III SA/KR 1901/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie oddalił skargę na decyzję SKO w Nowym Sączu, uznając świadczenie z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane z uwagi na uchylenie pierwotnej decyzji przyznającej świadczenie, niezależnie od subiektywnej wiedzy strony.
Skarga dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, która utrzymała w mocy decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Świadczenie zostało przyznane na podstawie decyzji z 2020 r., która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania, a odmówiono jego przyznania. WSA w Krakowie oddalił skargę, uznając, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenie jest nienależnie pobrane, gdy decyzja przyznająca je została uchylona, niezależnie od świadomości strony o braku podstawy prawnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, która nakazywała zwrot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. w kwocie 6000 zł. Pierwotnie świadczenie zostało przyznane decyzją Burmistrza Miasta Z. z 9 listopada 2020 r. Jednakże, po wznowieniu postępowania, decyzją z 5 października 2022 r. Burmistrz uchylił tę decyzję i odmówił przyznania świadczenia, co stało się ostateczne. Następnie, decyzją z 7 listopada 2022 r., ustalono zwrot nienależnie pobranego świadczenia. SKO w Nowym Sączu, rozpatrując odwołanie, uchyliło decyzję w części dotyczącej odsetek, ale utrzymało w mocy obowiązek zwrotu kwoty głównej. Sąd administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenie jest nienależnie pobrane, gdy decyzja przyznająca je została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono jego przyznania. W takim przypadku, subiektywna świadomość strony o braku podstawy prawnej nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, a istotny jest wyłącznie skutek prawny w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie. Sąd zaznaczył również, że zarzuty skarżącej dotyczące posiadania tytułu wykonawczego (postanowienie o zabezpieczeniu i wyrok zasądzający alimenty) mogły być badane jedynie w ramach kontroli decyzji z 5 października 2022 r., która nie została zaskarżona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie jest nienależnie pobrane, gdy decyzja przyznająca je została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia, niezależnie od subiektywnej świadomości strony.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na ugruntowane orzecznictwo NSA, zgodnie z którym w przypadku art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, istotny jest wyłącznie obiektywny skutek prawny w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie, a nie subiektywny czynnik świadomości strony.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (7)
Główne
u.p.o.u.a. art. 2 § pkt 7 lit. c
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W tym przypadku istotny jest wyłącznie czynnik obiektywny.
u.p.o.u.a. art. 23 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Osoba, która pobrała świadczenie nienależne, zobowiązana jest do jego zwrotu.
Pomocnicze
u.p.o.u.a. art. 23 § ust. 1a
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Odsetki od nienależnie pobranego świadczenia pobierane są gdy stwierdzenie następuje na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g. Przy stwierdzeniu na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c, odsetki nie są naliczane.
p.p.s.a. art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono przyznania świadczenia, jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, niezależnie od subiektywnej świadomości strony. Organ rozpoznający sprawę o zwrot świadczenia jest związany ostateczną decyzją uchylającą pierwotną decyzję przyznającą świadczenie, a zarzuty dotyczące zasadności tej decyzji mogły być badane jedynie w postępowaniu dotyczącym jej uchylenia.
Odrzucone argumenty
Skarżąca podnosiła, że nie miała złej woli i nie wiedziała o umorzeniu postępowania alimentacyjnego ani o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie. Skarżąca argumentowała, że posiadała tytuł wykonawczy (postanowienie o zabezpieczeniu, wyrok zasądzający alimenty) obejmujący część okresu, za który żądano zwrotu świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W takiej sytuacji w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych bez znaczenia jest przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowanie zakończone decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy strona wiedziała, że pobiera świadczenie nienależne. każde zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, którą następnie uchylono w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia, jest świadczeniem nienależnie pobranym
Skład orzekający
Ewa Michna
przewodniczący
Magdalena Gawlikowska
sprawozdawca
Maria Zawadzka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w kontekście zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, gdzie kluczowe jest obiektywne uchylenie decyzji przyznającej świadczenie, a nie subiektywna wiedza strony."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wyniku wznowienia postępowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest formalne dochowanie procedur prawnych, nawet jeśli strona działała w dobrej wierze. Podkreśla, że uchylenie decyzji administracyjnej ma skutki prawne niezależne od świadomości strony.
“Czy można być zobowiązanym do zwrotu świadczenia, nawet jeśli nie wiedziało się o błędzie?”
Dane finansowe
WPS: 6000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 1901/24 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2025-06-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-11-20 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Ewa Michna /przewodniczący/ Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/ Maria Zawadzka Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1993 Art. 2 pkt 7 lit. c i art. 23 ust. 1 Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Maria Zawadzka Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 sierpnia 2024 r. znak SKO-AI.-4112-43/22 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z 30 sierpnia 2024 r., nr SKO-Al.-4112-43/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, po rozpatrzeniu odwołania K. S. (dalej: skarżąca), będącej przedstawicielem ustawowym uprawnionego M. T. (dalej: syn), od decyzji Burmistrza Miasta Z. z 7 listopada 2022 r., znak: DŚR-FA-533-3466-883/22, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 decyzji i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy, tj.: przypisano do zwrotu nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko M. T., za okres od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r., w łącznej wysokości 6000 zł, z zastrzeżeniem, że do spłaty pozostaje wyłącznie kwota główna świadczenia, a odsetki ustawowe za opóźnienie nie będą naliczane; pozostałą cześć decyzji organu pierwszej instancji utrzymano w mocy. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z 14 listopada 2017 r., sygn. akt [...] udzielono synowi skarżącej reprezentowanemu przez skarżącą, w sprawie o alimenty, zabezpieczenia poprzez zobowiązanie ojca syna skarżącej do płacenia na jego rzecz alimentów w wysokości 500 zł miesięcznie, począwszy od 11 października 2017 r. Organ I instancji 9 listopada 2020 r., wydał decyzję nr DŚR-FA-532-3466-180/20, przyznającą prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącej w wysokości 500 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. Po wydaniu ww. decyzji wyszły na jaw nowe okoliczności, które istniały w dniu jej wydania, a nie były organowi znane. Mianowicie, jak wynika z treści postanowienia Sądu Rejonowego w Zakopanem z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt [...], Sąd umorzył postępowania w sprawie o alimenty. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącej 19 lipca 2019 r. Postanowieniem z 21 września 2022 r. Burmistrz Miasta Z. wznowił postępowanie w sprawie wydania decyzji ostatecznej z 9 listopada 2020 r., nr DŚR-FA-532-3466-180/20 w sprawie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącej wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. Następnie decyzją Burmistrza Miasta Z. z 5 października 2022 r., nr DŚR-FA-532-3466-818/22 uchylono ww. decyzję z 9 listopada 2020 r., nr DŚR-FA-532-3466-180/20 i odmówiono przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącego za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. Decyzja ta jest ostateczna. Kolejno, w następstwie wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia i przypisania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, Burmistrz Miasta Z. decyzją z 7 listopada 2022 r., nr DŚR-FA-533-3466-883/22 ustalił, że kwota wypłacona skarżącej, jako przedstawicielowi ustawowemu uprawnionego syna, za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. w łącznej wysokości 6000 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego; przypisał do zwrotu nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego za ww. okres i w ww. wysokości wraz z odsetkami ustawowymi za późnienie. W motywach rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał się na okoliczność zapadnięcia postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania w sprawie o alimenty, którego odpis został doręczony skarżącej 19 lipca 2019 r. Organ pierwszej instancji powołując się na treść decyzji z 5 października 2022 r. nr DŚR-FA-532-3466-818/22, uchylającej decyzję z 9 listopada 2020 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i odmawiającej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącej na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. stwierdził, że w ww. okresie skarżąca nie była uprawniona do pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazano, że skarżąca nie posiadała wyroku sądowego zasądzającego alimenty oraz związanego z tym zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji wydanego przez właściwego komornika sądowego. Ponadto była świadoma braku tegoż wyroku sądu o czym świadczy dowód doręczenia jej odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Zakopanem z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt [...], w przedmiocie umorzenia postępowania alimentacyjnego, co nastąpiło 19 lipca 2019 r. Następnie organ pierwszej instancji przywołał treść przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdził, że pobrane przez skarżącą świadczenie za ww. okres w kwocie 6000 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem, a skarżąca jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Wyjaśniła w nim, że w 2017 r. otrzymała zabezpieczenie w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Z. w sprawie o alimenty na kwotę 500 zł, wypłacanych co miesiąc do czasu zakończenia postępowania. Na tej podstawie ustalono jej prawo do pobierania zasiłku rodzinnego wraz dodatkami na rzecz syna. Podniosła, że znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, jest matką dwójki małoletnich dzieci i opiekuje się schorowaną matką, nie posiada zatrudnienia. Jak podała, nie pobierała świadczenia w złej wierze i nie wiedziała, że postpowanie w tej sprawie zostało umorzone, ani też o fakcie, że zabezpieczenie, na mocy którego otrzymywała co miesiąc środki, zostało anulowane. W ocenie skarżącej postanowienie wydane przez Sąd Rejonowy w Zakopanem, na której to podstawie było wypłacane świadczenie, uprawniało ją do pobierania świadczeń i będzie ono należne do czasu uzyskania przez jej syna pełnoletności. Skarżąca podkreśla, że ojciec jej dziecka nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego w związku z tym była przekonana, że świadczenie jest jej należne. Podała, że nie posiada innego źródła utrzymania, ponieważ musi opiekować się matką, a otrzymane środki przeznaczała na utrzymanie dzieci. Skarżąca podkreśla, że żyła w przeświadczeniu, iż zabezpieczenie udzielone jej przez Sąd w zasadzie jest rozstrzygające i kończy postępowanie, nadto odwołująca wskazuje iż nie ma możliwości wyegzekwowania środków na utrzymanie jej syna od jego ojca, gdyż nigdy nie łożył pieniędzy z własnej woli na syna i w okresie objętym postępowaniem zarówno odwołująca jak i organy ścigania nie były w stanie wskazać jego aktualnego miejsca zamieszkania, więc egzekucja byłaby oczywiście bezskuteczna. Decyzją z 30 sierpnia 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło decyzję organu I instancji w zakresie obowiązku uiszczenia odsetek za opóźnienie, a w pozostałym zakresie utrzymało ww. decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c cyt. ustawy jest inna niż wskazane w tym przepisie w lit. a, b, d, f i g. W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Chodzi zatem o taką sytuację, gdy w wyniku wznowienia postępowania, organ uchylił decyzję, którą przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmówił jego przyznania. W omawianej sprawie, zdaniem organu, występuje właśnie taki przypadek gdyż organ I instancji decyzją z 5 października 2022 r., nr DŚR-FA-532-3466-818/22 (która jest ostateczna i prawomocna) uchylił decyzję własną przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącej w okresie świadczeniowym 2020/2021, a następnie odmówił przyznania świadczenia w tymże okresie. Skutkiem takiej decyzji jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której stronie przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w określonej wysokości i we wskazanym okresie. W takiej sytuacji, zdaniem kolegium, w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych, bez znaczenia jest przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowanie zakończone decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie (bez podstawy prawnej). W związku z powyższym stwierdzono, że w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c omawianej ustawy, w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g tej ustawy, organy nie biorą pod uwagę czynnika subiektywnego przy ustalaniu czy pobrano świadczenie nienależne. Oznacza to, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy strona wiedziała, że pobiera świadczenie nienależne. Jednocześnie stwierdzono, że organ I instancji pominął fakt, że zgodnie z art. 23 ust. 1 a ustawy, odsetki od nienależnie pobranego świadczenia pobierane są gdy nienależnie pobrane świadczenie jest stwierdzone na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g. Przy stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 2 pkt 7 lit c, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie, odsetki od wysokości kwot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie są naliczane, tak więc strona jest zobligowana jedynie do zwrotu świadczenia głównego w wysokości 6000 zł. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzuciła: 1/ naruszenie art. 8 i 9 k.p.a. poprzez dopuszczenie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu naruszeń przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, skutkujących podważeniem zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej, a w szczególności uzasadnionego oczekiwania rzetelnego i merytorycznego rozpoznania sprawy, 2/ naruszenie art. 7 i 77 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności zaniechanie ustalenia, że postanowieniem z 14 maja 2021, sygn. akt [...]1 Sąd Rejonowy w Z. udzielił zabezpieczenia obligującego ojca małoletniego do świadczenia na jego rzecz kwot po 500 zł, począwszy od 6 maja 2021 r., 3/ naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w części w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy przy uwzględnieniu ww. okoliczności nie sposób stwierdzić, iż decyzja organu I instancji jest prawidłowa, 4/ naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez orzeczenie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w sytuacji, gdy pobierając świadczenie skarżąca nie miała złej woli, a uzyskane środki przeznaczałam na niezbędne utrzymanie małoletniego syna. W uzasadnieniu skargi wskazała, że organy pominęły okoliczność, że zostało udzielone zabezpieczenie, które obejmowałoby część okresu od 20 stycznia 2020 do 30 września 2021. Tu podała, że postanowieniem z 14 maja 2021 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Zakopanem udzielił skarżącej zabezpieczenia w ten sposób, że zobowiązał pozwanego ojca syna skarżącej do płacenia na rzecz małoletniego, kwot po 500 zł miesięcznie na poczet świadczenia alimentacyjnego, począwszy od 6 maja 2021 r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wyrokiem z 28 czerwca 2021, sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy w Z. zasądził od pozwanego P. T. na rzecz małoletniego syna M. T. 700 zł miesięcznie, tytułem alimentów płatnych z góry począwszy od 6 maja 2021 r. do dnia 10 - go każdego następującego po sobie miesiąca kalendarzowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia w terminie płatności którejkolwiek z rat, do rąk matki małoletniego – K. S., jako ustawowej przedstawicielki dziecka. Okoliczność ta zdaniem skarżącej jest istotna z punktu widzenia okresu, który został wskazany w rozstrzygnięciu, bowiem przy ustaleniu, że dysponowała tytułem wykonawczym chociażby w części okresu wskazanego w decyzji, również zmianie powinna ulec suma świadczenia. Następnie, powołując się na wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. W tym zakresie skarżąca podała, że pobierając świadczenie była przekonana, że otrzymane w 2017 r. zabezpieczenie w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Zakopanem w sprawie o alimenty jest skuteczne. Nie wiedziała, że postępowanie w tej sprawie zostało umorzone, ani też z jakimi konsekwencjami dla niniejszej sprawy może się to wiązać. Skarżąca wskazała, że nie posiadała innego źródła utrzymania, ponieważ musiała opiekować się matką, a otrzymane środki przeznaczała na niezbędne utrzymanie dzieci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Jednocześnie zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.), dalej także jako "u.p.o.u.a.". Definicja świadczenia nienależnego zawarta jest w art. 2 pkt 7 lit c tejże ustawy. Zgodnie z jego treścią pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia rozumie się m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W niniejszej sprawie, w wyniku wznowienia postępowania, wydano decyzję z 5 października 2022 r. (k. 51 a.a.) uchylającą decyzję z 9 listopada 2020 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i odmawiającą przyznania świadczenia na rzecz uprawnionego na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. Decyzja ta jest ostateczna. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, według którego sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c) cytowanej ustawy jest inna niż wskazane w tym przepisie w lit. a), b), d), f) i g). W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Chodzi zatem między innymi o taką sytuację, gdy w wyniku wznowienia postępowania, organ uchyli decyzję, którą przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmówi jego przyznania. Skutkiem takiej decyzji jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której stronie przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w określonej wysokości i we wskazanym okresie. W takiej sytuacji w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych bez znaczenia jest przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowanie zakończone decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie. W związku z powyższym, w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c) omawianej ustawy, w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a), b), d), f) i g) tej ustawy, organy nie biorą pod uwagę czynnika subiektywnego przy ustalaniu czy pobrano świadczenie nienależne. Oznacza to, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy strona wiedziała, że pobiera świadczenie nienależne (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 309/18; z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1409/20; z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 936/21; z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1734/23; z dnia 14 listopada 2024 r., sygn.. akt I OSK 2673/23, a także wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 32/24). Zdaniem Sądu, o prawidłowości przyjętej przez organy wykładni art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a., zgodnej ze wskazaną wyżej linią orzeczniczą, świadczy również to, że od kwot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 23 ust. 1a u.p.o.u.a.). Osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w warunkach określonych w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a., obowiązana jest do ich zwrotu, gdyż obiektywnie prawo do nich nie mogło być jej przyznane. Każde zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, którą następnie uchylono w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia, jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaś decyzja zapadła w oparciu o art. 2 pkt 7 lit. c) powołanej ustawy ma charakter związany (por. wyroki NSA: z 4 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1879/18 i z 25 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1437/19). Skoro więc w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 5 października 2022 r., w wyniku wznowienia postępowania, uchylił własną decyzję z 9 listopada 2020 r. o przyznaniu stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej małoletniego syna i jednocześnie odmówił przyznania przedmiotowego świadczeń na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. i decyzja ta stała się ostateczna oraz prawomocna (nie została przez stronę zaskarżona), okoliczność ta stała się wystarczającą podstawą do zakwalifikowania świadczeń pobranych przez skarżącą w ww. okresie za świadczenia nienależnie pobrane, na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. Wystąpienie sytuacji opisanej w tym przepisie oznacza, że irrelewantne dla przypisania spornym świadczeniom charakteru świadczeń nienależnie pobranych pozostają argumenty wskazujące na brak po stronie skarżącej świadomości, iż nie była uprawniona do pobrania przedmiotowych świadczeń. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. jest bowiem niezależne od tego rodzaju okoliczności, a determinowane wyłącznie faktem wcześniejszego uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji przyznającej świadczenie i orzeczenia o odmowie jego przyznania. Jednocześnie w takiej sytuacji – jak wyżej wskazano – na etapie postępowania o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązanie do ich zwrotu, nie jest badana zasadność decyzji wydanej na skutek wznowienia postępowania. Zarzuty skarżącej w tym zakresie, tj. dotyczące posiadania prawa do alimentów na dziecko na podstawie postanowienia zabezpieczającego Sądu Rejonowego w Zakopanem z 14 maja 2021 r., sygn. akt: [...], od 6 maja 2021 r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania oraz na podstawie wyroku z 28 czerwca 2021, sygn. akt: [...], którym Sąd Rejonowy w Z. zasądził od ojca małoletniego syna skarżącej 700 zł miesięcznie, tytułem alimentów płatnych z góry począwszy od 6 maja 2021 r. do dnia 10 - go każdego następującego po sobie miesiąca kalendarzowego, nie mogą wiec odnieść skutku w niniejszej sprawie - mogły być badane jedynie w ramach kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji z 5 października 2022 r. wydanej w wyniku wznowienia postępowania. W analizowanym przypadku decyzja z 5 października 2022 r. nie została jednak przez skarżącą zaskarżona, jest ostateczna, a organ rozpoznający sprawę w kontrolowanym postępowaniu był tą decyzją związany. Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała świadczenie nienależne zobowiązana jest do jej zwrotu. Przepis ten nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza że w przypadku w nim opisanym organ musi wydać decyzję o ustaleniu i zwrocie pobranych nienależnie kwot. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI