III SA/KR 1900/24

III SA/Kr 1900/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący/
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Maria Zawadzka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
Art. 2  pkt 7  lit. c  i art. 23  ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Maria Zawadzka Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 sierpnia 2024 r. znak SKO-AI.-4112-42/22 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 30 sierpnia 2024 r., nr SKO-Al.-4112-42/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, po rozpatrzeniu odwołania K. S. (dalej: skarżąca), będącej przedstawicielem ustawowym uprawnionego M. T. (dalej: syn), od decyzji Burmistrza Miasta Z. z 7 listopada 2022 r., znak: DŚR-FA-533-3466-884/22, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 decyzji i w tym zakresie orzeczono co do istoty sprawy, w ten sposób, że przypisano do zwrotu nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko: M. T., za okres od 1.10.2019 r. do 30.11.2019 r. oraz za okres 1.03.2020 r. do 30.09.2020 r., w łącznej wysokości 4500 zł, z zastrzeżeniem, że do spłaty pozostaje wyłącznie kwota główna świadczenia, a odsetki ustawowe za opóźnienie nie będą naliczane; pozostałą cześć decyzji organu pierwszej instancji utrzymano w mocy.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z 14 listopada 2017 r., sygn. akt [...] udzielono synowi skarżącej reprezentowanemu przez skarżącą, w sprawie o alimenty, zabezpieczenia poprzez zobowiązanie ojca syna skarżącej do płacenia na jego rzecz alimentów w wysokości 500 zł miesięcznie, począwszy od 11 października 2017 r.
Organ I instancji 2 września 2019 r., wydał decyzję nr DŚR-FA-532-3466-151/19, przyznającą skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna w wysokości 500 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r.
Po wydaniu ww. decyzji wyszły na jaw nowe okoliczności, które istniały w dniu jej wydania, a nie były organowi znane. Mianowicie, jak wynika z treści postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt [...], Sąd umorzył postępowania w sprawie o alimenty. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącej 19 lipca 2019 r.
Postanowieniem z 21 września 2022 r. Burmistrz Miasta Z. wznowił postępowanie w sprawie wydania decyzji ostatecznej z 2 września 2019 r., nr DŚR-FA-532-3466-151/19 w sprawie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla syna w wysokości 500 zł miesięcznie za okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r.
Następnie decyzją Burmistrza Miasta Z. z 5 października 2022 r., nr DŚR-FA-532-3466-817/22 uchylono ww. decyzję z 2 września 2019 r., nr DŚR-FA-532-3466-151/19 i odmówiono przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącej za okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. Decyzja ta jest ostateczna i prawomocna.
Kolejno, w następstwie wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia i przypisania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, Burmistrz Miasta Z. decyzją z 7 listopada 2022 r., nr DŚR-FA-533-3466-884/22 ustalił, że: kwota wypłacona skarżącej, jako przedstawicielowi ustawowemu uprawnionego syna, za okres od 1 października 2019 r. do 30 listopad 2019 r. oraz za okres 1 marca 2020 r. do 30 września 2020 r. w łącznej wysokości 4500 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego; przypisał do zwrotu nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego za ww. okres i w ww. wysokości wraz z odsetkami ustawowymi za późnienie.
W motywach rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał się na okoliczność zapadnięcia postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania w sprawie o alimenty, którego odpis został doręczony skarżącej 19 lipca 2019 r.
Następnie wskazał, że dopiero wyrokiem z 28 czerwca 2021 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Z. zasądził od ojca syna skarżącej na jego rzecz alimenty w kwocie 700 zł miesięcznie, począwszy od 6 maja 2021 r. i nadał wyrokowi w tym zakresie rygor natychmiastowej wykonalności. Podano też, że skarżąca złożyła do komornika wyrok wraz z wnioskiem o egzekucję 13 kwietnia 2022 r., a następnego dnia, tj. 14 kwietnia 2022 r., komornik wydał zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów w okresie ostatnich dwóch miesięcy należnych uprawnionemu alimentów.
Organ pierwszej instancji powołując się na treść decyzji z 5 października 2022 r. nr DŚR-FA-532-3466-817/22 uchylającej decyzję z 2 września 2019 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i odmawiającej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącego za okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. stwierdził, że skarżąca w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopad 2019 r. oraz w okresie 1 marca 2020 r. do 30 września 2020 r. nie była uprawniona do pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazano, że skarżąca nie posiadała wyroku sądowego zasądzającego alimenty. Ponadto była świadoma braku tegoż wyroku sądu o czym świadczy dowód doręczenia jej odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt [...], co nastąpiło 19 lipca 2019 r.
Następnie organ pierwszej instancji przywołał treść przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdził, że pobrane przez skarżącą świadczenie za ww. okres w kwocie 4500 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem, a skarżąca jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Wyjaśniła w nim, że w 2017 r. otrzymała zabezpieczenie w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Zakopanem w sprawie o alimenty na kwotę 500 zł wypłacanych co miesiąc do czasu zakończenia postępowania. Na tej podstawie ustalono jej prawo do pobierania zasiłku rodzinnego wraz dodatkami na rzecz syna. Podniosła, że znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, jest matką dwójki małoletnich dzieci i opiekuje się schorowaną matką, nie posiada zatrudnienia. Jak podała, nie pobierała świadczenia w złej wierze i nie wiedziała, że postpowanie w tej sprawie zostało umorzone, ani też o fakcie, że zabezpieczenie, na mocy którego otrzymywała co miesiąc środki, zostało anulowane. W ocenie skarżącej postanowienie wydane przez Sąd Rejonowy w Zakopanem, na której to podstawie było wypłacane świadczenie, uprawniało ją do pobierania świadczeń i będzie ono należne do czasu uzyskania przez jej syna pełnoletności. Skarżąca podkreśla, że ojciec jej dziecka nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego w związku z tym była przekonana, że świadczenie jest jej należne. Podała, że nie posiada innego źródła utrzymania, ponieważ musi opiekować się matką, a otrzymane środki przeznaczała na utrzymanie dzieci. Skarżąca podkreśla, że żyła w przeświadczeniu, iż zabezpieczenie udzielone jej przez Sąd w zasadzie jest rozstrzygające i kończy postępowanie, nadto odwołująca wskazuje iż nie ma możliwości wyegzekwowania środków na utrzymanie jej syna od jego ojca, gdyż nigdy nie łożył pieniędzy z własnej woli na syna i w okresie objętym postępowaniem zarówno odwołująca jak i organy ścigania nie były w stanie wskazać jego aktualnego miejsca zamieszkania, więc egzekucja byłaby oczywiście bezskuteczna.
Decyzją z 30 sierpnia 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło decyzję organu I instancji w zakresie obowiązku uiszczenia odsetek za opóźnienie, a w pozostałym zakresie utrzymało ww. decyzję w mocy.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c cyt. ustawy jest inna niż wskazane w tym przepisie w lit. a, b, d, f i g. W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Chodzi zatem o taką sytuację, gdy w wyniku wznowienia postępowania, organ uchylił decyzję, którą przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmówi jego przyznania. W omawianej sprawie zdaniem organu występuje właśnie taki przypadek gdyż organ I instancji decyzją wznowieniową z 5 października 2022 r., nr DŚR-FA-532-3466-817/22 (która jest ostateczna i prawomocna) uchylił decyzję własną przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla syna skarżącej w okresie świadczeniowym 2019/2020, a następnie odmówił przyznania świadczenia w tymże okresie. Skutkiem takiej decyzji jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której stronie przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w określonej wysokości i we wskazanym okresie.
W takiej sytuacji, zdaniem Kolegium, w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych, bez znaczenia jest przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowanie zakończone decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie (bez podstawy prawnej).
W związku z powyższym stwierdzono, że w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c omawianej ustawy, w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g tej ustawy, organy nie biorą pod uwagę czynnika subiektywnego przy ustalaniu czy pobrano świadczenie nienależne. Oznacza to, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy strona wiedziała, że pobiera świadczenie nienależne.
Wskazano też, że okres nienależnie pobranych świadczeń i ich kwota zostały prawidłowo ustalone albowiem zgodnie z treścią oświadczenia skarżącej z 29 października 2020 r. skarżąca świadczyła pracę i uzyskiwała dochód przekraczający kryterium dochodowe w okresie od 14 października 2019 r. do 28 lutego 2020 r. i w związku z tym skarżąca zwróciła nienależnie pobrane świadczenia za okres grudzień 2019 r. oraz styczeń 2020 r. i luty 2020 r.
Jednocześnie stwierdzono, że organ I instancji pominął fakt, że zgodnie z art. 23 ust. 1a ustawy, odsetki od nienależnie pobranego świadczenia pobierane są gdy nienależnie pobrane świadczenie jest stwierdzone na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g. Przy stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 2 pkt 7 lit c, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie, odsetki od wysokości kwot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie są naliczane, tak więc strona jest zobligowana jedynie do zwrotu świadczenia głównego w wysokości 4500 zł.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzuciła:
1/ naruszenie art. 2 pkt 7 lit c poprzez błędną wykładnie, jakoby zachodziła przesłanka nienależnego pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego,
2/ naruszenie art. 8 i 9 k.p.a. poprzez dopuszczenie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu naruszeń przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, skutkujących podważeniem zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej, a w szczególności uzasadnionego oczekiwania rzetelnego i merytorycznego rozpoznania sprawy,
3/ naruszenie art. 7 i 77 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności zaniechanie ustalenia, że postanowieniem z 14 maja 2021, sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Zakopanem udzielił zabezpieczenia obligującego ojca małoletniego do świadczenia na jego rzecz kwot po 500 zł, począwszy od 6 maja 2021
4/ naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w części w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy przy uwzględnieniu ww. okoliczności nie sposób stwierdzić, iż decyzja organu I instancji jest prawidłowa,
5/ naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez orzeczenie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w sytuacji, gdy pobierając świadczenie skarżąca nie miała złej woli, a uzyskane środki przeznaczałam na niezbędne utrzymanie małoletniego syna,
6/ naruszenie art. 7 i 77 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności zaniechanie ustalenia zamiaru i świadomości skarżącej, zwłaszcza w sytuacji pozostawania pod opieką kuratora który nie informował w przedmiocie świadczeń, a wręcz skłaniał do składania wniosków.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że organy pominęły okoliczność, że zostało udzielone zabezpieczenie, które obejmowałoby część okresu od 20 stycznia 2020 r. do 30 września 2021 r. Tu podała, że postanowieniem z 14 maja 2021 r., sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy w Z. udzielił skarżącej zabezpieczenia w ten sposób, że zobowiązał pozwanego ojca syna skarżącej do płacenia na rzecz małoletniego, kwot po 500 zł miesięcznie na poczet świadczenia alimentacyjnego, począwszy od 6 maja 2021 r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Natomiast wyrokiem z 28 czerwca 2021, sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy w Z. zasądził od ojca syna skarżącej na rzecz małoletniego kwotę 700 zł miesięcznie, tytułem alimentów płatnych z góry począwszy od 6 maja 2021 r. do dnia 10 - go każdego następującego po sobie miesiąca kalendarzowego. Okoliczność ta zdaniem skarżącej jest istotna z punktu widzenia okresu, który został wskazany w rozstrzygnięciu, bowiem przy ustaleniu, że dysponowała tytułem wykonawczym chociażby w części okresu wskazanego w decyzji, również zmianie powinna ulec suma świadczenia.
Następnie, powołując się na wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. W tym zakresie skarżąca podała, że pobierając świadczenie była przekonana, że otrzymane w 2017 r. zabezpieczenie w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Zakopanem w sprawie o alimenty jest skuteczne. Nie wiedziała, że postępowanie w tej sprawie zostało umorzone, ani też z jakimi konsekwencjami dla niniejszej sprawy może się to wiązać. Skarżąca wskazała, że nie posiadała innego źródła utrzymania, ponieważ musiała opiekować się matką, a otrzymane środki przeznaczała na niezbędne utrzymanie dzieci.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Jednocześnie zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.), dalej także jako "u.p.o.u.a.". Definicja świadczenia nienależnego zawarta jest w art. 2 pkt 7 lit c tejże ustawy. Zgodnie z jego treścią pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia rozumie się m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.
W niniejszej sprawie w wyniku wznowienia postępowania wydano decyzję z 5 października 2022 r. (k. 60 a.a.) uchylającą decyzję z 2 września 2019 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i odmawiającą przyznania świadczenia na rzecz uprawnionego na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. Decyzja ta jest ostateczna.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, według którego sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c) cytowanej ustawy jest inna niż wskazane w tym przepisie w lit. a), b), d), f) i g). W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Chodzi zatem między innymi o taką sytuację, gdy w wyniku wznowienia postępowania, organ uchyli decyzję, którą przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmówi jego przyznania. Skutkiem takiej decyzji jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której stronie przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w określonej wysokości i we wskazanym okresie. W takiej sytuacji w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych bez znaczenia jest przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowanie zakończone decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie. W związku z powyższym, w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c) omawianej ustawy, w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a), b), d), f) i g) tej ustawy, organy nie biorą pod uwagę czynnika subiektywnego przy ustalaniu czy pobrano świadczenie nienależne. Oznacza to, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy strona wiedziała, że pobiera świadczenie nienależne (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 309/18; z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1409/20; z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 936/21; z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1734/23; a także wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 32/24).
Zdaniem Sądu, o prawidłowości przyjętej przez organy wykładni art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a., zgodnej ze wskazaną wyżej linią orzeczniczą, świadczy również to, że od kwot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 23 ust. 1a u.p.o.u.a.). Osoba, która pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego w warunkach określonych w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a., obowiązana jest do ich zwrotu, gdyż obiektywnie prawo do nich nie mogło być jej przyznane. Każde zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, którą następnie uchylono w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia, jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaś decyzja zapadła w oparciu o art. 2 pkt 7 lit. c) powołanej ustawy ma charakter związany (por. wyroki NSA: z 4 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1879/18 i z 25 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1437/19).
Skoro więc w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 5 października 2022 r., w wyniku wznowienia postępowania, uchylił własną decyzję z 2 września 2019 r. o przyznaniu stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej małoletniego syna i jednocześnie odmówił przyznania przedmiotowego świadczeń na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. i decyzja ta stała się ostateczna oraz prawomocna (nie została przez stronę zaskarżona), okoliczność ta stała się wystarczającą podstawą do zakwalifikowania świadczeń pobranych przez skarżącą w ww. okresie za świadczenia nienależnie pobrane, na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. Wystąpienie sytuacji opisanej w tym przepisie oznacza, że irrelewantne dla przypisania spornym świadczeniom charakteru świadczeń nienależnie pobranych pozostają argumenty wskazujące na brak po stronie skarżącej świadomości, iż nie była uprawniona do pobrania przedmiotowych świadczeń. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. jest bowiem niezależne od tego rodzaju okoliczności, a determinowane wyłącznie faktem wcześniejszego uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji przyznającej świadczenie i orzeczenia o odmowie jego przyznania.
Jednocześnie w takiej sytuacji, jak wyżej wskazano, na etapie postępowania o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązanie do ich zwrotu, nie jest badana zasadność decyzji wydanej na skutek wznowienia postępowania. Zarzuty skarżącej w tym zakresie, tj. dotyczące posiadania prawa do alimentów na dziecko na podstawie postanowienia zabezpieczającego Sądu Rejonowego w Zakopanem z 14 maja 2021 r., sygn. akt: [...], od 6 maja 2021 r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania oraz na podstawie wyroku z 28 czerwca 2021, sygn. akt: [...], którym Sąd Rejonowy w Z. zasądził od ojca małoletniego syna skarżącej 700 zł miesięcznie, tytułem alimentów płatnych z góry począwszy od 6 maja 2021 r. do dnia 10 - go każdego następującego po sobie miesiąca kalendarzowego, nie mogą wiec odnieść skutku w niniejszej sprawie. Po pierwsze nie dotyczą okresu 2019/2020 nade wszystko jednak mogłyby być badane jedynie w ramach kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji z 5 października 2022 r. wydanej w wyniku wznowienia postępowania. W analizowanym przypadku decyzja z 5 października 2022 r. nie została jednak przez skarżącą zaskarżona, jest ostateczna, a organ rozpoznający sprawę w kontrolowanym postępowaniu był tą decyzją związany.
Sąd nadmienia końcowo, że okres za który skarżąca jest obowiązana zwrócić nienależnie pobrane świadczenie jest w kontrolowanej decyzji krótszy niż to wynika z decyzji z 5 października 2022 r., nie zawiera bowiem należności za miesiące grudzień 2019 r. oraz styczeń i luty 2020 r. Organ odwoławczy wyjaśnił tę kwestię w zaskarżonej decyzji, twierdząc, że skarżąca zwróciła świadczenia z ww. miesiące jako nienależnie pobrane w związku z uzyskaniem dochodu przekraczającego uzyskanie kryterium dochodowe. Akta sprawy wskazują, że ustalenie nienależnie pobranego świadczenia i jego zwrotu za ww. miesiące było przedmiotem odrębnej decyzji z 25 listopada 2020 r., nr DŚR-FA-533-3466-1006/20 (k. 33), która nie jest kontrolowana w niniejszym postępowaniu.
Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała świadczenie nienależne zobowiązana jest do jej zwrotu. Przepis ten nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza, że w przypadku w nim opisanym organ musi wydać decyzję o ustaleniu i zwrocie pobranych nienależnie kwot.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.