9 ustawy o świadczeniach, przesłanek warunkujących możliwość wdrożenia takiego postępowania, w tym przebywania pacjenta w szpitalu na terenie Państwa U.E.
Z uwagi na powyższe, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634).