III SA/Kr 1980/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2025-07-16
NSAAdministracyjneŚredniawsa
samorząd terytorialnyuchwała rady gminynadzór wojewodypodstawa prawnakompetencje rady gminyspółka komunalnazadania własne gminydostawa wodyodbiór ściekówkontrola sądowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w Tuchowie, która w formie apelu nakazywała spółce komunalnej zaprzestanie realizacji zadań własnych gminy, uznając ją za podjętą bez podstawy prawnej.

Wojewoda Małopolski zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w Tuchowie, która w formie apelu skierowanego do spółki komunalnej nakazywała jej zaprzestanie realizacji zadań własnych gminy w zakresie dostawy wody i odbioru ścieków. Wojewoda zarzucił naruszenie art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, art. 2 ustawy o gospodarce komunalnej oraz art. 7 Konstytucji RP, wskazując na brak podstawy prawnej i wkroczenie w kompetencje zarządu spółki. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, stwierdzając nieważność uchwały w całości z powodu braku podstawy prawnej do określenia sposobu zachowania innych organów.

Sprawa dotyczyła uchwały Rady Miejskiej w Tuchowie, która w formie apelu skierowanego do Prezesa Zarządu Spółki Komunalnej "D." sp. z o.o. oraz Zarządu Spółki, nakazywała podjęcie działań zmierzających do zaprzestania realizacji powierzonych spółce zadań własnych Gminy Rzepiennik Strzyżewski z zakresu dostawy wody i oczyszczania ścieków. Apel zawierał również wezwanie do wypowiedzenia umów z odbiorcami z gminy Rzepiennik Strzyżewski. Wojewoda Małopolski zaskarżył tę uchwałę, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa, w tym brak podstawy prawnej oraz wkroczenie w kompetencje zarządu spółki. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, uznał ją za zasadną. Sąd podkreślił, że choć organy samorządu mają prawo uczestniczyć w dyskursie publicznym i wyrażać swoje poglądy, to wolność wypowiedzi nie jest absolutna i nie może prowadzić do działań niezgodnych z prawem. W ocenie Sądu, zaskarżona uchwała nie była jedynie niewiążącą opinią radnych, lecz określała sposób zachowania innych organów, w tym zarządu spółki. Ponieważ brak było odpowiedniej normy prawnej upoważniającej radę gminy do wydania takiego aktu, Sąd stwierdził, że uchwała została podjęta bez podstawy prawnej i na podstawie art. 147 § 1 PPSA orzekł o jej nieważności w całości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała taka, jeśli określa sposób zachowania innych organów lub podmiotów, nie może być oparta na ogólnej normie art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym i wymaga wskazania konkretnej normy upoważniającej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że uchwała, która w formie apelu określa sposób zachowania zarządu spółki komunalnej, wykracza poza zakres kompetencji rady gminy wynikający z art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, który nie stanowi samodzielnej normy kompetencyjnej. Brak konkretnej normy prawnej upoważniającej do wydania takiego aktu skutkuje stwierdzeniem jego nieważności z powodu braku podstawy prawnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (5)

Główne

u.s.g. art. 18 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Przepis art. 18 ust. 1 u.s.g. stanowi ogólną normę kompetencyjną, która nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej do wydania uchwały określającej sposób zachowania innych organów lub podmiotów, zwłaszcza gdy nie wskazano konkretnej normy upoważniającej do podjęcia takiego działania.

p.p.s.a. art. 147 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do stwierdzenia nieważności uchwały lub aktu w całości lub w części, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Pomocnicze

u.g.k. art. 2

Ustawa o gospodarce komunalnej

k.s.h. art. 201 § 1

Kodeks spółek handlowych

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada praworządności wymaga, aby wszystkie rozstrzygnięcia organów władzy publicznej miały swoją podstawę prawną.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała została podjęta bez podstawy prawnej. Rada gminy nie została upoważniona przez ustawodawcę do udzielania wytycznych zarządom spółek komunalnych dotyczących podejmowanych przez nie działań. Uchwała narusza art. 7 Konstytucji RP poprzez podjęcie aktu bez podstawy prawnej i wykraczając poza zakres działania rady gminy.

Odrzucone argumenty

Apel nie nosi cech aktu prawa miejscowego i nie ingeruje w sferę publicznoprawną. Uchwała została podjęta na podstawie wskazanych przepisów prawa i w ramach kompetencji rady. Apel stanowi akt wewnętrzny, uzewnętrzniający stanowisko i obawy radnych.

Godne uwagi sformułowania

apel stanowi wyłącznie niewiążącą opinię radnych nie znajduje potwierdzenia w jej treści w pojęciu 'opinii' nie mieści się zatem określenie sposobu postępowania wskazanego w uchwale organu podstawą prawną uchwały nie mogła być ogólna norma zawarta w art. 18 ust. 1 u.s.g., która stanowi, że do zakresu działania rady gminy należą wszystkie sprawy należące do zakresu działania gminy, o ile ustawy nie stanowią inaczej, ponieważ nie stanowi ona samodzielnej normy kompetencyjnej.

Skład orzekający

Ewa Michna

przewodniczący

Maria Zawadzka

członek

Marta Kisielowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym w kontekście uchwał rady gminy o charakterze apeli lub wytycznych skierowanych do podmiotów zewnętrznych, w szczególności spółek komunalnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji uchwały rady gminy w Tuchowie i może wymagać uwzględnienia kontekstu faktycznego i prawnego innych spraw.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne określenie podstawy prawnej dla uchwał samorządowych, nawet tych o charakterze apeli, oraz jak sądy interpretują granice kompetencji organów samorządu.

Rada gminy nie może nakazywać spółce komunalnej, co ma robić – WSA stwierdza nieważność apelu.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1980/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący/
Maria Zawadzka
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy~Rada Gminy
Treść wyniku
stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1465
Art. 18
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Maria Zawadzka Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2025 r. sprawy ze skargi Wojewody Małopolskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Tuchowie z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr 1/2024 w sprawie stopniowego wygaszania realizacji powierzonych zadań własnych Gminy Rzepiennik Strzyżewski z zakresu dostawy wody i odbioru ścieków Spółce Komunalnej "Dorzecze Białej" Sp. z o.o. w związku z zaprzestaniem ich finansowania przez Gminę Rzepiennik Strzyżewski stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą z 28 sierpnia 2024 r. nr 1/2024 (dalej: "uchwała") Rada Miejska w Tuchowie podjęła "Apel w sprawie stopniowego wygaszania realizacji powierzonych zadań własnych Gminy Rzepiennik Strzyżewski z zakresu dostawy wody i odbioru ścieków w Spółce Komunalnej "D." sp. z o.o. w związku z zaprzestaniem ich finansowania przez Gminę Rzepiennik Strzyżewski".
Podstawę prawną uchwały stanowił art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r., poz. 609 i 721, dalej: "u.s.g.") oraz § 20 ust. 2 lit. d regulaminu Rady Miejskiej w Tuchowie stanowiący załącznik nr 3 do załącznika nr 1 do uchwały nr LII/397/2014 Rady Miejskiej w Tuchowie w sprawie uchwalenia Statutu Gminy Tuchów (Dz. Urz. Woj. Małopol. Z 2014 r., poz. 6070 oraz 2019 r. poz. 1121, dalej: "regulamin").
W § 1 uchwały zawarto apel adresowany do Prezesa Zarządu Spółki Komunalnej "D." sp. z o.o. o podjęcie pilnych, stanowczych i konsekwentnych działań zmierzających do zaprzestania realizacji powierzonych spółce zadań własnych Gminy Rzepiennik Strzyżewski z zakresu dostawy wody i oczyszczania ścieków, w związku z uchylaniem się Gminy Rzepiennik Strzyżewski od zawarcia ze Spółką porozumienia regulującego zasady powierzania jej zadań własnych Gminy z zakresu dostawy wody i odbioru ścieków. Zaapelowano również do Zarządu Spółki o wykonanie zapisów umowy spółki poprzez wypowiedzenie umów z odbiorcami z gminy Rzepiennik Strzyżewski na dostawę wody i odbiór ścieków. Zobowiązano Przewodniczącego Rady Miejskiej w Tuchowie do przesłania apelu do Zarządu Spółki "D." sp. z o.o. (§ 2) oraz zobowiązano Burmistrza Tuchowa do zamieszczenia apelu w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Tuchowie oraz na tablicy ogłoszeń Urzędu (§ 3).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Wojewoda Małopolski zarzucił zaskarżonej uchwale naruszenie:
- art. 18 ust 1 u.s.g. poprzez podjęcie uchwały bez podstawy prawnej;
- art. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 679) w zw. z art. 201 §1 Kodeksu spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 18, dalej: "k.s.h.") poprzez wkroczenie w kompetencje przyznane ustawą zarządowi spółki z o.o. – rada gminy nie została upoważniona przez ustawodawcę do udzielania wytycznych zarządom spółek komunalnych dotyczących podejmowanych przez nie działań;
- art. 7 Konstytucji RP poprzez podjęcie uchwały bez podstawy prawnej, wykraczając poza kwestie pozostające w zakresie działania rady gminy zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów - organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie został upoważniony przez ustawodawcę do udzielania wytycznych zarządom spółek komunalnych dotyczących podejmowanych przez nie działań.
W oparciu o podniesione zarzuty Wojewoda Małopolski wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że w formie uchwały Rada Miejska w Tuchowie przyjęła apel skierowany do podmiotów zewnętrznych, niepozostających z Radą Miejską w relacji zależności, adresowany de facto do Prezesa Spółki Komunalnej "D." Spółka z o. o. w sprawie, która pozostaje poza zakresem kompetencji organu. Uchwała podjęta została bez podstawy prawnej, z wkroczeniem w kompetencje przyznane ustawami organowi wykonawczemu gminy oraz organom spółki komunalnej. Podkreślił, że wspólnikami spółki "D." Spółka z o. o. jest Gmina Tuchów, Gmina Ryglice, Gmina Rzepiennik Strzyżewski oraz Gmina Ciężkowice, a więc nie wyłącznie Gmina Tuchów, której to organ stanowiący przyjął zaskarżoną uchwałę. Wojewoda Małopolski zaznaczył, że spółki z ograniczoną odpowiedzialnością tworzone są przez jednostki samorządu terytorialnego i funkcjonują w oparciu o przepisy k.s.h., z zastrzeżeniem obowiązku równoczesnego stosowania w tej mierze określonych - mających charakter lex specialis względem k.s.h. - przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej oraz przepisów ustaw ustrojowych. W niniejszej sprawie, jednakże przepisy szczególne nie znajdują zastosowania, bowiem sfera kompetencji zarządu spółki określona została w k.s.h. Organ nadzoru podkreślił, że nawet jeśli by przyjąć, że apel stanowi wytyczne, a nie zobowiązanie, to organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie został upoważniony przez ustawodawcę do udzielania wytycznych zarządom spółek komunalnych dotyczących podejmowanych przez nie działań.
Wojewoda Małopolski wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem doktryny oraz z ustalonym orzecznictwem, do istotnego naruszenia prawa należy zaliczyć naruszenie przez organ gminy podejmujący uchwałę przepisów o właściwości, podjęcie takiego aktu bez podstawy prawnej. Obowiązek organów władzy publicznej działania na podstawie i w granicach prawa wynika z konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 Konstytucji), która wymaga, aby wszystkie rozstrzygnięcia organów administracji miały swoją podstawę prawną (tak m.in. wyrok NSA z 1.02.2017 r. I OSK 2779/16). W sytuacji, w której adresatem stanowiska Rady Miejskiej są inne organy stosujące prawo i podejmujące działania skierowane na zewnątrz, nie sposób przyjąć, że Rada Miejska w Tuchowie zajęła wyłącznie niewiążące stanowisko nazywając je apelem. Rada nie posiada jakichkolwiek kompetencji do udzielania organom spółki wytycznych lub choćby zaleceń w kwestii prowadzonej działalności.
Wojewoda podkreślił, że zgodnie z utrwaloną judykaturą, rada gminy jest uprawniona do podjęcia, na podstawie art. 18 ust 1 ustawy o samorządzie gminnym, działań o charakterze intencyjnym, programowym, ale pozostających w granicach zadań przewidzianych w przepisach prawa (m.in. wyrok NSA z 18 marca 2003 r., sygn. akt II SA/Wr 2928/02). Przepis art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym jest przepisem prawa ustrojowego, ogólną kolizyjną normą kompetencyjną, która nie może stanowić podstawy prawnej do wkraczania zarówno w sferę ustawowych kompetencji organów państwowych, jak i w sferę praw osób prywatnych oraz innych organów będących poza sferą oddziaływania rady, ani w formie aktu prawa miejscowego, ani w drodze innego prawnego aktu indywidualnego.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Tuchowa wniósł o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie.
W uzasadnieniu wniosku o odrzucenie skargi Burmistrz Tuchowa wskazał, że apel niewątpliwie nie nosi cech aktu prawa miejscowego, a zatem konieczna jest ocena, czy został on podjęty w sprawie z zakresu administracji publicznej. W ocenie organu zaskarżony apel nie spełnia kryteriów określonych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2014 r. (I OPS 14/13). Organ podkreślił, że przedmiotem apelu nie jest nic innego, niż wyrażenie subiektywnych poglądów radnych dotyczących kwestii poruszonych w jego treści. Zgodnie z powołanym w podstawie prawnej regulaminem, apel zawiera niewiążące formalnie wezwanie adresata zewnętrznego do podjęcia określonego działania. W konsekwencji z uwagi na swoją treść – niewiążące oświadczenie zgodne z poglądem radnych Rady Miejskiej w Tuchowie - nie może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, ponieważ w żaden sposób nie ingeruje w sferę publicznoprawną poprzez skierowanie do innych podmiotów nakazu wiążącego zachowania.
Uzasadniając ewentualny wniosek o oddalenie skargi, Burmistrz Tuchowa wskazał, że uchwała została podjęta na podstawie wskazanych w komparycji aktu przepisów prawa, a zatem nie została podjęta bez podstawy prawnej. Co więcej, Rada Miejska podejmując uchwałę działała w ramach własnych kompetencji, nie naruszyła kompetencji innych organów, w tym w szczególności nie udzieliła organom spółki wiążących wytycznych. W ocenie organu, apel jest aktem wewnętrznym, uzewnętrzniającym jedynie stanowisko i obawy radnych. Treść apelu odnosi się wprost do należącego do zadań własnych gminy obszaru zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę. Apel stanowił reakcję na cały szereg zdarzeń, które spowodowały, że mieszkańcy pozostałych gmin: Tuchów, Ryglice oraz Ciężkowice finansowali i nadal finansują realizację zadania własnego gminy Rzepiennik Strzyżewski. Organ powołał wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z 30 października 2023 r. (V GC 60/23), w którym przyjęto, że obowiązku zbiorowego zapatrzenia w wodę nie można rozpatrywać w oderwaniu od kosztów prowadzonej działalności. Sąd wskazał, że w sytuacji odmowy wypłaty rekompensat przez gminę za spełnienie tego obowiązku, przedsiębiorstwo wodociągowe ma prawo zaprzestać jego realizacji. Apelacja Gminy Rzepiennik została oddalona przez Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 17 maja 2024 r. (I SA/Ga 457/23). W tym stanie rzeczy, radni powzięli apel, który miał na celu obronę interesu spółki, jak również pośrednio mieszkańców Gminy Tuchów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy odnieść się do wniosku Burmistrza Tuchowa o odrzucenie skargi, ponieważ ocena dopuszczalności skargi warunkuje możliwość oceny zaskarżonej uchwały pod względem kryterium zgodności z prawem.
Okolicznością bezsporną jest, że uchwała podlegała nadzorowi Wojewody Małopolskiego. Zgodnie z art. 85 u.s.g. nadzór sprawowany jest nad działalnością gminną, czyli również nad całością działalności uchwałodawczej, niezależnie od charakteru prawnego, czy rodzaju podejmowanych uchwał, które, nie tworzą jednolitej grupy aktów. Wśród uchwał znajdują się zarówno uchwały zaliczane do źródeł prawa miejscowego, jak i uchwały o charakterze niewiążącym, w tym w szczególności apele. Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g. o nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. Podnieść ponadto należy, że zgodnie z art. 93 ust. 1 u.s.g. po upływie terminu wskazanego w art. 91 ust. 1 organ nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku, organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. W rezultacie, skoro uchwała podjęta przez Radę Miejską w Tuchowie jest objęta nadzorem Wojewody Małopolskiego, organ nadzoru ma legitymację skargową do jej zaskarżenia do sądu administracyjnego zgodnie z art. 93 ust. 1 u.s.g. W konsekwencji należy przyjąć, że skarga jest dopuszczalna, a Sąd nie znalazł podstaw do jej odrzucenia.
Kluczową dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały jest ocena jej treści - czy zawiera ona zobowiązanie dla innych organów, czy też wyłącznie opinię radnych Rady Miejskiej w Tuchowie. Należy bowiem wskazać, że tylko analiza treści uchwały (a nie wyłącznie powołanych w komparycji aktu przepisów), pozwala udzielić odpowiedzi na pytanie, czy została ona wydana na podstawie i w granicach wyznaczonych przez prawo.
Sąd podziela stanowisko wyrażone w powołanym w odpowiedzi na skargę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2018 r. (I OSK 552/18), w którym Sąd ten przyjął, że rada gminy ma prawo udziału w dyskursie publicznym z prawem prezentacji swojego stanowiska odnośnie do spraw publicznych, zwłaszcza reguł wykonywania władzy publicznej, w którym samorząd terytorialny uczestniczy. Dalej NSA wskazał: "Skoro w świetle art. 54 ust. 1 Konstytucji mowa o wolności każdego człowieka, a więc także członka wspólnoty samorządowej, do wyrażania swoich poglądów, to niepodobna odmawiać lub ograniczać tej wolności organom wspólnoty. W myśl art. 1 ust. 1 ustawy mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową i dlatego w ust. 2 przywołanego przepisu gminę zrównano z tą wspólnotą czy wręcz uznano za wspólnotę samorządową. W efekcie nie można utracić z pola widzenia, że to ci mieszkańcy podejmują rozstrzygnięcia w głosowaniu powszechnym (poprzez wybory i referendum) lub za pośrednictwem organów gminy (art. 11 ustawy). Odebranie tym organom głosu w dyskursie publicznym, szczególnie w kwestiach planowanych zmian prawnych mogących mieć wpływ na funkcjonowanie wspólnoty samorządowej, stanowi zatem również naruszenie przysługującej każdemu z mieszkańców wolności wypowiedzi. Powyższa wykładnia przepisów Konstytucji odpowiada na wezwanie skierowane w jej preambule do wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali, by stanowiła ona prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot".
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wolność wypowiedzi nie ma charakteru absolutnego. (...) Niepodobna uznać również uprawnienia gmin do głoszenia zapatrywań niedających się pogodzić z prawem, takich jak nawoływanie do nieprzestrzegania przepisów prawa powszechnie obowiązującego wbrew wynikającej z art. 7 Konstytucji zasadzie działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa. Tego rodzaju aktywność gmin powinna być eliminowana za pomocą środków nadzoru, który wszak wedle art. 85 ustawy obejmuje całą działalność gminy i sprawowany jest na podstawie kryterium zgodności z prawem (...).
Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się do orzecznictwa odnoszącego się do uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego wyrażających krytykę pod adresem innych organów władzy publicznej i przywołujących je do postępowania zgodnego z prawem (zob. wyroki z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 297/17, LEX nr 2442347 i z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt I OSK 1066/17, LEX nr 2371162). W wyrokach tych podniesiono, że uchwały są formą uzewnętrzniania woli rady gminy, toteż mają niejednolity charakter prawny i mogą wywoływać różnorodne skutki. Przyjęto zarazem, że jeżeli uchwała nie jest ani aktem prawa miejscowego, ani innym prawnym aktem indywidualnym, którym rada ingerowałaby w sferę praw bądź obowiązków czy to organów państwowych, czy organu wykonawczego gminy lub jakiejkolwiek instytucji mu podległej, czy osób fizycznych bądź prawnych, to nie musi być oparta na normie prawa materialnego.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w powołanym wyroku, że pierwszoplanowym (podstawowym) elementem porządku publicznego w państwie, a więc i w gminie jest praworządne działanie organów władzy publicznej, a dopiero kolejnym jest przestrzeganie prawa przez jednostki. Dlatego też podejmowanie wszelkich działań o charakterze niewładczym mieści się w zakresie zadań organów jednostki samorządu terytorialnego. Wynika to z faktu, że adresat działań niewładczych, np. mających formę apelu, ma wybór co do tego, czy zachowa się zgodnie ze skierowanym do niego wezwaniem.
W ocenie Sądu zaskarżona uchwała nie może być uznana za akt nieingerujący w sferę praw i obowiązków innych organów, za akt stanowiący apel do organów o przestrzeganie prawa, ani za akt stanowiący wyłącznie niewiążącą opinię radnych. Z treści zaskarżonej uchwały oraz jej uzasadnienia wynika, że adresatem apelu jest Prezes Zarządu Spółki Komunalnej "D." sp. z o.o., Zarząd spółki, a także Burmistrz Tuchowa. W uchwale wskazano, że Rada Miejska w Tuchowie apeluje do Prezesa Zarządu Spółki o podjęcie pilnych, stanowczych i konsekwentnych działań zmierzających do zaprzestania realizacji powierzonych Spółce zadań własnych Gminy Rzepiennik Strzyżewski z zakresu dostawy wody i oczyszczania ścieków w związku z uchylaniem się Gminy Rzepiennik Strzyżewski od zawarcia porozumienia regulującego zasady powierzania spółce zadań własnych gminy. Rada Miejska zaapelowała także do Zarządu Spółki o przystąpienie do wykonania zapisów umowy spółki poprzez wypowiedzenie umów z odbiorcami z gminy Rzepiennik Strzyżewski na dostawę wody i odbiór ścieków. Co więcej, w § 2 i 3 uchwały zawarto zobowiązanie dla Przewodniczącego Rady Miejskiej oraz Burmistrza Tuchowa do określonego zachowania związanego z przekazaniem treści uchwały do wiadomości organom spółki.
W ocenie Sądu treść uchwały określa sposób zachowania organów w niej wymienionych. Stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę, że apel stanowi wyłącznie niewiążącą opinię radnych nie znajduje potwierdzenia w jej treści. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego (sjp.pwn.pl) opinia zawiera stanowisko, przekonanie, ocenę sytuacji W pojęciu "opinii" nie mieści się zatem określenie sposobu postępowania wskazanego w uchwale organu. Rada Miejska mogła wyrazić zaniepokojenie zaistniałą sytuacją, zwrócić uwagę na potrzebę przestrzegania prawa, czy realizacji prawa. Tymczasem, w zaskarżonej uchwale wprost wskazała, że oczekuje zaprzestania wykonywania przez Spółkę zadań z zakresu odstawy wody i oczyszczania ścieków Gminy Rzepiennik Strzyżewski oraz wypowiedzenia umów i dostawę wody oraz odbioru ścieków tej gminy.
W rezultacie, skoro w zaskarżonej uchwale Rada Miejska w Tuchowie określiła sposób zachowania innych organów, tj. Burmistrza Tuchowa oraz podmiotów nienależących do struktur administracji publicznej- zarządu spółki z o.o. oraz prezesa spółki z o.o., podstawą prawną uchwały nie mogła być ogólna norma zawarta w art. 18 ust. 1 u.s.g., która stanowi, że do zakresu działania rady gminy należą wszystkie sprawy należące do zakresu działania gminy, o ile ustawy nie stanowią inaczej, ponieważ nie stanowi ona samodzielnej normy kompetencyjnej. Wskazuje jedynie, że w sytuacji, w której ustawa określa organu właściwego (w zakresie spraw należących do właściwości gminy), organem właściwym do realizacji kompetencji jest rada gminy. Wskazana w podstawie prawnej uchwały norma art. 18 ust. 1 u.s.g. wymaga równoczesnego wskazania normy kompetencyjnej, która upoważnia do podjęcia określonego działania w sprawie z zakresu właściwości gminny bez wskazania organu właściwego do jej realizacji.
Tym samym, aby rada gminy mogła podjąć uchwałę w przedmiocie zobowiązania prezesa spółki komunalnej, czy zarządu spółki do podjęcia określonych działań, powinna wskazać normę upoważniającą ją do wydania takiego aktu. W ocenie Sądu, brak jest takiej normy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, a zatem zasadne jest stanowisko Wojewody Małopolskiego, że zaskarżona uchwała została podjęta bez podstawy prawnej.
Zgodnie z § 20 ust. 2 załącznika do statutu, Rada może podejmować rozstrzygnięcia również w formie: a. postanowień proceduralnych, b. deklaracji - zawierające samozobowiązanie się do określonego postępowania, c. oświadczeń - zawierające stanowisko w określonej sprawie, d. apeli - zawierające formalnie niewiążące wezwania adresatów zewnętrznych do określonego postępowania, podjęcia inicjatywy bądź zadania, e. opinii - zawierające oświadczenia wiedzy lub oceny. Podkreślić należy, że podstawy do pojęcia uchwały nie mogły stanowić przepisy prawa miejscowego, ponieważ normy kompetencyjne powinny być określone w ustawie, a nie aktach prawa miejscowego.
Podzielić należy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 7 grudnia 2009 r., I OSK 716/09), w którym Sąd ten wskazał, że "właściwość rady gminy [...] «we wszystkich sprawach pozostających w zakresie działania gminy» (art. 18 ust. 1 u.s.g.) należy rozumieć przez pryzmat art., 15 ust. 1 u.s.g., tj. poprzez działalność polegającą na stanowieniu prawa miejscowego i działalność kontrolną, co generalnie nie wyklucza działań niewładczych np. o charakterze intencyjnym, pod jednym wszakże warunkiem, mianowicie, jeśli pozostaje to w granicach zadań gminy przewidzianych w przepisie prawa".
Zgodnie z art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Z uwagi na brak podstawy prawnej do podjęcia zaskarżonej uchwały, a także z uwagi na fakt, że nie upłynął rok od daty jej podjęcia, Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził jej nieważność.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI