III SA/KR 1885/23

III SA/Kr 1885/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
Art. 3  i art. 5
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 października 2023 r., znak: SKO.Al/4112/89/2023 w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie adwokatowi G. C. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności.
Uzasadnienie
Decyzją z 18 października 2023 r., nr SKO.AI/4112/89/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z 5 września 2023 r., nr GOPS.FA.DE.534-29/22-1/2023 uznającą P. K. (dalej: skarżący), za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Wymienioną wyżej decyzją, organ I instancji uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje na spełnienie przesłanek z art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tzn. istnieją podstawy do uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskazano, że skarżący został wezwany do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Pomimo skutecznego doręczenia wezwania, skarżący w wyznaczonym terminie nie stawił się do organu I instancji. Ponadto, bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, ustalono, że w okresie ostatnich 6 miesięcy skarżący nie dokonał wpłaty w wysokości określonej w art. 5 ust. 3a ww. ustawy tytułem spłaty zadłużenia. W tym stanie sprawy wystąpiła, zdaniem organu I instancji, przesłanka do wydania decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący nie zgodził się z jej treścią wskazując, że dokonuje wpłat do komornika, a urząd może to sprawdzić. Zwrócił też uwagę, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie z 2 marca 2023 r., sygn. akt [...] pozbawione zostały wykonalności tytuły wykonawcze za okres od 2010 r. do 15.02.2018 r. Stwierdził również, że komornik do dnia dzisiejszego nie dokonał ponownego wyliczenia zwrotu za tamten okres egzekucji. W związku z tym wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy i uchylenie decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Decyzją z 18 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że 2 listopada 2022 r. do skarżącego skierowano wezwanie do osobistego stawiennictwa celem ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej oraz zdrowotnej, jak również ustalenia przyczyn niełożenia na utrzymanie osób uprawnionych do alimentów oraz w celu odebrania oświadczenia majątkowego. Powyższe wezwanie zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a. Wobec braku reakcji skarżącego organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego, uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Zawiadomienie z 15 grudnia 2022 r. o wszczęciu postępowania zostało skutecznie doręczone skarżącemu do rąk własnych. Pomimo pouczenia o możliwości dopełnienia czynności określonych wcześniejszym wezwaniem, skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa do dokonania tych czynności. W dniu 25 stycznia 2023 r. skarżący odebrał też zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy.
Z kolei na podstawie pism Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa Krowodrzy M. L. z 20 grudnia 2022 r. i 30 sierpnia 2023 r. ustalono, że skarżący, w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Organ odwoławczy podał, że jakkolwiek skarżący w odwołaniu, podważył stanowisko organu I instancji, że w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, to jednak w żaden sposób tego nie uprawdopodobnił.
Z tych przyczyn Kolegium w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało decyzję organu pierwszej instancji .
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazał, że organy obu instancji oparły się na pismach komornika sądowego z 20 grudnia 2022 r. i 30 sierpnia 2023 r., gdy tymczasem zdaniem skarżącego, komornik nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów oprócz gołosłownych twierdzeń. Do skargi dołączył dowody 12 kserokopii wpłat na kwoty 300 zł i 310 zł od skarżącego na rzecz komornika tytułem "KMP [...] KMP [...]" z okres od listopada 2022 r. do października 2023 r..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Stwierdzono, że wobec biernej postawy skarżącego oparto się na zaświadczeniach komornika sądowego tj. dokumentach urzędowych, a załączone do skargi kserokopie przelewów nie podważają w ocenie organów treści zaświadczenia komornika
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993), dalej zwanej "u.p.o.u.d.a". Zgodnie z jej preambułą wprowadzenie do porządku prawnego tego aktu normatywnego podyktowane było potrzebą zapewnienia dostarczania środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom oraz potrzebą wspierania osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów co z kolei należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Jej istotą jest więc zapewnienie, aby osoby zobowiązane do płacenia alimentów faktycznie swój obowiązek wypełniały.
Na podstawie art. 3 ust. 1 u.p.o.u.d.a. w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona do alimentów może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierające informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów. Z kolei organ właściwy wierzyciela występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku między innymi otrzymania wyżej wymienionego wniosku.
Następnie na podstawie art. 4 ust. 1 u.p.o.u.d.a. organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.u.d.a., w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy.
Z kolei dłużnik alimentacyjny składa powyższe oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, o czym należy składającego pouczyć przed złożeniem oświadczenia. W art. 5 u.p.o.u.d.a. zostały zawarte zasady dotyczące postępowania wobec dłużnika alimentacyjnego. W pierwszej kolejności organ właściwy dłużnika przekazuje organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego. Następnie, gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika:
1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny wraz ze wskazaniem nie dłuższego niż 30-dniowy terminu na wykonanie tego zobowiązania;
2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego.
Jeżeli natomiast dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
1) złożenia oświadczenia majątkowego,
2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika,
3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych
- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Zgodnie z art. 5 ust. 3a u.p.o.u.d.a. decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Natomiast na podstawie art. 5 ust. 3b u.p.o.u.d.a. jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika ma między innymi obowiązek złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 i 1517).
Z punktu widzenia rozstrzyganej sprawy istotne są również definicje legalne zawarte w art. 2 pkt 2 i 3 u.p.o.u.d.a. Zgodnie z pierwszą z nich bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, albo postępowanie upadłościowe, w toku którego w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie otrzymano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a/ braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b/ braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.
Z kolei druga z tych definicji stanowi, że dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna.
Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że organy przedwcześnie uznały, że w odniesieniu do skarżącego zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że w aktach sprawy brak jest wniosku osoby uprawnionej o podjęcie działań wobec skarżącego jako dłużnika administracyjnego. Brak jest również zaświadczenia organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierającego informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów. W aktach brak jest też tytułu wykonawczego, na podstawie którego skarżący został zobowiązany do alimentów. Zatem nie można do końca zweryfikować, czy skarżący jest w ogóle dłużnikiem alimentacyjnym.
Następnie Sąd zauważa, że mimo twierdzeń skarżącego, zawartych w odwołaniu, że dokonuje wpłat i nie zachodzą przesłanki z art. 5 ust. 3a u.p.o.u.d.a. organ odwoławczy nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, opierając się jedynie na pismach komornika sądowego z 20 grudnia 2022 r. i 30 sierpnia 2023 r., z których wynika, że skarżący, w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Tymczasem w treści tych pism nie zawarto żadnych danych liczbowych odnośnie kwoty ewentualnego zadłużenia skarżącego, wysokości należnych i uiszczanych przez skarżącego alimentów w perspektywie czasowej określonej w art. 5 ust. 3a powołanej ustawy. Dodatkowo wobec nie dysponowania przez organ tytułem wykonawczym, na podstawie którego skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dzieci, nie wiadomo jest w jakiej wysokości alimenty skarżący był zobowiązany miesięcznie uiszczać.
Ponadto, przed wydaniem decyzji organu II instancji nie ustalono, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy skarżący wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Podkreślić trzeba, że zgodnie ze stanowiskiem zawartym w wyroku WSA w Poznaniu z 12 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1347/14 oraz w wyrokach WSA w Krakowie z 25 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 915/21 i z 5 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1888/22, które Sąd rozpoznający niniejsza sprawę podziela, okres ostatnich 6 miesięcy oznacza okres poprzedzający wydanie decyzji przez organ II instancji. W niniejszej sprawie organ II instancji ograniczył się jedynie do skontrolowania okresu ustalonego przez organ I instancji. Tymczasem obowiązkiem SKO było prawidłowo ustalić i zbadać okres ostatnich sześciu miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez ten organ, a nie przez organ I instancji. Wynika to z generalnej reguły - mającej swe źródło w ogólnej zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) - zgodnie z którą organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a nie tylko ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wniesienie odwołania od decyzji wywołuje bowiem skutek prawny w postaci uruchomienia postępowania odwoławczego, przenosząc na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wcześniej rozstrzygniętej decyzją nieostateczną organu pierwszej instancji (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2013, art. 138, Nb 1 i 5, i powołane tam orzecznictwo). To z kolei implikuje m.in. konieczność uwzględniania przez organ odwoławczy wszelkich zmian w stanie faktycznym i prawnym sprawy, jakie zaszły po wydaniu decyzji w pierwszej instancji (por.m.in. wyroki NSA: z 21 czerwca 2012 r., I OSK 767/11; z 1 lutego 2012 r., II OSK 2176/10; z 7 lipca 1998 r., IV SA 451/88 - CBOSA; por też: B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., art. 138, Nb 1; A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2014, uw. I.7 do art. 138).
Następnie Sąd zauważa, że istnieje potrzeba zweryfikowania okoliczności podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu odnośnie pozbawienia wykonalności tytułów wykonawczych wymienionych w załączonej do odwołania kserokopii wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie z 2 marca 2023 r. pod kątem ustalenia, czy fakt ten wpływa na istnienie przesłanek do uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Końcowo Sąd wskazuje, że konsekwencje wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mają bardzo poważny charakter, gdyż ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest bowiem podstawą wniosku o ściganie za przestępstwo nie alimentacji określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Obliguje to organ do szczególnej staranności i aktywności w postępowaniu. Tych wymagań w toku kontrolowanego postępowania nie spełniono, przez co Sąd nie mógł zweryfikować czy w sprawie zaistniały przesłanki do uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uzupełni postępowanie we wskazanym zakresie i uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku.
Mając na uwadze powyższe, wobec stwierdzania uchybienia przez organy art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).