III SA/Kr 1939/24

III SA/Kr 1939/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
Art. 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
Art. 63 ust. 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a  i c i art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 7, 77  par. 1  , art. 107  par. 3, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy referent Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi U. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 września 2024 roku, nr SKO.ŚR/4111/574/2024 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne oraz ustalenie jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez U. F., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 30 września 2024 r., znak: SKO.ŚR/4111/574/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) w związku z art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Andrychowa z dnia 2 sierpnia 2024 r., znak: OPS.DŚR.ŚR481.07.568.2024.ŚP.N.ZWR, uznającą za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 marca 2024 r. do 31 maja 2024 r. w łącznej wysokości 8964,00 zł oraz ustalającej zwrot ww. kwoty na konto OPS w Andrychowie.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 2 sierpnia 2024 r., znak: OPS.DŚR.ŚR481.07.568.2024.ŚP.N.ZWR, Burmistrz Andrychowa uznał za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 marca 2024 r. do 31 maja 2024 r. w łącznej wysokości 8964,00 zł oraz ustalił zwrot ww. kwoty na konto OPS w Andrychowie.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji powołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, znajdujące zastosowanie w sprawie i przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania. Zdaniem organu w świetle przepisów art. 63 ust. 11 ww. ustawy o świadczeniu wspierającym za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca. Skarżąca wskazała, że nie kwestionuje obowiązku zwrotu kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy emeryturą a otrzymywanym świadczeniem za okres od 1 marca 2024 r do 30 maja 2024 r. w wysokości 2237,73 zł i w tej wysokości powinna zwrócić świadczenie.
Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Jak podniosło Kolegium ustalono, że w przedmiotowej sprawie skarżąca miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne związku z opieką nad mężem począwszy od 1 czerwca 2023 r na stałe, na podstawie decyzji Burmistrza Andrychowa z dnia 9 czerwca 2023 r., nr OPS.DŚR. ŚR.4802.05.1466.2021.2023.ŚP.
Z informacji z dnia 17 czerwca 2024 r. wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku przyznał mężowi skarżącej świadczenie wspierające od 1 marca 2024 r. do 31 stycznia 2031 r.
Z kolei decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 czerwca 2024 r., znak ENP/6/007003239, wznowiono też skarżącej wypłatę emerytury, począwszy od dnia 1 czerwca 2024 r.
Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji co do tego, że brak jest podstawy prawnej dla dokonania obliczeń kwoty do zwrotu stanowiącej różnicę pomiędzy emeryturą, a świadczeniem pielęgnacyjnym. Podstawą zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego jest przepis prawa traktujący o świadczeniu wspierającym, które to przyznał mężowi skarżącej Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie OPS w Andrychowie. Z powyższych ustaleń wynika, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za okres od 1 marca 2024 r do 31 maja 2024 r należało uznać za nienależnie pobrane i jako takie podlega ono zwrotowi.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła, że organ nie poinformował jej, że świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być pobierane równocześnie ze świadczeniem wspierającym. Gdyby taka informacja została przekazana skarżąca odwiesiłaby emeryturę, a świadczenie wspierające mąż otrzymałby z późniejszą datą.
Zdaniem skarżącej nie każde świadczenie które było pobrane w warunkach, które odpowiadają treści art. 138 ust. 2 ustawy emerytalnej podlega zwrotowi. Działanie skarżącej nie było spowodowane chęcią oszukania organu. Nadto, sytuacja w której znalazła się rodzina skarżącej, jest bardzo ciężka z powodu choroby męża skarżącej i kosztów rehabilitacji. Jak podała skarżąca, ona również ma problemy ze zdrowiem, a koszty leczenia są bardzo wysokie. Koszty życia również bardzo wzrosły, dlatego zapłata 8 964 złotych znacząco przekracza możliwości skarżącej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.
Sąd dopatrzył się jednakże naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na jej wynik, co skutkować musiało uchyleniem kontrolowanych decyzji.
W rozpoznawanej sprawie orzekające organy stanęły na stanowisku, że podstawę stwierdzenia za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne przez skarżącą, które podlega w związku z tym zwrotowi, wypłaconego jej za okres od 1 marca 2024 r do 31 maja 2024 r., a uprzednio przyznanego skarżącej decyzją Burmistrza Andrychowa z dnia 9 czerwca 2023 r., nr OPS.DŚR. ŚR.4802.05.1466.2021.2023.ŚP od 1 czerwca 2023 r na stałe - było ustalenie przyznania przez ZUS mężowi skarżącej świadczenia wspierającego od 1 marca 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. decyzją z dnia z dnia 17 czerwca 2024 r. Jak podniosło bowiem Kolegium w świetle art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym) za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
W ocenie Sądu z tak kategorycznym stanowiskiem organów orzekających w tej sprawie nie sposób się jednak zgodzić
Podzielić bowiem należy, zdaniem Sądu, pogląd WSA w Łodzi, wypowiedziany w wyroku z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 261/18; LEX nr 2501058, że: "Nie ma żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach pojęcia w kolejnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć. Sprzyja to zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej."
Podkreślić zatem należy, że również, zdaniem Sądu, na gruncie także ustawy o świadczeniach rodzinnych poza sferą - jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania - znajduje się pojęcie "nienależnego świadczenia". Pojęcie to występuje na gruncie prawa cywilnego, w art. 410 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r., poz. 1061 ze zm.), jako szczególna postać bezpodstawnego wzbogacenia się.
Wskazać jedynie należy, że w świetle doktryny prawa cywilnego "nienależne świadczenie" obejmuje między innymi takie sytuacje, gdy ktoś je spełnił, nie będąc w ogóle do tego zobowiązanym (względem nikogo) lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył (tzw. condictio indebiti ). "W piśmiennictwie jako przykłady sytuacji, w których powstaje condictio indebiti wskazuje się: omyłkowe udzielenie pożyczki, świadczenie z gwarancji, gdy brak materialnych przesłanek do jej wykonania, dostarczenie towaru pod zły adres, zawyżony czynsz, podwójna zapłata, wypłata odszkodowania z OC na rzecz rzekomo poszkodowanego, który następnie okazał się sprawcą szkody (por. P. Księżak, Bezpodstawne..., s. 177). Świadczenie jest nienależne, jeśli w chwili jego spełniania miało ono podstawę prawną, jednak później podstawa prawna odpadła (tzw. condictio causa finita ). Sytuacja taka będzie mieć miejsce np. w razie uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli (art. 84-88 k.c.), odwołania darowizny (art. 898 k.c.)..." (vide: Agnieszka Rzetecka – Gil, Komentarz do art. 410, LEX).
Przypomnieć wobec tego należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zwrot świadczenia (na gruncie jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania) obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona, jak i osoby, która uzyskała takie świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Zdaniem składu orzekającego Sądu działania organów w tej sprawie nie były wystarczające do wydania kontrolowanych decyzji, zaś zawarte w nich bezrefleksyjnie stanowisko nie mogło być uznane w realiach stanu faktycznego tej sprawy – za prawidłowe.
Tak właściwie rzecz ujmując żaden z orzekających organów nie wskazał materialnoprawnej podstawy wydania decyzji w niniejszej sprawie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego i żądania jego zwrotu.
Organ pierwszej instancji wskazał jedynie ogólny przepis art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) stanowiący w ust. 1, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu oraz, iż "Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 ww. ustawy podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi o pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty." Kolegium natomiast w ogóle nie powołało materialnoprawnej podstawy prawnej swojego władczego objawu woli.
Wprawdzie brak przywołania podstawy prawnej samo przez się nie stanowi już o wadliwości decyzji, gdyż liczy się tylko w takim przypadku trafność i zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia, to niemniej jednak nie sposób nie brać pod uwagę w procesie kontroli legalności decyzji rozumienia przez orzekające organy przepisów, a właściwie rzecz ujmując norm prawnych w nich wysłowionych, znajdujących zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym sprawy.
Sąd administracyjny oceniając decyzje według kryterium legalności bierze także pod uwagę właśnie proces wykładni i w konsekwencji zastosowanie przepisów przez organ w okolicznościach faktycznych sprawy.
Zdaniem Sądu orzekające w tej sprawie organy nie przeprowadziły wykładni mających zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd jest również zdania, że w ogóle nie ustaliły, które z nich i dlaczego obowiązują i mają zastosowanie w okolicznościach faktycznych tej sprawy i z jakiego powodu i jakie jest ich rozumienie przez organy oraz jakie konsekwencje prawne z nich wynikają, wreszcie który z przepisów (norm z nich wynikających), wskazanych w art. 30 można przyporządkować do okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy. We wskazanym przepisie ustawodawca wyróżnił 5 przesłanek uznania nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania jego do zwrotu opisując w każdym z nich w hipotezie określony wzorzec zachowania, który przecież trzeba przyporządkować do określonych okoliczności stanu faktycznego danej sprawy.
Nie jest też dokonaniem wykładni przepisów (norm prawnych) przywołanie fragmentu tekstu przepisu i definicji legalnej pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia".
Pamiętać trzeba, że definicje legalne, jako przepisy prawne, także podlegają interpretacji. Jeżeli zatem definicja ta na gruncie interpretacyjnych reguł językowych jest jednoznaczna, to jej waga jest znacząca i nie można jej wówczas przełamać. Jednakowoż dokonywanie interpretacji definicji musi się w pierwszej kolejności odwoływać do ewentualnie innych definicji, a jeżeli takich nie ma – do znaczeń słownikowych, a jeśli one nie wystarczą – do znaczeń w oparciu o reguły pozajęzykowe (por. m. in. M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, s.204 i 205).
Nie mogło być więc uznane za wystarczające stwierdzenie przez organy, że tak stanowi treść art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, iż za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, zwłaszcza w sytuacji użycia w treści ustanowionej w tym przepisie definicji legalnej wyrażenia czasownikowego "nienależnie pobrane świadczenie..."
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym wykładni tego przepisu podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 751/16).
W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie rodzinne bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Przyjmuje się wprawdzie, że w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego", o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest ono uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach wymienionych w art. 30 ust. 2, lecz zależy wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, skoro od początku ono nie przysługiwało, to jednak Sąd w składzie niniejszym od razu podkreśla, że tego stanowiska nie podziela.
Omawiany przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako "nienależnie pobrane świadczenie" określa "świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego". W ocenie Sądu, skoro i w tym przypadku ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a nie "świadczenia nienależnego", to przy ustalaniu - na podstawie tego przepisu - świadczenia nienależnie pobranego i orzekaniu o jego zwrocie, nie wystarczy samo stwierdzenie, że w związku z postępowaniem wznowieniowym bądź postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia nieważności, została wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie, a więc że odpadła podstawa prawna przyznania świadczenia, ale konieczne jest także ustalenie, czy osoba, które je pobierała bądź ubiegała się o ich przyznanie, wiedziała, że świadczenia jej nie przysługują. Nie można przyjąć, że racjonalny ustawodawca obejmuje pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a więc ocenianego subiektywnie, także "świadczenie nienależne" rozumiane obiektywnie, gdyż taka definicja byłaby wewnętrznie sprzeczna (niezgodność formalna). Nie ulega wątpliwości, że postępowania nadzwyczajne (w przedmiocie wznowienia czy stwierdzenia nieważności), o których mowa w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, są prowadzone niezależnie od postępowania w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zwrotu tych świadczeń, a w postępowaniach tych kwestia świadomości osoby pobierającej świadczenia, że świadczenie jej się nie należy, nie jest badana. W postępowaniach tych organ ocenia tylko to, czy zachodzą podstawy wznowieniowe, wymienione w art. 145 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), bądź przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 k.p.a. Oznacza to, że gdy na skutek postępowań nadzwyczajnych odpadnie podstawa prawna przyznania świadczeń rodzinnych, tj. gdy zostanie wyeliminowana decyzja o przyznaniu tych świadczeń, to pobrane w takich sytuacjach świadczenie można zakwalifikować wyłącznie jako "świadczenie nienależne". Skoro jednak ustawodawca przewidział w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że zwrotowi podlega "świadczenie nienależnie pobrane", a nie "świadczenie nienależne", a jednocześnie jako "świadczenie nienależnie pobrane" w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych potraktował także "świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność", to oznacza, że również w takim przypadku, zdaniem Sądu, organ orzekając następnie o zwrocie świadczenia, powinien badać, czy strona była świadoma tego, iż świadczenie jej się nie należy, a więc powinien oceniać winę strony.
Podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał w swoim orzecznictwie, począwszy od orzeczenia z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87 (OTK w 1988 r., poz. 1), że równość wobec prawa oznacza, iż "wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo", a ewentualne odstępstwa od tej zasady są dopuszczalne tylko w uzasadnionych wypadkach (por. zwłaszcza orzeczenie z 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95, OTK ZU nr 2/1995, poz. 11, por. także wyroki por. wyrok TK z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01, OTK 2001, nr 7, poz. 216; wyrok TK z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt K 32/03, OTK-A 2004, nr 3, poz. 22). Wszelkie zaś odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących kryteriach (por. wyroki TK z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt SK 89/06, OTK-A 2008/1/7; wyrok TK z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt SK 49/05, OTK-A 2007/4/39; wyrok TK z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt P 5/05, OTK-A 2007/1/1; wyrok TK z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt P 15/00, OTK ZU nr 4/2001. poz. 83; wyrok TK z dnia 24 stycznia 2001 r., sygn. akt SK 30/99, OTK ZU nr 1/2001, poz. 3; wyrok TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K. 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 70; wyrok TK z dnia 12 maja 1998 r., sygn. akt U. 17/97, OTK ZU nr 3/1998. poz. 34; wyrok TK z dnia 23 czerwca 1999 r., sygn. akt K. 30/98. OTK ZU nr 5/1999, poz. 101; wyrok TK z dnia 5 listopada 1997 r., sygn. akt K 22/97. OTK ZU nr 3-4/1997. poz. 41).
Oczywiście zgodzić się należy ze stwierdzeniem, że nie zawsze nierówne traktowanie podmiotów podobnych, oznacza już dyskryminację lub uprzywilejowanie. Równość dopuszcza różne traktowanie przez prawo podmiotów różniących się między sobą, niemniej ewentualne zróżnicowanie traktowania określonych podmiotów musi być obiektywnie uzasadnione. Uzasadnienie to musi być relewantne, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Wprowadzenie zatem zróżnicowania podmiotów, jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95 (OTK ZU 1995, cz. II, poz. 11), czy w wyrokach z dnia 3 września 1996 r., sygn. akt K 10/96 (OTK Nr 4/1996, poz. 33, czy z 18 stycznia 2000 r., sygn. akt K 17/99 (OTK ZU 2000/1, poz. 4) musi mieć charakter: racjonalny (według ustalonego kryterium), proporcjonalny (różnicowanie adresatów przepisu (normy) musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi naruszonych interesów w wyniku wprowadzenia regulacji prawnej). Po trzecie, argumenty te muszą pozostawać w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Takim czynnikiem uzasadniającymi zróżnicowanie może być m. in zasada sprawiedliwości społecznej.
W ocenie Sądu wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może prowadzić do różnicowania "świadczeń nienależnie pobranych" wg kryterium winy i w konsekwencji pozwalająca na orzekanie o zwrocie takich świadczeń w odniesieniu do części świadczeń w zależności od tego, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że ono się jej nie należy, a w innych przypadkach (pkt 4) niezależnie od tej świadomości. Zdaniem Sądu naruszałoby to konstytucyjną zasadę równości. Ta sama bowiem okoliczność, w zależności od chwili jej wystąpienia, mogłaby bowiem stanowić albo podstawę stwierdzenia jej nieważności, albo ustalenia świadczenia nienależnie pobranego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 147/19; LEX nr 2694880).
Niewątpliwie więc, zdaniem Sądu, dochodzi do nierównego traktowania podmiotów podobnych. W gorszej sytuacji znaleźliby się ci spośród nich, którzy działali w zaufaniu do organów praworządnego państwa i otrzymali świadczenia rodzinne w drodze decyzji administracyjnej, którą następnie np. wyeliminowano w trybie stwierdzenia nieważności wskutek błędu organu, od tych którzy pobrali nienależnie świadczenie ale na skutek ustaleń organów bez swojej winy, i to tylko z tego powodu, że w tej pierwszej sytuacji nieistotny jest ich stan świadomości w tym względzie.
W ocenie Sądu jest to przykład modelowego, arbitralnego różnicowania podmiotów podobnych skoro nie zostało to obiektywnie usprawiedliwione, co w konsekwencji powoduje też naruszenie konstytucyjnych zasad sprawiedliwości i proporcjonalności.
W rozpoznawanej sprawie organy jednakże nie uwzględniły w sposób dokładny okoliczności stanu faktycznego tej sprawy, a mianowicie, że uprzednio istotnie skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 czerwca 2023 r na stałe, na podstawie decyzji Burmistrza Andrychowa z dnia 9 czerwca 2023 r., nr OPS.DŚR.ŚR.4802.05.1466.2021.2023.ŚP, którą następnie na wniosek co prawda skarżącej w związku ze zwróceniem się o przywrócenie emerytury, ale wyeliminowano od dnia 1 czerwca 2024 r. decyzją z dnia 14 czerwca 2024 r., znak: OPS.DŚR.ŚR.4802.06.443.2024.ŚP.U, a jednocześnie ZUS przyznał mężowi skarżącej świadczenie wspierającego od 1 marca 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. decyzją z dnia z dnia 17 czerwca 2024 r. wobec złożonego wniosku w tym przedmiocie dniu 13 czerwca 2024 r.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie obowiązkiem organów było, czego nie uczyniły, przede wszystkim ustalenie, które przepisy obowiązują i mają zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, jak je organy rozumieją, a więc dokonanie ich wykładni i ustalenie konsekwencji prawnych w tak ustalonym stanie faktycznym niniejszej sprawy, czy skarżąca pobierając sporne świadczenie rodzinne w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, wiedziała o tym, że nie zachodzą przesłanki do jego dalszego pobierania w sytuacji, po pierwsze, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, a po drugie, przyznania jej mężowi w pokrywającym się z tym świadczeniem okresie - od 1 marca do 31 maja 2024 r. -świadczenia wspierającego, a pomimo tego pobrała je w złej wierze. Do okoliczności tych organ natomiast w ogóle się nie odniósł, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W ocenie stanu świadomości beneficjenta znaczenie ma również kwestia, na którą notabene, zwróciła uwagę skarżąca w skardze – właściwego, prawidłowego pouczenia organu. Ugruntowane jest bowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści przepisu, czy też przepisów. Powtórzyć zatem trzeba, że pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenia dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyroki NSA w Warszawie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12; LEX nr 1339588, czy z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10; LEX nr 745403.
Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga więc ustalenia przez organ, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd.
Powyższe obrazuje więc, zdaniem Sądu w sposób wystarczający, naruszenie przepisów prawa procesowego – artykułów: 7, 77 § 1 i 107 § 3 oraz 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ, na wynik tej sprawy w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego – 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne rozumienie i zastosowanie w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.
W ponownym rozpoznaniu sprawy orzekające organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a. i dokonają z uwzględnieniem tych wskazówek ustaleń istotnych dla treści rozstrzygnięcia co do istoty w niniejszej sprawie okoliczności stanu faktycznego, czy do pokrycia się okresów pobierania dwóch świadczeń rodzinnych nie doszło z powodu niewłaściwych i precyzyjnych ustaleń organów, a nie działania skarżącej w złej wierze (chyba że organy wykażą w sposób przekonujący działanie skarżącej zmierzające do wprowadzenia ich w błąd), zwłaszcza, że ust. 9 art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym wyraźnie stanowi, iż wypłata świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego, a następnie dokonają prawidłowej wykładni pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" i subsumpcji określonego przepisu do okoliczności stanu faktycznego tej sprawy i określą następnie konsekwencje prawne takiego stanu rzeczy.
Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.