III SA/Kr 1911/22

III SA/Kr 1911/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Hanna Knysiak-Sudyka
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Mariusz Kotulski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
Art. 6, art. 8, art. 7 w zw. z art. 77 par. 1  w zw. z art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2023 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/333/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez G. K., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/333/2022, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia 31 sierpnia 2022 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką G. K.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 25 czerwca 2021 r., znak: [...], Burmistrz S. odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką.
Decyzją z dnia 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt SKO.NP/4115/267/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Wyrokiem z dnia 7 lutego 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje organu pierwszej instancji. Sąd wskazał, że podczas ponownego rozpoznawania sprawy organ winien ustalić jaki jest zakres koniecznych czynności opiekuna oraz jaka jest sytuacja wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń możliwe będzie dokonanie oceny, czy istotnie niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego jest uwarunkowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Decyzją z dnia 31 sierpnia 2022 r., znak: [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz S. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe wydanym w dniu 18 marca 2019 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony jej stopień datuje się od 11 lutego 2019 r., tj. powstał w wieku 80 lat.
Jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia organ pierwszej instancji wskazał, że osoba wymagająca opieki ma czworo dorosłych dzieci, których nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego wobec matki fakt, że wykonują pracę zarobkową bądź pracę w gospodarstwie rolnym. Jednocześnie, będąc związanym wytycznymi WSA w Krakowie, organ dokonał oceny stanu zdrowia matki skarżącego, jej potrzeb oraz zakresu sprawowanej opieki. Organ wskazał, że matka skarżącego nie jest osobą obłożnie chorą i cały czas leżącą. Nie wymaga stałego wsparcia ze strony wnioskodawcy, jak również sprawowania całodziennej opieki w zakresie wymaganym przez art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, której przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Nadto organ wskazał na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki ,a rezygnacją z zatrudnienia, jak też na istnienie innych osób zobowiązanych wobec matki skarżącego do alimentacji.
Od powyższej decyzji odwołalnie złożył skarżący zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie dokonania jego wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji tego przepisu. Nadto zarzucił dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. Ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności. Wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Ustaliło, że skarżący wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia w okresie od 1 lipca 2020 r. do 30 listopada 2020 r, a następnie był zatrudniony u tego samego pracodawcy na podstawie umowy o pracę od 1 grudnia 2020 r. do 26 marca 2021 r., która uległa rozwiązaniu w wyniku porozumienia stron. W oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2021 r. ww. wskazał, że nie posiada gospodarstwa rolnego i jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.
Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika nadto, że matka skarżącego nie jest osobą obłożnie chorą i cały czas leżącą (jest ona osobą pozostającą w stałym leczeniu neurologicznym z powodu choroby Alzhaimera, 30 pkt w skali Barthel) oraz że nie wymaga stałego wsparcia ze strony wnioskodawcy, jak również sprawowania przez niego opieki w zakresie wymaganym przez art. 17 ust. 1 ustawy (opieka ogranicza się do przygotowywania posiłków, robienia zakupów, dowożenia do lekarza oraz pomocy przy codziennej higienie). Kolegium podzieliło powyższą ocenę. Wskazało, że oznacza to, iż brak jest konieczności rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwiałby codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec matki. Skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Kolegium wyjaśniło, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).
Dodało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Sama pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych przez Stronę (np. gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich) należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły. Zakres faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby takiej osoby w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie przez opiekuna takiej osoby pozostają z sobą w związku przyczynowym (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 691/19).
Jak zauważono w orzecznictwie sądów administracyjnych wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.
Nadto Kolegium podniosło, że skarżący nie jest jedyną osobą zobowiązaną wobec matki do alimentacji, która obiektywnie mogłaby sprawować nad nią opiekę. Ustalono, że córka chorej jest osoba bezrobotną, zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku zamieszkującą w nieznacznej odległości od miejsca zamieszkania matki (20 km). Nic nie stoi na przeszkodzie aby w ciągu dnia przyjeżdżała do matki, bądź przeprowadziła się do niej, albo przyjęła ją do własnego domu. To samo dotyczy córki R. G., która nie pracuje zawodowo, a od lipca 2022 r. jest zarejestrowana w PUP w T. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Odległość 40 km od miejsca zamieszkania matki nie jest odległością, która mogłaby zwalniać ją z obowiązku świadczenia matce pomocy. Skoro jednak odległość ta jest dla niej zbyt duża aby codziennie dojeżdżać do matki, nic nie stoi na przeszkodzie aby zamieszkała u matki bądź zabrała matkę do siebie. Z kolei córka A. K. przebywa w Hiszpanii, zatem nie jest w stanie fizycznie zaopiekować się matką. Nie oznacza to, że nie może ona w inny sposób wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, chociażby poprzez wsparcie finansowe, z którego można by opłacić stosowną dla niej opiekę. Kolegium podkreśliło przy tym, że osoby zobowiązane do alimentacji mogą realizować swój obowiązek alimentacyjny w różny sposób - nie tylko poprzez osobiste starania, lecz również poprzez wydatkowanie środków finansowych, za pomocą których można zapewnić opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1433/21).
Nadto, zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad matką. Rezygnacja skarżącego z zatrudnienia nastąpiła powiem w dniu 26 marca 2021 r., tymczasem ustalony stopień niepełnosprawności u jego matki datuje się na dzień 11 lutego 2019 r. Jego rezygnacja z zatrudnienia nie miała zatem bezpośredniego związku z koniecznością zaopiekowania się matką.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakwie skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów:
1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje, a przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego.
2) art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma inne dzieci nie legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów dzieci te nie sprawują nad nią opieki;
3) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a pogorszającym się stanem zdrowia jego matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto organ w sposób dowolny bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności uznał, że skoro wymagająca opieki matka skarżącego ma inne dzieci nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Tym samym organ odgórnie przesądził o braku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając okoliczności niemożności sprawowania faktycznej opieki przez ww. osoby oraz brak możliwości zapewnienia przez nie środków na sfinansowanie opieki nad niepełnosprawną matką.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku skarżącego i postanowień art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przed tutejszym Sądem. Wyrokiem z dnia 7 lutego 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił bowiem decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt SKO.NP/4115/267/2021 i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, czego skutkiem było ponowne rozpatrzenie przez organy sprawy i wydanie w wyniku tego kontrolowanych decyzji.
We wskazanym wyroku Sąd wskazał, że orzekające organy nie wywiązały się z ciążących na nich obowiązków związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej. Organy nie dokonały nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie koniecznych czynności opiekuńczych. Nie dokonały w zasadzie żadnych ustaleń co do aktualnego stanu zdrowia wymagającej opieki. Nie ustaliły jaki jest niezbędny zakres czynności opiekuńczych, a jedynym ustaleniem organów było to, że wymagająca opieki leczy się neurologicznie z powodu choroby Alzheimera. Sąd podkreślił zatem, że faktem powszechnie znanym jest, iż "...objawy choroby Alzheimera rozwijają się stopniowo przez wiele lat - zwiększa się zarówno ich zakres, jak i stopień. Pierwszym symptomem choroby są zazwyczaj problemy z pamięcią krótkotrwałą, przy zachowaniu bardzo dobrej pamięci długotrwałej. Z czasem problemy z pamięcią krótkotrwałą dają się obserwować coraz częściej i są coraz poważniejsze, jak również zaczynają im towarzyszyć kolejne objawy chorobowe. Objawy choroby Alzheimera różnią się od siebie na poszczególnych etapach otępienia." Organy nie ustaliły jednak, jaki jest aktualny stan wymagającej opieki w związku z jej schorzeniem, czy znajduje się ona we wczesnym, czy też zaawansowanym etapie choroby. "Z informacji dotyczącej osoby niepełnosprawnej znajdującej się w aktach administracyjnych wynika, że potrzebuje ona pomocy przy wykonywaniu wszystkich czynności, żadnej z czynności nie jest w stanie wykonać w pełni samodzielnie. Nadto z oświadczenia skarżącego z dnia 31 maja 2021 r. wynika, że "bardzo się zapomina", zostawia włączoną kuchenkę gazową, zostawia odkręconą wodę, nie gasi świateł, zażywa kilkukrotnie te same leki, albo zapomina ich zażyć, zapomina o posiłkach. Ma zawroty głowy, gubi się w domu, nie pamięta przeznaczenia pomieszczeń. Organy zupełnie pominęły powyższe informacje." Ponadto, Sąd wskazał, że organy nie ustaliły w sposób precyzyjny sytuacji pozostałych dzieci wymagającej opieki. Dwie z córek nie pracują, jednak K. K. jest bezrobotna, zatem teoretycznie mogłaby podjąć się opieki nad matką, przynajmniej częściowo, druga córka R. G. opiekuje się siostrzenicą, jednakże wymagająca opieki przebywała wcześniej właśnie u niej, zatem córka była w stanie się nią opiekować. Organy nie ustaliły także sytuacji majątkowej córki A. K., która mieszka w Hiszpanii. Osoby zobowiązane do alimentacji mogą realizować swój obowiązek alimentacyjny w różny sposób – podkreślił Sąd - nie tylko poprzez osobiste starania, lecz również poprzez wydatkowanie środków finansowych, za pomocą których można zapewnić opiekę nad osobą niepełnosprawną. Sąd wskazał zatem, że ponownie prowadząc postępowanie z wniosku skarżącego organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w tym wyroku oceny prawnej. Ustali, jaki jest zakres koniecznych czynności opiekuna oraz jaka jest sytuacja wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń możliwe będzie dokonanie oceny, czy istotnie niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego jest uwarunkowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Przeprowadzona zatem w rozpatrywanej sprawie kontrola legalności decyzji, zapadłych w ponownym rozpatrzeniu sprawy nie może nie uwzględniać w ocenie prawidłowości podjętych rozstrzygnięć powyższego stanowiska Sądu. Stosownie bowiem do postanowień art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą zatem pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, LEX nr 1487724, i wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II FSK 1404/13, LEX nr 1774161).
Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji (bądź innego aktu czy czynności) do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Stanowisko takie konsekwentnie reprezentuje NSA i wojewódzkie sądy administracyjne w swoim orzecznictwie (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 16 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 975/97, LEX nr 43847; wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97, LEX nr 47275; postanowienie NSA z dnia 25 maja 2001 r., sygn. akt V SA 355/01, LEX nr 57181; wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2320/05, LEX nr 197247, i wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 278/14, LEX nr 1534079).
Patrząc przez ten pryzmat na kontrolowane decyzje, zdaniem Sądu orzekające powtórnie organy po raz kolejny nie ustaliły jej rzeczywistego stanu sprawy i nie zastosowały się w pełni do zaleceń wiążącego ich wyroku z dnia 7 lutego 2022 r.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji i z analizy akt administracyjnych pismem z dnia 7 lutego 2022 r. skarżący został wezwany do złożenia wyjaśnień odnośnie istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności.
Z oświadczenia skarżącego, które złożył zgłaszając się do organu pierwszej instancji wynika, że matka skarżącego, wymagająca opieki, jest osobą schorowaną, jest mało kontaktowa, nie rozróżnia pory dnia, bardzo często pozostawia włączony gaz oraz wodę w kranach, jest nerwowa, traci orientację, gubi się we własnym domu. Ma częste skoki ciśnienia, które musi być obniżane lekami, gdyż stanowi zagrożenie dla jej zdrowia. Dalej z oświadczenia skarżącego wynika, że matka jego jest całkowicie zależna od drugiej osoby. Opieka nad nią obejmuje pomoc w codziennych czynnościach takich jak przygotowywanie i podawanie posiłków, wykonywanie czynności higienicznych, jest osobą, która wymaga zakładania pampersów, gdyż nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi, musi być pod stałą kontrolą, gdyż stanowi zagrożenie dla samej siebie i otoczenia. Skarżący dołączył do oświadczenia ocenę czynności życia codziennego, sporządzoną wg skali Barthel, przez pielęgniarkę w dniu 21 czerwca 2022 r.
Orzekające organy dysponując uzupełnionym materiałem dowodowym stanęły jednakże na stanowisku, że matka skarżącego nie jest osobą obłożnie chorą i cały czas leżącą. Jest osobą pozostającą w stałym leczeniu neurologicznym z powodu choroby Alzheimera, 30 pkt w skali Barthel). Nie wymaga ona cały czas wsparcia ze strony wnioskodawcy, jak również sprawowania całodziennej opieki w zakresie wymaganym art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wymaga całodobowego zaspokojenia potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Zdaniem organów sama pomoc w większości czynności deklarowanych przez stronę takich jak: sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły. Powołały się przy tym na orzecznictwo, w tym wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt III SA.Kr 934/20. Zdaniem organów obydwu instancji z uwagi na sprawowany zakres opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, brak jest konieczności rezygnacji przez niego z zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, które by uniemożliwiało codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec matki. Wnioskodawca, zdaniem morganów nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Z oceną tą nie sposób się zgodzić, gdyż jest ona zdaniem Sądu powierzchowna i gołosłowna.
Przedstawienie oceny, czy w danym stanie faktycznym i prawnym zachodzi, czy też nie, związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub jej niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie polega na wymienieniu jedynie czynności wskazanych przez skarżącego w złożonym przez niego oświadczeniu i posłużeniu się orzecznictwem sądu administracyjnego, które co istotne, zapadło w konkretnym stanie faktycznym i prawnym danej sprawy. Należy, bowiem co fundamentalne, dokonać oceny całościowej zebranego materiału dowodowego, jak nakazuje to art. 80 k.p.a.
Stanowisko organów, że skarżący nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), bez wniknięcia "w głąb" w charakter tych czynności i to, co ważne, w relacji do niepełnosprawności matki skarżącej; choroby na którą cierpi charakteryzującej się zespołem otępiennym o różnorakim nasileniu w zależności od stadium i postępu choroby, nie jest przekonywujące.
Każdy przypadek wymaga w tym względzie, rzecz jasna indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.
Jakie dowody i wynikające z nich istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności stanowiły podstawę do stwierdzenia przez organy, że matka skarżącego nie jest osobą obłożnie chorą i cały czas leżącą, nie wiadomo. Takie stwierdzenie implikuje tezę, że jedynie sprawowanie opieki osób obłożnie chorych i cały czas leżących, przez które rozumieć należy też nie wiadomo jakie osoby według organów, bo tego nie wyjaśniły, może stanowić podstawę do uzyskać żądanego świadczenia, nie jest uprawnione. A już wskazanie i to z powołaniem się na konkretne orzeczenie sądu, czynności opiekuńczych, które nie stanowią o całodobowej opiece nad matką skarżącego, jest kuriozalne mimo, iż organy dysponowały oceną stanu samodzielnego funkcjonowania matki skarżącego przy wykorzystaniu skali Barthela, tj. międzynarodowej skali stosowanej w ocenie sprawności chorego i jego zapotrzebowania na opiekę. Z dziesięciu czynności dnia codziennego, takich jak np. spożywanie posiłków, poruszanie się, ubieranie, rozbieranie, higiena osobista, korzystanie z toalety czy kontrolowanie czynności fizjologicznych, składających się na skalę Barthela wynika, iż matka skarżącego potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków, krojeniu, smarowaniu pieczywa masłem, czy innymi tłuszczami, wymaga pomocy w przemieszczaniu się z łózka na krzesło i z powrotem, potrzebuje pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, potrzebuje częściowo pomocy w korzystaniu z toalety, całkowicie jest zależna w myciu i kąpieli ciała, nie porusza się lub może pokonać jedynie odległość mniejszą niż 50 m, potrzebuje pomocy przy wychodzeniu i schodzeniu po schodach, jest zależna przy ubieraniu się i rozbieraniu się nie kontroluje w pełni czynności fizjologicznych.. Wszystko to należało zatem odnieść do stadium zaawansowania choroby Alzheimera, na którą choruje matka skarżącego i stwierdzić, czy może, czy też nie, być ona pozostawiona choćby na chwilę bez dozoru w sytuacji, gdy z oświadczenia skarżącego wynika, że jest ona osobą mało kontaktową, nie rozróżnia pory dnia, bardzo często pozostawia włączony gaz oraz wodę w kranach, jest nerwowa, traci orientację, gubi się we własnym domu. Wyliczenie więc czynności opiekuńczych jak: sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich i skonstatowanie to stwierdzeniem, że należą one do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być sprawowane w sposób ciągły, nie jest w ogóle przeprowadzeniem oceny ich charakteru w niniejszej sprawie jako elementu istnienia, bądź nie istnienia, związku przyczynowo – skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podobnie podniesiony argument, że rzeczą pewną jest to, że matka skarżącego ma kilkoro dorosłych dzieci i z obowiązku alimentacyjnego nie zwalnia ich, iż wykonują one pracę zarobkową bądź w gospodarstwie rolnym, czy też pobierają własne świadczenia, jest przysłowiowym pójściem "na skróty". Okoliczność ta była wiadoma Sądowi, lecz obowiązkiem organów było ustalenie w ponownym rozpatrzeniu sprawy, zgodnie z zaleceniami Sądu w wiążącym je wyroku, czy mogą one realizować swój obowiązek alimentacyjny w różny sposób, nie tylko poprzez osobiste starania, lecz również poprzez wydatkowanie środków finansowych z przeznaczeniem ich na zapewnienie opieki niepełnosprawnej matce. Tymczasem organ pierwszej instancji, a zaakceptował to bezkrytycznie organ odwoławczy ustalił tylko, że jedna z córek K.K. jest zarejestrowana jako bezrobotna, mieszka około 20 km od matki i ma trójkę małoletnich dzieci. Druga z córek R.G. nie pracuje zawodowo, ma odległe o około 40 km miejsce zamieszkania, nie jest w stanie wspierać opieką matki również finansowo, jak i w naturze. Trzecia z córek przebywa w Hiszpani i kontaktuje się sporadycznie. Jakie zatem argumenty przemawiają za stwierdzeniem przez Kolegium, że odległość 40 km nie jest odległością "zwalniającą" z obowiązku alimentacyjnego, nie wiadomo, podobnie jak stwierdzenie, iż nic nie stoi na przeszkodzie, aby zamieszkała u matki bądź zabrała matkę do siebie, podobnie jak i druga z córek zamieszkała nieco bliżej, bo w odległości 20 km, także nie jest wiadomo, zwłaszcza, że żaden z organów, ani nie ustalił nie dość że warunków lokalowych, rodzinnych, ani nawet finansowych zobowiązanych do alimentacji wobec matki trzech jej córek. Skąd organ posiada wiedzę, że przebywająca trzecia ze wskazanych córek w Hiszpani ma takie możliwości finansowe, iż jest w stanie wesprzeć brata w sprawowanej opiece nad matką, również nie wiadomo tym bardziej, że kontaktuje się ona sporadycznie.
Powyższe doprowadziło Sąd do stwierdzenia, że postawione w skardze zarzuty naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką oraz związku przyczynowo
- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a pogorszającym się stanem zdrowia jego matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, okazały się uzasadnione, co stanowi wyczerpanie się przesłanki naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).
Skarga z powyższych przyczyn musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.