I SA/Wa 1231/22

I SA/Wa 1231/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Fyda-Kawula
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj (spr.) sędzia WSA Przemysław Żmich asesor WSA Anna Fyda - Kawula po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...]marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), dalej "kpa" po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] grudnia 2021 r., nr [...], znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania J.D., dalej "Skarżącej" świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało ją w mocy.
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Decyzją z [...] grudnia 2021 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z.D. ponieważ Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudniania, co stanowi przesłankę odmowną do ustalenia prawa do tego rodzaju świadczenia. Poza tym, zdaniem organu I instancji, niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez matkę Skarżącej, 25 roku życia, co stanowi samodzielną przesłankę negatywną uzasadniając odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odwołanie wniosła Skarżąca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając odwołanie jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie przyjęło przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111), dalej "ustawa". Zgodnie z nimi świadczenie przysługuje osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny o którym mowa w ustawie z 25 lutego 1964 r. kodek rodzinny i opiekuńczy, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki m. in. nad osobą niepełnosprawną posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności. Organ ustalił, że matka Skarżącej posiada taki stopień niepełnosprawności. Do dnia wniesienia odwołania Skarżąca nie zrezygnowała jednak z zatrudnienia. Organ wskazał nadto, że nie ma na gruncie obowiązującego prawa możliwości wydania decyzji warunkowej, co oznacza że zrezygnowanie z zatrudnienia musi być wcześniejsze niż decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie SKO wskazało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13 data powstanie niepełnosprawności nie ma znaczenia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczenie o niepełnosprawności, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.
Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że wymogiem uzyskania świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która nie musi być opieką całodobową. Opieka ma być stała i długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Nie do zaakceptowania jest sytuacja w której po zakończeniu przez Skarżącą aktywności zawodowej i złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne byłaby pozbawiona jakiegokolwiek świadczenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 28), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa, przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych a w szczególności art. 17 tej ustawy.
Stosownie do treści art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1 lit b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Powyższa regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł, że art. 17 ust. 1 lit b ustawy o świadczeniach w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Prawidłowo zatem organ II instancji pominął tę drugą przesłankę jako stanowiącą podstawę do odmowy przyznania świadczenia.
Zasadnie jednak z innych przyczyn nie było podstaw do przyznania świadczenia.
Świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem świadczenia opiekuńczego a jego przyznanie wymaga spełnienia przez osobę ubiegającą się warunków ustawowych. Generalnie sens przyznawania tego rodzaju świadczenia jest taki aby osoby pozostające w niewątpliwie szczególnej sytuacji, kiedy osoba najbliższa wymaga całodziennej opieki, mogły zrezygnować z pracy i w całości poświęcić się opieką nad taką osobą. W zamian za to otrzymują świadczenie pielęgnacyjne, które ma zapewnić im pokrycie, choć w części niezbędnych wydatków na osobę, którą się opiekują.
Sąd rozpoznający tę sprawę jest zdania, że ustanowione w ustawie o świadczeniach rodzinnych regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji R.P. oraz celu tych unormowań (tzw. prokonstytucyjna wykładnia przepisów prawa). Świadczenia pielęgnacyjne powinny być przyznawane osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagają takiego wsparcia (p: wyroki NSA : z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 21 czerwca 2017 r., I OSK829/16, 12 maja 2017/, I OSK328/16, 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17, 27 maja 2019 r., I OSK 1939/18). Jak równocześnie wskazywane jest w orzecznictwie, (np. wyrok NSA z 13 czerwca 2015 r., I OSK 1286/14), wyrażona w art. 2 Konstytucji zasada demokratycznego państwa prawa realizowana jest przez sądy których obowiązkiem jest przestrzeganie wyznaczonego ramami Konstytucji porządku prawnego. Jednym ze środków służących realizacji tych celów jest możliwość dokonywania wykładni rozszerzającej ustaw opartej na założeniu racjonalności ustawodawcy w której dopuszczalne jest odstępstwo od tej racjonalności gdy istnieją wyższe, ważniejsze zasady i wartości niż literalnie wykładane normy. Kierując się wyrażoną w art. 178 ust. 1 i 8 Konstytucji zasadą podległości sędziów Konstytucji zobowiązani są oni wziąć zatem pod uwagę nie tylko literalne brzmienie normy prawnej ale i przepisy Konstytucji i dokonać takiej wykładni, która w jak najpełniejszy sposób umożliwi realizację norm i wartości konstytucyjnych. Tego rodzaju wykładnia nie może jednak pomijać materialnoprawnych podstaw uzasadniających przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne z jednej strony niejako zastępuje osobie, która je pobiera wynagrodzenie za pracę a z drugiej, i co ważniejsze, ma służyć zaspokajaniu potrzeb osoby niepełnosprawnej. Po drugie nie do przyjęcia jest na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach teza, że generalnie w każdym przypadku gdy mamy do czynienia z osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym członek rodziny na którym ciąży ustawowy obowiązek opieki powinien uzyskać świadczenie pielęgnacyjnego. Taka wykładnia, w przypadku gdy mamy do czynienia z osobą niepełnosprawną, czyniłaby zbędnymi unormowania art. 17 ustawy o świadczeniach bo tego rodzaju świadczenie de facto byłoby automatyczne, przy spełnieniu przesłanki nie podejmowania pracy. Takiej wykładni Sąd w tym składzie nie akceptuje.
Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania ciągłej i stałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem osoby nad którą opieka jest ustawowa, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną i rezygnacja z pracy lub jej niepodejmowanie. Mamy zatem do czynienia z dwoma niezależnymi od siebie stanami faktycznymi. W pierwszym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W drugim osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W pierwszym z nich chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że bezspornym jest, że Skarżąca nie zalicza się do żadnego z wyżej wymienionych przypadków, gdyż nie zrezygnowała ona z zatrudnienia, którym to okolicznościom Skarżąca nie zaprzecza. W oświadczeniu z [...] grudnia 2021 r. jasno stwierdza, że zrezygnuje z niej po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Takie samo stanowisko zostało zawarte w skardze.
Wobec powyższego wskazać należy, że Skarżąca, mimo że była wzywana do wykazania tej okoliczności /zrezygnowania z pracy/, nie zrezygnowała z niej. Sama chęć zrezygnowania z pracy nie wypełnia dyspozycji ustawy a Sąd stoi na stanowisko, że przyznanie świadczenia nie może być warunkowe. Ustawodawca jasno sprecyzował warunki jakie muszą być spełnione aby takie świadczenie zostało spełnione i nie dał organowi prawa do wydania decyzji uzależniającej jej skuteczność od późniejszego zrezygnowania z pracy.
Dlatego też zarzuty skargi uznać należy za nieuzasadnione. Organ II instancji i po części I, w sposób prawidłowy i wyczerpujący zebrały materiał dowodowy w sprawie oraz dokonały właściwej jego oceny prawidłowo uznając, że żądanie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 i 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji wyroku.